D

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

da bwdan. Woava hat dat dat da? Van wie heeft ze dat dan? Darf dat dat da? Mag ze dat dan? Dat dat dat da darf! Dat ze dat dan mag! Zie ook: dan.

daach o (daacher, dèchs-je) dak. Ónger daach kómme. Onderdak vinden. Een verblijfsplek vinden. E daach uvver d’r kop han.Een dak boven je hoofd hebben. Onderdak hebben. E hoes mit e jode daach.Een huis met gouden balken. Ze inne óp ’t daach jeëve.Iemand op zijn kop geven.

daachdekker m [daach’dekker] (daachdekker(e), daachdekkersje) dakdekker.

daachdruup v [daach’druup] (daachdrupe, daachdruupje) overlaatbuisje in een dakpijp.

daachhaas m [daach’haas] (daachhaze, daachheës-je) dakhaas, kat.

daachhoak m [daach’hoak] (daachhöak, daachhöaks-je) ladderhaak op het dak.

daachlats v [daach’lats] (daachlatse, daachlets-je) panlat.

daachlies v [daach’lies] (daachlieste, daachlies-je) daklijst.

daachrin v [daach’rin] (daachrinne, daachrinsje) dakgoot.

daag sl m (daag st) dag. Vuur daag en dauw óp de bee zieë.Voor dag en dauw op zijn. Tusje daag en duuster. Tussen licht en donker. D’r auwe daag is ’m a jen lief. Hij vertoont ouderdomsgebreken. Heë hat inne sjunne auwe daag. Hij heeft een mooie oude dag. Dat is zoeë kloar wie d’r daag.Dat is zo klaar als een klontje. Me weëd jidder daag inne daag auwer en loeëzer. Men wordt met de dag ouder en wijzer. Inne de tsiet van d’r daag zage.Iemand groeten. D’r daag kunt in de loeët. De dag breekt aan. ’t Is al kloar daag. Het is al klaarhelder. Die tswai zint wie daag en naat. Die twee verschillen als dag en nacht. Daag hu, daag mörje. Op zijn dooie gemak. Deë klauwt ózzen Herjod d’r daag en d’r meester zieng tsiet (zie jeld). Hij is een dagdief.  Iech han dis wèch d’r daag.Ik heb deze week dagdienst. Iech han hem i jing daag jezieë.Ik heb hem dagenlang niet gezien. Heë maat e jezich wie zivve daag reën. Hij kijkt somber. De nuung daag hauwe. Een noveen houden. Tsinterkloas zetst de daag óp de moas. Rond Sinterklaas worden de dagen korter. Bis dis daag of Jod wil. Tot een dezer dagen, zo God wil. Went de daag aavange tse lenge, da vange ze aa tse sjtrenge.Als de dagen langer worden, worden ze ook kouder.

daagloeën m[daag’loeën] (daagluens, daagluensje) dagloon.

daagluenerm [daag’luener] (daagluener, daagluenersje) dagloner.

daags daags. Daags dróp. De dag erna. Daags vuur Oeëstere. De dag voor Pasen.

daagsjiech v[daag’sjiech] (daagsjiechte, daagsjiechs-je)  dagdienst.

daagsjtiejerm [daag’sjtiejer] (daagsjtiejere)  afdelingsopzichter (ondergronds).

daagtsiet v[daag’tsiet] tijd van de dag.

daalsl o(daler, delsje) dal. Ónge in ’t daal woar ’t tsemlieg frisj. Beneden in het dal was het nogal frisjes.

daalder st m[daal’der] daalder. Trap, trap, möllepeëd| hónged daalder bis doe weëd! (liedje gezongen als het kindje op moeders knie zat). Weë d’r fennek nit iert, is d’r daalder nit weëd. Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd.

daam st v (dame, demsje) dame. Zie is ing richtieje daam.Zij is een echte dame.

daas sl m (daaste, deës-je) das. Óp d’r daas joa. Op dassejacht gaan.

daas st m (daze, deës-je) gek, verwarde persoon. Doe daas! Jij gek!

daasbiese sl o[daas’biese] dassengevecht met honden.

daashónk m[daas’hónk] (daashong/daashöng, daashönke) dashond. Ook: daastehónk.

daastehónkm[daas’tehónk] (daastehong/daastehöng, daastehönke) dashond. Ook: daashónk.

daastetsang v[daas’tetsang] (daastetseng, daastetsenke) dassentang.

daastevet o[daas’tevet] dassevet.

dabbeww[dab’be] dabbet, jedabd 1 krabben, scharrelen. De honder dabbe in d’r drek.De kippen scharrelen in de aarde. Iech jon jet in d’r jaad dabbe.Ik ga wat in de tuin werken. 2 ploeteren. Mit dabbe en sjrabbe riech weëde. Met werken en schrapen rijk worden.

dageslit o[da’geslit] daglicht. Wat-s doe tempteers kan ’t dageslit nit verdrage. Wat jij uitspookt, kan het daglicht niet verdragen.

dagestsietv[dages’tsiet] (dagestsiete, dagestsietje) tijd van de dag. Inne de dagestsiet zage. Iemand groeten.

