Christel Mertens

’t Christel woar ing aktieve vrauw in ’t verainsleëve, ’t verhoezet noaderhanks noa Meësje, evver woar vroeë wie doa inne Kirchröadsjer burjemeester woeët. ’t Jool ummer biologiesj. ’t Is laider nit mieë ónger ós.

D’r bezuk

 ‘t Woar inne durchdewèchse daag en wail vier elf kinger hauwe – dat woar in ós sjtroas zoeë jet hoes an hoes-  sjpieëlet ’t leëve ziech in hoopzaach boese aaf. Ing sjunner kingertsiet besjtong nit, de dure sjtónge ummer óp, me rennet uvveral erin en eroes; kniete, knoale pottreëne, beumpje verwisssele, versjtèche, trefballe, v’r sjpieëlete bis ’t duuster woeët.
Evvel, hu róffet de mam ós ónverhofs erin, ze woar jet opjereegd en d’r pap jrötset jet, v’r moeëte effe aad jeëve óp wat ze zaat. Ing kier in ’t joar braat de tant Louis ós inne bezuk, dat woar ing janse ier, den ze koam va jans wied oes ’t boeselank: Liège!
Alzo moeëte v’r ós beneëme: went de tant ós puutsjet vrundlieg kieke, bij ’t èse d’r mónk nit tse vol lane, heur vuur losse joa, d’r nónk nit aajape, mar “dag heer” zage. Vreëm dat jiddes joar inne angere vreëme nónk heur bejlaitet. V’r moeëte noen allemoal e menuutsje mitwirke, da woare v’r paraat went ze koam. De mam sjnappet de wèsj van d’r droad, de jonge moeëte d’r jaad jet sjoefele, d’r pap houwet jet breer weer de poats die e joar lingelaam woar en vier meëdjer moeëte an sjtroas ’t sjtuupje, trottoir en zief mit sjwatse zefe lueter sjroebe en da kreftieg noasjpeule mit ring wasser.
Mit de erm uvveree sjtónge vrauwlu breed oes bijenee tse wiesjpele en de ergste klaafmoele oes jen sjtroas hauwe ziech d’r sjótsel aafjedoa, den va wirke koam noe doch nieks mieë, ’t dórf hön doch nuuks d’rdurch joa, dat vertseiet me ziech nie!
Langs de vinster sjuvet jet dat dong dinke an inne lix jumeaux: inne sjiekke heer hólp de tant umsjtendlieg droes en de duur sjtong al óp vuur inne pontiefikale empfang.
De tant nieket en d’r heer pakket d’r pels aa deë ’t janse vuurfront bedekket. Doa ónger hong d’r sjmoek uvver ’t janse bróswerk dat woar behange mit kette, oerbelle, ring, alles va jood, vier kiekete ós de oge oes d’r kop…
Dat ze d’r pap tse ieësj sjnappet woar óch zie jód reët vónge vier. Zie jezich woar da óch e koenswerk dat durch d’r liepesjtief jans roeë jemoald woar, vuur de mam woar al nit vöal mieë uvver en wat ós kinger aajong, die ring woare aafjemoald in ós heng. Mieng breur hauwe ziech al ins tjeën de sjieëne jesjtoekd ónger de bank, went ze werm ing vies wiets wole vertselle, evvel inne blik van d’r pap en ’t moelwerk woar sjtil.
Wie de tant ’t oavends aafdampet, fluusteret ze d’r pap jet in ee oer en óp miech vool d’r hoofpries oes de loterij! D’r zölder van de tant moeët jet tsereët jemaad weëde, dat woar ee klingiegheetsje, alzo jong mie kuffersje mit jet wèsj en inne sjótsel mit, reëtsouw noa Luuk.
Hauw de tant ’t woad werksje losse valle? ’t Hoes hauw vóftsing tsimmere en doa boave besjloog d’r zölder allemoal die tsimmere. Ee miensjeleëve woar doa nieks mieë jedoa. Iech rafet miech bijenee en mit d’r sjpinnekop deë jeluklieg inne lange sjtil hauw, joof iech miech mit ing woet aa tse vrieve. D’r drek vool va oave óp miech en óp de Hollendsje koel sjlikkete ze besjtimd nit mieë in.
Mie sjloftsimmer woar jroeës en ’t oavends poedelet iech miech d’r drek aaf in de jroeëse buut. De tant hauw da al de nuedieje pöt en jrule óp de Belsje forneus sjtoa en van die herlieghete lofet miech ’t wasser in d’r mónk.
Jiddere daag jong iech wieër mit d’r zölder en mit d’r sjtroasebessem sjoeret iech de moere aaf. Iech wool jraad mit sjup en kwispel d’r drek en zank ópkere en in d’r kiebel werpe, wie doa jet loog wat oes d’r ritsj van de moer woar jevalle. ’t Woar jet broengs en wie ich ’t óprafet vool ’t benoa oeseree va auwerdom.
Wie iech ins jód kieket zoog iech dat ’t inne umsjlaag woar en doa in ee tsettelsje. Miene fiemmel woar dat iech jidder papiersje óprafet en leëzet, of ’t noen in e jesjef woar of óppen sjtroas. Iech moeët ’t leëze, also laat iech ’t papiersje óp mieng hank en mit jet muite zoog iech wat doa jesjrève sjtong:

Wielie, vertsei miech. Wielie, vertsei miech jevellies.
Richard Savelkoul

Iech loos ’t en ummer óppenui, iech woeët jans sjwiendlieg en razelet uvver mie janse lief. Wat moeët iech bejinne? Jans häusj laat iech ’t ónge in mie kuffersje, de tant jong dat nuus aa.
’t Mörjens hauw de tant ee kling malleur. Ze klinket um en d’r inkel woar dik en jesjwolle. Iech wikkelet heur ing vieësj drum en noen moeët iech de tant vertreëne.
Iech bejrusset de ‘here’ mit ee wöadje uvver de jrens en iech vong dat ’t miech jód aafjong. Jet palaver maachet ze, wie inne koam deë ee alledaags hemme aahauw, doabij wool e alling mar ee jóddemörje wunsje. Mar de tant kniefet de lippe ópee en e moeët versjwiende. ’t Woar jraad zoenne sympatiesje man.
Wie iech d’r zölder jesjrómpd hauw, de marmer trappe en jank ópjewèsje, woar ’t zoeë wied veëdieg. De tant loos ziech nit lómpe en mit papierlappe woa d’r Belsje kunnik d’rópsjtong koeët iech ’t buulsje vulle.
De tant jong mit inne bankdierektuur ing wèch noa de Belsje kust en iech hauw noen óch vrije klietsj en loos d’r lieëwerik fleute.
Iech sjtreufet de jesjefter aaf, jong noa de bote kiekke, lekket an ee jans jroeës ies, sjikket ing kaat noa heem, loos miech neervalle óp ing bank mit ing dikke Belsje waffel.
Óp eemoal hoeët iech ing sjtem en zoog dat ’t d’r man woar deë van de tant voet moeët. Iech sjuvet jet óp en vier óngerhole ós uvver jans jeweun zaache, lofete durch ’t park. Heë tsejet miech plantse en blomme en zoeë neëver miech woar e lank en sjmaal mit sjwatse hoare. E vroaget of iech bij hem ing bótram koam èse en dat vräuet miech.
’t Woar ee kling huus-je mit ee jengsje en doahinger ee jroeës tsimmer. An de moere tseechenoenge, bilder die jemoald woare of va bróns en anger materiaal jemaad woare sjtónge doa. Heë hauw de koensacademie jedoa en heë leëvet hei.
An d’r klinge dusj in de kuche drónke vier e jlaas wien bij de bótteram. ’t Woar zoeë jemuutlieg dat iech eroes durvet tse kómme mit wat miech al die daag jekweëld hauw en vertsellet uvver d’r brif deë in ’t kuffersje loog.
’t Bloof sjtil, jans sjtil. In die sjtilte kieket heë miech aa jans lang mit zieng dónkelbroeng oge. Jans lais zaat e: Wat iech noen vertsel, han iech in mie hats verwaard en noeëts mit inne druvver jesjpraoche. Beloave móts te miech dat ’t tusje ós bliet. En doa woar iech jans zicher va.
Ziene naam woar Jacques Lorgny en e koam oes ee jans kling dörpje woa óch de sjwestere Louis en Maria woeënete. Riech woare doa e paar hereboere mit vöal lank, die mit d’r riechsveldwachter en d’r pastoer uvver de anger lu hersjete. Wieër jet boerehöfjer mit vöal kinger en nog mieë ermód.
