B

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke

ba bw (uitdrukking van afkeuring) ba, bah. Heë zeët boe noch ba.Hij zegt boe noch ba. Ba-ba maache. Poepen. Ba-bakinke.Een kind dat nog niet zindelijk is; ook: kinderachtig persoon. Zie ook: baa.

baabw (uitdrukking van afkeuring) ba, bah. Baa, wat ing zouwerij.Bah, wat een rotzooi. Zie ook: ba.

baach v [baach’] (baache, beëchs-je) Ing sjand is, went ing kouw in de baach sjiest (gezegd wanneer men te gemakkelijk iets weggooit wat nog bruikbaar is). De baach aafjoa. Achteruitgaan; de pijp uitgaan.

baad m [baad’] (beëd, beëdsje): baard. Inne baad wie e sjtóppelveld. Deë jong hat d’r baad in de keël. Inne d’r baad aazetse. Iemand een baardje maken. Has te mit d’r baad jewagkeld? Heb je iets gezegd? Inne brij um d’r baad sjmiere. Iemand stroop om de mond smeren. En heimit is d’r baad aaf.Daar is de kous mee af. D’r baad van d’r sjlussel.De baard van de sleutel. D’r baad van de hek sjere. De heg bijknippen.

baadmansm [baad’mans] baardman. Huur, d’r baadmans deet óch de moel óp.Hoor, die baardman (spottende benaming voor persoon met baard) doet ook zijn mond open.

baal st m (bale, beëlsje) baal, zak. Inne baal koar. Een zak koren.

baan st v (bane, beënsje) 1 baan. Doe móts óp de reëtse baan vare. Je moet op de rechter rijstrook rijden. De baan sjloa. Baantje glijden. Inne zivvebaans rok. Een wijde rok. Ing baan tapieët.Een baan behang. 2 spoorlijn. De baan va Kirchroa noa Heële. Het spoor van Kerkrade naar Heerlen. 3 station. D’r tsóg hilt an baan. De trein stopt bij het station. Kappes an baan. (gezegd wanneer een vrouw kennelijk in verwachting is). 4  galerij in mijn. Die baan is 300 meter lank. De galerij is 300 meter lang.

baar 1 v (bare, beersje) baar (verouderd). De liech loog óp de baar. Het lijk was opgebaard. 2 v (bare, beersje) Keulse pot (verouderd). Krieg miech ing loeëp puts oes de baar. Schep voor mij een schepkan water uit de pot. Noe basjt de baar! Nu breekt mijn klomp! Bare binge. Langdurig kletsen op straat. Heë hauw neëver de baar jepisd. Hij heeft naast het potje gepist. 3bn contant. Baar jeld. Contant geld.

baarvussieg bn [baar’vussieg] blootsvoets, barrevoets. ’t Klingt leuft ummer baarvussieg rónk.Het kindje loopt altijd blootsvoets rond.

baas m (baze, beës-je) baas.

baatsj m vuil, iets vies (kindertaal). Sjpui oes, jönke, doe has baatsj in ’t mönke. Spuug uit, jongetje, je hebt iets vies in je mondje.

babbelot v [babbelot’] (babbelotte, babbelötsje) papillot. Papier dat vrouwen in het haar draaien om krullen te maken.

bad o (bader, bedsje) bad.

bade ww [ba’de] badet, jebaad baden. Dem hant ze vruier tse hees jebaad. Die is niet goed wijs.

badebuud v [ba’debuud] (badebude, badebuudsje) badkuip.

bag v (bagke, begs-je) big. Bij de bagke zieë. Bij de pinken zijn.

baiba m [bai’ba] (baibaats, baibeëtsje) oude brompot.

baiere ww [bai’ere] baieret, jebaierd beieren, luiden.

bais sl v (baize, bais-je) grootmoeder (verouderd). Zie ook: bès.

bajaasjv [bajaasj’] 1 bagage. 2 schorem. Dat is zouw bajaasj. Dat is slecht volk.

bak m (bek, beks-je) bak.

bak m baksel. D’r bak sjteet in d’r oavent.Het baksel zit in de oven.

bakaof o [ba’kaof] (bakaover, bakäöfje) slungel, monster. Het ‘bakaof’ is een soort monster waarmee kinderen werd gedreigd als ze niet wilden gehoorzamen: Da kunt diech ’t bakaof hoale. Dan komt het bakaof (monster) je halen. In Aken staat een standbeeld van het bakaof. Wat e bakaof!Wat een slungel!

bakbieës o [bak’bieës] (bakbieëster, bakbieës-je) bakbeest.

bakke ww [bak’ke] bakket(verouderd: bók), jebakke 1 bakken. D’r Tsinterkloas is an ’t printe bakke. Letterlijk: Sinterklaas is printen (een winters koekje) aan het bakken (gezegd wanneer er in de tijd vóór Sinterklaas avondrood is). Bakke en broane is nit ummer eëve jód jeroane. Bakken en braden lukt niet altijd even goed. Dem han iech ing jebakke. Die heb ik een poets gebakken. 2 hard vriezen. ’t Hat dis naat jód jebakke.Het heeft vannacht flink gevroren.

bakke o [bak’ke] (bakke, beks-je) wang. Kirchröadsjer meëdsjer hant beks-jer mollieg en rónk (uit een carnavalsliedje).

bakkebaad m [bak’kebaad] (bakkebeëd, bakkebeëdsje) bakkebaard.

bakkeknaoch m [bak’keknaoch] (bakkeknäök, bakkeknäöks-je) jukbeen. Ook: bakkeknaok.

bakkes o [bak’kes] bakhuis, bakkerij. Doe bis nog nit langs Sjmits bakkes. Daar zul je nog van horen, daar ben je nog niet van af.

bakketsank m [bak’ketsank] (bakketseng, bakketsengsje) kies.

bakmold v[bak’móld] (bakmólde, bakmuldsje) baktrog.

bakoavent m [bak’oavent] (baköavent, baköaventsje) bakoven. Tjeën inne bakoavent jape. Vechten tegen de bierkaai.

bakproem v [bak’proem] (bakproeme, bakpruumsje) bakpruim.

baksil v [baksil’] (baksille, baksilsje) bacil. Besjtimde baksille kanne nutslieg zieë. Bepaalde bacillen kunnen nuttig zijn.

bal st v (bals) bal danspartij. De mondsbal. Het maandelijks toegestane bal.

bal st m (bale, beëlsje) baal, pak. Inne bal turf.

bal sl m (bel, belsje) bal. Ee, tswai, drei, weë hat d’r bal, deë ’t betste vange kan (kinderliedje). Heë hat d’r bal. Hij is woedend.

baldriejaan m [bal’driejaan] valeriaan, geneeskundig kruid.

baldriejaandrupe mv [bal’driejaandrupe] valeriaantinctuur.

balg m (balge, belgs-je) buik. Deë hat d’r balg vol.Die heeft de buik vol. Ook: ballieg.

balie m [ba’lie] (baliets, baliets-je) onbehouwen vent.

balk m (balke, belks-je) 1 balk Losse vier ins laache, laache is jezónk, dat de balke kraache, da kómme vier i sjwónk (uit een carnavalsliedje). De balke treëne. De orgelbalken trappen. 2 zoldering. D’r balk wiese.De zoldering witten.

balkebrij m [bal’kebrij] balkenbrij.

balketreëner m [bal’ketreëner] (balketreënere, balketreënersje) vroeger werd elk orgel door een zgn. orgeltrapper van de nodige lucht voorzien.

balkong m [balkong’] (balkongs, balköngs-je) balkon.

ballieg m [bal’lieg] (ballieje, balliegs-je) buik. A dem ziene boech kans te wal ballieg zage. Hij heeft een royale buik. Ook: balg.

ballieje, ziech ww [bal’lieje, ziech] balliejet ziech, ziech jeballiegdravotten, stoeien. De kinger ballieje ziech mit sjpas. De kinderen ravotten naar hartelust.

bammel sl v [bam’mel] (bammele, bemmelsje) 1 hanger (aan oorringen of armband). 2 dikke vrouw.

ban v (banne, bensje) 1 bos (stro bijv.) 2 korenmijt.

bande v [ban’de] (bandets, bendje) bende.

band sl o (bender/beng, bendsje) band, lint. E band in de hoare.Een lint in de haren.

bandiet m [bandiet’] (bandiete, bandietsje) bandiet.

bandiezer o [band’iezer] (bandiezere, bandiezersje) bandijzer. Ook: bankiezer.

bandkop m [band’kop] (bandköp, bandköpsje) ruimte voor de aandrijfmotor van de transportband.

bandmasjieng m [band’masjieng] (bandmasjienger, bandmasjienke) aandrijfmotor van de transportband.

baneberg m [ba’neberg] (baneberje, banebergs-je) spoordijk.

bang m angst. Inne d’r bang aafkiere. Iemands angst wegnemen.

bang bn (banger, bangste) bang. Doe bis inne bange tsiebel. Je bent een bangerik.

banget m [ban’get] (bangete, bangetsje) bangerik.

bangiegheet v [ban’giegheet] angst.

bank v (benk, benks-je) zitbank. Heë sjuuft alles ónger sjteul en benk. Hij wijst alles af. Durch de bank. Doorgaans.

bank v (banke, benks-je) bank (geldinstituut). Wen iech sjroep bin, jon iech noa de bank.Als ik blut ben, ga ik naar de bank.

bank sl m (beng, benke st) 1band, ceintuur. Sjteet ’t kleed besser mit of oane bank?Staat de jurk beter met of zonder band? 2 band (van auto of fiets o.d.). 3band (familieband of relatie)

banke ww [ban’ke] banket, jebankd banken, eenentwintigen (kaartspel).

bankiezer o [bank’iezer] (bankiezere, bankiezersje) bandijzer.’t Bankiezer va mieng fietsreer is kapot. Het bandijzer van mijn fietswielen is kapot. Ook: bandiezer.

bankrot m [bankrot’] bankroet. Bankrot maache. Bankroet gaan.

bankwirker m [bank’wirker] (bankwirkere, bankwirkersje) bankwerker. Miene pap woar inne jouwe bankwirker. Mijn vader was een goede bankwerker.

bankwórm m [bank’wórm] (bankwurm, bankwurmpje) lintworm.

bankzeëg v [bank’zeëg] (bankzeëje, bankzeëgs-je) lintzaag, bandzaag.

banne ww [ban’ne] bannet, jeband uitdrijven. D’r duvel en zie aodmoor banne.De duivel en zijn oude moer uitbannen.

bareer o [bareer’] (barere, bareersje) barrière, slagboom.

barsj bn bars, nors. Inne barsje keël. Een norse vent.

basj m (besj/basjte, besj-je) barst, scheur.

basjmaneer bw [basj’maneer] (basjmanere, basjmaneersje) In de uitdrukking: Óp basjmaneer wirke. Werken tot je erbij neervalt.

basjte ww [basj’te] basjtet, jebasjte barsten. Noen basjt de baar! Nu breekt m’n klomp. Basj (doch)! Barst! Deë is van de ieësjte lueje nit jebasjte. Hij is aan zijn eerste leugen niet gebarsten. Koppieng um tse basjte. Barstende hoofdpijn. ’t Mós beuje of basjte. Het is buigen of barsten. Heë basjt van ’t jeld.Hij stikt van het geld.

basjtensvol bn [basj’tensvol] barstensvol.

basjtieg bw [basj’tieg] erg. ’t Is basjtieg kaod. Het is erg koud.

baskuul v [baskuul’] (baskule, baskuulsje) bascule, brugbalans (weeginstrument) (verouderd).

batraaf m [bat’raaf] (batrave, batreëfje) rakker, vlegel.

bats v (batse, bets-je) bil. ’t Hauw jejange jód, drei batse is angerhaof vót. (liedje). De batse bijee kniepe. De handen in elkaar knijpen.

batsevietser m [bat’sevietser] (batsevietsere, batsevietsersje) billentikker, slipjas, rokjas.

batterie v [batterie’] (batterieje, batteriesje) In de uitdrukking: Heë is bij de batterie. Hij is bij de artillerie.

bauw st bw bijna. Iech hauw bauw jet jezaad. Ik had bijna een opmerking gemaakt. Heë kunt bauwer wie nit. Hij komt hoogstwaarschijnlijk. Bauw… bauw … Nu eens … dan weer …. ’t Weer is wie jek: bauw drueg, bauw naas.Het weer is gek, dan droog, dan nat. Bauw hauw d’r jeëjer inne haas jesjaose. Bijna raak, maar helemaal mis.

bavvejaan m [bav’vejaan] (bavvejane, bavvejeënsje) 1 baviaan. 2 kletsmajoor. 3 muil, bek. Hod diene bavvejaan. Houd je mond.

bazele ww [ba’zele] bazelet, jebazeld bazelen.

bazeleer m [ba’zeleer] (bazelere, bazeleersje) kletskous.

bazzes bw [baz’zes] foei. Bazzes, wat e weer! Foei, wat een weer!

bebba m [beb’ba] (bebbaats, bebbeëts-je) oude brompot.

bebbel v [beb’bel] (bebbele, bebbelsje) babbel, mond, bek.

bebbele ww [beb’bele] bebbelet, jebebbeld kwebbelen.

bebbelwasser o [beb’belwasser] spraakwater. Deë hat bebbelwasser jehad.Die heeft spraakwater gehad.

bebouwe ww [bebou’we] bebouwet, bebouwd bebouwen.

becher m [be’cher] (bechere, bechersje) beker.

becherwerk o [be’cherwerk] (becherwerke, becherwerks-je) jakobsladder.

bed o (bedder, bedsje) 1bed. In je bed sjterve de mieëtste lu. Deë zie bed verkeuft, mós mit de vót óp ’t sjtrue ligke. Gooi geen oude schoenen weg voordat je nieuwe hebt (vrij vertaald). In e jemaad bed kómme. In een gespreid bedje komen. Went ’t bed ’t mar nit huet. Laat je bed het maar niet horen. De engelsjer sjudde hön bedsjer oes (kindertaal voor: het sneeuwt). 2bloembed. E bed vol blomme.Een bed vol bloemen.

bedanke ww [bedan’ke] ziech bedanket ziech, ziech bedankdbedanken. Ziech bij inne vuur de blomme bedanke. Iemand voor de bloemen bedanken. Ziech vuur d’r verain bedanke. Het lidmaatschap opzeggen.

beddejak m [bed’dejak] (beddejek, beddejeks-je) bedjasje.

beddóch o [bed’dóch] (bedducher, bedduchs-je) bedlaken.

bedeende m [bedeen’de] (bedeendets, bedeendets-je) bediende.

bedekke ww [bedek’ke] bedekket, bedekd bedekken.

bedele ww [bede’le] bedelet, bedeeld bedelen. Iech bin nit jód bedeeld woeëde. Ik heb niet het juiste deel gekregen.

bedene ww [bede’ne] bedenet, bedeend bedienen. Heë lieët ziech (va) vure en (va) hinge bedene. Hij laat zich alsmaar bedienen. Heë is zoeë krank, dat ze hem bedene mósse. Hij is zo ziek dat ze hem voorzien van het laatste sacrament. Alwerm de bóks kapot? Diech is óch nuus bedeend! Alweer de broek kapot? Aan jou is ook niets besteed!

bederveww [beder’ve] bedórf, bedórve bederven. Visj bedurft. Vis bederft.

bediengoeng v [bedien’goeng] (bediengoenge, bedienguungs-je) voorwaarde.

bedienoeng v [bedie’noeng] bediening.

bedinge ww [bedin’ge] bedong, bedónge bedingen.

bedinke ww [bedin’ke] bedaat/bedinket, bedaadbedenken. Ing wiets bedinke. Een grap bedenken. Inne jód bedinke. Iemand veel schenken. Doe kans diech nit lang bedinke. Je hebt niet veel bedenktijd. Iech han miech angesj bedaad. Ik ben van gedachten veranderd.

bed(je)tsuug o [bed'(je)tsuug] beddegoed.

bedlake o [bed’lake] (bedlakens) beddelaken.

bedoere ww [bedoe’re] bedoeret, bedoerd beklagen, medelijden hebben met. Heë is jeer bedoerd. Hij heeft graag medelijden. Dem bedoer iech. Ik heb met hem te doen.

bedoerlieg bw [bedoer’lieg] betreurenswaardig.

bedómpd bw/bn [bedómpd’] bedompt.

bedraag m [bedraag’] 1 bedrag. 2 gedrag, fatsoen. Die kinger hant jee sjpiet bedraag in. Die kinderen hebben geen greintje fatsoen in zich. 3In de uitdrukking: Doa hauw iech jee bedraag i. Daar had ik geen erg in.

bedraog m [bedraog’] bedrog. Ook: bedróg.

bedreie ww [bedrei’e] st bedroog/bedreiet, bedroageZie bedruje.

bedreier m [bedrei’er] (bedreiere, bedreiersje) bedrieger.

bedreierij v [bedreierij’] (bedreierije, bedreierijsje) bedriegerij, bedrog.

bedrève bw [bedrè’ve] bedreven, handig. Deë is doa bedrève in. Daarin is hij goed. Deë is bedrève mit de moel. Hij kan goed kletsen.

bedrief sl o [bedrief’] (bedriever, bedriefje) bedrijf.