dagkel m[dag’kel] (dagkele, dagkelsje) taks, teckel. Inne dagkel hat kótte puetjer.Een teckel heeft korte pootjes.

dagkeleww[dag’kele] dagkelet, jedagkeld onzekere stapjes zetten. De auw lu dagkelete noa heem.De oude luitjes stapten nogal onzeker naar huis.

dal sl o (daler, delsje) dal.

dam st v (dame, demsje) dam in het damspel; koningin in het schaakspel; vrouw in het kaartspel. Iech han de dam naks sjtoa. Ik heb naast de dame geen kaart van dezelfde kleur.

damaals bw[da’maals] toen(tertijd). Damaals woar iech nog jónk. Toen was ik nog jong.

dambred o[dam’bred] (dambreer, dambredsje) dambord.

damduur v[dam’duur] (damdure, damduursje)  veiligheidsdeur in een mijngang.

damezietsoengv[da’mezietsoeng] (damezietsoenge, damezietsuungsje/damezietsuungsje) carnavalszitting alleen voor dames.

dammeww[dam’me] dammet, jedamd dammen.

damp m (dampe, dempje) damp, stoom. Zets jet damp d’rhinger! Zet er wat vaart achter!

dampeww[dam’pe] dampet, jedampd dampen.

dampetieg bw/bn[dam’petieg] dampig. ’t Is dampetieg weer.Het is vochtig weer.

dampkessel m[damp’kessel] (dampkessele, dampkesselsje) stoomketel.

dampmasjieng v[damp’masjieng] (dampmasjienger, dampmasjiengs-je, dampmasjienke) stoommachine.

dampwals v[damp’wals] (dampwalse, dampwels-je) stoomwals.

dan bwdan. Noen en dan. Nu en dan. Zie ook: da.

dank m dank. Sjtank vuur dank krieje.Stank voor dank krijgen.

dankbaar bn/bw[dank’baar] dankbaar.

dankeww[dan’ke] danket, jedankd danken. Dat dankt diech d’r däuvel! Dat dankt je de koekoek. Danke. Dank u wel/dank je wel.

dans m (dens, dens-je) dans.

dansboam m[dans’boam] (dansböam, dansböamsje) dansvloer (bij weidefeesten).

danseww[dan’se] danset, jedansd dansen.

dansflechev[dans’fleche] (dansfleche, dansflechs-je) dansvloer (bij weidefeesten).

dansmarie o[dans’marie] (dansmarieje, dansmariesje) dansmarieke.

dansmeester m[dans’meester] (dansmeestere, dansmeestersje) dansmeester (vroeger: door de gemeente aangewezen persoon, die toezicht hield op openbare dansavonden).

darveww[dar’ve] dórf/darvet, jedarfd mogen. Kling kinger darve nit alles hure.Kleine kinderen mogen niet alles horen. Ing vrauwluutshank en inne peëdstsank darve noeëts sjtilsjtoa.Een vrouwenhand en een paardentand mogen nooit stilstaan.

dat dat 1 aanw.vnw. Dat hoes. 2voegw. Dat heë kunt, is jans zicher.Dat hij komt, is heel zeker.3m Inne d’r dat zage. Iemand zeggen waar het op staat. 4betr.vnw.o ’t Meëdsje dat doa sjteet, is mieng doater.Het meisje, dat daar staat, is mijn dochter.

datjinniejeonb.vnw.[dat’jinnieje] datgene. Ook: diejinnieje, d’rjinnieje, deëjinnieje.

datoem m[da’toem] (datoeme, datuumsje) datum. Heë joof ’t aa mit daag en datoem.Hij gaf het aan met dag en datum.

dattel v[dat’tel] (dattele, dattelsje) dadel.

datzelfde aanw. vnw.[datzelf’de] datzelfde.

däuker m[däu’ker] (däukere, däukersje) duivel. Da holt diech d’r däuker!Dan haalt je de duivel!

däukiesj bn[däu’kiesj] duivels. E däukiesj vrommesj.Een hels wijf.

daune st bn[dau’ne] donzen. Ing daune dekke.Een donzen deken.