De tswai sjwestere woare ing oesnaam in de janse jeëjend en wied erum woare jing meëdsjere tse vinge die zoeng natuurlieje sjunhete van ziech zelver woare. Dat nótsete ze volsjtendieg oes, noa alle zieë! Mit vóftsing woare ze mit alle wassere jewèsje en wie ’t Maria ziech jet óplofet en ee kink jeboare woeët, loos ’t ’m hinger in ee tuchthoes en versjwiendet noa ’t boeselank mit ’t Louis.
Iech hoeët miech erum, vertsalt d’r Jacques wieër, en noa ee paar wèche hoalet iech ’t Wielsje, den zoeë hoosj e, oes dat tuchthoes en braat ’m noa ’t Fienke, de intsiegste vrauw mit e werm hats die ziech um ’m kömmeret. Wen iech va reze tserukkoam woa oes-sjtelloenge woare en zoog wie ’t keëlsje en ’t Fienke mit hats en zieël anee jewase woare, dan jong ‘t hats miech óp. ’t Woar ee sjun en leef jönke en mietlerwail hólp e ’t Fienke mit alles mit, den ’t Fienke woar nit mieë zoeë jód tser bee. Vuur de dörpslu evver besjtong ’t keëlsje alling als d’r ‘bastaard’.
’t Wielsje woeët inne Wiel en jong óch al ins in anger dörper eroes. De meëdsjere dansete jeer mit ’m en ’t woar inne ansjtendieje jong, deë noeëts jekke dinger oeshoalet.
Óp inne winkteroavend houwet d’r riechsveldwachter de duur i bij ’t Fienke en d’r Wiel en vroaget basj woa heë jisteroavend woar jeweë.
‘Hei in hoes,’ zaat d’r Wiel, ‘woa angesj?’
Dat koeët nit den ze hauwe ee dörp wieër e meëdje doeëd vónge en ze date dat dat zie werk woar.
D’r Wiel vool inee, wat woare dat vuur jedanke. Mar in ’t dörp woar ze ziech allemoal enig dat dat alling mar ’t werk van d’r ‘bastaard’ koeët zieë. Deë woar ja al mit de jeboert vuurbesjtimd um inne verbrecher tse weëde. ’t Janse dörp jong mit d’r riechsveldwachter mit en tsujet dat jinne angere sjuldieg koeët zieë en róffete kaihel: Bastaard, verbrecher!
D’r erme Wiel woeët mit de boeie um in ’t kietje jewórpe durch d’r riechsveldwachter.
’t Fienke sjtórf va leed en hauw jinne verweer teën lu die jee jewisse en jeveul hauwe. Iech jong d’r jong bezukke, oes ’t dörp alling hingerruks jewiesjper. ’t Naats prakkezeret iech en wós dat d’r teter vuur hónged protsent inne angere woar jeweë.
D’r Wiel woar inne jebraoche man wie e endlieg vrijkoam. Iech hólp ’m mit papiere en zörjet dat e in Canada ee vrij en sjun leëve koeët han. Ós vrunksjaf bloof ummer eëve hatslieg.
De rieche boere en d’r riechsveldwachter woare klante van de tant Louis en al verzukkete ze dat tse verdoezele, iech wós wat ze óp jewisse hauwe.
Óp inne jouwe daag hauw d’r teter ziech óp d’r zölder van de tant Louis ópjehange. D’r riechsveldwachter, Richard Savelkoul.