Boeb Wirtz

D’r Boeb Wirtz woar inne Blierheidsjer jong. Heë woar mitjlied van d’r dialekverain, sjrievet in de vasteloavendstsiedónk en troan óp óp dialekoavende. Heë braat e paar bucher oes.

Oes de auw doeës
D’r volle Antoeën en d’r roeë Jacob koame al fleutens de Hoofsjtroas eraaf. Iech jeleuf ’t woar d’r vuuroavend va haofvaaste. An Herjods-ruk bloof d’r Jacob ópins sjtoa.
‘Zaag Antoeën, wits te wat,’ zaat heë, ‘dat erum trampele bin iech zat, zouwe vier ós doa hinge ee krieje joa?’
‘Wie doe wils,’ zaat d’r Antoeën, ‘mar iech han jinne roeë  tsents mieë óp nöad. Wents doe trakteers blieve vier bijjenee, angesj mós iech mar i Jods naam d’r mónk bis ónger ’t Bergputs-je hauwe.’
‘Bis te jek,’ zeët d’r Jacob, ‘dat zouw jet nets zieë, wen iech zónger diech jöng. Vier zint tsezame kómme, vier blieve tsezame en junt ós óch tsezame ee krieje. Iech bin ezoeë nit. Dat has te waal Vasteloavendsmondieg jezieë dat iech nit knauzetieg bin. Vuur diech dun iech alles went ’t zieë mós en went d’r letste bókseknoof draa jeet.’
‘Dat wees iech,’ zeët d’r Antoeën, ‘doe bis inne sjarmante keël en iech bin jenauw ezoeë. Wits te Jacob, iech junnet miech ee kling mieljuensje, da kans doe miech ins in mie element zieë, d’r duvel mar wisse woa allewiels dat jeld doch sjtikt. Dizze mörje han iech nog an mieng vrauw jezaad dat iech miech dat nog ing waech bekieket en wen iech da nog jee werk han, jon iech miech in de koelbaach verzoefe.’
‘Mar sjoeg, Antoeën, weë jeet ziech da noen in dis joarestsiet verzoefe en dan nog in die sjtinke koelbaach, zets diech dat oes d’r knutsj, kóm iech han nog inne auwe jölle, dem junt vier tsezame verpave. Lek miech de breer, waad ins, vier zint mit dat moele al d’rlangs jejange, wat mings te, zouwe vier durch joa?’
‘Dat jeet diech aa,’ zeët d’r Antoeën, ‘iech vuur miech wós waal wat iech döng.’
‘Alla,’ zeët d’r Jacob, ‘da junt vier um.’
En doa jonge ze erm i erm.
‘Ja-ja,’ zuetet d’r Antoeën noa ’t achtde druupje, ‘wat is ’t leëve doch sjun vuur inne deë alles hat, mar vuur ós erm sjelme is ’t ee vajevuur. D’r duvel mag wisse woa dat nog kan mis joa mit al die koele ezoeë tse sjlisse. Went dat ezoeë wier jeet, weëd jans Kirchroa nog ins beëdelerm.’
‘Hei, doe doa wieët, tswai klinge en jet jauw jevellieg, angesj liers te miech ins kenne, doe bis inne wie’ne lanksame waltser.’ En doamit wórp heë d’r dusj um.
‘Wat is dat vuur ing sjtuchelij,’ koam d’r wieët d’rtusje, ‘eroes mit uuch tswai, angesj los iech de poliese kómme.’
‘Wat,’ böaket d’r Jacob, ‘doe nase reënpiet wils miech aapakke? Los miech los, doe has miech d’r boam opjeraese. Antoeën hod miech vas, iech don ’m tse vöal wen iech deë löbbes tse pakke krien, noen sjnap miech, angesj braech iech ’m uvver!’
‘Da waad ins,’ zeët d’r wieët en klatsj, de duur sjloog tsouw.
‘Auwieë, auwieë,’ kumet d’r Jacaob, ‘miene kop.’
‘Dat is nieks,’ zeët d’r Antoeën, ‘doa móts te diech i sjikke; iech bin óch nit mit de naas in inne kómp wiese kieës jevalle. Kóm, sjtank óp, da bring iech diech noa heem.’
‘Wat, noa heem, vier junt noen ós paar jölle doahinge bij d’r lange verzoefe.’
Mar deë hauw klinge jong mit dön jesjpild.
Vieëtsing daag sjpieëder tróffe ze ziech óp d’r maat. ‘Antoeën, jees doe diech mit ee pitsje?’
‘Joa, evver waal mar ee sj tuk of drei.’
Wat me vuur inne auwe jölle nit al krieje kan.
