Anya Niewierra

’t Anya is mit zicherheet de bekandste sjriefster va Kirchroa. En ’t kunt jeweun van d’r Kaffeberg en ’t kalt jeweun Kirchröadsj plat. Wie wied me ’t kan bringe went me durch fantasie jedrève weëd. En ’t hat óch ing jesjiechte vuur ós in ’t plat! En joa, d’r naam Niewierra kunt al ieëder vuur in dis lies. Zieng tant ’t Mimi sjrievet nèmlieg óch al in ’t plat.

‘t Hera, de jöttien van ós famillieë

Het loog in ing kartonge doeës, wie iech ‘m de ieësjte moal zoog. Het woar zivve wèche aod en hauw ziech ram voljesjèse. Miene pap hauw ‘m ópjehold bij inne boer urjens in ’t midde va Limburg. Het woar inne ribbetseller en ’t letste oes e nès va veer. Het woar aajesjafd mi tinne tswek. Het moeët ós besjutse. Vier woeënete nèmlieg óp d’r Kaffeberg en doe koeëts diech oane probleme van d’r beusj bij ós erinner sjlieche. Dan zoog diech jinne en noadat óp inne daag de frisje wèsj van de lieng jeklauwd woar woeëde, vong d’r pap dat ’t hoes bewaachd moeët weëde. En deë waachhónk loog alzo in die doeës.
Iech maachet de doeës óp en zoog e majer broen sjrieëkel dat vol zoos mit ziene eje sjtrónks en sjreklieg sjtónk. D’r hónk woar klinger die ’t Rosie, ós miem.
‘Weëd e jroeës?’vroaget iech mit uvverduudlieje tswiefel in mieng sjtim.
‘’t Is jee mentje, ’t is e wiefje.’zaat d’r pap en keuret mit ziene wiesvinger uvver ’t köpje. ‘En jazicher, ’t weëd jroeës en jevierlieg. ’t Is inne Dobermann.’
Jroeës en jevierlieg? Dit?
Vier hole ós an ’t tellewelle uvver d’r naam. De mam daat an Fifi, jraad wie ózze ieësjte hónk, ing pientsjer. De angere naam woar ‘Hera’. Dat woar miene vuursjlaag. E paar daag doavuur hauw iech óp sjoeël jelierd dat ‘Hera’ in de Jriekse mythologie de jöttien van de famillieë woar. Dit kling heufje Hera zouw noen de ós jöttien weëde. D’r pap woar ’t mit miech eens. Miene pap hool nit va kling höng en al janit va ózze Fifi zieëliejer, dem e ing veredelde rat neumet.
‘Het mós ieëtsj mar ins jet èse,’ zaat de mam en lofet noa d’r sjpeulsjtee um ing doeës sjappie óp tse maache. Iech hoalet ózze tsouwkunftieje waachhónk oes de doeës. ’t Sjtinkend heufje deer razelet van d’r floep, evver woeët wakker wie mieng mam ’t èse bij de kartonge doeës zats. Doanoa oos ’t nit, mar vrèset.
’t Duiet ziech vanaaf d’r ieësjte daag alles ezoeë flot meujelieg erinner. Dat woar de erfsjaf van ziene honger oes d’r aavank, menet d’r pap.
‘t Hera woar ummer en uvveral an ’t sjneuvere vuur èse, woadurch vier alle sjafer van e sjlaos moeët vuurzieë, den nog ier ’t Hera zes mond woar, wós ’t wie alle duursjer óp moeëte joa. Mit inne poeët duiet ’t óp de klink en hup, dan woar ’t binne. Kót doanoa lieret ’t óch wie ’t mit d’r naal van d’r reëterpoeët de kuchekes-jer óp koeët trekke, doe hauw ’t in ing naat al ós besjute, broeëd, fruit en plets-jer ópvrèse. ’t Hera hauw óch jinne floep u minne aa tse valle went ’t um èse jong. Dat woar noa ’t vuurbild van d’r Blitzkrieg. Dan sjprong ’t e tsimmer erinner, sjnappet ziech wat ’t krieje koeët en maachet ziech werm flot oes d’r sjtub.
Sjpetsiejaal woar die kier wie mieng mam mit e sjtuk of vunnef vrundinne in ós jód tsimmer an d’r jouwe dusj zoos. De mam hauw jraad inne sjlagroomvlaam in sjtukker jesjneie en uvver de teldersjer verdeeld. ’t Hera hauw ze in de jaraasj ópjesjlaose um zicher d’rvan tse zieë dat ’t d’r tieëkrans nit zouw verzouwe. Wie iech evver heemkoam, hoelet iech ’t erm oas oes ’t hok en loos ‘m noa binne. ’t Hera hauw reëtsouw d’r vlaam jeraoche, den nog vuur iech d’r jas oes hauw woar ‘t ’t jód tsimmer erinner jevloage, hauw in drei hep d’r vlaam ópjesjloekd en besjprong doanoa de vrundinne en óch de vlaamsjtreefjer van de teldersjer aafsjnuutset.
Iech hoeët ’t jejeuster van de vrauwlu en zoog ’t Hera mit sjlagroom besjmierd mieng zie óp sjneure. Mieng mam sjraiet dat ’t deë zouwbeer zouw umbringe. Flot rieset iech de duur noa d’r jaad óp en loos ’t Hera eroezer.
