Herman Hirsch

D’r Herman Hirsch woar inne van de manslu ater d’r Dieksiejoneer, fanatiesj dialekverainsmitjlied en sjrievet jesjiechtens, lidjer en jediechter. Heë leëvet van 1936 bis 2010 óppen Hoots.

D’r antiekzammeler

Heë hauw inne auwe jrieze hód óp en loog óppen kneie vuur inne koffere sjirmsjtender bij d’r tsankdokter in ’t wadetsimmer. Tse ieëtsj daat iech dat heë kremp i je lief hauw wail deë zoeë doebel jevauwe óppen eëd loog, ’t koeet óch zieë dat ’t dem sjleët woar of nog sjlimmer. Wie heë miech jewaar woeët, sjprong heë jauw óp en zaat: ‘Jugendsjtiel, 80 joar aod, Duutsje maister, Dresdner wirksjtat.’
Iech joof ’m de hank en zaat: ‘Frens Fleutekieës, 40 joar, ex-koelpelies, allewiel oane werk.’
D’r sjwees brooch miech oes, hoffentlieg woar deë nit jevierlieg. Doarum zaat iech drek drop: ‘80 joar! Die hauw iech uuch noeëts jejeëve, iech hauw knap 40 jesjetsd.’
Mit verachtoeng kieket d’r heer ‘Jugendsjtiel’ miech pamp in ’t jezich en zaat: ‘Miene kop draaf went iech 5 joar d’rneever zits, zammels te och?’
Dat letste sjloog wie ing tsang óp e verke daat iech, kal dem mar jet noa d’r mónk, deë zitst al 5 joar d’r neëver, zeët mit ee sjtoale jezich dat heë in Dresden in ing wirksjtad woar en ziech d’r kop aaf wilt losse sjnieje. Doabij neumt heë ziech óch nog Duutsje maister. Ameng hat deë keel nog inne jroeëse kniep in taesj en kries te drek ing vuur de print! Wail d’r heer Jugendsjtiel nit flot jenóg antwoad kroog, zaat deë nog ins: ‘Of-s te óch zammels!’
‘Joa heer,’ zaat iech dróp, ‘iech sjpaar anziechskate va Kirchroa en wat drumerum likt.’
‘Angesj nuus? En hat zoeëjet da óch wal jet va weëd? vroaget d’r keël tsemmelieg jriepieg.
‘Me mós ’t vuur de sjpas doeë,’ zaat iech, ‘zoeng sjun auw kaat is weëd wat inne jek d’rvuur jieët.’
Mar dat letste hauw iech besser nit mósse oessjprèche, d’r Jugendsjtiel vong ziech aa óp tse reje. ‘Loester ins jód,’ zaat heë mit haof tsouwjepitsjde kroane-eus-jer. ‘Jel nuuks wat-s te nit beoerdele kans; los noeëts merke dat-s te ee of anger sjtuk sjun vings en dat-s te dat han wils, dat drieft alling mar d’r pries óp. Has tezelver jet wat-s te jeer kwiet wuurs, da móts te toesje en dees te jraad of-s te deë angere inne jevalle dees. Dat janse is ’t allerwiechtiegste bij d’r aasjaf van antiek. Tsem baisjpiel hauw ing auw tant va miech ee paar herlieje niepfiejoere óp ’t Louis XV fertieko sjtoa en doa woar iech allang sjerp óp. Alling die niepfiejoere sjetset iech óp d’r ieëtsjte blik óp 500 jäöle ’t sjtuk. Doa hant ze miech noen al ’t doebele vuur jaboane. Kiek, dat maat sjpas wa!’ tutet d’r heer Jugendsjtiel en heë jong óp wie inne bóches-kóch va sjtoots.
‘En d’r pries?’ vroaget iech, ‘deë woar zicher jepefferd wa?’
‘Loester ins, heer Fleutekieës,’ zaat d’r Jugendsjtiel, ‘’t is ee julde jezets dat d’r liebhaber doa noeëts uvver kalle deet, mar wail noen jinne in ’t wadetsimmer is, en uur doch jee versjtank d’rvan hat, vertsel iech uuch dat óch nog. Die auw tant va miech zoos al waeche mit ee bee in d’r jieps, doe han iech jidder deesdieg oes lauter jódheet de drekstute an duur jezats. Wie ze doe besser woar, hat ze miech, wail iech jee jeld aa wool neëme van zoeë erm aod wiefje, jezaad; iech zouw miech mar jet oeszukke. Ze woar zoeë jeluklieg dat ze miech óch nog ’t Louis XV fertiko versjproache hat, went ze ins nit mieë is. En jeleuf miech, de tant helt woad, die jouw auw sjwaad. Ochherm, allewiel is ze in ’t sjpietaal, die jouw blutsj.’
Ópins jong de sjel en de zuster róffet in d’r lautsjprecher: ‘Meneer Knuver astublieft!’
Doe jong miech óch ee lit óp, deë keël heesjet jaarnit Jugendsjtiel, dat woar inne namens Knuver.
‘Jut uur mar vuur,’ zaat d’r heer Knuver. ‘Da pief iech miech nog ing tseret vuur de nerve, iech krien oave alles jetrókke en dat doert zicher ing haof sjtond.’
Wie iech noa 10 minute eroes koam, woar d’r heer Knuver de baach aaf tsezame mit d’r kóffere sjirmsjtender oes ’t wadetsimmer
1976

