Anny Klein Breteler
Vuur d’r leefste/’t leefste
Zoeë vöal joar, ing janse tsiet
en noen zunt vier diech kwiet.
Doe woats ezoeë mui
en iech zaat: Kóm hei, dat iech diech ins dui.
Iech wuur ezoeë vroeë
wen iech dat nog ins kuet doeë.
Mer iech bin nit alling,
doa zunt noa vöal heng,
de kinger va diech en miech,
die zoeë sjtoots zunt,
inne pap of mam tse han jehad wie diech.
’t Jieëft e lidje
‘An ’t eng van d’r wèg sjiengt de zon’.
Inne wèg dem vier nog mósse jon.
Waad doa óp ós.
Adieë.
Vräud
Vräud in ’t leëve
dat weëd diech jejeëve
Wents te kieks noa e kink,
dat leuft in d’r wink.
Dat is jiddes kier e wónger,
wat dunge vier zónger?
Vakans
Vreëm leng, vreëm sjproache, ing woar passeerde jesjiechte.
Vier woare wie jiddes joar óp vakans in Italië, e sjun lank, woa benoa ummer de zon hoeëg an d’r himmel sjteet, mer woa ’t óch aaf en tsouw rent. Zoeë woar dat óch deë jewisse nommedaag, wie de zon voet woar en ’t bloof reëne. Vuur miech woar dat jee probleem, iech wool kate sjrieve wie jiddes joar, bij miech woar dat jet wie wainachte. Nit um tse sjtute mar d’r inne woar krank en jong nit óp vakans en d’r angere woar alling en deë vräuet ziech waal went e ing kaat kroog. En zoeë sjrievet iech dan bis miene póls pieng dong. Mar dat woar ejaal, ’t woar vuur d’r jouwe tswek.
Miene man deë ziech neëver miech zoos tse verveële en nit richtieg wós wat e zouw doeë, kroog de tsiet nit kapot. E sjtuks-je wieër, an inne angere dusj, zoze anger jeste, Italjènere, tse kate. Dat woare sjtamjeste en vier kanke dön, wail die jraad wie vier jiddes joar doahin koame. Iech zaat a miene man: ‘Zouw iech dön vroage of-s te mit kans doeë, kate is doch internationaal en doa broechs te jee Italjènsj vuur tse kalle.’
Zoeë jezaad, zoeë jedoa, iech jong óp dön óp aa en vroaget in mie betste Italjènsj of heë mit koeët doeë. Dat woar jód, noen koeët e mitsjpille en mit rouw wieër sjrieve.
Noa ing tsiet koam e tseruk, den ze hauwe ópjehoeëd mit kate. Iech wool vrindlieg zieë en vroaget: ‘Weë hat jewonne?’ Doa óp wiezet e noa inne man en zaat: ‘Deë doa, d’r Loewie, hat jewonne.’ Iech sjisset in d’r laach en zaat: ‘Sorry, leve, evver hei heesjt jinne Loewie, dat zage ze hei went inne an de rij. Is ’t inne man dan is ‘t ‘lui’ en is ’t ing vrauw dan is ‘t ‘lei’. Doa óp woeët e wus en zaat: ‘Dat zate ze doch ummer. Loewie, loewie.’
‘Jraad,’ zaat iech doa dróp. ‘Die mene dan dat heë an de rij wuur.’ Den e bies-je wós iech doch nog va miene cursus Italjènsj. Mar heë jeleuvet nuus d’rvan en jong wus noa ós tsimmer.
Noa ’t oavendèse jónge vier de trappe eraaf um – jraad wie de Italjènere – an tieëk ónge inne espresso tse drinke en doa sjtónge de kaatvrung. Miene man, deë nog noeëts ing hank noa miech hauw ópjehoave, kieket eraaf, zoog dön sjtoa en rikket miech ing kreftieje in mieng zie bij en zaat: ‘Doa sjteet heë. Vroag ‘t ‘m mar zelver.’