bedróg m [bedróg’] bedrog. Dreume zunt bedróg. Dromen zijn bedrog. Ook: bedraog.

bedrufd bw/bn [bedrufd’] ook bedreufd bedroefd.

bedruje ww [bedru’je] bedrujet, bedroage bedriegen. Deë bedruugt Jod en alleman. Hij is een aartsbedrieger.

bedrukd bw [bedrukd’] bedrukt, terneergeslagen.

bedrukke ww [bedruk’ke] bedrukket, bedrukd bedrukken, kwellen. Wat zouw dem bedrukke?Wat zou hem dwars zitten?

bedsjieser m [bed’sjieser] (bedsjiesere, bedsjiesersje) kind, kinderachtig iemand.

bedsjtat v [bed’sjtat] (bedsjteë, bedsjtetsje) ledikant.

bedsjtrue o [bed’sjtrue] bedstro.

bedtsich v [bed’tsich] beddetijk, stof waarvan bedovertrek wordt vervaardigd.

bedurfnis v [bedurf’nis] (bedurfnisse, bedurfnis-je) behoefte. Iech han jing bedurfnis diech doa uvver tse vertselle. Ik heb geen behoefte daarover met jou te praten.

beduje st ww [bedu’je] bedujet, beduud beduiden. Dat hat nuus tse beduje. Dat heeft niks te betekenen.

bedwèsj v [bed’wèsj] beddelinnen, beddegoed.

bedzeker m [bed’zeker] (bedzekere, bedzekersje) snotneus.

bee st o (bee/beng st beensje/benke)been. Wat d’r kop verjeest, mósse de bee mis-jelde. Als je vergeetachtig bent, moeten de benen ervoor boeten. Bee wie ing oaventspief nit zoeë dik, mar waal zoeë sjwats (gezegd van iemand die erg vuile benen heeft). Heë vilt uvver zieng eje bee. Hij valt over zijn eigen voeten (door eigen toedoen). Ziech de bee noa jen vót i sjtoa. Heel lang moeten wachten. D’r sjrek sjloog ’m in de bee.De schrik had hem te pakken. Jank zelver, doe has jonger bee. Ga zelf, jij bent jonger. Bee maache.Zich haasten; de benen nemen. ’t Rad hauw bee krèje. De fiets had pootjes gekregen. Ziech de bee ónger jen vót oes lofe. De benen uit zijn gat lopen. Dat is besser wie e bee jebraoche. Het had erger gekund. Broeëd en wek ópee jeëve dikke bee. Wittebrood en roggebrood is gezonde kost. Mit ’t verkieëde bee oes jen bed kómme. Met het verkeerde been uit bed stappen. De milletsien hat miech óp de bee braad. De medicijn heeft me genezen. Óp de bee zieë. Op de been zijn. Ziech óp de hingesjte bee sjtelle. Zich ergens over opwinden. Óp de letste bee lofe.Op sterven na dood zijn. Óp ee bee kan me nit sjtoa.Op één been kun je niet staan. Óp eje bee sjtoa. Op eigen benen staan. Deë hat de bee noa d’r emmer sjtoa. Hij heeft o-benen. Bee han wie ing jetrouwde meusj. Spillebenen hebben.

beebróch m [bee’bróch] (beebruch, beebruchs-je) beenbreuk.

beëdel m [beë’del] (beëdele, beëdelsje) 1 bedelarij. 2 rotzooi. Went ’t miech tse lestieg weëd, da werp iech d’r janse beëdel doa.Als het te lastig wordt, dan stop ik ermee. A zoene beëdel kan iech miech nit óphauwe. Met zo’n bedoening wil ik niets te maken hebben. 3bedel(tje) E armband mit zes beëdelsjer.Een armband met zes bedeltjes.

beëdele ww [beë’dele] beëdelet, jebeëdeld bedelen. Weë nit oeskunt mit wat ikunt, liert jauw beëdele. Men moet de tering naar de nering zetten.

beëdeler m [beë’deler] (beëdelere, beëdelersje) bedelaar.

beëdelieg bw [beë’delieg] als een bedelaar.

beëdelerm bn/bw [beë’delerm] straatarm, doodarm.

beëdels-jongm[beë’dels-jong] (beëdels-jonge, beëdels-jöngs-je) klaploper.

beëdelszak m [beë’delszak] (beëdelszek, beëdelszeksje) bedelzak. D’r jeldzak en d’r beëdelszak hange jing hónged joar an d’r nemlieje duresjtiel. In de loop van nog geen honderd jaar kan welstand in armoede en armoede in welstand verkeren.

beedsst bwZie allebei. Ook: beids.

beënbroor m [beën’broor] (beënbreur, beënbreursje) kwezel.

beëne ww [beë’ne] beënet, jebeënd bidden. Noeëd deet beëne.In tijden van nood, begintmen weer te bidden. Ziech e Vadderónzer beëne.Een Onzevader bidden. Beëne dat diech de moel sjuumt.Onophoudelijk bidden. D’r Herjod van ’t kruuts aafbeëne.Heel gelovig zijn. Hei hulpt jee beëne, hei mós mès drin.Hier moet men spijkers met koppen slaan.

beënhillieje m [beën’hillieje] (beënhillieje, beënhilliegs-je) kwezel.

beënsjtond v [beën’sjtond] (beënsjtonde, beënsjtöndsje) biduur. In de Maria-kapel jieët ‘t daag en naat beënsjtonde. In de Maria-kapel is er 24 uurs gebedsdienst.

beerm 1(bere, beersje) beer. Dat is inne keël wie inne beer.Dat is een boom van een vent. Inne beer óp zökke.Dat is een goeierd. Ummezeus danst nog jinne beer. Voor wat hoort wat. 2 tegengewicht van een liftkooi. 3beer, gier. D’r beer woeët oes-jevare uvver ’t land.De gier (beer) werd uitgereden over de akker. 4vrouwelijk geslachtsdeel.

beer o bier. (beer, beersje) ’t Beer is kapot. Het bier is verschaald. Iech drunk e jlaas beer mit inne auwe juud. Ik zou een moord doen voor een glas bier. ’t Beer is aaf. Het vat is leeg.

beerboech m [beer’boech] (beerbuuch, beerbuuchs-je) bierbuik.

beerjank m [beer’jank] (beerjeng, beerjengs-je)  gang voor geleiding van het tegengewicht.

beerjlaas o [beer’jlaas] (beerjlazer, beerjleës-je) bierglas.

beerkan v [beer’kan] (beerkanne, beerkensje) bierkan.

beerkoetsjer m [beer’koetsjer] (beerkoetsjere, beerkuutsjersje) bierbezorger met paard en wagen.

beerkumpsje o [beer’kumpsje] (beerkumpsjer) glazen kommetje onder de tapkraan.

beerpómp v [beer’pomp] (beerpump, beerpumpsje) 1 beerpomp, gierpomp. 2 bierpomp.

beerputs m [beer’puts] (beerputse, beerputs-je) beerput.

beersjlefer m [beer’sjlefer] (beersjlefere, beersjlefersje) bierkelner.

beersjlem m [beer’sjlem] biersoep, bierpap.

beerton v [beer’ton] (beertonne, beertönsje) bierton. Heë hat inne boech wie ing beerton. Hij had een buik als een bierton.

beervaas o [beer’vaas] (beervaser, beerveës-je) biervat, bierton.

beerwaan m [beer’waan] (beerwaans, beerweënsje) bierwagen.

beëve ww [beë’ve] beëvet, jebeëfd beven.

bef m (beffe, befje) bef. Vruier droge vier als kink in d’r winkter e befje. Vroeger droegen wij als kind in de winter een befje.

befasse ww [befas’se] ziech mit befasset ziech mit, ziech befasd mit zich bezighouden met.

befoemele ww [befoem’ele] befoemelet, befoemeld betasten (in ongunstige zin). Ook: beknoevele.

befoetele ww [befoe’tele] befoetelet, befoeteld beduvelen.

behai sl m [behai’] gedoe, lawaai, aanstellerij, grootdoenerij. Nakse behai. Kale kak. Heë hat nog al jet behai veel. Hij schept graag op. Heë maat vuur nuuks en weer nuuks behai. Hij maakt drukte om niets. D’r nónk Zeem en de tant Behai. De suikeroom en zijn vrouw.

behaie st ww [behai’e] behaiet, behaid drukte maken.

behaitskop m [behaits’kop] (behaitsköp, behaitsköpsje) opschepper, praatjesmaker.

behaitskrieëmer m [behaits’krieëmer] (behaitskrieëmer, behaitskrieëmersje) opschepper, praatjesmaker.

behaitsmecher m [behaits’mecher] (behaitsmecher, behaitsmechersje) opschepper, praatjesmaker.

behandele ww [behan’dele] behandelet, behandeld behandelen. Doe behandels miech wie drek a jen sjong. Je behandelt me als straatvuil.

behange ww [behan’ge] behong/behanget, behange behangen. Dat meëdsje weul iech nog nit, al wuur ’t mit jood behange.Ook als ze van rijke komaf zou zijn, zou ik dat meisje niet willen.

behaode ww [behao’de] behool, behaode 1 overhouden. Dat hat heë van ing krankheet behaode. Dat heeft hij aan een ziekte overgehouden. 2 onthouden. Behod dat ins. Onthoud het eens. Ook: behauwe.

behaupteww[behaup’te] behauptet, behaupt beweren. Heë behaupt dat heë nit besser kan. Hij beweert dat hij niet beter kan. Ook: behoopte.

behauweww[behau’we] Zie: behaode.

behauwe bn [behau’we] algemeen geacht. Behauwe lu. Mensen van stand.

behelpe ww [behel’pe] ziech,behólp ziech, ziech behólpe zich behelpen. Vier mósse ós zieë tse behelpe.We moeten het ermee doen.

behelter m [behel’ter] (beheltere, beheltersje) tank, reservoir.

behersje ww [beher’sje] ziech, behersjet ziech, ziech behersjd zich beheersen.

behilflieg bn [behilf’lieg] behulpzaam. De noaberlu zint erg behilflieg. De buren zijn erg behulpzaam.

behöard bn/bw [behöard’] (behöarder, behöards) behaard.

behoesd sl bw [behoesd’] behuisd. Kling behoesd.Klein behuisd.

behoopte ww [behoop’te] behooptet, behoopt beweren. Ook: behaupte.

behuie st ww [behui’e] behuiet, behuid behoeden.

behulp m [behulp’] behulp, voorlopige voorziening. Dat is mar vuur behulp. Dat is maar voorlopig.

beids st bwZie allebei. Ook: beeds.

beids(t)erzieë bw [beid’s(t)erzieë] beiderzijds, van weerskanten. De vrunksjaf mós va beidserzieë kómme.De vriendschap moet van twee kanten komen.

beie st ww [bei’e] boan/beiet, jeboane bieden. Dat los iech miech va dem nit beie. Dat hoef ik me niet te laten welgevallen. Vieroavend beie. Sluitingstijd aankondigen.

bejaabd st bn/bw [be’jaabd] begaafd.

bejaistere ww [bejais’tere] bejaisteret, bejaisterd geestdriftig maken. Die träötemoeziek kank miech nit bejaistere.Die blaasmuziek kan me niet bekoren.

bejaisteroengs-jemuso[bejais’teroengs-jemus] spottende benaming voor bloemen van fans.

bejape ww [beja’pe] bejapet, bejaapd bekijken.

bejelaite ww [bejelai’te] bejelaitet, bejelait begeleiden.

bejelaiter m [beje’laiter] (bejelaitere, bejelaitersje) begeleider.

bejenknis o [bejenk’nis] (bejenknisse, bejenknis-je) begrafenis.

bejieëne ww[bejieë’ne] bejieënet, bejieënd ontmoeten. Went vier ós nog ins bejieëne, móts te ee jeëve. Als we elkaar nog eens tegenkomen, dan moet je een rondje geven. Vier bejieëne ós nog ins! Ik krijg jou nog wel eens!

bejieng v [bejieng’] (bejiene sl/bejienge, bejienke) non, kloosterzuster. Deë klaaft ing bejieng oes ’t kloeëster. Die weet iedereen om te praten. Zets tswai bejiene poedelrue óp e sjtóppelveld en tswai joar sjpieëder sjteet doa e kloeëster. Geef de juiste mensen de opdracht en het werk zal er snel opzitten. Bejienge | zunt nit wie ze sjienge | ze zitse hinger de jardienge | en dinke doa kunt d’r mienge.Het is niet alemaal goud wat blinkt.

bejien(g)ekloeëster o [bejie’nekloeëster] (bejienekluester, bejienekluestersje) zusterklooster.

bejien(g)esjoeël v [bejie’nesjoeël] (bejienesjoeële, bejienesjuelsje) zusterschool.

bejien(g)etruester m [bejie’netruester] (bejienetruestere, bejienetruestersje) vrouwengek, casanova.

bejierliegbw/bn [bejier’lieg] (bejierliejer, bejierliegst) begerig.

bejinne ww [bejin’ne] bejon, bejonne beginnen.

bejisse ww [bejis’se] bejoos/bejisset, bejaose begieten. De blomme bejisse.De bloemen begieten. Dat mós bejaose weëde. Daar moet op gedronken worden.

bejoa ww [bejoa’] bejong, bejange begaan, bedrijven. E verbreche bejoa. Een misdrijf begaan.

bejoafheet st v [be’joafheet] (bejoafhete, bejoafheetsje) 1flauwte, bewusteloosheid. Ing bejoafheet krieje.Flauw vallen. 2stuip, stuipen. ’t Kink kroog de bejoafheet. Het kind kreeg stuipen.

bejoane st ww [bejoa’ne] bejoanet, bejoand bevestigen.

bejoesje ww [bejoe’sje] bejoesjet, besjoesjd bewateren. Deë hónk bejoesjt miech jidder mörje d’r duresjtiel. Die hond plast elke ochtend voor de deur.

bejrave ww [bejra’ve] bejravet, bejrave begraven. Jetrouwd is nog lang nit bejrave. Het getrouwde leven brengt velerlei zorgen met zich mee. Losse vier d’r sjtriet bejrave.Laten we ophouden ruzie te maken. Los diech bejrave! Schei uit met die onzin!

bejrebnis o [bejreb’nis] (bejrebnisse, bejrebnis-je) begrafenis.

bejriefe ww [bejrie’fe] bejreef/bejriefet, bejrèfe begrijpen.

bejrieflieg bn/bw [bejrief’lieg] begrijpelijk.

bejrif m[bejrif’] begrip.

bejrusse ww [bejrus’se] bejrusset, bejrusd begroeten.

bejrussoeng v [bejrus’soeng] (bejrussoenge, bejrussuungs-je) begroeting.

bek m (bek, beksje) snavel.

bekalle ww [bekal’le] bekallet, bekald 1 bepraten. Losse vier dat ins rui-ieg bekalle.Laten we dat eens in alle rust bespreken. Los diech nit va dem bekalle. Laat je door hem niet overhalen 2 kletsen (over iemand). Me deet wat me kan en doch bekalle ze inne. Je doet wat je kan en toch wordt er slecht over je gepraat.

bekankd bn/bw [bekankd’] (bekankder, bekandst) bekend. Heë is bekankd wie luesj hónk. Hij is bekend als de bonte hond.

bekankde m/v[bekank’de] kennis. Dat is inne bekankde va miech. Dat is een kennis van me.

bekankdsjaf v [bekankd’sjaf] (bekankdsjafte, bekankdsjefs-je) kennis, kennissenkring. Mit dem han iech bekankdsjaf jemaad. Ik heb met hem kennis gemaakt. Iech han mieng bekankdsjaf i-jelade.Ik heb mijn hele kennissenkring uitgenodigd.

bekans bw [bekans’] bijna. Dat woar iech bekans verjèse. Dat was ik bijna vergeten.

bekenne ww [beken’ne] bekank/bekennet, bekank(d)/bekend bekennen.

bekieke ww [bekie’ke] bekeek/bekieket, bekèke bekijken. Heë bekiekt miech als häu iech jet van ’m aa.Hij kijkt me aan alsof ik iets van hem aanheb.

bekieks m [bekieks’] bekijks, aandacht.

bekiere ww [bekie’re] bekieret, bekierd bekeren. Tsiet dat-s te diech bekiers, angesj kriet diech d’r däuvel (gezegd wanneer iemand herhaaldelijk vraagt hoe laat het is).

bekieroeng v[bekie’roeng] (bekieroenge, bekieruungs-je)bekering.

bekkebróch m [bek’kebróch] (bekkebruch, bekkebruchs-je) bekkenbreuk. Heë likt mit inne bekkebróch in ’t sjpetaal. Hij ligt met een bekkenbreuk in het ziekenhuis.

bekker m [bek’ker] (bekker, bekkersje) bakker. Besser ’t jeld noa d’r bekker jedrage wie noa d’r dokter. Beter goed eten, dan later allerlei kwalen hebben.

bekkerij v [bekkerij’] (bekkerije, bekkerijsje) bakkerij.

beklafe ww [bekla’fe] beklafet, beklaafd kletsen (over iemand).

beklage ww [bekla’ge] beklaget, beklaagd beklagen.

beklattere ww [beklat’tere] beklatteret, beklatterd bespatten.