D’r miensjlieje körper deel 1

Ózze körper besjteet oes ee jehäuze va vel, en ee jerems van knaok en knoeësj of knórpel. D’r jantse kroam weëd bijenee jehaode durch moesjkele die óch d’rvuur zörje dat me ziech beweëje kan en dat me ziech kan rieëte bij ’t ópsjtoa went me wirke jeet.
Zoeë wie jidderinne wees, jieët ’t óngersjeed in de jesjtaltoeng en d’r ópmaach van d’r miensjlieje körper. Inne names Oswald Blommekoeël hat ós dat alles verduutsjd en óch nog in kluur. Mar wail ’t nog ummer lu jieët die ziech sjenere vuur bij zieng fielme ing kaat tse lueze, weëd in dis lektsieoeën dat alles nog ins jód oezeree jelaad.
Tse ieëtsj verdele vier de lu in tswai jesjlechter,tse wisse manslu en vrauwlu. Da is óch nog jet doa tusje in, mar dat zint oesname en doa wille vier nit uvver kalle. Wieër is nog tse bemerke dat de lu nit allemoal de nemlieje kluur hant, ’t zunt wiese, sjwatse, jeële en roeë. Ze zunt allemoal van ’t zelfde sjnietmoester en hant de nemlieje jezetse, zage ze.
D’r miensjlieje körper kan me verjelieche mit inne krisboom. Oave dróp sjteet d’r kiets, waal of nit jetseerd mit ee wusj-je hoar, en ing jroeëse of ing kling sjpits. Junt vier noen wieër dan kanne vier zieë dat d’r körper óch döks jetseerd is mit bolle (oeër-belle), jlieter (sjmoek) of inne sjtrich verf (liepesjtief).
Losse vier noen alle óngerdele ins de revue pasere, aa tse vange bij de vus. De vus zunt jans wiechtieje óngerdele van d’r körper. Doavuur mós me ziech jidder daag de vus waesje en aaf en tsouw ins bieëne in d’r zoda, d’rnoa weëde ze dan jekieëverd. Ónger de vus zitst ing sjliesloag va knoeësj of kweëte. An de kling tsieëne zunt eësteroge, die hant d’rvuur tse zörje dat d’r vós jet kan zieë went me de sjong aahat. Sjtèche die eësteroge, dan hant ze inne bril nuedieg. An de vuurzie van d’r vós zitst d’r vreef, bij ee sjoaf is d’r vreef tsouwsjtendieg vuur ’t lieëvere van prik-knaoke. An de anger zie zitst de veësj.
Wieër eróp kómme vier dan an de sjieëne en an de rukzie de broane of kute, mar dat letste woad zunt bij d’r richtieje Kirchröadsjer hirreksaier, jraad wie de hömsjer.
D’rnoa kómme de kneie, sjpitse, rónge of kroef-kneie. Da kunt ’t oaverbee, dan ing janse tsiet nuuks mieë…en doanoa de lieze en d’r boech. An de rukfront is dat janse jepólsterd mit vetsjpek of sjinkebroadem vuur ’t ópvange van de sjtues of went me óp d’r jrosje vilt.
D’r boech is jenauw in de midde jetseerd mit d’r navel. Kling kinger zage óch wal ins ’t sjruufje en ze mene dat, went me doa aa drieënt, dat diech da de batse aafvalle. Mar dat letste sjtimt nit en went ’t waal sjtimt, da is ’t óch inne navel mit linkse droad.
In d’r boech zitst ’t binnewerk of i-jeweits. Dat kan me verjelieche mit ee jaaswerk of ing sjemiesje fabriek. Doavuur darf me óch noeëts uvver d’r boech piefe en mós me dat uvver de long doeë va weëje d’r eksploziejioeëns jevoar.
Nog wieër eróp kunt da de brós, mit of oane pólster, zoeëdat me óch kan zieë wat vure of hinge is.