Iech jong óp d’r man aa en zaat in mie betste Italjènsj: ‘Scusi, iech bin al auwer en jries en han diene naam verjèse. Help miech ins en zaan miech dem.’
Woa óp deë man zaat: ‘Anny, Georgio.’ Iech koeët nuus draa doeë en sjoos in d’r laach. Doe vroaget deë man an miech: ‘Is dat bij uuch in ’t Hollendsj zoene jekke naam, dat-s doe doavuur móts laache?’
Noen koam iech nit dróngeroes en vertsalt ‘m de jesjiechte van ’t jewinne en dat voljens miene man d’r Lui hauw jewonne.
Die koame nit mieë bij van ’t laache en uur kant uuch wal vuursjtelle dat went miene man dön noaderhanks tjeënkoam dat dan alling nog mar Lui woeët jeróffe, die janse vakans. An miene man han iech sjpieëder óp ós tsimmer jezaad: ‘iech häu dat noeëts vertseld wen iech nit deë hui in mieng zie häu krèje. Dat woar mieng rache!’
Tieëkezinge
Bij d’r Jo óp d’r maat kan me ’t ummer vinge,
bezóngesj óp zóndieje van ’t tieëkezinge.
Dat jieëft ’t nurjens óp de welt,
wie dan alles tsezame hilt.
Erm of riech, aod of jónk,
jidderinne zingt ziech jezónk.
De lu die vräue ziech tsezame
en d’r Jo zeët dan: ‘Ame’.
Kingerleed 1
Ing woar jesjiechte
Mitwochmiddieg, doa kómme ze ’t jesjef erin. De mam ’t ieësjte en d’rhinger d’r klinge jong van e joar of vunnef. De mam vrundlieg en d’r klinge jong mit e jezich zoeë lank dat heë ziech benoa dróp troan.
Ze koame vuur nui sjong vuur hem en dat dem dat nit jevool woar duudlieg tse zieë.
‘Vier häue jeer sjong vuur hem,’ zaat de mam.
‘Iech hoef jing sjong, iech wil boese sjpieële,’ menet d’r klinge.
‘Doe has nui sjong nuedieg,’ zaat de mam.
‘Iech hoef jing sjong,’ zaat heë alwerm en kieket doabij zoeë vliddieg meujelieg. ’t Jesjefsmeëdje bukket ziech um hem de sjong oes tse doeë en hem de vus tse mèse. Dat jevool ‘m jaarnit en va wustiegheet bejon heë ’t meëdsje óp d’r ruk tse voeze. De mam kroog ‘m ziech en joof ‘m inne sjlaag va bermhertsliegheet woadurch d’r klinge nog wuster woeët en bloof keëke: ‘Iech wil jing sjong!
’t Meëdsje daat nit lang noa en pakket hem ins richtieg vas en zaat: ‘Zoeë, noe loesters doe ins noa miech. Wents doe nog langer klieretieg bliets, doert ’t lang iers doe boese sjpieële kans joa. Iech nim diech mit noa ’t lajer en wat-s doe nit sjun vings broechs te janit aa tse doeë.’
Dat koeët ‘m wal jevalle en doe lofet e hinger ’t meëdsje aa. Dat loos ‘m van alles kieke. ‘Die ving iech vies, die ving iech nog viezer en die hoef iech jaarnit,’ menet heë.
Mar tswai paar koeëte hem wal jevalle. Noa jet jepasd en uvverlaad tse han vong heë e paar dat ‘m jevool en óch jejole woeët.
An duur drieënet heë ziech um en zaat: ‘Wen iech nog isn kom, wil iech alling durch diech jehólpe weëde.’
Doa óp zaat de mam: ‘Ieëtsj huit e diech kapot en dan wilt e alling va diech jehólpe weëde.’
’t Meëdsje zaat vrundlieg adieë, kieket ze noa en daat bij ziech zelver: ‘iech waad dat iech nog effe waad mit kinger aasjaffe.’
Fes van d’r vrid
Fes van ’t lit, fes van d’r vrid.