beklauwe ww [beklau’we] beklauwet, beklauwd bestelen.

bekleëne ww [bekleë’ne] bekleënet, beklend besmeuren, bevuilen. De roet is va ónge bis oave beklend. De ruit is van onder tot boven besmeurd.

bekloeëte ww [bekloeë’te] bekloeëte, bekloeët bedriegen.

beklomme bw/bn [beklom’me] bedrukt.

beklopd bn/bw [beklopd’] (beklopder, beklopdst) niet goed wijs.

beknoeëdzje ww [beknoeë’dzje] beknoeëdzjet, beknoeëdzjd besmeuren.

beknoeveleww[beknoe’vele] beknoevelet, beknoeveld betasten. Kiek oes vuur dem; deë wil jidder vrommesj beknoevele.Voor hem moet je uitkijken; die wil elke vrouw betasten. Ook: befoemele.

bekómme ww [bekóm’me] bekómmet/bekoam, bekómme bekomen. ’t Èse woar miech nit jód bekómme.Het eten viel niet goed. Bis te van d’r sjrek bekómme?Ben je van de schrik bekomen?

beköstieje ww [bekös’tieje] beköstiejet, beköstiegd bekostigen.

bekotse ww [bekot’se] bekotset, bekotsd met braaksel besmeuren.

bekroefe ww [bekroe’fe] bekroof/bekroefet, bekraofe bekruipen. Ze hant d’r Frens orrentlieg bekraofe. Ze hebben Frans een flink pak slaag gegeven.

bekruutse ww [bekruut’se] ziech bekruutset, ziech bekruutsd een kruis slaan. De tant bekruutset ziech bij jiddere blits. Tante sloeg een kruis bij elke bliksemslag.

bekömmere ww [beköm’mere] bekömmeret, bekömmerd bedrukken. Wat bekömmert diech?Wat zit je dwars?

bekömmere ww [beköm’mere] ziech um, ziech um bekömmeret, ziech um bekömmerd zich bekommeren om.

bekwieëm bn/bw [bekwieëm’] (bekwieëmer, bekwieëms) gemakkelijk. Zits te bekwieëm?

bekwieëme ww [bekwieë’me] ziech, bekwieëmet ziech, ziech bekwieëmd aanstalten maken, opschieten. Endlieg bekwieëmet heë ziech um óp heem aa tse joa. Vier mósse ós jet bekwieëme, d’r duuster sjleet ós dri. We moeten opschieten, anders overvalt ons de duisternis.

belaag m [belaag’] 1 beleg. Wat vuur belaag has te óp de bótteram?Welk beleg heb je op je boterham? 2 vloerbedekking. Has te vinyl of inne teppieg als belaag?Heb je vinyl of tapijt als vloerbedekking?

belaidieje ww [belai’dieje] belaidiejet, belaidiegd beledigen.

belakse ww [belak’se] belakset, belaksd op de mouw spelden.

belane ww [bela’ne] belanet, belane beladen.

belatemm[bela’tem] soort gladde en goedkope vloerbedekking.

belbruut v [bel’bruut] koning en vrouw van de troefkaart.

beleëje ww [beleë’je] belaat, belaad beleggen. Ing bótteram beleëje.Een boterham beleggen. Ing belade tsong. Een beslagen tong.

belegke ww [bele’gke] belaat, belaad beleggen.

beleie ww [belei’e] beloog/beleiet, beloagebeliegen. Beleie en bedreie doogt jee va beie. Liegen en bedriegen zijn allebei fout.

belestieje ww [beles’tieje] belestiejet, belestiegd lastig vallen.

bellefluur v [bellefluur’] (belleflure, bellefluursje) bellefleur (soort appel).

bellesjtok m [bel’lesjtok] (bellesjtök, bellesjtöks-je of bellesjtöksje) belleplant, fuchsia.

belofe ww [belo’fe] ziech, belofet ziech(verouderd: beleef ziech), ziech belofe belopen. De sjood beleuft ziech in de doezende.De schulden lopen in de duizenden.

belroeës v [bel’roeës] belroos. ’t Kink hat de belroeës.

Belsj 1bn Belgisch. E Belsj kuutsj-je. Een alpinopetje. Iech han pis wie e Belsj kingermeëdsje.Ik heb hoge nood. 2mBelg. Dat is inne Belsj.Dat is een Belg. 3’t Belsj. België. Óp ’t Belsj. In België.

belster v [bel’ster] cervelaatworst.

beluete ww [belue’te] beluetet, beluet bijlichten. Dat mós me ziech evvel mit de keëts beluete. Daar moet je toch een kaars bij halen (om iets te zien).

belust bn/bw [belust’] (beluster, belust) belust. Wie iech ’t ieëtsjte kinke droog, woar iech belust óp dónkel beer. Toen ik zwanger was van mijn eerste kindje, had ik zin in donker bier.

bemmel m [bem’mel] (bemmele, bemmelsje) klepel. De bemmel van de klok jong hin en heer.De klepel van de klok ging heen en weer.

bemmelsje o [bem’melsje] (bemmelsjer) bedeltje.

bemoele ww [bemoe’le] bemoelet, bemoeld roddelen.

bemoestere ww [bemoes’tere] bemoesteret, bemoesterd kritisch bekijken.

bemuufd bn/bw [bemuufd’] muf.

bemuie ww [bemui’e] ziech, bemuiet ziech, ziech bemuid(verouderd: ziech bemoeëd)zich bemoeien. Bemui diech nit d’rmit.

bend sl m (bende, bendens) 1 beemd. Durch beusj en bend sjtreufe. 2stadskermis in Aken. Deë is d’r bend óp. Hij is aan de zwier. 3 ruzie. Doa is d’r bend óp, doa is d’r bend laos. Daar is ruzie.

bendieje ww [ben’dieje] bendiejet, jebendiegd temmen. Went heë wus is, is heë nit tse bendieje. Als hij boos is, verliest hij de controle.

benedaie ww[benedai’e] benedaiet, benedaid vertellen, prediken. In de uitdrukking: Deë hat hei nuus tse benedaie. Die heeft hier niets te zeggen.

beneëme ww [beneë’me] ziech, benoom ziech/beneëmet ziech, ziech benoame zich gedragen. Doe móts diech jet besser beneëme. Je moet je beter gedragen.

beneëme o [beneë’me] gedrag, fatsoen. Deë hat jee beneëme. Hij weet zich niet te gedragen.

benoa bw [benoa’] bijna. Benoa is nog lang nit doa. Bijna is nog lang niet helemaal. Benoa hauw ing kouw inne haas jevange(gezegd wanneer iets bijna gelukt is).

benoabere ww [benoa’bere] ziech, benoaberet ziech, ziech benoaberd zich toeëigenen. Has doe diech miene bleisjtif benoaberd?Heb jij mijn potlood gepakt?

benótse ww [benót’se] benótset, benótsd benutten.

benuie ww [benui’e] benuiet, benuid benieuwen. ’t Zal miech ins benuie. Ik ben benieuwd.

beraosd bn/bw [beraosd’] 1 verroest. 2 rauw. Ing beraosde sjtim.Een rauwe stem.

berappe ww [berap’pe] berappet, berapd dokken, betalen met tegenzin.

beräueww [beräu’e] beräuet, beräud berouwen. Weë trouwt oes d’r klokkeklank, beräut dat zie leëve lank. Wie trouwt met iemand van buiten de parochie, berouwt dat zijn leven lang. Móts doe nuus beräue, da broechs doe nuus tse sjäue.Als je niks hebt misdaan, hoef je nergens bang voor te zijn.

bereure ww [bereu’re] bereuret, bereurd beroeren, aanraken.

berevót v [be’revót] (berevótte, berevutsje) dikbilvaars.

berg st m (berje, bergs-je) 1 berg. Wens te meens doe wuesj óp d’r berg, vils te werm eraaf. Als je denkt dat je erbovenop bent, gaat het weer mis. Uvver alle berje zieë. Er vandoor zijn. De hoare sjtunt ’m tse berje. 2  dak van mijngang. D’r berg aafkloppe. Het hangend gesteente met een hamer afkloppen op veiligheid.

bergjees m [berg’jees] (bergjeester, bergjees-je)  geluid van schuivend gesteente. D’r bergjees meld ziech. Er is geluid van schuivend gesteente.

bergman m [berg’man] (berglu/bergmander, bergmensje)  mijnwerker.

bergmanskapel v[berg’manskapel] (bergmanskapelle, bergmanskapelsje)  muziekkorps van de mijn.

bergmansklaveer m [berg’mansklaveer] (bergmansklavere, bergmansklaveersje) trekharmonika, armeluispiano.

bergmanskouw v [berg’manskouw] (bergmanskui, bergmanskuisje) geit, armeluiskoe.

bergputs m [bergputs’] (bergputse, bergputs-je) bron.

bergsjlaag m [berg’sjlaag] (bergsjleëg, bergsjleëgs-je) 1  bergslag. Inne bergsjlaag bouwe. Betimmeren haaks op de helling van de kolenlaag. 2  bw haaks op het dak van de gang. D’r sjtiel sjteet bergsjlaag.

berieve st ww [berie’ve] berievet, beriefd 1 beredderen. Dat kan iech óp zoeng kótte tsiet nit berieve. Ik kan de boel zo snel niet beredderen. 2 opbrengen, betalen. Die hoeëg tsinze zint nit mieë tse berieve. Die hoge rente is niet meer op te brengen.

berjaaf bw [berjaaf’] bergaf, bergafwaarts. Mit dem jeet ’t berjaaf. Met hem gaat het snel bergafwaarts.

berjóp bw [berjóp’] bergop.

Berlienpltsn[Berlien’] Berlijn.

berlieng v [berlieng’] (berlienge, berliengsje of berliengs-je) balein. Mit inne sjtoeëf wink vrekkete miech de berlienge van d’r sjirm.Door een windvlaag gingen de baleinen van mijn paraplu kapot.

berm st m (berm, bermsje) bos, stapel. Inne berm sjtrue.Een schoof stro. Inne berm boeënesjtekke (sjanse).Een bos bonestaken (takken). Inne berm häu.Een stapel hooi. Iech han nog inne berm werk.Ik heb nog een stapel werk liggen.

berme st ww [ber’me] (bermet, jebermd) opstapelen. Buede sjtrue i jen sjuur berme. Schoven stro in de schuur opstapelen.

bernadienerm[bernadie’ner] (bernadienere, bernadienersje) sint-bernardshond. Vuur inne bernadiener mós me jenóg plaatsj han.Voor een sint-bernardshond moet men genoeg plaats hebben.

beróf m [beróf’] (beruf, berufsje) beroep.

beróffe ww [beróf’fe] ziech, beróffet ziech(verouderd: bereef ziech), ziech beróffe zich beroepen op.

beróflieg bw [beróf’lieg] beroepshalve. Heë is beróflieg vöal óngerweëgs. Hij is beroepshalve veel onderweg.

bervussieg bw [ber’vussieg] barrevoets, blootsvoets. Woa ’t moeëde is, junt de verke bervussieg. Het kan zo gek niet zijn, als het maar mode is.

bes v grootmoeder. Mieng bes is achtsieg joar. Mijn oma is tachtig jaar.

besel m [be’sel] (besele, beselsje) beitel.

besele ww [be’sele] beselet, jebeseld beitelen.

besjaide bn/bw[besjai’de] (besjaidener, besjaidenst) bescheiden.

besjamd bw [besjamd’] beschaamd.

besjeed m [besjeed’] inlichting, bericht. Doa kries doe nog besjeed uvver.Daar hoor je nog van. E dom besjeed krieje. Een dom bericht krijgen. Besjeed wisse.Op de hoogte zijn, de weg weten. I Kirchroa wees iech uvveral besjeed. In Kerkrade weet ik overal de weg.

besjeftieje ww [besjef’tieje] besjeftiejet, besjeftiegd 1 bezighouden, tewerkstellen. Heë hat ummer vöal lu besjeftiegd. 2 ziech besjeftieje. Doa kan iech miech nit mit besjeftieje. Daar kan ik me niet mee bemoeien (bezighouden).

besjemd bw [besjemd’] (besjemder, besjemst) beschaamd.

besjere ww [besje’re] besjeret, besjeerd geschenken geven.

besjeroeng v [besje’roeng] (besjeroenge, besjeruungsje) verdeling van geschenken (met Sinterklaas, Kerstmis). Doa hant vier de besjeroeng! Daar heb je het gedonder!

besjienge ww [besjien’ge] besjienget, besjiengd beschijnen. Heë is nit weëd, dat de zon ’m besjiengt. Hij is geen knip voor de neus waard.

besjiese ww [besjie’se] besjees/besjieset, besjèse beschijten. Has te diech al ins besjèse? (als bedreiging). Dem hauw iech besjèse!Hem heb ik voor de gek gehouden. Besjies diech nit! Doe niet zo kinderachtig! Dóch diech dat in e besjèse lumelsje! Hou het dan maar! Doe dees wie e besjèse kink. Je stelt je aan. Iech vólt miech besjèse. Ik voelde me belazerd/Ik voelde me beroerd. Doa bin iech besjèse vanaaf kómme. Daar ben ik bedrogen bij uitgekomen. Besjèse kroam. Niet veel soeps.

besjlaag sl o [besjlaag’] (besjleëg st, besjleëgs-je st) 1 metalen beslag. An auw poatse ziet me döks e sjun besjlaag. Oude poorten hebben vaak heel mooi ijzerwerk. 2 beslag van deeg. Inne sjunne kóch vingt aa mit e jód besjlaag.Een mooie cake begint met een goed beslag. 3 beroerte. E besjlaag krieje. Een beroerte krijgen.

besjlisse ww [besjlis’se] besjloos/besjlisset, besjlaose besluiten.

besjloa ww [besjloa’] besjloog, besjlage beslaan. ’t Peëd besjloa.Het paard beslaan. De vinstere zint besjlage.De ramen zijn beslagen. Deë is jód besjlage. Hij is goed onderlegd.

besjloes m [besjloes’] (besjluus, besjluus-je) 1 besluit. In de verzammeloeng woeët d’r besjloes jenoame.In de vergadering werd het besluit genomen. 2 afsluiting. D’r besjloes van ’t vieëtsiegsjtondejebed.De afsluiting van het veertigurengebed.

besjmiere ww [besjmie’re] besjmieret, besjmierd besmeuren.

besjmoedele ww [besjmoe’dele] besjmoedelet, besjmoedeld vuil maken. Heë hauw ziech besjmoedeld. Hij had zich besmeurd.

besjnautse ww [besjnaut’se] besjnautset, besjnautsd kritisch bekijken. Dat kans doe diech ins besjnautse.Daar kun je eens een kritische blik op werpen.

besjneid bn/bw [besjneid’] besneeuwd.

besjoat st v [besjoat’] nootmuskaat.

besjoateblom v [besjoa’teblom] geraspte nootmuskaat.

besjoatnoos v [besjoat’noos] (besjoatneus, besjoatneus-je) muskaat(noot).

besjoemele ww [besjoe’mele] besjoemelet, besjoemeld bedotten.

besjömmele ww [besjöm’mele] besjömmelet, besjömmeld beschimmelen. D’r vlaam is besjömmeld. De vlaai is beschimmeld.

besjprinkele ww [besjprin’kele] besjprinkelet, besjprinkeld besprenkelen. De wèsj besjprinkele. De was besprenkelen.

besjrenke ww [besjren’ke] ziech ziech besjrenket, ziech besjrenkd zich beperken.

besjrieve ww [besjrie’ve] besjreef/besjrievet, besjrève beschrijven. ’t Hoes bij d’r notaar besjrieve losse.Het huis bij de notaris laten beschrijven.

besjtèche ww [besjtèche] besjtooch/besjtèchet, besjtaoche omkopen. Besjtaoche kroam. Doorgestoken kaart.

besjtel sl m [besjtel’] regeling. Wat inne besjtel!Wat een regeling.

besjtelle ww [besjtel’le] besjtellet/besjtalt besjteld/besjtald 1 bestellen. Heë besjtellet ing tas kaffieë.Hij bestelde een kop koffie. 2 doorgeven. Besjtel inne sjunne jrós. Doe de groeten. 3In de uitdrukkingen: Ze hant ziech jet klings besjteld. Er is een kleintje op komst. Doe has hei nuus tse besjtelle. Je hebt hier niets te zeggen.

besjtimd bw [besjtimd’] beslist.

besjtimme ww [besjtim’me] besjtimmet, besjtimd bepalen. Weë hat hei tse besjtimme? Wie maakt hier de dienst uit?

besjtoa obestaan. ’t Miensjlieg besjtoa hingt va tsouwvel anee.Het menselijk bestaan hangt van toeval aan elkaar.

besjtoa ww [be’sjtoa] besjtong, besjtange bestaan, slagen. Dat kan nit besjtoa!Dat bestaat toch niet! Heë hat ’t exame jód besjtange. Hij is geslaagd.

besjtrieje ww [besjtrie’je] (verouderd: besjtreet) besjtriejet, besjtreie betwisten. Iech han reët, dat kans te nit besjtrieje.Ik heb gelijk, dat kun je niet ontkennen.

besjuut v [besjuut’] (besjute, besjuutsje) beschuit.