Weë vöal eest mós óch vöal beweëje. Mit ’t Hera sjpatsere joa, woar mie werks-je. Iech vong dat nit sjlim. Vier woare jouw vrung en sjtreufete döks lang durch d’r beusj en ’t sjtuwmeer. Va miene pap moeët iech deë leëvensjevierlieje Dobermann ummer an de lieng haode. Dat dong iech natuurlieg nit. Iech hauw jraad wie ’t Hera e jroeës probleem mit beveële. Zoe jauw vier oes ’t zich van ’t eldesj hoes woare, jong de lieng aaf.
‘t Hera sjneuret berg óp en berg aaf. ’t Vong ‘t ’t sjunste um koele tse buttele. Aaf en tsouw maachet ’t löcher die zicher inne haode meter deep woare. Koele jrave dórf evver werm nit van de mam, wail ’t Hera da werm zoeë vies woeët en d’r pratsj de boed in sjlefet. Natuurlieg loesteret iech óch nit noa de mam. Alzo moeët iech ’t Hera wèsje vuurdat vier noa heem jónge. Dat dong iech óp ing vaste plaatsj bij ’t sjtuwmeer. Doa hauw iech e emmersje, inne sjpóns en inne handóch verbórje. ’t Hera vräuet ziech ummer riezieg óp dat aafsjpeule. Bauw an d’r sjloes van ós rönke rennet ’t al oes ziech zelver noa de plaatsj en sjtalt ziech jereed mit de bee oeseree. Iech daat wal ins dat ’t die löcher buttelet wail ’t dan doanoa durch miech leef jewèsje woeët.
’t Hera hauw nit vuur nuuks d’r naam inne jevierlieje Dobermann tse zieë. ’t Woar jans jevierlieg vuur de lu die ’t nit oes koeët sjtoa. Oavenaa an de lies sjtong inne piekfain verzörgde wiese poedel mit model in de hoare van de nette noabesje die e sjtuk wieër in sjtroas woeënet. ’t Hera kank deë aroogante keuter jód. Ze koame ziech rejelmieësieg tjeën went ze ’t mörjens pienkele jónge en ze proberete ziech allestwai ummer los tse riese um d’r angere aa tse valle. Jeluklieg koeëte de nette nette noabesje en iech de höng ummer oeseree haode.
Evver jenauw óp d’r daag dat d’r prins Charles en ’t Diana jónge trouwe kroge die tswai ziech nog in de hoare. Mieng mam, mie sjwestersje en iech hauwe ós heem vuur d’r tillevies jereed jezatse um nuus van dat trouwmeersje tse verfeële dat uvver ing haof sjtond zouw aavange. De mam dong de sjips in kumpjer, mie sjwester sjód limmenaad in en ópins zient vier ’t Hera langs de tsimmervinster sjneure. Vier sjprónge alledrei óp en tsauwete ós de sjtroas óp.
Doa loog de nette noabesje vuur liech óp ’t jraas en ’t Hera rennet mit inne wiese wolbol in de bletsj d’r beusj in. Mieng mam verzoeët de mevrouw werm bij de zieng tse hoale en iech jong ater ’t Hera aa um d’r poedel tse redde. ’t Jejoenk van ’t bieës-je jong durch de janse sjtroas.
Tsem sjloes kroog iech d’r poedel vrij en de noabesje koam werm bij. Ze woare evver ram oes ’t huus-je wie ze heure poedel ónger ’t blód zoog. Ze sjraiet dat ze de poliese zouw belle.  En die zouwe besjtimd kómme, den ze hauw doa wal ing jouw sjoebkaar.De poliese zouwe waal d’rvuur zörje dat deë möaderhónk verjaasd zouw weëde, keëket ze en wiezet noa ’t Hera.
Van ’t meersje van d’r prins Charles en Lady Diana kroge vier nuus mieë mit. Vier keurete en duiete ’t Hera mit de troane in de oge wie vier wadete óp de poliese. Die zouwe ebel kómme um ‘m aaf tse hoale… en tse verjaze. Evver de poliese koame nit…
‘t Hera sjtórf pas joare sjpieëder, an kribs. ’t Woar drutsing en hauw e sjun leëve jehad wie vier veer besjlissete dat ’t noa d’r himmel vuur höng d’rof joa. En weë moeët ‘m noa d’r deredokter bringe?
D’r pap noom dat sjwoar werks-je óp ziech. Heë woar d’rjinnieje deë ‘m hauw jehold en heë wool noe d’r krink rónk maache en ‘m óch werm voetbringe.
D’r nieëkste daag maachet miene pap e hootsere kruuts en sjreef doa mit sjwatse verf de wöad: ’t Hera, jöttien van ós famillieë. Tsezame brate vier ’t kruuts noa ’t sjtuwmeer en bingete ’t an inne wieëboom. Doa hong ’t nog joare, bis de koad ’t bejoof en ’t oeseree vool.