1969

Inne sjunne fietstoer
Wail vurrieg joar d’r oesflóg in ’t wasser woar jevalle daat d’r president ziech ezoeë: doe móts doch ins mit de jonge kalle wat vier dis joar zouwe doeë en ’t ieësjte wat heë zaat óp de verzamloeng woar: ‘Jonge wist uur nog van vurrieg joar. Vier zouwe doe noa Engeland zieë jevloage, evvel doa hauw ós inne ee sjteks-je vuur jesjtaoche, mar vier hauwe ee jroeës jeluk en kroge ’t rees-jeld tseruk. Dat han iech in ing auw zök jedoa. Doavan kanne vier dis joar ee rees-je maache joa.’
Doa-óp róffet d’r Sjeng: ‘Here, iech lek miech bij alles neer, mar dut miech ee jroeës plezeer. Jut mit d’r waan of mit d’r tsóg den van die vleijerij han iech mieë wie jenóg.’
‘Leve Sjeng, wie d’r piloot mit ee revolver bedräut woeët, doa has doe nieks van jezieë of jehoeëd.’
‘Ja, Hans, dat woar de sjood van de sjtewardes, die loos miech sjlikke zicher waal ing piel of zes.’
‘Here,’ zaat doe d’r president, ‘v’rbij is v’rbij, huurt doch ins óp mit die knebbellij, dinkt lever ins druvver noa, woa vier hin zouwe joa.’
Ópins sjtong d’r Wiel óp en zaat: ‘Here, lost miech ins an ’t woad. Um noen urjens hon tse joa is ’t vöal tse kaot, mie vuursjtel is, went d’r sjunne zommer kunt en de beum en de blomme atwerm in de blui sjtunt, um dan inne bus-toer tse maache noa de ‘blombolle velder’, doa kanne vier ós dan inne krans van loeter blómme jelde.’
‘Leve Wiel,’ zaat d’r Matjeu, ‘dat is sjand van al dat jeld, den Kirchroa hat de sjuntste blömsjere van de janse welt.’
‘Dat is ezoeë,’ zaat d’r Herman, ‘doabij en dat is woar, die bluie óch nog ’t janse joar.’
‘Joa, Herman, doe has reët, losse vier ins inne anger aahure fielaich kunt inne bessere plaan noa vure,’ doamit jong d’r Sjors ziech óp inne sjtool sjtelle en zaat: ‘Iech weul uuch ins ing rees noa d’r
Efteling vuursjtelle. Uur weest waal woa deë eëzel sjteet deë nieks angesj wie jeld sjiest. ‘t Isof deë nuuks angesj wie jeld hinger ziech legke deet.’
‘Dat woar ing fieng, Sjors, has doe waal al ins draa jedaad al dat jeld is mar jet sjokkelaad en doe móts nit doabij verjèse: deë eëzel deet wal ós eje richtieje jeld vrèse.’
‘Ja,’ zaat d’r Sjors, ‘doa-in kan iech uuch jee onreët jeëve,’ en zoeë woeët deë plaan van hem aaf-jesjraeve.
‘Here,’ zaat doe d’r Lei, ‘maacht uuch doch nit ezoeë druk den fietse bringt uuch in de natoer tseruk. Doarum, wat zouwt uur d’rvan zage um ins inne sjunne fietstoer tse maache.’
‘Leve Lei, doe jeleufs zicher nog dat inne va ós nog ing fiets hat.’
‘Awie da mósse vier ainfach noa ’t peliese-buro joa die hant d’r loeter wal jet doa sjtoa.’
‘’t Is jód, jank dön dan ins opbelle en vroag of ze ós elf fietse tser verfujoeng sjtelle.’
Laachend koam d’r Lei van d’r telefóng tseruk en zaat: ‘Jonge ’t is miech jelukt.’
Ing landkaat woeët óp d’r dusj oes-jesjpreid, zoeë woeët deë fietstoer örndlieg vuurbereid.
‘Iech zien,’ zaat d’r president, ‘vier kómme óngerweëg ee paar wieëtsjafte teëje en van dat jeld wat vier tseruk hant krèje kanne vier ós hei en doa ee vuur krieje, maar doa móst uur waal bij uung vrauwlu uvver sjwieje.’
Doe woeët jauw ’t jeld noa jetseld en inne datoem vas-jesjteld. D’r sjtart-sjoes vool ’s zondesmörjens um ’n oer of ach. De zon sjienget, ’t woar ing prach. In d’r Kaalheidsjer berg róffet d’r Herman deë jelatte: Jonge, vaart mar durch, iech han al inne platte.’
‘Huur, Herman da junt vier bis in d’r ‘Jemuutlieje Ek’. Kóm doa aa wents te dem has jeplekd.’
‘Dat is jód, alling wil iech mar sjwoar hoffe dat die vrauw wiertien nit likt tse sjloffe. Doch zoeë wie jedaad zoeë koam ’t oes. Die wiertien sjtaechet d’r kop devinster eroes en róffet: ‘Iech lik jraad drin, ing sjtond of veer, doa komt uur jekke atwerm vuur beer.’