Noen zitse vier al óp ing durchsjnits huegde van inne meter zessieg en vroage ós aaf wie deë janse kroam uvveree jehaode weëd. Doavuur hant vier inne rugkejtrank. D’r rugkesjtrank besjteet oes drei x elf knaokesjieve mit d’rtusje diechtoenge van knoeësj of knórbel.
D’r rugkesjtrank is in de midde hoal jraad wie bij d’r hulletersjtroech. In d’r rugkesjtrank zitst d’r mennieg, jraad wie bij inne jouwe tsoepeknaok. Durch d’r rugkesjtrank lofe de hoopslaitoenge van de tsentraal in de hierepan.
Tusje de brós en de hierepan zunt evvel nog allerhand wiechtieje óngerdele an d’r miensjlieje körper. Zoeë wie d’r haos mit doadrin d’r sjtraos, dem d’r miensj broecht vuur de druupjer en ’t beer eraaf tse sjudde en vuur de biend draa vas tse knubbe.
Dan kunt d’r mónk mit doadrin de tseng, wat me ’t jebis neumt. Döks zitse de jebisser van de lu óch nit in d’r mónk, mar ligke ze óp ’t naatskommuedsje of hant: ze sjwumles in ee jlaas nit wasser drin: Vuur ’t jemuutlieg tse maache dunt de lu dan döks vuur die tseng ee tablet in ’t badewasser, jraad wie bij de vus. D’r mónk is óch zier wiechtieg vuur d’r miensj. Doavuur hat d’r mónk óch allerhand bijname. Inne doavan is puutsj. Wat me mit de puutsj kan doeë, dat jeet me ieëtsj richtieg bejriefe went me aa vingt tse vrije. Besjtimd e zier wiechtieg apperaat! Laider jieët ’t óch lu die dat apperaat hoeëjer sjetse wie ’t versjtank. Zoeng lu hant ing moel en kanne ziech besser inne raisversjloes in losse zetse. Vuurdat ze dan die moel óp-hant, hant ze jenujend tsiet jehad vuur noa tse dinke uvver dat jennieje wat ze tse zage hant.
Da junt vier wieër mit de naas of tuul. Die deent vuur tse ruuche woa urjens ing frieteboed in de noabersjaf is, of vuur vas tse sjtelle of de vrauw d’r kaffe of de middaag veëdieg hat. Dat letste is óch d’r bewies dat inne vraesemuucher mieëtstens inne orrendlieje tunes in de viezaasj hat.
Junt vier nog jet wieër dan kómme de oge mit de dekkele en de plimpe, en doa boaver kunt d’r sjtier. Deë sjtier hat nuus tse doeë mit de kui, mar is tse verjelieche mit de vieësj van ee daach. Me hat evvel óch sjtiere mit ee plat daach. Dat alles mós evvel werm hermonere mit d’r jieëvel, angesj hat ’t jee jezich.
An d’r sjloes kómme vier noen an de hierepan die bij de mieëtste lu jevuld is mit ing tsoat jries sjtópverf of döks óch mit sjnietsmeël. Doamit de hiere vrisje lóf krient, zitst nog an jidder zie ee oer woamit me d’r boedieng kaod kan sjloa en in de midde ee lösj-je vuur d’r durchtsóg in de hiere.
Va binne in ’t oer jieët ’t ing richtieje wirksjtat mit inne ambós, inne hammer en zoeë wieër. Da kunt inne vuchtieje jank mit sjlekkehuus-jer en doanoa ’t verainslokaal van ’t trommel- en faiferkorps, jetseerd mit ee peëds-jesjier. Jraad wie de vus mósse de oere jód jewèsje zieë, angesj ziet me nit mieë wat me huet went me ruucht.
De nieëkste lektsioeën besjrenke vier ós ins óp ’t ungesjte stuk van d’r miensjlieje ruk.
1977