däuvel m[däu’vel] (däuvele, däuvelsje) duivel. D’r däuvel i tseviel. D’r labendieje däuvel. De ware duivel. Heë is des däuvels. Hij is woedend. Heë hat d’r däuvel in d’r zak. Hij heeft de pest in. Inne erme däuvel.Een arme sloeber. Doa weëd jinne däuvel sjlauw (loeës) oes.Daar wordt niemand wijs uit. Dat dankt diech d’r däuvel!Dat dankt je de koekoek. Iech junt dat diech d’r däuvel kreug!De duivel hale je! Doa is d’r däuvel los.Daar is de hel los. Doa is d’r däuvel in de boed.Daar is de hel los. Wie heë doa aa kunt, wees d’r däuvel.Joost mag weten, hoe hij daar aan komt. Doa is d’r däuvel in ’t sjpel. Daar speelt de duivel mee. Deë hat ziech an d’r däuvel jebiechd!Die is bij de duivel te biecht gegaan. Ze zunt ziech an ’t houwe óp däuvel-kóm-eroes. Ze zijn elkaar flink aan het toetakelen. D’r däuvel in de klauwe valle.De duivel in de klauwen vallen. Da kriet diech d’r däuvel!Dan haalt de duivel je! Deë hat ózzen Herjod mit de tsieëne en doogt vuur d’r däuvel nit.Gezegd van een schijnheilige. Dat maag/darf d’r jraaf däuvel wisse.Dat mag Joost weten. Doa han iech d’r däuvel aa jezieë! Daar heb ik gruwelijk de pest aan! Jidderinne ’t ziengt, da hat d’r däuvel nuus. Iedereen het zijne, dan heeft men elkaar niets te verwijten. Noen sjleet Jod d’r däuvel doeëd! Dat is het toppunt, nou zeg ik niets meer! Deë hat d’r däuvel i. Die is des duivels. Noeëd sjleet d’r däuvel doeëd. Een kat in het nauw maakt rare sprongen. Deë is van d’r labendieje däuvel bezèse. Die is door het dolle heen. Dat jeet wie d’r däuvel. Dat loopt als gesmeerd. Loestieg jeleëfd en zieëlieg jesjtórve, is d’r däuvel de rechnoeng verdórve. Wie zorgeloos leeft en zalig sterft, ontsnapt aan de duivel.

däuvele ww[däu’vele] däuvelet, jedäuveld vloeken, schelden.

dauw sl m dauw. Meens te iech leëvet van d’r hiemliesje dauw?Dacht je ik leefde van de liefde? Ejieptiesje dauw.Reseda.

dauwdruup v[dauw’druup] (dauwdrupe, dauwdruupsje)dauwdruppel.

dauwe st ww [dau’we] dauwet, jedauwddauwen.

dauwerbrenner m[dau’werbrenner] (dauwerbrennere, dauwerbrennersje) 1 vulkachel. 2 langdurige zoen.

de bep.lidw v de De kirch. De kerk. De vrauw. De vrouw. De vrauw Janse. Mevrouw Jansen. De vrauwlu.De vrouwen. De kirche.De kerken.

dechant m[de’chant] (dechante, dechentsje) deken. D’r dechant va Kirchroa.De deken van Kerkrade.

deë 1 aanw.vnw. die Deë man jeet wirke.Die man gaat werken. 2 betr.vnw die D’r man, deë jeet wirke. De man, die gaat werken.

deeg m deeg. D’r deeg jeet. Het deeg rijst.

deëjinnieje onb.vnw. [deë’jinnieje] degene, diegene. Ook: datjinnieje, diejinnieje, d’rjinnieje.

deel o (deel/deler, deelsje) 1 deel, gedeelte. Heë hat zie vadders deel al jehad. Hij heeft vaders deel al gehad. Ziech zie deel d’rbij dinke. Het zijne ervan denken.2 ding. Iech broech mar drei deel.Ik heb maar drie dingen nodig. Ee deel zaan iech diech: blief mit de vingere d’rva. Eén ding zeg ik je: blijf met je vingers ervan af. Iech han miech mie deel d’rbij jedaad. Ik heb er het mijne van gedacht. E jans deel lu. Heel wat mensen.

deh tw daar, zo. Deh da. Zo dan. Deh, doa has te d’r kloemel! Zo, daar heb je de rommel.

deh da bw [deh’ da] zo zie je maar weer. Deh da, doa has te d’r hoemboek. Zo zie je maar weer, daar heb je het gedonder.

deels bwdeels, ten dele.

deelsje st o[deel’sje] (deelsjer) gebakje.

deëmst v (deëme, deëmsje) tepel van een uier.

deëmedeer o[deë’medeer] (deëmedere, deëmedeersje) onnozele hals.

deëmel v[deë’mel] (deëmele, deëmelsje) tepel van een uier.

deens m (deenste, deens-je) dienst. Uvvermörje is d’r deens vuur de eldere.Overmorgen is de (kerk)dienst voor de ouders.

deensklopper m[deens’klopper] (deensklöppere, deensklöppersje) dienstklopper.

deensmaad v[deens’maad] (deensmeëd, deensmeëdsje) dienstmaagd, dienstmeid.

deep bndiep. Deep wasser.Diep water. Jrief mar ins deep in dieng tèsj. Tast maar eens diep in de buidel. Zie is deep in d’r troer.Ze is diep in de rouw.

deer o(dere, deersje) dier. Die vrauw is e erm deer. Die vrouw is een arm schepsel. ’t Deer mit inne drieve. De spot met iemand drijven. E hoeëg deer. Een hoge piet. Dat is e deer! Dat is een grapjas!

deerkweëlerij v [deer’kweëlerij] (deerkweëlerije, deerkweëlerijsje) dierenmishandeling.

deesdieg m[dees’dieg] (deesdieje) dinsdag. De nuung Antoeëniusdeesdieje.De negen dinsdagen vóór Palmzondag.

deëtsjst m (deëtsje, deëtsj-je) kop. Iech houw diech óp d’r deëtsj.Ik sla je op de kop.

deëzelfdeonb vnw[deëzelf’de] diezelfde.

deh bw hier, daar heb je het. Deh da. Hierzo.