‘Mar, leef vräuwsje,:vier zint mit inne man of tsing en ee vaas maache vier wal jauw kling.’
Doch die wiertien loos ziech nit bekalle en loos ainfach d’r rolsjlaag eraver valle. Bis an d’r Blauwe Engel jong ’t nog jód doch doe koame ee paar oam tse kót. Jidderinne woar da óch d’rmit iversjtange dat doa effe hin woeët jejange. Noa drei rungde róffet d’r Sjeng: ‘Here, ’t is tsiet, ober kiekt ins wat uur van ós kriet.’
Wie ze doanoa koame óp d’r kop van d’r Simpelvelder berg zaat d’r Frens: ‘Jonge, deë kniep is vuur miech tse erg. Dut in ’t: Pöats-je va miech mar inne sjunne jrós. Iech kom jet sjpieëder, mar dan tse vós.’
Jraad wie d’r wieët ’t ieësjte beer jong tsappe, koam inne polies noa binne sjtappe. Vroaget: ‘Zint die fietse va uuch doa boese an de moer. Zoeë joa, da zit uur allemoal zoer. Van de ing deet de sjel ’t nit de anger hat ee kapot hingerlit, en doa sjteet ing bij mit ing kapodde pedaal. Mit ezoeë jet tse fietse is ee sjandaal.’
‘Meneer de agent,’ proberet d’r Hain in ’t Hollendsj tse zage, ‘dan moet u ziech bij de politie van onze stad beklagen, want van hun hebben wij die fietsen gekregen en die hebben de mankementen voor ons verzwegen.’
Wie d’r Frens op eemoal erin koam jesjtatse, dong deë polies ziech ins óp d’r kop kratse en vroaget d’r Frens deë sjtooch doabij zieng naas i jen loeët, of heë fielaich óch bij die sjtoekrennere jehoeëd. ‘Dat zint jing sjtoekrennere,’ zaat d’r Frens jans koad, ‘dat is d’r janse Kirchröadsjer Elveroad.’
‘Leef here, dan han iech nuus jezaad. Wieët kóm ós jauw ing rungde bringe, mar die kunt waal bij miech óp de kaat. Dat zalle die here doch zicher jód vinge.’
Noadat ze ing rungde of drei jedrónke hauwe. heesjet ’t: ‘Jonge, vier mósse ós jet tsauwe den Valkenburg sjteet nog op d’r projram. Kóm noen Hermensje en hod diech jet sjtram.’
Wie ze óp d’r kop van d’r Cauberg sjóonge sjraiet inne: ‘Noen lost mar ins joa, jonge.’
Als ieëtsjte jong d’r Lei van der Buck, dong evvel nuus angesj wie remme, an ee sjtuk. Als nommer tswai jong d’r Ploume Wiel eraaf, mar haof in d’r berg sjprong dem de kette aaf. Wie deë ziech doe d’r berg aaf loos valle zoog dat inne plógleider van inne raadkloeb deë daat. ‘Mit dön móts te ins jon kalle, den deë keël hat jaar jinne floep. Jraad wie d’r Wiel óp d’r Walram-plai koam tsem halt, heë hauw jeluklieg nurjens tjeënaa jeknald, sjtiejet deë plógleider oes d’r waan mit de wöad: ‘Jong, loester ins. Wat iech diech zaan, doe móts jewis an sjpieëder dinke en woar doabij tsejeliech mit inne kontrak an ’t sjwinke, ‘wents doe miech diene naam deed ópjeëve.’
‘Iech bin d’r Ploume Wiel en kom oes Kirchroa en iech wil diech ierlieg bekenne mit de rennerij han iech nuus oes tse sjtoa. Al zien iech ze aaf en tsouw wal renne.’
Óngertusje sjtong d’r janse elveroad d’rbij en vroagete: ‘Wiel, wat mós dat hei?’
‘Mieng leef jonge, iech jeleuf dat deë miech vuur inne renner aaziet, wie weëd iech óp ing sjun maneer, deë keël doch kwiet.’
‘Och,’ zaat d’r Sjors, ‘dat is mar ing klingiegheet. Huur ins hei, plógleider, ’t deet ós leed mar went vier ózze kopman aafjeëve, kanne vier ózze radkloeb wal ópheëve.’
‘Ja, jonge, dan hat lang kalle jinne tswek, mar Wiel los diech nit broeche vuur jek. En wents te zouwts sjtarte in d’r toer de la Sjpriets jel diech dan tse ieësj inne jouwe fiets. Óp eemoal kroog e van de rennerrij mieë wie jenóg en zatse ze de fietse doe mar óp d’r tróg.
I Kirchroa aajekoame, um ’n oer of tsing, vore ze óch nog verkieëd eraaf durch de Ing. Doamit róffet inne polies: ‘Halt here, zit uur vol?’
En kroge tsoem sjloes allemoal nog ee prottekol.
1973