Da deet jidderinne mit.
en bij al die zörje vuur èse
deet me bauw ’t richtieje verjèse,
woa ’t ziech hei um jeetis dat e kinke in die krib doa sjteet.
’t Kinke braat vrid,
jet sjunners jieëft ’t nit.
Döng me doa mer ins mieë aa dinke
bij ’t renne vuur al die jesjenker.
Vuur vrid in jen hoes
broecht me joa nit eroes.
Nit alling wainachte vrid óp eëd,
’t janse joar, dat wuur jet weëd.
Doa kanne vier vuur zörje
mit vrundliegheet en hatsliegheet bejinne, jiddere mörje.
Kieke en loestere noa d’r angere zieng pieng
en nit alling klage uvver de zieng.
Tsezame laache en jet d’rva maache.
Dat woar wat ’t kinke ós braat
in die jans hillieje naat.
Danke
Wat leëve vier in ing tsiet;
zoeëvöal lu hant sjtriet.
Wie mós dat wieër joa,
me kan ’t bauw nit versjtoa.
Sjtat ze jet d’rva zouwe maache
en ze ins mieë dunge laache,
verderve ze ziech de tsiet óp dis welt;
Ze dinke nit draa dat hön daag zunt jetseld.
Kiekete ze mar ins jód noa al die kranke
da dunge ze vanzelver d’r herjod danke.
Kingerleed 2, Modderdaag
Ing woar jesjiechte
Fain koam ’t Kim mit d’r pap ’t jesjef erin. Mörje woar ’t modderdaag en ze koame vuur de mam e jesjenks-je jelde. Noa lang dinke en uvverlegke wole ze e tèsj-je jelde. Doa hauw de mam ’t al döks uvver jehad, dat ze ziech dat jelde wool, mer ’t koam ummer nuus d’rva.
Noen kroog ze dat van ’t Kim. Ze loze ziech van alles tseje en óp eemoal vool ’t oog óp e wies tèsj-je, nit tse jroeës, nit tse kling. Dat woar ‘t, besjlose ze.
Noen zaat d’r pap: ‘Drieën die potmonnee um, dan kans te betsale.’ Dat dong ’t Kim óch en doa loog noe al zie jeld óppen tieëk. Vunneftsentse, döbbelsjer, kwartjer, jäölens en tswaivóftsiejere. ‘Jef d’r heer dat kling jeld, dat hat deë jeer,’ zaat d’r pap en vong aa tse tselle. Al ’t jeld dong e bijenee. ’t Kim wós nit wat ’t zoog. Doa jong al zie jeld. ‘Dat is tse vöal, dat is al mie jeld,’ keëket ‘t.
Doa dróp zaat d’r pap: ‘Hod de moel en jef dat jeld.’ Evver ’t Kim woeët nog wuster en keëket heller. ‘Dat is tse vöal, dat is tse vöal vuur de mam, dat zaan iech de mam.’
’t Woar noen jan soes ’t huus-je en de vrauw van ’t jesjef wool ’t Kim bijsjtoa en zaat: ‘Weëd ins rui-ieg. Iech jef diech e plets-je.’
Doa óp keëket ’t Kim: ‘Dat wil iech nit, iech wil mie jeld han.’ En doe rennet ’t va wustiegheet ’t jesjef eroes.
D’r pap zaat: ‘Los ‘m mar joa, doa kal iech heem wieër mit.’
Heë betsalet de tèsj en jong eroes. ’t Kim sjtong boese tse moete. ‘Kóm, noa heem,’ zaat d’r pap.
Het sjtoeëset noa hem en zaat: ‘Waad mer, dat zaan iech an de mam.’ En doe jónge ze óp heem aa.
D’r nieëkste daag, doa koame ze jesjpatsere, d’r pap en ’t Kim an ’t henke van de mam. De mam sjtaats en sjiek en an ing zie ’t tèsj-je.
Iech moeët jriemele en daat: zouw de mam dat wisse?