Oes e interview mit ’t establishment

Bij mie bezuk als tsiedónksreporter an inne jemade man, vool miech óp dat inne janse hoof wöad jebroechd woeëte die ’t in ’t Kirchröadsjer plat jaar nit jeëve. Döks moeët iech miech d’r dieksjoneer d’rbij hoale en daat bij miech, hant ze noen reët mit tse behoopte dat vier mieë Hollendsj mósse kalle mit de kinger, i plaatsj va plat?
An de hoesduur vong de ieëlend al aa. Jules Makai, sjtong an de brivvebus. Doe bis besjtimd verkieëd, daat iech, han evvel doch jesjeld. Va wieds hoeët iech in hoes zoeë jet wie ee kirche-órgel loewe. Dat sjild mit deë naam dróp zoos miech nog kweer, vruier woar dat doch ’t Juupje Fleutekieës, daat iech.
Zieng vrauw maachet óp, dat jezich koam miech bekand vuur, dat woar ee kink va Haander. Wie iech jezaad hauw woa ’t vuur woar, zaat dat vräusje: ‘Zet u zich maar even op de sjezelong in d’r salong, mijn man is in het drijfhuis.’
Wat inne sjtiel! Iech woar plat. Wie ee jediech roesjet ’t vräusje in ing wólk va parfuum de jadeduur eroes, richtoeng driefhoes. Noa ee vieëdelsjtönde koam ’t Juupje erin.
‘Keël! Ziet me diech óch nog ins,’zaat heë en kröppet ziech wie inne haan. Óppen sjtroas jeet heë ummer langs wie inne tramphaan, daat iech. Heë laat ing jode oer óppen dusj, jraad alsof heë zage wool: noen weëd ’t tsiet dat ’t tsiet weëd.
Mie notiets busj-je koam eroes en d’r interview vong aa.
Iech: ‘Juupje, wat meens te van dat nui rekord va diech? Wie iech jehoeëd han, has te in 1975 de 3 miljoeën voljemaad. Has te i Kirchroa konkerens? En went dat zoeë is, lieëts doe diech dat da jevalle?’
Heë: ‘Wat iech noen alwerm ins bewieëze han, dat deet miech de nieëkste 10 joar jinne noa. Dat heesjt, went jing ‘recessie’ kunt in de kónjoenktoer van de ekonomiesje kapietaalssjtroektoer die zoeë wie zoeë labiel is’.
Iech: ‘Deet dat da nit pieng?’
Heë: ‘Maach diech mar jee buulsje.’
Mevrouw Makai: ‘Zal ik een tes-je thee zette?’
Iech: ‘Danke.’
Heë: ‘Doe kans óch inne sjerrie han.’
Iech: ‘Danke! Iech bin pas krank jeweë.’
Heë: ‘Vrauw, krijg dan maar eens d’r konjak en schud eens in.’
Iech: ‘Juupje, wie kunt dat noen dat-s doe ai mit dieng 45 joar moeltie-mieljoneer bis. Kans te miech dat retsept óch ins jeëve?’
Heë: ‘D’r fienantsiejel-ekonomiesje basis han iech al jelaad wie iech 10 joar woar, tsezame mit mie broor. Mit d’r verkoof va miemiekets-jer en patentknuppele han iech de fundamente jelaad van ós jesjef. Mie broor is nog in die bransj blève en hat noen al 12 seksboetieks boave in ’t Hollendsj.Zelver bin iech d’rnoa an ’t konsolidere jesjlage en han hei en doa ee sjtuks-je jrónk jejole, doa kan ing bom óp valle, da is ee laoch drin, mar ’t jeet nit kapot, wat me van d’r jäöle nit kan zage.’
Iech: ‘Kan me da doa van zoeë riech weëde, Juupje?’
Heë: ‘Kiek ins, me mós oeskieke en profetere en plane óp lange termien. Went ing hoos is, móts te verkofe, jraad wie bij de miemiekets-jer en de patentknuppele. Allewiel is ing hoos in rabbat-merks-jer.’