besjweesd bw/bn [besjweesd’] bezweet.

besjwierdev[besjwier’de] (besjwierde) klacht. Wat has doe vuur besjwierde?Wat heb jij voor klachten?

besjwiere ww [besjwie’re] ziech, besjwieret ziech, ziech besjwierd zich beklagen.

besjwoar v [besjwoar’] (besjwoare, besjwöarsje) bezwaar.

bessem m [bes’sem] bezem. Nui besseme kere jód. Nieuwe bezems vegen schoon. Went dat woar is, da vrès iech inne bessem. Dat kan nooit waar zijn. Doa kere ze d’r dusj mit d’r bessem. Daar zijn ze niet al te zindelijk. Heë is ezoeë majer wie inne bessem, wie inne bessemsjtek.Hij is heel erg mager.

besseme ww [bes’seme] bessemet, jebessemd bezemen. Heë is an ’t besseme (bij het biljarten de bal verkeerd raken). Trek kries te ze jebessemd! Dadelijk krijg je ’n pak op je donder!

bessemekrieëmer m [bes’semekrieëmer] (bessemekrieëmere, bessemekrieëmersje) 1 venter met bezems. 2 vent van niks.

bessemesjottiesj m [bes’semesjottiesj] (bessemesjtottiezje, bessemesjottiesj-je) dans waarbij een bezem wordt gebruikt (bij het laten vallen van de bezem moeten de paren wisselen).

bessemsjtek m [bes’semsjtek] (bessemsjtekke, bessemsjteks-je) bezemsteel. Heë kan ziech hinger inne bessemsjtek verberje. Hij is heel mager.

bessemsjtil m [bes’semsjtil] (bessemsjtiller, bessemsjtilsje) bezemsteel.

besser bn [bes’ser] beter. Besser wie jaar nuus.Beter dan helemaal niks. Besser ing plaat wie jaar jing hoare.Beter kaal geworden dan kaal geboren. Han is besser wie krieje.Hebben is beter dan krijgen.

bessere ww [bes’sere] ziech, besseret ziech, ziech jebesserd 1 beter worden. ’t Weer bessert ziech. 2 zich beteren. Adieë, besser diech!Hou je taai. ’t Is e jód dink dat ziech bessert. Er zit ruimte voor verbetering.

besseroeng v [bes’seroeng] (besseroenge, besseruungs-je) beterschap. Iech wunsj diech ing jouw besseroeng.

bestemodder v [bes’temodder] (bestemoddere, bestemöddersje) grootmoeder.

bestevadder m [bes’tevadder] (bestevaddere, besteveddersje) grootvader.

betaaste ww [betaas’te] betaastet, betaasd betasten.

betierme ww [betier’me] betiermet, betiermd bestemmen. Iech han die erfsjaf vuur diech betiermd. Ik heb die erfenis voor jou bestemd.

betoepe ww [betoe’pe] betoepet, betoepd foppen.

betonge ww [beton’ge] betonget, betongd 1 beton maken. 2 beton storten.

betrachte ww [betrach’te] ziech, betrachtet ziech, ziech betracht bekijken. E sjun sjtuks-je werk, dat kans te diech ins betrachte.Een mooi werkstukje, dat kun je eens bewonderen. Noe betracht diech dat ins! Moet je me dat zien!

betreëne ww [betreë’ne] betroan, betroane betreden. Doa betreën iech de boed nit mieë! Daar zet ik geen voet meer in huis!

betreffe ww [betref’fe] betróf, betróffe betreffen, aangaan. Wat miech betruft kanne vier joa. Wat mij betreft kunnen we gaan.

betrekke ww [betrek’ke] betrók, betrókke 1 betrekken (in een zaak). Heë woar in d’r sjtriet betrókke. Hij was bij die ruzie betrokken. 2 overtrekken. De bedder betrekke. De bedden overtrekken.

betrekke ww [betrek’ke] ziech, betrók ziech, ziech betrókke betrekken. D’r himmel betrukt ziech. De hemel is aan het betrekken.

betroere ww [betroe’re] betroeret, betroerd betreuren.

betsale ww [betsa’le] betsalet, betsald betalen. Mit baar jeld betsale.Met cash betalen. Los mar zitse; wat die vrèse betsaal iech (terechtwijzend gezegde wanneer iemand op zijn hoofd krabt; verwijzing naar luizen). Hod uuch jezónk, da betsaal iech d’r dokter.Blijf gezond, dan betaal ik de dokter.

betsóg m [betsóg’] (betsug, betsugs-je) overtrek.

betste bn [bet’ste] best, beste. In de betste joare zieë.In de beste jaren zijn. Heë is nit d’r ieëtsjte d’r betste.Hijis niet de eerste de beste. Inne de betste wöad jeëve. Iemand bidden en smeken. Dat kan d’r betste passere. Het kan de beste overkomen.

betsuje st ww[betsu’je] betsujet, betsuugd getuigen, bewijzen. Dat kan iech betsuje.

betswiefele ww [betswie’fele] betswiefelet, betswiefeld betwijfelen. Dat betswiefel iech sjterk.

betswinge ww [betswin’ge] betswong, betswónge bedwingen. Dem betswing iech jemeklieg. Die kan ik makkelijk aan.

beuje st ww[beu’je] beujet, jebeugd/jeboage buigen. De beum beujete van d’r sjtórm.De bomen bogen van de storm. Basjte of beuje.Barsten of buigen. Heë wilt d’r kop nit beuje.Hij wil het hoofd niet buigen.

beume ziechww[beu’me] beumet ziech, ziech jebeumd steigeren, zich verzetten. Heë beumt ziech teëje jiddere vuurwórf. Hij verzet zich tegen elk verwijt.

beusj st m (buzje, busj-je) bos.

beusjkouw v [beusj’kouw] (beusjkui, beusjkuisje) lett: boskoe, iemand die soms rare streken uithaalt.

bevalle ww [beval’le] bevool, bevalle bevallen, maar ook overvallen. Ópins bevool miech inne sjoeder.

bevare ww [beva’re] bevoor/bevaret, bevare bevaren.  D’r sjaat bevare. De mijnschacht controleren.  ’t Revier bevare. De ondergrondse werkpunten van een afdeling controleren.

beveële ww[beveë’le] bevool/beveëlet, bevoalebevelen.

beveule ww [beveu’le] bevólt/beveulet, bevóld betasten.

bevinge ww [bevin’ge] bevong, bevónge bevinden. Ook in de uitdrukking: Foetele bevingt ziech. Oneerlijkheid straft zich zelf.

bevinge ww [bevin’ge] ziech, bevong ziech, ziech bevónge zich bevinden.

bevrizze ww [bevriz’ze] bevroor/bevrizzet, bevroare bevriezen.

bewanderd bw/bn [bewan’derd] ervaren, goed onderlegd. ’t Is inne bewanderde miensj. Het is iemand met veel levenservaring. Heë is zier bewanderd in ’t kaoche. Hij is zeer bedreven in het koken.

beware ww [bewa’re] bewaret, bewaard behoeden. Jod bewaar (miech)!

beweëje ww [beweë’je] (verouderd: bewoog) beweëjet, bewoage/beweëgd bewegen.

bewere ww [bewe’re] ziech, beweret ziech, ziech beweerd zich bewijzen. Deë jong hat ziech beweerd. Die jongen kan zijn mannetje staan.

bewettere ww [bewet’tere] bewetteret, bewetterd  ventileren. D’r kweersjlaag bewettere. De zijgang ventileren.

bewies sl m en o [bewies’] (bewiezer, bewies-je) bewijs.

bewieze ww [bewie’ze] bewees/bewiezet, bewèze/bewieëze bewijzen. Doe has dieng lier um; noe kans doe diech bewieze.Je bent klaar met je opleiding; nu kun je laten zien wat je kan.

bewilliejoeng v [bewil’liejoeng] (bewilliejoenge, bewilliejuungs-je) vergunning, toestemming. Doa kries doe jing bewilliejoeng vuur.Daar krijg je geen vergunning (toestemming) voor.

bewirke ww [bewir’ke] bewirket, bewirkd bewerken. Dem hauwe ze bewirkd. Die hadden ze toegetakeld.

bewólkd bn/bw[bewólkd’](bewólkder, bewólkst) bewolkt. D’r himmel is bewólkd.De lucht is bewolkt.

bewós bw/bn[bewós’](bewóster, bewóst) bewust. Iech bin miech van jing sjood bewós. Ik ben me van geen schuld bewust.

bewulkd bn/bw [bewulkd’] bewolkt.

bezatsdbn[bezatsd’] gezet. Dat is inne bezatsde miensj.Dat is een gezet persoon.

bezeke ww [beze’ke] bezeket, bezeekd bezeiken, bedriegen. Iech vólt miech bezeekd.Ik voelde me bedrogen. Los diech nit bezeke.Laat je niet voor de gek houden. Inne bezeekde kroam. Doorgestoken kaart.

bezèse bw/bn [bezè’se] bezeten. Deë is van d’r däuvel bezèse. Hij is door de duivel bezeten.

bezetse ww [bezet’se] bezats/bezetset, bezatse/bezetsd 1 bezetten. Die vrauw is jód bezatse. Die vrouw heeft een grote boezem. 2  van een explosieve lading voorzien. De boarlöcher bezetse.

bezieds sl bw [bezieds’] bezijden. Dat is bezieds de woarheet. Dat is bezijden de waarheid.

bezieë sl ww [bezieë’] bezoog, bezieë bezien, bekijken. Iech bezien diech nog nit mieë mit ’t hingesjte.Ik vind je minderwaardig. Bezieë is ummezeus.Kijken kost niets. Bezien diech ins die zouwerij. Kijk eens naar die rotzooi.

beziejens st bw [bezie’jens] bezijden, naast. Bóches likt beziejens Zumpelveld. Bocholtz ligt naast Simpelveld.

bezoefe ww [bezoe’fe] ziech, bezoof ziech/bezoefet ziech, ziech bezaofe zich bezuipen.

bezónger bw/bn [bezón’ger] bijzonder. Dat is inne bezóngere val. Dat is een bijzonder geval. Dat is jet jans bezóngesj.Dat is iets heel bijzonders. ’t Is nuus bezóngesj passeerd.Er gebeurde niets bijzonders. In ’t bezóngesj. In het bijzonder.

bezóngesjbn[bezón’gesj] bijzonders. Dat is jet jans bezóngesj.Dat is iets heel bijzonders. ’t Is nuus bezóngesj passeerd.Er is niets bijzonders gebeurd.

bezörgd bw/bn [bezörgd’] bezorgd.

bezörje ww [bezör’je] bezörjet, bezörgd bezorgen.

bezuk m [bezuk’] bezoek, visite. Ook in de uitdrukking: Iech han de tant óp bezuk. Ik ben ongesteld.

bezukke ww [bezuk’ke] bezoeët, bezoeëd bezoeken.

bibbernel v [bibbernel’] bibber. Doa kries te de bibbernel van. Daar krijg ik rillingen van.

bidwèg m [bid’wèg] (bidweëg, bidweëgs-je) bedevaart. Inne bidwèg haode. Een bedevaart doen. Inne e offer mitjeëve óp inne bidwèg.Iemand een offer meegeven bij een bedevaart.

biebel sl m [bie’bel] (biebel, biebelsje) bijbel.

bieber sl m [bie’ber] (biebere, biebersje) bever.

bieber st m [bie’ber] flanel. De bedducher zint va bieber. Biebere bedducher.

biebliesj bw/bn [bie’bliesj] bijbels. Deë vertselt diech biebliesje jesjiechtens. Die fantaseert er maar op los.

biech v (biechte, biechs-je) biecht. Ing jeneraal biech sjprèche. Een lang betoog afsteken.

biechsjtool m [biech’sjtool] (biechsjteul) biechtstoel. Versjwieëje zieë wie d’r biechsjtool. Zwijgen als het graf. ’t Jeet hei wie an d’r biechsjtool. Het gaat hier om de beurt.

biechte ww [biech’te] biechtet, jebiechd biecht horen.

biechte ww [biech’te] ziech biechten. Da has doe diech waal an d’r labendieje däuvel jebiechd! Dan heb je pech.

biechvadder m [biech’vadder] (biechvaddere, biechveddersje) biechtvader.

bieëne ww [bieë’ne] bieënet, jebieënd betten, baden. Doe móts deë sjweer ins bieëne.Jij moet die zweer eens baden.

bieëne ww [bieë’ne] ziech, bieënet ziech, ziech jebieënd zich baden.Ziech de vus bieëne in hees zodawasser.De voeten in heet sodawater baden. Ziech d’r kuul bieëne. Niets uitvoeren.

bieës v en o (bieëster, bieës-je) beest. Doe bis ing bieës.Je bent een beest. De bieës aafjeëve.Het beest uithangen. Ziech beneëme wie e bieës.Zich als een beest gedragen.

bieësterij v [bieësterij’] (bieësterije, bieësterijsje) rotzooi. Dat woar miech doa ing bieësterij! Dat was daar een bende!

bieëstieg bw/bn [bieës’tieg] (bieëstiejer, bieëstiegst) beestachtig, beestig, overdreven, erg. Bieëstieg kaod. Vreselijk koud. Dat is bieëstieg duur.Heel erg duur.

bieëve ww [bieë’ve] bieëvet, jebieëfd beven.

bieljard m[biel’jard] (bieljards) biljart.

bieljarde ww [biel’jarde] bieljardet, jebieljard biljard spelen.

bieljarddusj m [biel’jarddusj] (bieljardduzje, bieljarddusj-je) biljart.

bieljardkuul m [biel’jardkuul] (bieljardkule, bieljardkuulsje) keu.

biels v (bielze, biels-je) biels.

biemel-bammel m kwast (aan een sabel e.d.). Inne lange zeëbel mit inne biemel-bammel draa (uit een volksliedje).

biemele ww [bie’mele] biemelet, jebiemeld kleppen van een klok.

biemsje ww [biem’sje] biemsjet, jebiemsjd een pak slaag geven. Doe kries ze jebiemsjd wens doe heem kuns. Je krijgt een pak slaag als je thuiskomt.

biemsjtee m [biem’sjtee] (biemsjteng, biemsjtengsje) puimsteen.

biend v (biende, biendsje) 1 stropdas. Deë huit ziech jet hinger de biend! Die kan wat op! Heë hat e sjtuk in de biend. Hij heeft een stuk in zijn kraag. Mit de biend han. Te pakken hebben. Wat sjteet miech de biend! Wat ben ik het beu! 2 maandverband, ook wel klatsjbiend.

bienesjtiech m [bie’nesjtiech] (bienesjtich, bienesjtichs-je) soort gebak met puddingvulling.

bientje o [bient’je] bintje (aardappelsoort).

bier st m (biere, biersje) beer, mannetjesvarken.

bier sl v (biere, biersje) peer; (gloei)lamp. Heë hat ’t hoeëg in de bier. Hij heeft het hoog in zijn bol.

biereboom m [bie’reboom] (biereboom/bierebeum, bierebeumsje) pereboom. D’r biereboom sjloa. Kopje buitelen.

bieretieg bw/bn [bie’retieg] bronstig.

bies st v (bieze, bies-je) 1 een snijdende wind. De bies sjteet.Er waait een snijdende wind. Ing meëtsbies. Een maartse bui. 2 luim. Heë kriet ing bies. Hij krijgt het op zijn heupen.

biese ww [bie’se] bees/bieset, jebèse bijten. Durch inne zoere appel hin biese.Door de zure appel bijten. Heë woar vuur tse biese. Hij was woedend. Iech bin hei ummer d’r jebèse hónk. Ik krijg altijd de schuld. Dat kinke is um i tse biese.Dat kindje is om op te vreten.

bies-je bw[bie’s-je] weinig, beetje. E bies-je is nit vöal. Een beetje is niet veel. Ook: bis-je.

biezel m [bie’zel] (biezele, biezelsje) melktand.

bij st v (bije, bijsje) bij. Weë jeer zie jeldsje ziet vleie, hilt ziech doeve of bije.Wie zijn geld graag de deur uit ziet vliegen, moet duiven of bijen gaan houden.

bij sl vz bij. Heë is nit bij de zieng. Hij is niet bij bewustzijn. Heë is jód bij.Hij heeft nog een helder verstand. Heë kan nuus bij ziech haode a) hij kan niets inhouden; b) hij laat alles lopen. Dat likt bij of noa d’r maat. Dat is in de nabijheid van de markt.

bijblieve ww [bij’blieve] bleef bij/bloof bij/blievet bij, bijblève gelijk blijven; bijblijven. Doe móts bijblieve.Je moet op de hoogte blijven. Dat is miech alzeleëve bijblève. Dat is me mijn hele leven bijgebleven.

bijbringe ww [bij’bringe] braat bij, bijbraad bijbrengen, onderwijzen, leren.

bijderhank bw/bn[bijderhank’] 1 dichtbij. ’t Jetsuug bijderhank han. Het gereedschap binnen handbereik hebben. 2 bijdehand. E bijderhanks kink.Een bijdehand kind. E bijderhank sjinoas. Een betweter.

bijdraag m [bij’draag] (bijdreëg, bijdreëgs-je) bijdrage.