deies [dei’es] In de uitdrukking: Doa is ’t erme deies. Daar is armoe troef. Dat is inne erme deies.Dat is een arme stakker.

dekke ww[dek’ke] dekket, jedekddekken. D’r dusj dekke.De tafel dekken. ’t Daach dekke. Het dak dekken. Ing kouw dekke losse. Een koe laten dekken. Hod diech jedekd. Hou je in.

dekke v[dek’ke] (dekke/dekkens/dekkets, deks-je) deken. Me mós ziech sjtrekke noa de dekke. Men moet de tering naar de nering zetten. Ónger ing dekke ligke.Onder een hoedje steken.

dekkel m[dek’kel] (dekkele, dekkelsje) 1 deksel. Óp jidder pötsje past e dekkelsje. Op ieder potje past een dekseltje. Dat is pot wie dekkel. Dat is lood om oud ijzer. Deë hat óch al d’r dekkel óp de naas. Die is ook al dood. 2 bierviltje. Sjrief mar óp d’r dekkel. Zet maar een streepje op het bierviltje. Ook: deksel.

deksel m[dek’sel] (deksele, dekselsje) deksel. Trek kries doe ing óp d’r deksel. Dadelijk krijg je op je donder. Ook: dekkel.

deksele ww[dek’sele] dekselet, jedekselddekselen, de mond snoeren. Dem han iech orrentlieg jedekseld. Die heb ik behoorlijk de mond gesnoerd.

deksje o[dek’sje] (deksjer) sierkleedje, kinderdekentje.

del st v (delle, delsje) del, dalkom.

deleww[de’le] delet, jedeeld delen. Deelt uuch dat. Verdeel dat onder elkaar. Ziech doeëd dele. Zich zelf te kort doen bij het delen (bij kaarten).

demm/vhem; naamvalsvorm van deë. Iech han ’t dem ins jód jezaad.Ik heb hem eens verteld waar het op staat. Has doe dem óch jezieë?Heb je hem ook gezien? Dem zieng vrauw is nieënesje.Zijn vrouw is naaister.

dèmliegbn/bw(dèmliejer, dèmliegs) oerstom. Deë hat ziech doa dèmlieg jedrage. Hij heeft zich daar oerstom gedragen.

dempe ww[dem’pe] dempet, jedempd dempen; stomen. Jedempde eëpel.Gestoomde aardappels.

dempieg bw/bn[dem’pieg] dampig. Inne voele kneët en e dempieg peëd zint nuus weëd. Een luie knecht en een dampig paard zijn niets waard.

den sl vw want. Iech jef nit tsouw, den iech han reët.Ik geef niet toe, want ik heb gelijk.

den st v (denne, densje) den, spar. Zoeë sjlank wie ing den.Zo slank als een den.

dene st ww[de’ne] denet, jedeenddienen. Heë hat d’r Belsj jedeend. Hij heeft zijn dienstplicht in België vervuld. De mès dene. Als misdienaar helpen. Dat woar diech waal jedeend! Dat was je geraden ook!

dener m[de’ner] (dener, denersje) bediende.

denke ww[den’ke] daat, jedaad denken. Sjwieje en denke deet jinne krenke. Zwijgen en denken zal niemand krenken. Doa is jee denke aa. Onder geen beding. Hauw iech ’t miech nit jedaad!Had ik het niet gedacht! Zie ook: dinke.

denkmaal o[denk’maal] (denkmaler, denkmeëlsje) grafsteen, gedenkteken.

denktseddel m[denk’tseddel] (denktseddele, denktseddelsje) afstraffing. Deë kriet va miech inne denktseddel. Die krijgt van mij een afstraffing.

denser m[den’ser] (densere, densersje) danser.

derejaad m[dere’jaad] (derejeëd/derejadens, derejeëdsje) dierentuin. Ózze Herjod hat jet in ziene derejaad lofe. Onze-Lieve-Heer heeft rare kostgangers.

derjelieche onb vnw [der’jelieche] dergelijke.

d’rlangsbw[d’rlangs’] erlangs. Heë jeet d’rlangs. Hij is werkschuw.

derm sl m (derm st, dermsje) darm. Alles um jen erm en nuus in d’r derm. Bont om de arm, ijl in de darm.

dermase bw[der’mase] dermate.

des bw daarvan. Des han iech d’r nog mieë.Daar heb ik er nog meer van.

desem m[de’sem] zuurdeeg.

deseme ww[de’seme] desemet, jedesemdzuurdeeg in iets doen.

desnoeëds bw [desnoeëds’] desnoods.

deste [des’te] hoe…des te. Deste mieë d’r miensj hat, deste mieë wilt e han.Hoe meer de mens heeft, des te meer wil hij hebben.

dèts st m (dètse, dèts-je) kop. Ook: deëtsj.

detsember m[detsem’ber] december.

deufe ww[deu’fe] deufet, jedeufddopen. E kink weëd jedeufd.Een kind wordt gedoopt. De milch is jedeufd.De melk is aangelengd/verdund.

deurehek v[deu’rehek] (deurehegke, deureheks-je) doornhaag. Ing deurehek is nuus vuur bij inne sjpieëlplai. Een doornhaag is niet geschikt voor bij een schoolplein.