Iech: ‘Wat is ing hoos, Juupje, en wat zunt rabbat-merks-jer?’
Heë: ‘Kries te da zelver jing tsiedónk?’
Iech: ‘Keël, doe has diech waal jemaad. Vertsel óch ins jet uvver dieng hobbies.’
Heë: ‘Inne hobbie is vuur miech alling mar interessant went doa inne jäöle mit tse verdene is. Momentaan trek iech kektes-jer.’
Iech: ‘Wat zunt dat vuur dinger?’
Heë: ‘Loester. Kaktezze zunt jroeës, en kektes-jer zunt kling kaktezze. Kiek mar ins óp ’t vinsterbred, iech han uvveral kaktezze.
Iech: ‘Kan me doa da jeld oes maache?’
Heë: ‘Jazicher. Doe móts alling mar wisse wie me ’t aapakt?’
Iech: ‘Zicher mit lere häosje, wa?’
Heë: ‘Wat inne kwatsj. Iech meen in ’t jroeës. Woavuur meens te dat iech angesj dat driefhoes in d’r jaad han.’
Iech: ‘En dees te óch zelver trekke?’
Heë: ‘Wat meens doe da. Dat kost jaarjing muite, dat jeet van alling.’
Iech: ‘Wie jeet dat da, legke die dinger aier?’
Heë: ‘Doe kans ee miensj jet vroage. Iech zal diech dat ins verduutsje. Me zetst tswai oes-jewase kakt ezze in ing jroeëse kis mit vrisje blommedrek. D’rnoa deet me die kis aafdekke mit pappedekkel. Dat zient en hure die kaktezze. En went ze da in d’r duuster op ziech zelver aajewieëze zunt, da zörje die vuur nachwoeks en kries te kling kektes-jer.’
Iech: ‘Ja, mar wie dunt ze dat da?’
Heë: ‘Mit de sjtachele, wie angesj?’
Iech: ‘Vier zunt waal van ’t thema aafkómme Juupje. Dees te óch jet a sjport?’
Heë: ‘Wat meens doe da, vroag mar ins an mieng vrauw. Vier zint tsezame in d’r britsjkloeb en da junt vier óch al ins noa de zauna in d’r Pool, dat is evvel mieë vuur tse rielekse en me truft doa óch nog anger jesjefslu. Noa de zauna junt vier da jet èse en drinke en zoeë.’
Iech: ‘Dat letste is jans interessant. Me kan dat evvel nit als sjport betrachte.’
Heë: ‘Joawaal, iech sjpaar óch beerjlazer en han d’r al ing kling doezend.’
Iech: ‘Dees te óch nog jet an de moeziek, doe sjpillets doch vruier zoeë sjun trekbuul?’
Heë: ‘Joa, de moeziek. Doa kan iech miech zoeë richtieg draa erjötse, doarum jant vier ós ing sjtereo-anlaag aajesjafd mit haefai en alles dróp en draa.’
Iech: Juupje, iech vräu miech dat-s te effe tsiet vuur miech hauwts en iech bedank miech óch vuur d’r  konjak. Wen iech ins jet vuur diech kan doeë bij mieng tsiedónk, da broechs te mar tse piepe.’
Heë: ‘Dat ving iech sjun. Vrauw, sjud nog inne Remy in. Deë is jód, wa? Kost óch 25 jäöle, waal bij d’r jroeëshandel. Doa han iech ing kaat va, angesj betsals te minstens 35 jölle de flesj. Apropo, doe kans óch miech inne jevalle doeë. Zets ins in dieng tsiedónk jet uvver mieng kektes-jer, da kan iech die ameng jód aafsjtoeëse went vier werm ing hoos krient. Iech jef diech óch ing mit vuur dieng vrauw en vuur óp diene burro, zoeë dat-s te ummer a miech dinks.’
Mit ee sjun jeveul dat iech alwerm jet bijjelierd hauw, jong iech d’rnoa op heem aa.
1977