bijdrage ww [bij’drage] droog bij, bij-jedrage bijdragen.

bijdrieëne ww [bij’drieëne] drieënet bij, bijjedrieënd aandraaien. Ing sjroef jet bijdrieëne. Een schroef een beetje aandraaien.

bijduie ww [bij’duie] duiet bij, bijjeduid op een kier zetten. Dui de vinster jet bij. Zet het raam op een kier.

bijee bw [bijee’, bijenee’] bij elkaar. Deë moelt ziech jet bijee! Die verkoopt me wat onzin!

bijeehaode ww [bijee’haode] hool bijee, bijee jehaode bijeenhouden. Ze jód bijeehaode. Op de kleintjes passen.

bijeekliemele ww [bijee’kliemele] kliemelet bijee, bijee jekliemeldklungelen. Wat bis doe diech bijee an ’t kliemele?Wat ben je aan het klungelen?

bijeeligke ww [bijee’ligke] loog bijee, bijee jeleëje bij elkaar leggen, samenwonen, hokken.

bijeesjoestere ww[bijee’sjoestere] sjoesteret bijee, bijee jesjoesterd in elkaar prutsen.

bijekörf m [bij’ekörf] (bijekörf, bijekörfsje) bijenkorf.

bijele o [bij’ele] (bijele, bijelsje) bijl. Mit ’t bijele draa joa. Onvakkundig te werk gaan.

bijemieës v [bij’emieës] (bijemieëze, bijemieës-je) pimpelmees.

bijeebw[bijee’]bij elkaar. Zie ook: bijenee.

bijeerafe ww [bijee’rafe] ziech, rafet ziech bijee, bijee jeraafd al zijn krachten verzamelen.Zie ook: bijeneerafe.

bijeneerafe ww [bijenee’rafe] ziech, rafet ziech bijenee, bijeneejeraafd al zijn krachten verzamelen. Zie ook: bijeerafe.

bijeesjravele ww [bijee’sjravele] verzamelen, bijeenschrapen. Ook: bijeneesjravele.

bijeneebw[bijenee’]bij elkaar. Zie ook: bijee.

bijeneesjravele ww [bijenee’sjravele] verzamelen, hard werken, bijeenschrapen. Ook: bijeesjravele.

bijesjtok m [bij’esjtok] (bijesjtök, bijesjtöks-je) bijenkast.

bijhoale ww [bij’hoale] hoalet bij, bijjehold boodschappen doen.

bijkloppe ww [bij’kloppe] kloppet bij, bijjeklopd 1 bijtikken. Klop deë naal jet bij. Sla die spijker er verder in. 2 kloppen (bij het toepen). D’r Joep hat bij-jeklopd; weë jeet mit?Joep heeft getroefd, wie gaat mee?

bijkniete ww [bij’kniete] knietet bij, bijjekniet bijschrijven. Doe has miech ee tsevöal bij-jekniet. Je hebt teveel bijgeschreven.

bijkómme ww [bij’kómme] koam bij, bijkómme bijkomen.

bijlappe ww [bij’lappe] lappet bij, bijjelapdbijbetalen. Hei is jeld tse kót, vier kómme an ’t bijlappe. Er is geld tekort, we moeten bijlappen.

bijlatse ww [bij’latse] latset bij, bijjelatsd bijbetalen.

bijluete ww[bij’luete] luetet bij, bijjeluet bijlichten.

bijrikke ww [bij’rikke] rikket bij, bijjerikd aanreiken. Inne ing bijrikke. Iemand een klap geven.

bijsjlaag m [bij’sjlaag] (bijsjleëg, bijsjleëgs-je) toeslag (op het loon).

bijsjoestere ww [bij’sjoestere] sjoesteret bij, bijjesjoesterdbijlappen, toestoppen; geld bijleggen. Inne jet bijsjoestere.Iemand wat geld toestoppen. Doa kom iech nog inne hoof an ’t bijsjoestere.Daar moet ik nog een hoop op toeleggen.

bijsjtoa ww [bij’sjtoa] sjtong bij, bijjesjtange 1 bijstaan. D’r Herjod sjteet ós bij! God is met ons. 2 op een kier staan. De vinster sjteet bij.

bijtoeën m [bij’toeën] (bijtuen, bijtuensje) bijgeluid (gezegd als iemand een windje laat). Dat woar evvel e sjun bijtuensje.Dat was een bijzonder bijtoontje.

bikke ww [bik’ke] bikket, jebikd bikkelen.

bikkei m [bik’kei] (bikkeie, bikkeisje) pikhouweel.

bild o (bilder, bildsje) beeld, plaat, prent, schilderij, foto. E Herts-Jezoe-bild. Een H. Hartbeeld. Dat is e bild van ing vrauw.Dat is een plaatje van een vrouw. Heë hat e sjleët bild. Hij heeft een kater.

bilderlade m [bil’derlade] (bilderlade, bilderleëdsje) rommelwinkel.

billieg bn [bil’lieg] (billiejer, billiegste) 1 goedkoop. Billieje sjong.Goedkope schoenen. 2 gewoon, alledaags. Heë hat e billieg jezich. Hij ziet er slecht uit.

binge ww [bin’ge] bong, jebónge binden.

bingel m [bin’gel] (bingele, bingelsje) kouseband.

binne vz [bin’ne] binnen.

binnebier m [bin’nebier] (binnebiere, binnebiersje) 1 mannetjesvarken waarbij een teelbal in het lieskanaal gebleven is. 2 ordinair iemand.

binnekóts bw [binnekóts’] binnenkort.

binnewèg m [bin’newèg] (binneweëg, binneweëgs-je) binnenweg.

birk v (birke, birks-je) berk.

bis m (bis, bis-je) beet. Iech krien jinne bis eraaf. Ik krijg geen hap naar binnen. Heë hauw inne vieze bis van inne honk in ’t bee.Hij had een vieze beet van een hond in het been gekregen.

bis vz tot. Bis hei en nit wieër. Tot hier en niet verder.

bis-je bw [bis’-je] beetje.

bisjof m [bi’sjof] (bisjöf, bisjöfje) bisschop.

bisloof m [bis’loof] bieslook.

bissieg bn/bw[bis’sieg] (bissiejer, bissiegst) bijterig, snibbig.

bitter bn [bit’ter] (bitterder, bitterst) bitter.

bitterem[bit’tere] (bittere, bittersje) bittertje. Inne bittere mit tsoeker.Een bittertje met suiker.

blad o (blaar/bleer, bledsje) blad. Inne auwe bók hat nog jeer e jreun bledsje. Een oude man heeft nog graag een jongere vrouw. Jee blad vuur d’r mónk neëme.Geen blad voor de mond nemen. Iech han ’t blad aafbesjteld. Ik heb het tijdschrift afbesteld.

bladloes v[blad’loes] (bladluus, bladluus-je) bladluis.

blamaasj v [blamaasj’] (blamaazje, blameësj-je) blamage.

blamere ww [blame’re] blameret, blameerd blameren, beschamen. Doe blameers de janse famillieë. Je zet de hele familie te kijk. Jinne jenómd, jinne blameerd. Laten wij geen namen noemen.

blank bn (blanker, blankst) blank, kaal. Iech han jinne blanke jäöle mieë óp de nöad. Ik ben blut.

blare ww [bla’re] 1 bladeren. 2 bladderen. De plants is an ’t blare.De plant verliest haar bladeren.

blas bn (blasser, blaste) bleek. Zoeë blas wie inne kalkemmer. Zo wit als krijt.

bläu st v blauwsel.

bläue ww [blau’e] bläuet, jebläud in blauwselwater opspoelen.

blauw bn/bw (blauwer, blauwdst) 1 zie bloa, 2 dronken. Heë woar zoeë blauw, dat heë nit mieë óp de bee koeët sjtoa. Hij was zo dronken dat hij niet meer op de benen kon staan. Inne blauwe mondieg maache. Luie maandag houden.

blauwsjtee m [blauw’sjtee] (blauwsjteng, blauwsjtenke) hardsteen. Ing blauwsjtene vinsterbank. Een hardstenen vensterbank.

Blasiuszeëje m [bla’ziuszeëje] Blasiuszegen tegen keelpijn en keelziekte.

blèch o (blèche, blèchs-je) 1 blik (stofnaam). 2 m koffieblik, blikken koffiekan. ’t Koam inne man van koel | deë hauw ing sjwatse moel | heë hauw d’r pungel ónger d’r erm | en d’r kaffieë nog nit werm (kinderrijm).

bleech v (bleeche, bleechs-je) bleekplaats voor de was.

bleech bn (bleecher, bleechste) bleek. Bleech wie d’r doeëd. Bleek als de dood.

bleeche ww [blee’che] bleechet, jebleechd bleken. De wèsj bleeche óp d’r bleechplai. De was bleken op de speciale bleekweide.

bleeche m [blee’che] te weinig gebakken metselsteen. De binnemoer is van bleeche ópjetrókke.De binnenmuur is gemetseld met een steen van slechte kwaliteit. Tusje helle hat me óch al ins inne bleeche. Tussen harde werkers is er ook wel iemand die er de kantjes afloopt.

bleechplai m [bleech’plai] (bleechplaie, bleechplaisje) bleekplaats.

bleechwasser o [bleech’wasser] (bleechwassere, bleechwessersje) bleekwater.

blei o lood. Heë kunt jesjloefe of heë blei in de sjong häu. Hij loopt alsof hij lood in de schoenen heeft.

bleisjtif m [blei’sjtif] (bleisjtifte, bleisjtifsje) potlood.

bles m en v bles.

bletsj m (bletsje, bletsj-je) blaf, blafhoest. Heë hat d’r bletsj.Hij heeft de blafhoest.

bletsj v (bletsje, blets-je) bek; kletstante. Hod dieng bletsj!Houd je wafel.

bletsje ww [blet’sje] bletsjet, jebletsjd blaffen, hoesten.

blietseblank bn/bw [bliet’seblank] kraakhelder. Ook: blitseblank.

blieve ww [blie’ve] bleef/bloof, blève blijven. Blief jezónk, dan betsaal iech d’r dokter.Blijf gezond dan betaal ik de dokter. Dat bliet waal ónger ós.Daar praten we met verder niemand over. Eemoal jejeëve bliet jejeëve; kapelsje, kapelsje d’r kop aaf!(kinderrijmpje).

blik m (blikke, bliks-je) blik. Jef miech nit zoene blik!Kijk niet zo naar mij!

blikke ww [blik’ke] blikket, jeblikd kijken, zien. Los diech ins blikke. Kom eens aan. Los diech hei nit mieë blikke! Laat je hier niet meer zien!

bling v (bling, blings-je) vensterluik. Maach de bling ins tsouw. Maak de blinden eens dicht.

blingelings bw [blingelings’] blindelings. Dat kan iech blingelings vinge. Dat kan ik blindelings vinden.

blink st v uitkijk. Óp de blink sjtoa. Te kijk staan. De auw oer hingt óp de blink. De oude klok hangt op een in het oog vallende plaats.

blink bn (bling, blinger, blingst st) blind. D’r blinge man.De blinde man. Ing bling moer.Een blinde muur. E blink kink.Een blind kind. Bling vinstere. Blinde ramen. Heë is blink mit aofe oge. Hij is ziende blind. Ziech de oge blink kriesje. Heel erg huilen. Heë sjpillet inne blinge. Hij speelde zonder stok (kaartterm).

blinke ww [blin’ke] blónk/blinket, jeblónke blinken, glanzen. Van oave blinke, van ónge sjtinke. Voor het oog proper, maar dat is slechts schijn. Blinke wie teutejood. Blinken als namaakgoud.

blits m (blitse, blits-je) bliksem. Dem sjloog d’r blits in d’r boam. Hij stond stokstijf van schrik.

blitse ww [blit’se] blitset, jeblitsd bliksemen. Zeën diech, ’t blitst. Bij onweer gegeven raad voor bescherming. Vräöle, ’t blitst. Juffrouw, ik zie uw ondergoed.

blitseblank bn/bw [blit’seblank] kraakhelder. Ook: blietseblank.

blitsetiegbw/bn[blit’setieg] opvliegend. Zie: blitsieg.

blitsieg bw/bn [blit’sieg] opvliegend. Ziech nit zoeë blitsieg, went me diech jet zeët.Doe niet zo opvliegend als iemand iets tegen je zegt.

bloa st bn blauw. Merci, iech sjtoeës diech óch ins ing bloa sjieën. Merci, ik doe je ook graag eens een plezier. Inne sjwats en bloa beleie. Iemand met een stalen gezicht beliegen. Vuur diech is d’r blauwe waan besjteld. Je bent gek.

bloa st m (bloa) politie, marechaussee. De bloa hauwe hem bij ’t sjlavietsje. De marechaussees hadden hem te pakken.

blöake ww [blöa’ke] blöaket, jeblöakd blaten.

bloar st v (bloare, blöarsje) blaar. Weë ziech de vót verbrent, mós óp de bloare zitse. Wie zijn kont verbrandt, moet op de blaren zitten.

bloas v (blöas, blöas-je) blaas, varkensblaas. Verkauw diech de bloas nit. Zorg dat je niet verkouden wordt.

bloasbalk m [bloas’balk] (bloasbelk/bloasbalke, bloasbelks-je) blaasbalg.

bloasleffel m [bloas’leffel]  beweegbaar mondstuk van een persluchtleiding.

bloaslienge o [bloas’lienge]  doek van jute dat gespannen wordt voor de veiligheid bij het blazend vullen met lucht van een pijler.

bloasmasjieng [bloas’masjieng] (bloasmasjienger, bloasmasjiengs-je)  blaasmachine voor het vullen met lucht van een pijler.

bloasreur o [bloas’reur] (bloasreure, bloasreursje)  beweegbare, scharnierende blaasbuis.

bloassjtreeb m [bloas’sjtreeb] (bloassjtrebe, bloassjtreebsje)  pijler die volgeblazen wordt met fijn, nat gesteente.

bloassjtrek v [bloas’sjtrek] (bloassjtrekke, bloassjtreks-je)  beweegbare, scharnierende blaasbuis.

bloaze ww [bloa’ze] bloos/bloazet, jebloaze 1blazen. Doe kans miech jet bloaze. Je kunt me nog meer vertellen. Bloas miech jet óppen huit? Je kunt me nog meer vertellen. Bloas diech jet, da has te jet. Je kunt me nog meer vertellen. Inne d’r sjtub oes de oge bloaze. Iemand zeggen waar het op staat. Inne kop han alsof me in de hel jebloaze häu. Een vuurrood hoofd hebben. 2pijpen.

blöazer m [blöa’zer] (blöazere, blöazersje) blazer/muzikant. Dat is inne jouwe blöazer in de harmonie. Hij is een goede blaasmuzikant in de harmonie.

blód st o bloed. Inne ’t blód ónger de neël oeshoale. Iemand het bloed onder de nagels halen. Nui blód in d’r verain. Een nieuw lid in de vereniging. Bij blód kómme. In betere financiële omstandigheden komen.

blódbuk v [blód’buk] (blódbuk, blódbuks-je) bloedbeuk, rode beuk.

blódpoetes m [blód’poetes] bloedworst. Zie ook: poetes.

blódsjweer m [blód’sjweer] (blódsjwere, blódsjweersje) bloedzweer, steenpuist.

blódvink v [blód’vink] (blódvinke, blódvinks-je) goudvink.

blódzujer m [blód’zujer] (blódzujere, blódzujersje) bloedzuiger.

bloef m bluf.

bloefe ww [bloe’fe] bloefet, jebloefd bluffen.

bloefhannes m [bloef’hannes] (bloefhanneze, bloefhennes-je) opschepper.

bloefjilles m [bloef’jilles] (bloefjilleze, bloefjilles-je) opschepper.

bloeës bn (bloeëser, bloeëste) bloot.

bloeëskops bw [bloeëskops’] blootshoofds. Heë lofet bloeëskops in d’r reën. Hij liep blootshoofds in de regen.

bloes sl v (bluus/bloeze, bluus-je) bloes. Het hat orrentlieg jet in de bloes. Zij heeft een grote boezem.

bloeze ww [bloe’ze] bloezet, jebloesdbloezen.

blok m (blök, blöks-je) blok.

blokwoeësj v [blok’woeësj] (blokwuesj/blokwoeësjte, blokwuesj-je) plokworst, cervelaat. Ook: tservelaat, tservelaatwoeësj.

blom st v (blomme, blömsje) 1bloem. Dóch jet blom d’rbij, da bingt de tsaos ziech besser. Doe er wat bloem bij, dan bindt de saus beter.2 plombe, vulling. Miech is ing blom oes d’r tsank jevalle. Mij is een vulling uit een tand gevallen.

blombereww[blom’bere] blomberet, blombeerdtand van vulling voorzien.

blommedrek m [blom’medrek] potaarde.

blomme-eëd v [blom’me-eëd] potaarde.

blommejaad m [blom’mejaad] (blommejadens, blommejeëdsje) bloementuin. Jeliech kroef iech diech ins in d’r blommejaad. Dadelijk krijg je een pak op je donder.

blommekoeël m [blom’mekoeël] (blommekuel, blommekuelsje) bloemkool.

blommepot m [blom’mepot] (blommepöt, blommepötsje) bloempot.

blommesjtroech m [blom’mesjtroech] (blommesjtruuch, blommesjtruuchs-je) bloemheester.

blommevaas v[blom’mevaas] (blommevaze, blommeveës-je) bloemenvaas.

blommezoam m [blom’mezoam] bloemzaad.

blónd bn (blónder, blondste) blond.

blouwe st ww [blou’we] blouwet, jeblouwd bloeden. Blouwe wie e rink. Bloeden als een rund. Of heë wilt of nit, heë mós blouwe. Of hij wil of niet, hij zal ervoor boeten.