deuresjtroech m[deu’resjtroech] (deuresjtruuch, deuresjtruuchs-je) doornstruik.

deus m (deuze, deus-je) sufferd.

deuskop m[deus’kop] (deusköp, deusköp-je) sufferd.

deuzeww[deu’ze] deuzet, jedeusdsuffen.

deuzetieg bn/bw[deu’zetieg] sufferig.

deuzieg bn/bw[deu’zieg] sufferig.

dezelfde aanw.vnw[dezelf’de] dezelfde.

dialek m[dialek’] (dialekte, dialeks-je) dialect.

die 1 aanw.vnw die. Die bóks hat heë aa. Die broek heeft hij aan. 2bez.vnw. jouw. Dat is die hemme. Dat is jouw hemd. (bij onzijdige zelfst. nw.) Zie ook: diene, dieng. 3De duur, die iech aasjtriech, weëd jreun. De deur, die ik verf, wordt groen.

diechteww[diech’te] diechtet, jediecht 1 dichten. 2 dichtmaken, stoppen. Went jet runt, móts te ’t diechte. Als iets lekt, moet je het dichten.

diejinnieje onbep.vnw [die’jinnieje] diegene. Ook: datjinnieje, d’rjinnieje, deëjinnieje.

dieksiejoneer m[diek’siejoneer] (dieksiejonere, dieksiejoneersje) woordenboek.

dieleriejoem o[diele’riejoem] delirium.

dienentweëje bw [dien’entweëje] om jou, vanwege jou. Dat han iech dienentweëje jedoa. Dat heb ik vanwege jou gedaan.

diene bez.vnw[die’ne] jouw (bij mannelijke zelfst. nw.) Zie ook: die (3), dieng.

dieng bez.vnw jouw (bij vrouwelijke zelfst.nw. en mv.). Ook: die(3), diene.

dierejent m [die’rejent] (dierejente, dierejentsje) dirigent. D’r dierejent hauw d’r koer ónger kontrol. De dirigent had het koor in evenwicht.

dierek bw[dierek’] direct, dadelijk. Ook: dierektemang.

dierektemangbw [dierektemang’] direct, dadelijk. Ook: dierek.

dierekter m[dierek’ter] (dierektere, dierektersje) directeur. D’r dierekter van de koel. De directeur van de mijn. Ook: dierektuur.

dierektuur m[dierektuur’] (dierekture, dierektuursje) directeur. D’r dierektuur va Rolduc.De directeur van Rolduc.Ook: dierekter.

diets m (diets-je) kindje, peuter, dreumes. Went e kling diets-je in d’r sjlof laacht, da sjpieëlt ’t mit de engelsjer.Als een baby lacht in zijn slaap, dan speelt hij met de engeltjes.

diezelfdevnw[diezelf’de] diezelfde.

differengm[differeng’] (differenge, differengs-je) verschil.

differents m[differents’] (differentse, differents-je) verschil.

dije ww[dij’e] dijet, jedijd gedijen. Sjpuie kinger, dije kinger. Spijers zijn dijers.

dik bn/bw(dikker, dikste) dik. Heë zukt de dikke oes de dunne. Hij is een muggenzifter. Noe sjtees te doa mit diene dikke kop.Nou sta je daar voor paal. Heë hat ’t dik hinger de oere. Hij heeft het achter zijn ellebogen. Heë jeet mit ós durch dik en dun. Hij gaat met ons door dik en dun. Noe han iech ’t evver dik. Nu ben ik het beu. Iech bin dik doa. Ik heb mijn kosten er royaal uit. Dik doeë.Dik doen. Ziech inne dikke doeë. Zich op de voorgrond dringen. E meëdsje dik maache.Een meisje zwanger maken. ’t Kinke is dik va sjlof. ’t Kindje heeft de ogen vol slaap.

dikde v[dik’de] (dikdets) dikte. Heë jeet in de dikde. Hij wordt dik.

dikkop m[dik’kop] (dikköp, dikköpje) 1 stijfkop. 2 rijke vent.

dil sl m (dille, dilsje) uitneembaar zij- of achterdeel van een kar of wagen; houten plank aan het voeten­einde van een bed.

din st m (dinne, dinsje) dorsvloer. Óp d’r din woeët jedraosje. Op de dorsvloer werd gedorst.

Dingensm[Din’gens] meneer Dinges. (naam die vaker gebruikt wordt als men niet op de naam kan komen) Ook: Dingenskirche.