Dat woare nog tsiete

Mevrouw Tsoffie Consten (77) ing van de ieësjte butereedner van d’r Kirchröatsjer vasteloavendsverain anno 1936 hat ’t woad.
‘Vanaaf de ieësjte sjtond bin iech d’rbij jeweë.’ Dat woare de wöad die iech tse hure kroog bij miene bezuk an ’t Tsóffie Consten in de Richersjtroas nommer 4, Kirchroa.
‘’t Is vuur de Vasteloavendstsiedónk,’ woar mie antwoad en iech weul ins jeer jet van uuch verneëme uvver de vasteloavend va vruier en wail d’r Kirchröatsjer Vasteloavendsverain dis joar 4 x 11 joar besjteet, wool iech ins verzukke doa e sjtuks-je uvver tse sjrieve. Vier woare mit ós dreie. Dat wilt zage, ’t Tsóffie Consten, ziene man. en iech. Doabij hool inne jroeëse posjelaie iesbeer óp ’t fertieko miech de janse tsiet in ’t oog.
‘Ja jong!’ zaat d’r heer Consten, ‘deë iesbeer doa, dat woar jet woa d’r dokter Schmier zieëliejer óch al ummer sjpas aa hauw. Mar dem kriet jinne. Deë is ezoeë tsaam wie e lemsje en hat óch nog noeëts jet vies jemaad. Jing probleme mit ’t vore, alling ins de waech aafsjtubbe.’
Doe koam de flesj óppen dusj en vóng ’t Tsóffie aa tse vertselle.
‘Kiek,’ zaat ’t Tsóffie. ‘iech sjtam va Waobich. Doa bin iech jeboare en miene pap zieëliejer dat woar óch zoene richtieje verainsman. Dat is nog inne van de jrunder van de harmenie va Waobich jeweë en heë sjloog doa de dikke tsiem. Me kan dan och waal zagedat deë miech d’r takt, zoeë wie me zeët, mit de paukesjleëg hat bijbraad. ’t Woar heem bij ós ing richtieje moeziekaliesje famillieë en d’r verain woar ’t alles. Hu tser daags is dat nit mieë ezoeë. De lu zunt tse verwend en óch jet voeler. Iech bin noen 77 joar mar ’t verainsleëve en bezóngesj de vasteloavend, dat hat nog alles mieng jroeëse intresse. Zicher woa iech zelver doa zoeng 30 joar aktief aa mitjewirkd han. Dat koam erzoeë.
Miene man woar doe al joare in d’r theaterverain Exelsior deë joa al in1922 jejrund woar. En dat woar óch ing sjun kluur. Vier hant vöal vräud óngervónge bij ’t toneel en dat likt ós óch nog ummer noa an ’t hats. I 1936 tróf miene man d’r Jansens Friets zieëliejer óp d’r pissoir van de wieëtsjaf Sjmeets óppene Maat. En deëhat doa óp die plaatsj a miene man jezaad dat ze inne vasteloavendsverain wole jrunde en dat doabij óch e paar dame als butereedner aajezoeëd woeëte. Doe kans miech jeleuve of nit, mar wat iech diech hei vertsel dat is de woarheet. Doe hant ze miech dan óch zoeë wied krèje, dat iech joa han jezaad. En ’t hat miech noeëts leed jedoa. ’t toneel zoos miech joa al in ’t blód.
Mar in die tsiet kiekete de lu doa doch e bis-je tjeën aa. Dat woar vuur vrauwe doe zoeëjet wie emantsiepatsieoeën van de ieësjte sjtond. In ’t verainslokaal van d’r theaterverain, bij d’r Wehrens óppen Hoots, hat doe d’r Dovermanns Joeëhan van de Theater und Bühnen Gesellschaft va Blierhei, ’t ieësjte sjtuk vuur de buut mit miech i jeproofd. ’t Woar óp inne teks van d’r Reinartz zieëliejer. Mieng ieësjte buut woar ‘’t Liebet’.Die koam i 1936 als mieng allerieësjte en doa an de moer hingt nog e bild d’rvan. Óch mit d’r theaterverain hauwe vier doe jouw tsiete. Mit d’r Exelsior zunt vier durch jans Limburg jereesd en iech wis nog jód dat d’r dr. Poels (zie denkmaal sjteet i Heële) ins óp ing kier hat jezaad: ‘Sjtunt noen óch al dame óp de breer? Dat is evvel de ieësjte moal dat iech dat zien.’ Iech daat bij miech, da weëd ’t waal tsiet, leve heer. Mar zoeëjet bliet diech ummer bij. Dame woare doe nog nit zoeë jewunsjd als artiest.
Jod tse jedank is ’t noen angesj wat dat aa jeet.
Inne butereedner hauw ing vaste buut en doamit woeët de zeëls aafjereesd. Mar óp vetdonnesjtieg koam ummer ing nui an de rij. Dat woar tradietsiejoeën. En da d’r jroeëse nommer. Dat woar ummer jet bezóngesj. Doa woeët óp jemórksd bis dat ’t ram drin zoos. Doamit hant vier óch vöal sukses jehad. Bezóngesj mit de jroeëse nommere wie ‘Roeëdkepje en d’r woof’, ‘Holland is vrij’ en ‘Sjneewietsje mit de zivve tswerje’. De lu hant nit jelaachd. Nee. Jeböakd hant ze va sjpas! En da dink iech a lu wie inne Dieëbetse Piet, Gène Wetzels, Jansens Friets, Biella Doveren, ’t Mertens Fienke en al die anger vrung van d’r Kirchröatsjer Vasteloavend oes die tsiet. Vier dónge ’t allemoal ummezeus, vuur ós Kirchroa, ós vasteloavend, ós dialek en ós liebhaberij. ’t Woar jee vreëm woad d’r bij en vier leëvete ós jans in óp de rol die vier óp ós hauwe jenoame.
In die tsiet woar óch nog nuus mit subsidie of ezoeë. Noen zunt joa f 160.000,- dispeniebel van de jemeende. En doa kan me óch jet mitmaache. Mar doe! Joa, de jemeende joof waal mitwirkoeng. Dat,mós jezaad zieë. ’t Is evvel jinne verjeliech mit de kapitale die ze noen vuur ós Kirchröadsjer vasteloavend dispeniebel sjtelle.