Blücher [Blü’cher] In de uitdrukking: Ze jónge draa wie Blücher. Ze begonnen eraan met veel enthousiasme.

bludieg sl bw/bn [blu’dieg] krachtterm. Bludieje perreplu! Bludieje pirrek! Bludieje welt!

blue sl bn (bluer, bluedste) bleu, verlegen. Inne blue bókseboam. Een verlegen kereltje.

blui v bloei, bloesem. Alles sjteet in blui.Alles staat in bloei. De blui vilt van de beum. De bloesem valt van de bomen.

bluie ww [blui’e] bluiet, jebluid 1 bloeien. ’t Kink bluit wie ing roeës; bluie wie inne kalkemmer, bluie wie ing kieëstaat (ironisch). 2 te wachten staan. Dem bluit nog jet. Hem staat wat te wachten.

blutsj v (blutsje, blutsj-je) deuk. Ózze kóffere kaffepot hat ing blutsj in d’r träötel. Onze koffiepot heeft een deuk in de hals. Dat is ing jouw blutsj. Dat is een goeie ziel.

blutsje ww [blut’sje] blutsjet, jeblutsjd deuken. De eppel zint jeblutsjd.De aardappelen hebben plekken. Inne jeblutsjde hód. Een gedeukte hoed.

blutsjkuttel m [blutsj’kuttel] (blutsjkuttele, blutsjkuttelsje) schijterd, kleine man.

boa st m (boats, böats-je) veldwachter.

boad sl o (böad st, böadsje) boordsel, rand, stootband. ’t Boad van d’r kraag is versjlèse. De kraag is versleten.

böade ww [böa’de] böadet, jeböad zomen. Doe móts diech ins nuits böade losse. Je moet je eens laten nakijken (ironisch).

böadevol bn/bw [böa’devol] boordevol.

böadiegvol bn/bw [böa’diegvol] boordevol.

böadsel o [böad’sel] (böadsele, böadselsje) boordsel.

boag m (böag, böags-je) 1 boog, bocht. Deë wèg maat doa inne jroeëse boag noa links.Die weg maakt daar een grote bocht naar links. 2 strijkstok. D’r boag van de fiengelieng woar ram versjlèse.De strijkstok van de viool was helemaal versleten. 3 groot vel papier. Heë pakket inne boag papier en vóng aa tse sjrieve.Hij pakte een groot vel papier en begon te schrijven.

böak sl m (böak st, böaks-je) schreeuw. Heë joof inne böak aaf en doe woare de kinger rui-ieg. Hij gaf een gil en toen waren de kinderen rustig.

böake ww [böa’ke] böaket, jeböakd luidkeels huilen, schreeuwen. Lek ’t kink ins drueg, ’t hilt ziech an ’t böake. Verschoon de baby eens, hij blijft maar huilen. Böake sjinöaster!Huilebalken!

böakjilles m [böak’jilles] (böakjilleze, böakjilles-je) huilebalk.

böakzak m[böakzak] (böakzek, böakzeks-je) huilebalk.

boal bn (boaler, boalste) bol. ’t Jebun is boal. De vloer ligt bol. ’t Ies is boal. Het ijs bolt.

boam m (böam, böamsje) 1 grond, bodem, vlabodem. Heë hat werm vaste boam ónger de vus. Hij heeft weer vaste grond onder de voeten. Inne boam mit kroeësjele beleëje. Een vlaaibodem met kruisbessen beleggen. Zie hat d’r boam oes de kis aa. Ze heeft haar hele hebben en houden aan d’r lijf. 2 zitvlak. Doe kries ze óp d’r boam. Je krijgt een pak voor je broek. D’r mód, ’t hats in d’r boam han. Moedeloos zijn. Inne an d’r boam joa. Iemand belazeren.

böame ww [böa’me] böamet, jeböamd 1 een pak slaag geven. Jeliech kries doe ze jeböamd. 2 zuipen, hijsen. Die woare nog ins an ’t böame!Ze zaten behoorlijk te hijsen!

böame ww [böa’me] ziech, böamet ziech, ziech jeböamd zich verzetten. Die vrauw böamt nit. Die vrouw komt nooit voor zichzelf op. In die famillieë böamt ’t nit. Ze kunnen niet met elkaar overweg.

boamruper m [boam’ruper] (boamrupere, boamrupersje) kontlikker, slijmbal.

boar st v (boare, böarsje) katafalk, praalbed voor een dode. Went de boar in de kirch sjteet, weëd inne bejrave. Als de katafalk in de kerk staat, dan wordt iemand begraven.

boardrauw v [boar’drauw] booromslag.

boare wwboret, jeboardboren. Bis te diech werm in de naas an ’t bore; sjik miech ing kaat wens te boave bis.Zit je weer in je neus te boren; stuur me een kaartje als je boven bent. (spottend als iemand in zijn neus peutert)  D’r krans boare.Een kring boorgaten boren.

boarhammer m [boar’hammer] boorhamer.

boarkop m [boar’kop] (boarköp, boarköpsje) boorkop.

boarlaoch o [boar’laoch] (boarlöcher, boarlöchs-je/boarlösj-je) boorgat.

boarmasjiengm[boar’masjieng] (boarmasjienger, boarmasjiengs-je) boormachine.

boarwasser o [boar’wasser] boorwater.

boarwing v [boar’wing] booromslag.

boarzaof v [boar’zaof] (boorzäöf, boorzäöfje) boorzalf.

boave vz [boa’ve] boven.

boavenoesbw[boavenoes’] over zijn toeren. Heë is tsemlieg boavenoes. Hij is nogal over zijn toeren.

bóch o (bucher, buchs-je) boek. ’t Bóch is umjedrage. Je vindt de hond in de pot. Bij inne in ’t bóch sjtoa. Bij iemand in het krijt staan. Heë sjteet in e sjwats bóch. Hij staat ongunstig bekend.

Bóches pln [Bó’ches] Bocholtz.

bócheskóch m [bócheskóch’] (bócheskuch, bócheskuchs-je) boekweitkoek. Alles óp zieng tsiet en bócheskóch in d’r herfs. Alles op zijn tijd. ’t Hats jong hem óp wie bócheskóch. Hij was heel blij.

bóchesmeël o [bóchesmeël’] boekweitmeel.

bóchvink v [bóch’vink] (bóchvinke, bóchvinks-je) boekvink. Zie ook: bóffink.

bóchvinkesjlaag m [bóch’vinkesjlaag] bóchvinkesjleëg, bóchvinkesjleëgs-je) boekvinkenslag, de typische zang van de boekvink. De bóchvink zingt: jod-tser-ier; rodieju; tsieterwiet; sjokkelwiet; wiespiejeer; wietjue; sjwaljue (klanknabootsingen).

boebel v [boe’bel] (boebele, bubelsje) 1 heupfles. Los de boebel ins rónkjoa. 2 kletstante. Jeleuf die auw boebel nit.

boebel m[boe’bel] (boebele, bubelsje) hobbel.

boebeleww[boe’bele] boebelet, jeboebeld kletsen. Me kan nit alles jeleuve; de lu boebele vöal.Men kan niet alles geloven; de mensen kletsen veel.

boebelmanes m [boe’belmanes] (boebelmaneze, boebelmeënes-je) zwetser.

boebelwasser o [boe’belwasser] 1 spraakwater. Deë hat boebelwasser jehad. Die praat zonder ophouden. 2sprankelend water. Jef miech e jleës-je boebelwasser.Geef mij een glaasje spuitwater.

boech m (buuch, buuchs-je) buik. Ziech d’r boech vashaode van ’t laache. Schuddebuiken. De oge zint jroeëser wie d’r boech. Hij eet meer dan hij op kan. Besser in de wie welt wie in d’r enge boech(excuus bij het laten van een windje). Inne boech wie inne sjotes. Een buik als een burgemeester. Has doe e laoch in d’r boech? Heb jij een gat in de buik? (gezegd als iemand veel eet). Hei sjteet me ziech de bee in d’r boech. Je staat hier veel te lang te wachten. Dat zunt tswai heng óp inne boech. Dat zijn dikke vrienden. Deë hat inne sjlauwe boech, sjaad dat e runt. Gezegd als men twijfelt aan iemands intelligentie. Mit inne volle boech is ’t jód vaaste. Je hebt goed praten, zolang het jezelf niet raakt.

boechhelp v [boech’help] (boechhelpe, boechhelpsje) buikriem, zadelriem.

boechnieëtsje o [boech’nieëtsje] nichtje (schertsend).

boechpieng v [boech’pieng] buikpijn. Iech han diech ezoeë jeer wie boechpieng. Ik kan je missen als kiespijn.

boechrazele [boech’razele] In de uitdrukking: Deë hat ’t boechrazele. Hij heeft haast.

boechreem m [boech’reem] (boechreme, boechreemsje) buikriem.

boechsjtaab v [boech’sjtaab] (boechsjtabe, boechsjteëbsje) letter.

boechstabere ww [boechsjtabe’re] boechsjtaberet, boechsjtabeerd spellen.

boed st v (boede, buudsje) keet, kermistent, huis. Dat is ing auw boed.Dat is een oud huis. Doa koam miech jet óppen boed aa!Daar kwam me toch een zootje naar ons huis! Doa is werm sjtriet in de boed.Er is weer ruzie in de tent. De boed vilt miech óppene kop. Ik moet er eens uit. Inne de boed kroame. Bij iemand het huis op stelten zetten. Inne d’r durpel of de boed plat lofe. Iemands huis platlopen.

boedieng m [boe’dieng] (boedienge, boediengs-je) pudding.

boeën v (boeëne, buensje) boon. Dikke boeëne, tuinbonen. Dóch ing boeën mieë óp d’r pot. Zet de koffie wat sterker. De proeme zint vuur d’r jank, de boeëne vuur d’r klank.Pruimen verbeteren de stoelgang, bonen zorgen voor winden. Heë is in de boeëne.Hij is verward. De boeën is wie inne jek, ze wieëst nog livver in d’r mul wie in d’r drek. Bonen moeten bij droog weer gezaaid worden.

boeënejeëd v [boeë’nejeëd] (boeënejeëd, boeënejeëdsje) bonenstaak. Ing aajekleide boeënejeëd. Een lang, mager meisje.

boeënekroed o [boeë’nekroed] bonenkruid.

boeënesjtek m [boeë’nesjtek] (boeënesjtekke, boeënesjteks-je) bonenstaak. Bee wie boeënesjtekke. Benen als bonenstaken.

boeënesjtrue o [boeë’nesjtrue] bonenstro. Zoeë dom wie boeënesjtrue. Heel dom.

boeënetsoep v [boeë’netsoep] (boeënetsoepe, boeënetsuupje) bonensoep.

boeket o [boeket’] (boeketter, boeketsje) boeket.

boelie m [boe’lie] (boeliets, boeliesje) mannetjesputter.

boeman m [boe’man] (boemander, boemensje) boeman.

boemel m [boe’mel] (boemele, bumelsje) bengelende kwast. Inne zeëbel mit inne boemel draa.

boemele ww [boe’mele] boemelet, jeboemeld 1 bengelen, hangen. 2 boemelen. Vier hant de janse naat durch jeboemeld. We hebben de hele nacht door gevierd. 3 willekeurig verzuimen, spijbelen. Heë hat alwerm jeboemeld. Hij heeft alweer gespijbeld.

boemelsjiech v [boe’melsjiech] willekeurig verzuim. Ing boemelsjiech maache. Zonder waarschuwing voor een tijdje verdwijnen.

boemeltsóg m [boe’meltsóg] (boemeltsug, boemeltsugs-je) boemeltrein.

boems klank boem. Boems diech! Doa loog iech.

boemskop m (boemsköp, boemsköpje) dikke kop.

boemze ww [boem’ze] boemzet, jeboemsd 1 bonzen. Óp de duur boemze. Op de deur bonzen. 2 neuken.

boer m(boere, buursje) boer. Wat d’r boer nit kent, dat vreest e nit.Onbekend maakt onbemind. De domste boere hant de dikste eëpel.De domste mensen hebben het meeste geluk. Haof meëts sjpaart d’r boer de keëts (in maart is het langer licht). Jun deë boer dat verke, heë hat mar dat ee. Gun ’m dat pleziertje. D’r boer is de sjleëtste kaat bij ’t toepe.De boer is de slechtste kaart bij het toepen (kaartspel). Heë wurpt d’r linke boer (bij het kegelen). Wens doe wils dat inne boer inne umwèg maat, da zets hem inne offersjtok in d’r weëg. Een boer draait een cent tien keer om, voordat hij hem uitgeeft.

boerch v (boerchte, buurchs-je) burcht, kasteel. De boerch va Roa. Het kasteel van Herzogenrath.

boere-aad v [boe’re-aad] boerenmanier.

boerebaanhofm[boerebaan’hof] groot achterwerk. Die hat e hingesjte wie inne boerebaanhof. Die vrouw is gezegend met een ruim achterwerk.

boerehof m [boerehof’] (boerehöf, boerehöfje) boerenhoeve.

boerekeel m [boerekeel’] (boerekele, boerekeelsje) boerenkiel.

boerekneët m [boerekneët’] (boerekneët, boerekneëtsje) boerenknecht.

boeremaad v [boeremaad’] (boeremade, boeremeëdsje) boerenmeid, boerenmaagd.

boeretrieng v [boeretrieng’] (boeretrienge, boeretriengs-je) boerentrien.

boerewek m [boe’rewek] (boerewegke, boereweks-je) boerenbrood.

boes sl v (buus, buus-je) boete.

boese sl vz [boe’se] buiten.’t Binnenste boese drieëne.Binnenste buiten draaien. Jet va boese liere.Iets uit het hoofd leren. Iech maach dat boese de tsiet.Ik doe dat in de vrije tijd. Heë woent boese ’t dörp. Hij woont buiten het dorp, niet in het centrum van Kerkrade. Me ziet ’t waal va boese, evver me muet ins drónger kieke. Schijn bedriegt.

boesendaags sl bw [boesendaags’] In de uitdrukking: Boesendaags wirke. In zijn vrije tijd werken.

boeselóf v [boe’selóf] buitenlucht.

boesj m (boesje, buusj-je)(oud Akens geldstuk). Heë hat vöal boesje. Hij is rijk. Weë jelt wat heë ziet, is jauw zieng boesje kwiet.Wie teveel koopt is zijn geld snel kwijt.

boetere ww [boe’tere] boeteret, jeboeterd schaften. Vier junt boetere. Wij gaan schaften.

boets m bons. Boets wieder boets. Hard tegen hard. Boets lofe. Vergeefs ergens naar toe gaan, niemand thuis aantreffen.

boetse ww [boet’se] boetset, jeboetsd stoten. Iech boetset miech d’r kop. Ik stootte mijn hoofd.

boetere ww [boe’tere] boeteret, jeboeterd schaften. Vier junt boetere. Wij gaan schaften.

bóffink v [bóf’fink] (bóffinke, bóffinks-je) boekvink. Zie ook: bóchvink.

bók st m (bök, böks-je) 1 bok. Mit de jeet noa d’r bók joa. Doe woar d’r bók vet. Toen was de maat vol. Sjloffe wie inne bók.Diep slapen. Ejezinnieg wie inne bók.Eigenzinnig als een bok. Wie auwer d’r bók, wie sjtiever ’t heur. Hoe ouder hoe eigenzinniger. Inne auwe bók hat nog jeer e jreun bledsje. Een oude man kijkt nog graag naar een jong meisje. D’r koetsjer zitst óp d’r bók. De koetsier zit op de bok. Los mar jete zeët d’r bók. Laat maar gaan. 2 stootbok. D’r tsóg varet bis an d’r bók.De trein reed tot aan de stootbok. 3 schraag. De breer óp d’r bók legke. De planken op de schraag leggen. 4  ondersteuning van houtblokken, stenen of stukken rail.

bókkeriejer m [bók’keriejer] (bokkeriejere, bokkeriejersje) bokkenrijder.

bókkesjprónk m [bók’kesjprónk] (bókkesjpröng, bokkesjpröngs-je) bokkensprong. Bókkesjpröng maache. Rare sprongen maken.

boks v(bokse, böks-je) kinderbox. Lek dat kinke in de boks.Leg dat kindje in de box.

bóks v(bókse, buks-je) broek. Heë mós de bóks ilieëvere. Hij moet op een bepaalde tijd thuis zijn. Die vrauw hat heem de bóks aa. Thuis heeft de vrouw het voor het zeggen. Deë hat de bóks vol. Hij kan geen kant meer uit. E prottekol an de bóks krieje. Een boete aan de broek krijgen. Dat is e sjterk sjtuk óp ing auw bóks. Dat is een sterk staaltje. Deë deet diech de bóks oes. Daar kun je niet tegenop. Me mós nit wieër jraie wie de bóks lank is. Men moet niet verder springen dan zijn stok lang is.