Dingenskirchem[Din’genskirche] meneer Dinges. Ook: Dingens.

dink sl o (dinger st,dings-je) ding. Dat is miech e dink! Dat is me wat. ’t Is e jód dink dat ziech bessert.Een goed mens leert van zijn fouten. Dat meëdsje is e lekker dink. Dat meisje is een lekker ding.

dinkeww[din’ke] daat, jedaad denken. Ook: denke.

dinklieg bw[dink’lieg] denkelijk, naar verwachting, waarschijnlijk. Dinklieg kom iech e zóndieg. Ik kom waarschijnlijk zondag.

dis aanw.vnw vdeze. Bis dis daag, of Jod wil.Tot een dezer dagen; als God wil. Dis moal jeet dat jód.Deze keer gaat dat goed.

disselboom m[dis’selboom] (disselbeum, disselbeumsje) disselboom.

distel v[dis’tel] (distele, distelsje) distel. Ziech in de distele zetse. Zich in de nesten werken.

distelvink v[dis’telvink] (distelvinke, distelvinks-je) distelvink. Doe bis mieng broamel, mieng distelvink (uit een carnavalsliedje).

dit aanw.vnw o dit. Uvver dit en dat kalle. Over koetjes en kalfjes praten.

dizze aanw vnw m[diz’ze] deze. Dizzer daag. Een dezer dagen.

doa 1 aanw vnw daar. Heë woent doa.Hij woont daar. 2 onbepaald vnw. er. Doa kunt reën. Er komt regen.

doa-aa bw daaraan. Wie kuns te doa-aa? Hoe kom je daaraan? Ook: doadraa.

doabij bw daarbij. Doa has te reët bij. Daar heb je gelijk in.

doadraa bw daaraan. Wie kuns te doadraa? Hoe kom je daaraan? Ook: doa-aa.

doadrin bw [doa’drin] daarin.

doadroes bw [doa’droes] daaruit, daarbuiten. Hod diech doadroes! Hou je daarbuiten!

doadróp bw [doa’dróp] daarop.

doaduie ww[doa’duie] duiet doa, doajeduidonder de neus wrijven.

doadurch bw [doa’durch] daardoor.

doahin bw [doa’hin] daarheen.

doahinge bw [doa’hinge] daarginds.

doahinger bw [doa’hinger] daarachter. Doa kom iech nog wal hinger. Dat achterhaal ik wel.

doakómme ww[doa’kómme] koam doa, doakómme met iets toekomen. Iech kom mit de pensiejoeën nit doa.Ik heb niet genoeg pensioen om rond te komen.

doal st v (döal, döalsje) torenkraai, kauw.

doalangs bw [doa’langs] daarlangs.

doamitbw[doa’mit] daarmee.

doaneëve(r) bw [doa’neëve(r)] daarnaast.

doanoa bw [doa’noa] 1 daarna. 2 daarnaar.

doa-oave bw [doa’-oave] daarboven.

doa-óngebw[doa’-ónge] 1 daaronder. 2 daarginds. Doa-ónge hoeëg. Daar heel in de verte.

doateëje bw [doa’teëje] daartegen.

doater v[doa’ter] (döatesj, döatersje) dochter.

doatesjkink o[doa’tesjkink] (doatesjkinger, doatesjkinke) kind van een dochter.

doatjeën bw [doa’tjeën] daartegen.

doava(n) bw [doa’va(n)] daarvan.

doavuur bw [doa’vuur] daarvoor.

dobbele ww[dob’bele] dobbelet, jedobbelddobbelen.

dobbelsjtee m[dob’belsjtee] (dobbelsjting, dobbelsjtinke) dobbelsteen.

dobbelsjtinke o[dob’belsjtinke] soort breipatroon.

dóch st m (ducher, duchs-je) doek. Dóch va Oche. Akens laken.

doe st bw toen. Iech woar doe nog kling. Ik was toen nog klein.

doe sl pers. vnw jij.

doebel bn[doe’bel] dubbel. Doebel jenieënd hilt besser.Dubbel genaaid houdt beter. Mit doebele kniet sjrieve. Met dubbel krijt schrijven. Heë ziet doebel.Hij ziet dubbel. Heë is zoeë majer, dat heë doebel sjleet. Hij is graatmager. Ing doebel flet. Een dubbele anjer. Inne doebele sjpille. Een dubbele spelen (bij het kaartspel).

doebel v[doe’bel] (doebele, dubelsje) dubbele boterham.

doedelzak m [doe’delzak] (doedelzek, doedelzeks-je) doedelzak. Deë ziet de welt vuur inne doedelzak aa. Die ziet sterretjes.

doeëwwdoog/dong, jedoa doen. Dat deet ’t miech. Daar heb ik genoeg aan. Wie-ts te dees, zoeë ’t diech jeet. Zo men doet, zo men ontmoet. Wie-ts te ’t dees, dees te ’t verkierd. Je doet het toch nooit goed. Mit dön wil iech nuus tse doeë han.Met hen wil ik niets te maken hebben. Dat zouw ’t wal doeë. Dat doet het wel. Iech han jedoa. Ik ben klaar. Heë hat alle heng vol tse doeë.Hij heeft handen vol werk. Iech wil jet mit uuch doeë. Ik wil jullie wel korting geven.

doeë st m (doeë) dode. Doa loog inne doeë in ’t doeëhuus-je. Er lag een dode in het mortuarium.