Iech wis nog jód wie vier bij d’r jroeëse nommer van ‘’t Sjneewietsje’ vuur ós zivve tswerje óch zivve lampe moeëte han. De jemeende hat ós doe óch jehólpe. Wits doe woamit? Mit 7 van die sjteenoaliegslampe. Van die roeë, die ze urjens zetse went ze e laoch in d’r waeg jejrave hant. Mar ’t woar waal e sjun sjtuk. D’r zaal woar jans duuster en doa koame vier. ’t Mertense Fienke woar ing heks. Iech woar de könnejin en d’r Gène Wetzels woar d’r klingste tswerg van die zivve sjtuk. Iech zien ’m nog jans hingenaa in de rij lofe. Zoeë óp e paar meter hinger die angere of heë dön nit bij koeët haode. D’r Gène Wetzels sjpillet zieng rol als letste oes d’r kiembuul ezoeë jód en ’t lofet allemoal wie an e sjneursje, dat vier noaderhanks bij d’r Franssens Jirraad moeëte kómme. ’t Woare doe e paar vreëm jeste doa, die nit wole jeleuve dat vier allemoal amateure woare. Die wole ós d’rnoa óch ins va kótbij zieë. En da zaat d’r Jirraad Franssen: ‘Dat is de heks, dat is de könnejin, dat is d’r klingste tswerg, en zoeë wieër.’
De kostuumsjer maachete vier óch zelver. Evvel nuuks va subsidie of zoeng zaache. Nee. Vier kiekete of urjens e billieg sjtuks-je sjtaof eroes tse hoale woar, en da mar zelver sjoestere bis alles klappet. En jeleuf miech, ’t klappet ummer.
Dat koam wail vier hats hauwe vuur dat alles. Vier hauwe ing ‘jaasj’ van inne jöale vuur ’t óptreëne. Dat woar vuur d’r ‘vertseer’ jedaad. Noaderhanks, wie ’t jet besser jong mit de fienantse, woeëte dat drei jöale!
Mar dink noen mar nit dat die dróp jónge. Nee, nee. Dat jóng in de kas en da maachete vier doa ee of tswaimoal ’t joar e rees-je van mit de janse kluur. De sjpas die vier hauwe, is nit tse besjrieve. Die woar zoeë wie zoeë nit tse betsale. Wat dan óch sjtimt, wie jezaad.
Inne bezóngesj leve en jouwe prins oes die tsiet, dat woar d’r Bekkesj Harie. D’r Harie woar prins i 1948. Vuur dem han iech doe nog ‘’t Sjoeëlkink’ vuurjedrage. Nog noeëts han iech mitjemaad dat inne miensj ziech doavuur zoeë dankbaar hat jetseechd. ’t Sjoeëlkink woar e jroeës sukses woeëde. En went vier d’r Harie Becker al ins treffe, zoeë wie lets in de Rodahal, da dinke vier doa alwerm aa en da kan ’t pasere dat ós de troane in de oge sjpringe bij de jedanke an die tsiet. Dat is de vräud va zoeng erinneroenge.
In ’t joar dat d’r Harie prins woar, bin iech óch vuur de ieësjte moal mit d’r óptsóg jeweë. Aavanks sjuiet iech doa e bis-je vuur. Als vrauw en modder va drei kinger moeët me ziech dat tse ieësj ins zesmaal uvverlegke. Mar noa 1948 bin iech jerejeld mitjetrókke óp d’r tsóg.
Noeëts zal iech óch verjèse wie vier tswai moal noa Haarlem zunt jeweë mit d’r janse vasteloavendsverain, de harmonie en alles rummetum. Dat woar e kapietel vuur ziech.
Die Haarlemmere hant ós emfange wie de könnigke, ze sjtónge mit 8 rije dik langs d’r waeg en hant ós bejoebeld wie nog nie. Iech wis nog dat d’r Gène Wetzels ziech ópins óp d’r weg laat en doe dong of ’t ’m nit jód woar. Mar ’t woar allemoal aafjesjpraoche werk. Wie doe de poliese en zemplieje lu um ’m hin sjtónge, koam miene man mit de EHBO-taesj d’rbij, duiet de lu an ing zie en loos doe d’r Gène an ing jroeëse flesj milch mit ing loetsj dróp noekele. Doe sjprong deë óp mit de nuedieje fakse en date de lu dat vier dan óch waal knatsjjek woare. Doa hauwe ze óch nog reët bij. Vier woare óch allemaal zoeë richtieg vuur de jekkiegheet ópjelaad. En jidderinne, oane oesnaam, maachet mit.
Kiek jong, dat woar noen ’t sjunste baisjpiel va sjpas an de vräud. Zoeëjet mós va binne-oes kómme. Dat kan me óch jinne liere. ’t Hilt diech óp de bee en d’r jennieje deë ins jód sjpas kan maache, deë kan óch in ’t leëve va alledaag tjeën e sjtues-je. Mar d’r hoeëvaat, nase behai en zoeng zaache, die maache vöal kapot. ’t Jeet ziech ummer mieë um de fennigke en ’t jesjef en doa jeet de. welt nog ins ing kier kapot aa. Vier hauwe nog ideale.
Ós jaasj woar d’r laach van de lu en ’t sjun jeveul ózzerziets dat vier nuedieg woare in dat janse sjpel va joeks en vermaach. Va 1936 bis 1962 han iech dan óch ummer jeer en aktief doa aa mitjedoa en bin iech jerejeld in de buut jeweë. Jajoa. Noen jon iech óch nog ummer drin. Mar dat is doch ing anger buut wie doe.
Kiek mar ins of-s doe jet aa kans vange mit datjennieje wat iech diech allemoal han vertseld en don miech de jrus an d’r Ploemme Friets. Dat is doch une iere-vuursitsende, wa? Deë kan diech óch nog besjtimd e jans deel van die ammerölsjer vertselle. Ja, dat woare nog tsiete.
1980