bokse ww [bok’se] bokset, jeboksd boksen.

bóksebee o[bók’sebee] (bóksebee, bóksebenke) broekspijp.

bókseboam m [bók’seboam] (bókseböam, bókseböamsje) 1 zitvlak. Dierek kries te d’r bókseboam jesjpanne. Dadelijk krijg je een pak slaag. 2 bangerik. Dat is inne bókseboam van inne keël. Dat is een bangerik. 3 kleine jongen. Doe bis miech inne bókseboam. Jij bent me d’r eentje.

bókseknoof m [bók’seknoof] (bóksekneuf, bóksekneufje) broekknoop. Deë is ziech jinne bókseknoof weëd. Hij is geen knip voor de neus waard.

bókseman m [bók’seman] (bóksemander, bóksementje) broekenmannetje.

bóksepief v [bók’sepief] (bóksepiefe, bóksepiefsje) broekspijp.

bokser m [bok’ser] (boksere, böksersje) 1 bokser, bokshond. 2  inrichting om de mijnwagens de lift in te duwen. D’r bokser duit de waans óp ’t jerus. De mijnwagens worden door de bokser op de rails geduwd.

bóksesjlaag m [bók’sesjlaag] (bóksesjleëg, bóksesjleëgs-je) broekklep.

bóksesjieser m [bók’sesjieser] (bóksesjiesere, bóksesjiesersje) schijthuis.

bóksetèsj v [bók’setèsj] (bóksetèsje, bóksetèsj-je) broekzak.

bóksezölder m [bók’sezölder] (bóksezöldere, bóksezöldersje) zitvlak van de broek.

bóksjpringe ww [bók’sjpringe] sjprong bók, bók jesjpróngehaasje-over springen.

bol st v (böl, bölsje) peer van de lamp. Drieën ins ing nui bol in de lamp.Draai eens een nieuwe peer in de lamp.

bol sl m (böl st, bölsje)bol, bal. Inne bol jaar.Een bol garen. Inne bol jehaks. Een gehaktbal. De böl an d’r krisboom. De ballen aan de kerstboom. Bölsjer in de tsoep. Soepballen.

bolderwaan m [bol’derwaan] (bolderwaans/bolderweëns, bolderweënsje) bolderwagen.

bolhód m [bol’hód] (bolhud, bolhudsje) bolhoed.

bölles m [böl’les] (bölleze, bölles-je) kop. ’t Wilt ’m nit in ziene bölles. Hij krijgt het niet in zijn kop.

bommezie v [bom’mezie] bombazijn (sterk geweven stof oorspronkelijk van zijde en kamgaren).

bónd m (bónde, bundsje) 1 mijnwerkersbond. De berglu woare in d’r bónd. De mijnwerkers waren lid van de mijnwerkersbond. 2 bos. Inne bónd sjlussele.

bonere ww [bo’nere] boneret, jebonerd boenen.

bonerwaks m [bo’nerwaks] boenwas.

bong m (bongs, böngsje) bon. E beer kries te vuur inne bong.Een bier krijg je voor één consumptiebon.  Inne bong vuur oes tse vare. Een verlofbriefje om de dienst voortijdig te verlaten.

bong bw goed. In de uitdrukking: Alles bong. Alles goed.

bonge ww [bo’nge] bonget, jebongd de kassa bedienen. Bong ins effe, die vrauw wilt betsale. Maak eens de rekening, die vrouw wil betalen.

bónk m (böng, böngsje) bundel, bos. Heë is inne bónk nerve.Hij is één bonk zenuwen. Inne bónk radies-jer. Een bundel radijsjes.

bónk bw/bn (bónkter, bóntste) bont. Bónk en bloa houwe. Bont en blauw slaan. Heë drieft ’t tse bónk. Hij maakt het te bont. Bónkte wèsj.De bonte was.

bónks o bonte was.

boom m (boom st/beum st, beumsje)boom. De boom wase nit ummer noa jen himmel erin.Dat kan bruin niet trekken. Heë riest beum oes jen eëd. Dat is een oersterke kerel. Sjloffe wie inne boom. Rotsvast slapen. Dat sjleet nit i hoal beum. Dat gaat je niet in je koude kleren zitten. Hinger inne auwe boom is ’t jód sjoele(gezegd als een onbemiddeld, jong meisje met een aanmerkelijk oudere, rijke man trouwt). Oes kling kere weëde jroeëse beum. Kinderen zijn groot voordat je het weet.

boomeëd v [boom’eëd] teelaarde.

boomoalieg m [boom’oalieg] olijfolie, slaolie.

boomnoos v [boom’noos] (boomneus, boomneus-je) walnoot.

boomsjtam m [boom’sjtam] (boomsjtem, boomsjtemsje) boomstam.

boomwol v [boom’wol] katoen.

boots m  (bootse, beuts-je) voorman. D’r Klos is boots in d’r sjtreeb. Klaas is de voorman in de pijler.

boots m (beuts, beuts-je) bout; soldeerbout; pijl voor een kruisboog.

bórch v (bórchte, burchs-je) burcht.

bore ww [bo’re] boret, jeboord boren, peuteren. Bis te diech werm in de naas an ’t bore; sjik miech ing kaat went-s te boave bis. Zit je weer in de neus te peuteren? Stuur me een kaart als je bent aangekomen.  De röngde bore. Een kring schietgaten boren.

borde mv In de uitdrukking: Jet óp de borde bringe. Iets te berde brengen.

borg m borg. Vuur inne borg blieve. Voor iemand borg staan. Zie: burg.

bósboom m [bós’boom] (bósbeum, bósbeumsje) palmstruik, buxus.

bót m (but, butsje) rugkorf, mand. Wat sjteet miech d’r bót! Wat heb ik de pest in!

bót bn/bw bot. Dat mets is zoeë bót, doa kan me mit de bloeëse vót óp noa Kölle reze.Dat mes is heel erg bot. Dat is ing bótte kouw van inne keël. Dat is een botte boer.

botelje v [botel’je] (boteljes, botelsje) fles.

bóttel v [bót’tel] rozebottel.

bótter v [bót’ter] boter. De bótter i-sjtèche. De boter kuipen. Doa woar e hoar in de bótter. Daar heerste onenigheid. Wat sjteet de bótter? Wat kost de boter? Jouw bótter.Roomboter.

bót(te)ram [bót'(te)ram] (bót(te)ramme, bót(te)remsje) boterham. Bótteram maache. Schaften. ’t Is bótteram. Het is schafttijd (in de mijn soms aangeduid met vijf slagen op een buis). Heë verdeent ing jouw bótteram.Hij verdient een aardige cent. Inne jet óp de bótteram sjmiere. Het iemand op zijn brood geven.

bótterbaar v [bót’terbaar] (bótterbare, bótterbeersje) aarden boterpot.

bótterblom v [bót’terblom] (bótterblomme, bótterblömsje) boterbloem.

bótterdoeës v [bót’terdoeës] (bótterdoeëze, bótterdues-je) botervlootje.

bóttere ww [bót’tere] bótteret, jebótterd boteren. Doa bóttert ’t nit.Daar gaat het niet goed. Heë hat jód jebótterd. Hij heeft goed geboerd.

bótterjoar o [bót’terjoar] boterjaar. Dat weëd e jód bótterjoar (gezegd wanneer iemand jeuk heeft aan zijn achterste).

bótterjruul m [bót’terjruul] (bótterjrule, bótterjruulsje) aarden boterpot.

bóttermaatm[bót’termaat] botermarkt. I Oche óp d’r bóttermaat | doa woeënt de jómfer Doeve | die hingt de vót de vinster oes | en lieët de here sjnoeve.Spotversje.

bóttermilch v [bót’termilch] karnemelk.

bótterwek m [bót’terwek] wittebrood, gebakken met boter.

bouw sl m (bui st,buisje) 1 gebouw. Dat is inne sjtaatse bouw. Dat is een statig gebouw. 2  ondersteuning van ijzer of hout (2 stijlen en 1 kap). D’r bouw sjteet reët. De ondersteuning is gereed.

bouwe ww [bou’we] bouwet, jebouwd 1 bouwen. 2  een ondersteuning plaatsen.

bouwhuier m [bouw’huier]  houwer bij onderhoudswerkzaamheden in de galerij.

bouwvellieg bw/bn [bouw’vellieg] bouwvallig; kaduuk.

bouwwerk o [bouw’werk] (bouwwerke, bouwwerks-je) 1 bouwwerk 2  de hele ondersteuning van een galerij of pijler. ’t Bouwwerk sjteet.De ondersteuning is gereed.

braaf bn/bw braaf. Braaf hat de naas aaf (drukt twijfel uit aan iemands braafheid).

bragkele ww [brag’kele] bragkelet, jebragkeldnachtbraken. Ziech mit hagkele en bragkele d’rdurch sjloa. Ongeregeld werk doen.

bragkeleer m [brag’keleer] (bragkelere, bragkeleersje) nachtbraker. Zie ook: bregkeler.

brak v (bragke, breks-je) bouwvallig huis, krot.

bralkop m [bral’kop] (bralköp, bralköpsje) schreeuwlelijk, iemand die altijd het hoogste woord voert.

brandbloar v [brand’bloar] (brandbloare, brandblöarsje) brandblaar. Zie ook: brankbloar.

brandewien m [bran’dewien] brandewijn.

brandweer v [brand’weer] v brandweer. Ook: brankweer.

brang v min volk. An die brang hod iech miech nit óp. Met dat gepeupel wil ik niets te maken hebben.

brank m (breng, brenke) 1 brand. 2 koorts. Heë hauw vuurroeë bakke van d’r brank. Hij had vuurrode wangen van de koorts. 3 brand, veeziekte. ’t Verke is an d’r brank kapot jejange.Het varken is aan de brand gestorven.

brankbloar v [brank’bloar] (brankbloare, brankblöarsje) brandblaar. Zie ook: brandbloar.

brankdam m [brank’dam] (brankdem, brankdemsje)  branddam.

brankzaof v [brank’zaof] (brankzäöf, brankzäöfje) brandzalf.

brankzoal m [brank’zoal] (brankzoale, brankzöalsje) binnenzool.

brankweer v [brank’weer] v brandweer. Ook: brandweer.

bräu v (bräusje) broedsel, gebroed. Wat ing bräu. Wat een schorem.

bräue ww [bräu’e] (bräuet, jebräud) broeden. Doa bräut diech jet. Daar staat je wat te wachten! Ook: brui.

brazele ww [bra’zele] brazelet, jebrazeld leuteren.

brazelemanes m [brazelema’nes] (brazelmaneze, brazelmentje) leuteraar.

brazzel m [braz’zel] rompslomp. Noe has doe d’r janse brazzel a jen haos.Nu heb je er al die rompslomp ook nog bij.

brèche ww [brè’che] brooch, jebraoche breken. De kauw is jebraoche.De koude is afgelopen. De sjtóppele brèche. Het stoppelveld licht omploegen.

brèche ww [brè’che] ziech, brooch ziech, ziech jebraoche braken, overgeven. Heë hat ’t brèche en aafveure. Hij moet overgeven en heeft diarree.

brèchensvol bw/bn [brè’chensvol] tot barstens toe vol.

brèchiezer o [brèch’iezer] (brèchiezere, brèchiezersje) breekijzer.

brèchmiddel o [brèch’middel] (brèchmiddele, brèchmiddelsje) braakmiddel. Deë keël is e brèchmiddel. Dat is een walgelijke vent.

brèchpolver m [brèch’polver](brèchpolvere, brèchpölversje) braakmiddel.

bred o (breer st bredsje) plank. Heë hat e bred vuur d’r kop. Hij heeft een plank voor de kop. Zoeë sjtief wie e bred. Zo stijf als een plank. Lek miech de breer! (krachtterm). Doa is de welt mit breer tsouwjeneëld. Daar is de wereld heel klein. Heë is breer an ’t zeëje. Hij snurkt luid. Bij dem kun-s te nit a bred. Bij hem kom je niet aan bod. Deë hat óp e voel bred jesjtange. Hij is ternauwernood aan de dood ontsnapt.

breedbn/bw(brei st breier, breidst) breed. Inne breie ruk. Een brede rug. E breed bred.Een breed bed. Brei sjouwere.Brede schouders. ’t Is ezoeë lank wie ’t breed is.‘t Is lood om oud ijzer. Vier hant ’t heem nit tse breed.We hebben het thuis niet te breed. Weë ’t breed hat, lieët ’t breed hange.Wie veel geld heeft, laat het rollen. Jet lank en breed oezeree zetse.Iets tot in den treure uitleggen. Ziech breed maache. Zich overmatig doen gelden.

breedloof m [breed’loof] prei. Ing sjtang breedloof.Een prei.

bregkelerm[breg’keler] (bregkelere, bregkeleersje) nachtbraker. Zie ook: bragkeleer.

breide st v [brei’de] (breidets) breedte. De breide van d’r wèg.De breedte van de weg. Heë is in de breide jejange. Hij is gezetter geworden. ’t Kunt oes de lengde of oes de breide. Hoe dan ook, het komt er.

brenne st ww [bren’ne] brank/brennet, jebrankd branden. Wen auw sjure brenne, dan is ’t sjleët lesje. Als oude mensen verliefd worden, dan is de passie niet te doven.  ’t Brent! D’r sjaos brent! De lont is aangestoken! (als waarschuwing). Brent ’t? Is er haast bij?

brenjlaas o [bren’jlaas] (brenjlazer, brenjleës-je) brandglas, vergrootglas.

brennissel[bren’nissel] (brennissele, brennisselsje) brandnetel. Heë zitst vliddieg in de brennissele. Hij zit in grote moeilijkheden. E loeës hönsje leët óch waal ins in de brennissele. Iedereen laat wel eens een steek vallen.

brenslieg bw/bn [brens’lieg] (brensliejer, brensliegst) netelig, benard. Losse vier joa, hei weëd ’t brenslieg. Kom we gaan, hier wordt het me te heet onder de voeten.

breuzel m [breu’zel] 1 bazel, onzin. 2 koud geworden koffie of eten.

breuzele ww [breu’zele] breuzelet, jebreuzeld bazelen; treuzelen. Breuzele weer. Triest weer.

breuzelsjaos o [breu’zelsjaos] (breuzelsjaoser, breuzelsjäös-je) zanikpot, zeurpiet.

brieëm st v (brieëme, brieëmsje) braamtak. Deë trukt ziech vuur inne tsents ing brieëm durch jen vót. Die valt dood op een cent. Heë loog mit de vót in de brieëme. Hij zat lelijk in de nesten.

brieëmtaatsj v [brieëm’taatsj] (brieëmtaatsje, brieëmteëtsj-je) braamsluiper, zangvogel.

brif m (brivve, brifje) brief. Doa jef iech diech brif en zieëjel óp.Dat beloof ik bij alles wat me heilig is. Dat jef iech diech óp e brifje. Dat garandeer ik je. Inne brif sjpange. Een kaartje spelden.

brifkaste m [brif’kaste] (brifkaste, brifkes-je) brievenbus.

brij m brij, pap. Inne brij um d’r baad sjmiere. Iemand vleien. Went ’t brij rent, da zint de leffele raar.Uitdrukking, die gebruikt wordt wanneer iets in overvloed aanwezig is, maar de middelen ontbreken om er gebruik van te maken. Óp Jreune Donnesjdieg junt de klokke noa Roeëm brij èse. Op Witte Donderdag gaan de klokken naar Rome om eieren te halen. Ee, tswai, drei | Pietje kóm ins hei | wens te jinne leffel has | kries te óch jinne brij (aftelrijmpje). D’r brij is aajebrankd. De zaak is mislukt.

brijdjenskuul m [brijd’jenskuul] (brijdjenskule, brijdjenskuulsje) houten stamper voor veevoer.

brijmoel v [brij’moel] (brijmoele, brijmuulsje) grote bek.

brik m (brigke, briks-je) baksteen.

bril sl m (brille st,brilsje) bril.

brildekkel m [bril’dekkel] (brildekkele, brildekkelsje) wc-bril.

brillejoep m [bril’lejoep] (brillejoepe, brillejuupje) brillenman (scheldwoord).

brillesjei v [bril’lesjei] (brillesjeie, brillesjeisje) etui voor de bril.

bringe ww [brin’ge] braat, braad brengen.

britsel v [brit’sel] (britsele, bristelsje) krakeling.

britsele ww [brit’sele] britselet, jebritseld mopperen. Heë hat loeter jet tse britsele.

brivvedreëjer m [briv’vedreëjer] (brivvedreëjer, brivvedreëjersje) postbode. Heë sjtong doa wie inne jesjlage brivvedreëjer. Hij was uit het veld geslagen.

brivvebus v [briv’vebus] (brivvebusse, brivvebus-je) brievenbus.

broach bn/bw sl braak. ’t Veld likt al joarelank broach. Het veld ligt al jarenlang braak.

broade(m) m [broa’de(m)] (broademe, bröademsje) braadstuk.

broadwoeësj v [broad’woeësj] (broadwoeësjte/broadwuesj, broadwuesj-je) braadworst. E kót jebed en ing lang broadwoeësj.Heel veel moeite.