doeëd st m dood. D’r inne ziene doeëd is d’r angere zie broeëd. De een zijn dood is de ander zijn brood. Inne d’r doeëd aadoeë.Iemand dodelijk treffen. Dat wuur miene doeëd.Dat zou ik heel erg vinden. Doamit kans te diech d’r doeëd óppen lief hoale.Daarmee kun je jezelf een ziekte op de hals halen. Heë hat ’t an d’r doeëd tserukjehold. Hij heeft het nog net gehaald (gezegd van een doodzieke man). Me is mar inne doeëd sjuldieg.Je kunt mar één keer sterven. D’r doeëd óp de lippe han. Lijkbleek zijn. Inne d’r doeëd óp ’t lief jage.Iemand laten schrikken. Heë ziet oes wie d’r doeëd van Ieper. Hij ziet uit als de dood van Ieperen (hij ziet er heel slecht uit). Tjeën d’r doeëd is jee kroed jewase. Tegen de dood is geen kruid gewassen. D’r doeëd wilt (mós) ing oerzaach han. Alles heeft zijn oorzaak. ’t Loet tsem doeëd. De doodsklok luidt. Mit diech sjton iech d’r doeëd oes. Je doet me nog eens de dood aan. Ummezeus is d’r doeëd en deë kost ’t leëve. Zelfs de dood krijgen we niet voor niets; hij kost ons het leven. Erm of riech, d’r doeëd maat alles jeliech.Arm of rijk, de dood maakt alles

gelijk. Ziech doeëd dele. Zichzelf tekort doen bij het delen. Deë hat ’t an d’r doeëd tserukjehold. Die was op sterven na dood.

doeëd st bn/bw dood. Tjeën die tsiet bin iech doeëd en bejrave. Tegen die tijd ben ik dood en begraven. Jeer doeëd, leëft lang.Wie veel klaagt, leeft het langst. Doeëd is nog lang nit bejrave.Niet iedereen die zegt dat hij dood gaat, gaat ook dood. Deë is nog nit va auwerdom doeëd. Die is nog kras. Óp sjterve noa doeëd zieë.Op sterven na dood zijn.

doeëdblieve ww[doeëd’blieve] bleef doeëd/bloof doeëd, doeëdblèveverongelukken.

doeëdehemme o[doeë’dehemme] (doeëdehemmets, doeëdehemsje) doodshemd.

doeëdehuus-je o[doeë’dehuus-je] (doeëdehuus-je) lijkenhuisje.

doeëdejreëver m[doeë’dejreëver] (doeëdejreëvere, doeëdejreëversje) doodgraver.

doeëdekeëts v[doeë’dekeëts] (doeëdekeëtse, doeëdekeëts-je) sterfkaars.

doeëdemès v[doeë’demès] (doeëdemèse, doeëdemès-je) requiemmis.

doeëdetseddel m[doeë’detseddel] (doeëdetseddele, doeëdetseddelsje) bidprentje. Heë luugt wie inne doeëdetseddel.Hij liegt alsof het gedrukt staat. Heë hat d’r doeëdetseddel i jen tesj. Hij staat met de ene voet in het graf.

doeëdjoa ww[doeëd’joa] jong doeëd, doeëdjejange doodgaan.

doeëdlofe ziech ww[doeëd’lofe, ziech] lofet ziech doeëd(verouderd: leef ziech doeëd), ziech doeëdjelofe doodlopen. D’r wèg leuft ziech doeëd. De weg loopt dood.

doeëdsangs m[doeëds’angs] (doeëdsangste) doodsangst.

doeëdsjlaag m[doeëd’sjlaag] (doeëdsjleëg, doeëdsjleëgs-je) doodslag. Dat jieëft moad en doeëdsjlaag. Dat wordt moord en doodslag. Inne aafsjlaag is jinne doeëdsjlaag. Aan een weigering moet je niet te zwaar tillen.

doeëdsjloa ww[doeëd’sjloa] sjloog doeëd, doeëdjesjlage doodslaan.

doeëdsjlöanerm[doeëd’sjlöaner] (doeëdsjlöanere, doeëdsjlöanersje)doodslager. Inne verröaner mós ziech hinger inne doeëdsjlöaner verberje. Een verrader is erger dan een moordenaar.

doeëdsjwiejeww[doeëd’sjwieje] sjwiejet doeëd(verouderd: sjweeg doeëd), doeëdjesjweëje doodzwijgen.

doeëdskis v[doeëds’kis] (doeëdskiste, doeëdskis-je) lijkkist.

doeëdsklok v[doeëds’klok] (doeëdsklokke, doeëdsklöks-je) doodsklok.

doeëdzöng v[doeëd’zöng] (doeëdzöng, doeëdzöngs-je) doodzonde. Vuur hónged doeëdzöng; ’t is woar.Op honderd doodzonden zweren dat iets waar is. Dat meëdsje is ing doeëdzöng weëd. Dat meisje is een doodzonde waard.

doeëmjroaf st m[doeëm’jroaf] (doeëmjröaf, doeëmjröafje) bengel, deugniet.

doeëmjroaftsiet v[doeëm’jroaftsiet] vlegeljaren.

doeës st v (doeëze sl, dues-je) doos. Vier hant ing óp de doeës krèje. We hebben een zware nederlaag geleden.

doeësj mdorst. Doeësj wie e peëd. Mam, iech han honger; lek zaots da kries te óch doeësj (gezegd als een kind zeurt om eten). Heë hat ee uvver d’r doeësj jedrónke. Hij heeft te veel op.