Wöad

Als kink al woar vuur ós
va jroeës jewiech,
e paar wöad diech ziech raime
of e kling jediech.

Vier wisse ummer nog
went vuur me sjloffe jong
de mam vuur ós e raimsje
of e lidje zong.

En zoejaar bij ’t èse
woeët ós zoeë raimsje braad
doamit d’r telder leëgkoam
en ’t óch besser sjmaat.

Da zong de mam ’t lidsje
van ‘Pietje kóns ins hei…’
went me da jewonne hauw
joof ’t wegkebrei.

’t Huet ziech aa wie moeziek,
en likt ós a jen hats,
Zoeng wöad, dat is jeveul
óp raim jezats.

Sjpatseerjank

Me broecht doch janit wied tse joa,
alling jet ieëder óp tse sjtoa.
Jank óch nit in d’r betste sjtaat
en hod diech sjtivvele paraat.

D’r beusj erin! Kweer durch ’t veld!
Dat is wat d’r miensj hu felt.
Nit noa tsing oere, dat is tse sjpieë,
da ziet me óch jing dere mieë.

Mar went de ieëste zonnesjtroale
i jood de sjunste bilder moale,
vingt de natoer tse leëve aa.
dat vräut diech en doe werm diech draa.

’t Ruucht noa eëd en blaar die voele.
d’r dóns sjtiegt oes de wasserkoele.
Ing kroa zitst óp ‘ne weiepoal,
jans deftieg en ze jlanst wie sjtoal.

En dan eraaf, bis in de bende,
jans sjtil, doe huets alling de ende.
doa langs d’r weier winkt de luusj
mit wiese plume jraad wie pluusj.

Vier Roderlender hant ’t jód,
angere kómme mieë tse kót.
Alling ós baach, die mós nog ring,
van d’r Heieter bis Eresjting.

Nuus verjèse?

Woa is diene zonnebril?
Has doe an d’r hónk jedaad?
Hans de visje jet tse vrèse?
Zunt de vinstere tsouwjemaad?

Is noen alles aafjesjlaose?
Sjteet d’r jaas aaf en ’t lit?
Jód, dan kanne vier noen vare,
angesj hoale vier ’t nit.

Noen jef doch jaas! ’t Kunt doch jinne,
zoeë sjnirke ze uvver de autobaan.
Ze losse ziech nit uvverhoale
va dem mit inne flottere waan.

D’r tseller wiest óp 140
en d’r moter is jód werm.
Trek mar durch noa 160!
Went jet d’rvuur kunt, dan, ochherm.

Al joare hat ’t jód jejange
en woeët jejaagd bij daag en naat.
Mit landkaat en de oer d’rneëver,
vong aa zoeë mennieje nervevaat.

Noa vieëtsing daak of döks drei wèche
jeet da die rutsj alwerm tseruk.
Tswantsieg sjtond en langer vare,
ze broeze wieër óp jód jeluk.

Da heem tse ieëtsj ónger de braus,
doanoa weëd ziech jet kreftiegs jèse.
Ózeen herjod hat ze werm besjutsd,
hant ze wirklieg nuus verjèse?

De rechnoeng

Woa me jeet en woa me sjteet,
woa me kan kieke, wied of breed,
uvveral likt zouwerij,
óch in d’r beusj en óp de hei.
Me wurpt ’t doa, jans ónzjeneerd,
de rechnoeng krient vier jeprezenteerd.

Lóf en wasser zunt vol jif.
Weë is ’t sjood? Doa zitst d’r knif!
Vuur d’r drek werm óp tse rume
betsaalt me sjtuur, doa nótst jee kume.
Mit koenssjtaof is ós welt jetseerd,
de rechnoeng krient vier jeprezenteerd.

D’r auto is ’t ummer sjood.
dat is dan óch ‘de kouw va jood’.
Broecht livver jaas, sjtat ‘sjwatse koale’,
zoeë hat me ós lets aabevoale.
Ópdat ós land jód eksisteert,
de rechnoeng krient vier jeprezenteerd.

Zoeë hat alles ziene pries,
ejaal óp wat vuur aad en wies,
De lu die wille nit versjtoa
dat ’t zoeë nit wieër kan joa,
went me nuus mieë ekstemeert,
de rechnoeng krient vier jeprezenteerd.