broam v (broame, bröamsje) braam, baard aan een mes.

broamel sl v [broa’mel] (broamele, bröamelsje) 1 braambes. Broamele plukke. Bramen plukken. 2 tepel. Deë klinge hingt nog ummer bij de mam an de broamel.Die kleine hangt nog steeds bij zijn moeder aan de tepel. 3 schatje. Doe bis mieng broamel, mieng distelvink (uit een carnavalsliedje).

broamelesjtroech m [broa’melesjtroech] (broamelesjtruuch, broamelesjtruuchs-je) braamstruik.

broan st v (broane, bröansje) wenkbrauw.

broan sl v (broane, bröansje) kuit, kuitspier. Van dat berjaaf lofe dunt miech de broane wieë. Van dat bergaf lopen, gaan mijn kuiten pijn doen.

broane ww [broa’ne] broanet, jebroane braden. ’t Vleesj broane.Het vlees braden. Heë hat ziech ing jebroane. Hij heeft zich in de nesten gewerkt.

broankessel m [broan’kessel] (broankessele, broankesselsje) braadpan.

broanpan v [broan’pan] (broanpanne, broanpensje) koekenpan.

broanvleesj o [broan’vleesj] braadvlees.

bróch m (bruch, bruchs-je) breuk. Tse bróch joa. Stukgaan. In de bruch joa. Misgaan. Heë mós an inne bróch óppereerd weëde. Hij moet aan een breuk geopereerd worden.  D’r sjtreeb jong tse bróch. De pijler stortte in.

bróch m broekland, braakliggend land.

bróchmiemel v [bróch’miemel] (bróchmiemele, bróchmiemelsje) wilde framboos.

bróchsjtreeb m [bróch’sjtreeb] (bróchsjtrebe, bróchsjtreebsje)  breukpijler.

broddel m [brod’del] (broddele, broddelsje) fout in een handwerk(je), slecht werk.

broddele ww [brod’dele] broddelet, jebroddeld 1 broddelen. 2 een steek laten vallen. Weë sjtrikt, darf nit broddele.Wie breit, mag geen steken laten vallen. 3pruttelen. ’t Vleesj broddelt in d’r kessel. Het vlees pruttelt in de pan.

broddelswerk o [brod’delswerk] (broddelswerke, broddelswerks-je) broddelwerk, slecht werk, knoeiwerk.

broebel v [broe’bel] (broebele, brubelsje) pukkel, bult. ’t Kink hat ’t janse lief vol broebele. De baby zit vol met bultjes.

broech m (bruuch, bruuchs-je) gewoonte. Ziete en bruuch. Manieren en gewoontes.

broeche ww [broe’che] broechet, jebroechd 1 gebruiken. 2 nodig hebben. Broechs doe dat nog?Heb jij dat nog nodig?

broeëd o (broeëde(r), bruedsje) (rogge)-brood. Broeëd en wek ópee jeëve dikke bee. Roggebrood en witbrood op elkaar maakt dik. Va broeëd weëds te loeës, va wek weëds te jek (aansporing aan kinderen ook roggebrood te eten). Va noeëd tse broeëd kómme. Van niets tot iets komen. D’r inne ziene doeëd is d’r angere zie broeëd. De een z’n dood is de ander z’n brood. Deë man is e sjtuk broeëd. Dat is een doodgoede kerel. Inne profieët deë broeëd eest. Hij is doodnormaal gebleven. Inne ’t broeëd oes d’r mónk neëme. Iemand van zijn inkomen beroven. Drueg broeëd èse mósse. Arm zijn. Jee broeëd in ’t sjaos bringt knies en verdraos. Als er honger heerst, komt er ook ruzie. Broeëd weëd uvveral jebakke. (gezegd ter geruststelling als iemand elders werk moet zoeken).

broeëdbekker m [broeëd’bekker] (broeëdbekkere, broeëdbekkersje) broodbakker.

broeëdjruemel m [broeëd’jruemel] (broeëdjruemele, broeëdjruemelsje) broodkruimel.

broeëdkörf m [broeëd’körf] (broeëdkörf, broeëdkörfsje) broodkorf. Inne d’r broeëdkörf hoeëgtrekke. Iemand kort houden.

broeëdmets o [broeëd’mets] (broeëdmetser, broeëdmets-je) broodmes. Doa loog ’t broeëdmets alling óppen dusj. Daar was armoe troef.

broeëdsjaaf o [broeëd’sjaaf] (broeëdsjaver, broeëdsjeëfje) broodkast, gedeelte van de keukenkast waarin het brood bewaard werd.

broeëdtsuupje o [broeëd’tsuupje] broodsoep.

broeëdsbótteram v [broeëds’bótteram] (broeëdsbötteramme, broeëdsbotteremsje) boterham van roggebrood.

broeëdstrommel v [broeëds’trommel] (broeëdstrommele, broeëdströmmelsje) broodtrommel.

broen sl bn (broenger, broengste) bruin. Inne broenge pater.Een bruine pater. Broeng verf.Bruine verf. Broen broeëd.Bruin brood. Broeng boeëne.Bruine bonen. D’r broeng. Bruin paard.

broenkoal m [broen’koal] bruinkool.

broenkoel v [broen’koel] (broenkoele, broenkuulsje) bruinkoolgroeve.

Broensem pln [Broen’sem] Brunssum.

broet sl v (bruut, bruutsje) bruid.

broetsboeket sl o [broets’boeket] (broetsboekette, broetsboeketsje) bruidsboeket.

broetskis sl o [broets’kis] (broetskiste, broetkis-je) kist waarin vóór het huwelijk de uitzet wordt bewaard.

broets-sjtaatsl m[broets’sjtaat] trouwkleding.

broeze ww [broe’ze] broezet, jebroesd bruisen, suizen. De kinger broeze en zoeze. De kinderen rennen en rossen. Iech broes óp heem aa. Ik haast me naar huis.

broezetieg bw/bn [broe’zetieg] opvliegend.

broezjele ww [broe’zjele] broezjelet, jebroezjeld pruttelen, prutsen.

brok m (brök, bröks-je) brok.

brokkele ww [brok’kele] brokkelet, jebrokkeld brokkelen. Doe has nuus in de milch tse brokkele. Jij hebt niets te zeggen.

brökkele ww [brök’kele] brökkelet, jebrökkeld brokkelen. Broeëd vuur de honder brökkele. Brood voor de kippen brokkelen.

brombeerm[brom’beer] (brombere, brombeersje) brombeer. Heë is inne richtieje brombeer. Hij is een echte brombeer.

bromme ww [brom’me] brommet, jebromd brommen, grommen. In ziene baad bromme. Mompelen.

bron v (bronne, brönsje) bron. Deë zitst an de bron. Wie het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het best.

brónk v (brónke, brunks-je) processie.

brónke ww [brón’ke] 1 in processie trekken, Mit de kruutsdaag brónkt me durch de velder. Met de kruisdagen trekt men in processie door de velden. 2 getuige zijn bij een kerkelijk huwelijk. Die tswai hant miech jebrónkd. Zij waren getuigen bij mijn huwelijk. 3 paraderen; heen en weer lopen; rondvliegen, pronken. Doe bis nog ins an ’t brónke!Je bent nog eens aan het pronken. D’r sjek bloof mar brónke en zoeë jong miech d’r sjunne pries fleute. De gevlekte duif bleef maar rondvliegen en zo liep ik die fijne prijs mis. Dat jewieter is an ’t brónke. Dat onweer blijft hangen.

bróns o brons.

broor st m (breur, breursje) broer, broeder. Bij de breur óppen Blierhei in sjoeël joa. Bij de broeders op Bleijerheide naar school gaan.

brós v (brus, brus-je) borst. Werp diech ins in de brós. Pak eens mee aan.

brosj v (prosje, prösj-je) els, priem.

bróskinke o [bros’kinke] borstkindje.

bróstieë m [brós’tieë] borstkruidenthee. In de uitdrukking: Kóm, da kries te inne erm bróstieë.Kom, dan troost ik je.

bróstsoeker m [bros’tsoeker] kandij.

bróstehemme o [brós’tehemme] (bróstehemmets, bróstehempsje) frontje (half hemdje), borstrok.

brouwe ww [brou’we] brouwet, jebrouwe brouwen. Ook: bruie.

brouwerij v [brouwerij’] (brouwerije, brouwerijsje) brouwerij. Ook: bruierij.

brouwesjpeëd o [brouwesjpeëd’] (brouwesjpeëd, brouwerspeëdsje) 1brouwerspaard. 2kroegloper.

bruedsjeo[brued’sje] (bruedsjer) kadetje. Vier èse jiddere mörje frisje bruedsjer. Wij eten elke morgen verse broodjes.

brui st v (bruisje) 1 brouwsel, bouillon. 2 vocht, nat. Hem lofet de brui langs je lief. Hij droop van het zweet. 3 min volk. Wat woent doa ing brui bijee! Daar woont wat schorem bijeen.

bruie ww [brui’e] bruiet, jebruid 1 broeden. De kloek is an ’t bruie. De kloek is aan het broeden. 2 broeien. ’t Häu is an ’t bruie.Het hooi is aan het broeien. Kinger nee, wat bruit ’t hei!Hemeltje, wat is het hier broeierig. 3brouwsel maken, brouwen. E tes-je tieë bruie. Een kopje thee zetten. Ook: brouwe.

bruier m [brui’er] (bruiere, bruiersje) brouwer.

bruierij v [bruierij’](bruierije, bruierijsje) brouwerij. Ook: brouwerij.

bruiesjkoel v [bruiesjkoel’] In de uitdrukking: Heë hat ing moel wie bruiesjkoel. Hij heeft een mond als een schuurdeur.

bruiesjpeëd o [brui’esjpeëd] (bruiesjpeëd, bruiesjpeëdsje) brouwerspaard.

bruk v (brugke st,bruks-je) brug. Ónger ing bruk doa loog inne hónk, wievöal kuttele sjiest deë hónk? (oud aftelrijmpje).

brul sl m (brulle, brulsje) schreeuw. Deë joof miech doa inne brul aaf. Die schreeuwde ineens heel hard.

brul sl bn/bw (bruller, brulste) woedend. Wat woar deë keël brul! Wat was die vent woedend!

bruldop sl m [brul’dop] (bruldöp, bruldöpsje) bromtol.

brulle ww [brul’le] brullet, jebruld schreeuwen.

brunker m [brun’ker] (brunkere, brunkersje) mannelijke trouwgetuige.

brunkesje v [brun’kesje] (brunkesje, brunkes-je) vrouwelijke trouwgetuige.

brutiejam m [bru’tiejam] (brutiejamme, brutiejemsje) bruidegom.

bruut sl v (brute sl, bruutsjer) koning en dame in het kaartspel.

budewies bw [bu’dewies] met bakken vol. De voel eëpel woeëte budewies voetjesjód. De rotte aardappels werden met bakken tegelijk weggeschud.

bued st v (buede, buedsje) schoof. Ing bued sjtrue. Een schoof stro.

buejel m [bue’jel] (buejele, buejelsje) beugel.

buejeltèsj v [bue’jeltèsj] (buejeltèsje, buejeltèsj-je) beugeltas.

bujele ww [bu’jele] bujelet, jebujeld strijken.

bujeliezer o [bu’jeliezer] (bujeliezere, bujeliezersje) strijkijzer.

buk v (bukke, buks-je) beuk.

buk-eche v [buk’-eche] (buk-echer, buk-echersje) beukennootje. Ès nit tse vöal buk-echer, doa kries te koppieng va.Eet niet teveel beukennootjes, daar krijg je hoofdpijn van.

bukke bn [buk’ke] beukehouten.

bukke ww [buk’ke] bukket, jebukd bukken. Weë jet wilt zukke, deë mós ziech bukke.Wie iets zoekt, moet zich moeite doen. Heë bukt vuur jinne. Hij doet voor niemand onder. Buks doe diech, dan houw iech diech? Speel jij de slachtofferrol?

bukkehoots o [buk’kehoots] (bukkehootser, bukkeheuts-je) beukenhout.

bukkemai m [buk’kemai] bebladerde beukentak die op 1 mei voor het huis van de meikoningin werd geplaatst.

bukkem m [buk’kem] (bukkeme, bukkemsje) bokking. Inne inne bukkem jeëve. Iemand een steek onder water geven. Vuur inne bukkem zets iech de pan nit óp. Voor zo’n kleinigheid kan ik me niet druk maken.

bukkemekroam m [buk’kemekroam] (bukkemekröam, bukkemekröamsje) viskraam op de kermis.

bukkeries o [buk’keries] (bukkeriezer, bukkeriezersje) beukentak. Bukkeriezer langs de eëtse zetse. Beukentakken langs de erwtenplant zetten ter ondersteuning.

buks v (bukse, buks-je) 1 bus, blik. 2 buks.

bulsl m(bulle, bulsje) buil. Iech han miech inne bul an d’r kop jesjtoeëse.Ik heb een buil op mijn hoofd doordat ik me gestoten heb.

bule ww [bu’le] bulet, jebuuld 1 builen. D’r bekker buult ’t meël. De bakker built het meel. 2 uitzakken, uitpuilen. Doe has ’t voor an ’t bule. Je ziet ze vliegen. 3 ervan langs geven. Ze hant ze mit 10-0 jebuuld krèje. Bij ’t kejele woare ze ziech óngeree an ’t bule(uitdagen). Hu han iech ze nog ins jebuuld krèje (afgebeuld).

bulke sl ww [bul’ke] bulket, jebulkd bulken, loeien.

bumeier sl m [bu’meier] (bumeiere, bumeiersje) boemelaar.

bunesjtuk sl o [bu’nesjtuk] (bunesjtukker, bunesjtuks-je) toneelstuk, decorstuk.

bunne ww [bun’ne] bunnet, jebund een vloer van planken leggen. ’t Hoes mós nog jebund weëde. Er moet een nieuwe vloer gelegd worden.

bungelsje sl o [bun’gelsje] (bungelsjer) kleine stoofpeer.

burg m borg. Vuur inne borg blieve. Voor iemand borg staan. Zie ook: borg.

burje sl ww [bur’je] burjet, jeburgd borg staan, lenen. Burje en plak brikt jidderinne d’r nak. Iedereen gaat aan schulden onder.

burjemeester m [burjemees’ter] (burjemeestere, burjemeestersje) burgemeester.

burjemeesterij v [burjemeesterij’] gemeentehuis.

burjer m [bur’jer] (burjere, burjersje) burger.

burro m[bur’ro] (burroots, burreusje) schrijftafel.

burro o [bur’ro] (burroots, burreusje) kantoor.

busj m (buzje st,busj-je) bos. Vier woeëne neëver inne busj. Wij wonen naast een bos. Zie ook: beusj.

busjefm [bu’sjef] (busjef, busjefje) bisschop (verouderd).

busjel m [bu’sjel] (busjele, busjelsje) bos. Inne busjel moere. Een bos wortelen.

busjtel m [busj’tel] (busjtele, busjtelsje) borstel.

busjtele ww [busj’tele] busjtelet, jebusjteld borstelen.

busjtele ww [busj’tele] ziech, busjtelet ziech, ziech jebusjteldvechten.

butemarsj m [bu’temarsj] (butemarsje, butemersj-je) mars die de butereedner naar en van de buut begeleidt.

butereed v [but’ereed] (buterede, butereedsje) komische voordracht vanuit de buut.

butereedner m [bu’tereedner] (butereednere, butereednersje) iemand die een butereed houdt.

buttele ww [but’tele] buttelet, jebutteld 1 licht tuinwerk doen. Iech jon jet in d’r jaad buttele. Ik ga een beetje in de tuin werken. 2 peuteren. Ziech in de naas buttele. In zijn neus peuteren.

buul st m (bule, buulsje) 1 buidel. Zoeë jeet ’t in de welt; d’r inne hat d’r buul, d’r angere ’t jeld. De een heeft niets, de ander heeft alles. Doe has nit i miene buul jekèke. Je weet toch niet hoeveel geld ik heb. De oge óp, of nee d’r buul. Kijk uit je ogen, anders word je bedrogen. ’t Allersjunste meëdsje en inne janse buul vol jeld, dat hat deë man jefeld (uit een carnavalsliedje van Nico Ploum). 2 wal Heë hat bule ónger de oge. Hij heeft wallen onder de ogen.3 balzak. Heë hat miech ónger d’r buul jetroane. Hij heeft me onder mijn ballen getrapt. Iech han miech óp d’r buul jetroane. Ik heb me vergist. Ook: Ik heb een wind gelaten.

buun sl v (bune, buunsje) platform, toneel, plankier.

buunlaoch o [buun’laoch] (buunlöcher, buunlöchs-je) 1 toneelgat 2  gat van circa 10 cm, waarin een ijzeren stijl geplaatst wordt.

buunplaat v [buun’plaat] (buunplate, buunpleëtsje)  draaischijf voor mijnwagens.

buus sl v (buze, buus-je) buis.

buut st v (bute, buutsje) 1 kuip, teil. Ing buut van ing vrauw. Heel dikke vrouw. 2 carnavalsattribuut in de vorm van een ton. 3 Humoristische voordracht.