doeëze st ww[doeë’ze] doeëzet, jedoeësdslaan. Inne ing doeëze. Iemand een oplawaai geven.

doefst v (doeve sl/doeve st,duufje) duif. Inne ónger de doeve sjisse. Onder iemands duiven schieten. Jebroane duufjer vleie jinne in d’r mónk.De gebraden duiven vliegen niemand in de mond (iemand die luxe wil zal er altijd voor moeten werken). Zoeë jries wie ing doef. Zo grijs als een duif. Ing jouw doef kunt ummer tseruk (geruststellend gezegde als iemand lang weg blijft). Weë jeer zie jeld ziet vleie, deë hilt ziech doeve of bije.Duiven en bijen houden zijn dure hobbies.

doefes o[doe’fes] (doefeze, doefes-je) duivenhok. Inne óp ’t doefes kroefe. Iemand een pak slaag geven. Maach ’t doefes tsouw. Doe je gulp dicht.

doeke ww[doe’ke] doeket, jedoekd een uiltje knappen. Noa ’t èse e sjtöndsje doeke. Na het eten een uiltje knappen.

doeke, ziech ww[doe’ke, ziech] doeket ziech, ziech jedoekdzich bukken. Doek diech, heë wurpt.Buk je, hij gooit. Dat is inne deë doekt ziech loeter. Dat is iemand die zich altijd aan alles onttrekt.

doekmuzer m[doek’muzer] (doekmuzere, doekmuzersje) stiekemerd.

doem st m (doeme/duum,duumsje) duim. D’r doem dróp hauwe. Zuinig leven. Hod miech ’t duumsje. Duim voor me. Proeme wie de doeme (roep van marktvrouwen).

doemelink m[doe’melink] duimeling.

doemeloetsjer m[doe’meloetsjer] (doemeloetsjere, doemeloetsjersje) duimzuiger.

doersl m duur, tijdsruimte. Dat hilt óp d’r doer jee peëd oes. Dat is óp d’r lange doer jejole.
Dat is op de groei gekocht.

doere ww[doe’re] doeret, jedoerdduren.

doeve-ai o[doe’ve-ai] (doeve-aier, doeve-aisje) duivenei.

doevekauw v[doe’vekauw] (doevekauwe, doevekäusje) verzendmand voor duiven.

doevekörf m[doe’vekörf] (doevekörf, doevekörfje)duivenmand.

doevekuttelemv[doe’vekuttele] duivemest.

doeve-oerv[doe’ve-oer] (doeve-oere, doeve-uursje) duiveklok.

doevepiet m[doe’vepiet] (doevepiete, doevepietje) duivenmelker.

doevesjlaag m[doe’vesjlaag] (doevesjleëg, doevesjleëgs-je) duiventil. Doa jeet ’t in en oes, wie bij inne doevesjlaag. Daar is het een komen en gaan; net een duiventil.

doezend tw[doe’zend] duizend.

doezendpoeëtm[doe’zendpoeët](doezendpuet, doezendpuetsje) duizendpoot.

doezendsjoeël v[doe’zendsjoeël](doezendsjoeële, doezendsjuelsje) duizendschoon.

doezelm[doe’zel] (doezele, duzelsje) dut, dommel.

doezele ww[doe’zele] doezelet, jedoezelddoezelen, suffen. ’t Äudsje zoos in d’r zessel tse doezele. Het oudje zat in de fauteuil te suffen.

doezelieg bn/bw [doe’zelieg] doezelig.

dófbn/bw dof. Inne dóffe sjlaag.Een doffe klap.

dogeww [do’ge], doat/doget, jedoad/jedoogd deugen. Heë vingt van alles aa, wat nit doogt. Hij doet van alles wat niet deugt. Deë doogt nit van jouwiegheet (ironisch).

dok m (dogke, döks-je) dog.

dokkaarv [dok’kaar] (dokkare, dokkeersje) dogkar.

döks bwvaak. Döks is nit ummer.Vaak is niet altijd. Ook: dök.

doksaal o [doksaal’] (doksale, dokseëlsje) oksaal.

dokter m [dok’ter] (döktesj, döktersje) dokter. Hod diech jezónk, da betsaal iech d’r dokter!

dol sl bn/bw (doller, dolste) dol. D’r dolle.De dolleman. Heë hat ’t tse dol jedrève. Hij heeft het te bont gemaakt. Inne dolle jek. Een ouwe gek. Ook: döl.

döl bn/bw sl (döller, dölste) dol. Dat meëdsje is zoeë döl wie e karerad. Dat meisje is manziek. Ook: dol.

doldrieëneww [dol’drieëne] drieënet dol, doljedrieënd doldraaien. De sjroef is doljedrieënd.

dolleww[dol’le] dollet, jedold ijlen. Dolle kunt vuur bij hoeëje fieëber. IJlen treedt op bij hoge koorts.

dolmetsjer m [dol’metsjer] (dolmetsjere, dolmetsjersje) tolk. Vuur d’r moeziekkonkoer broeche vier vöal dolmetsjere. Voor het muziekkonkoer hebben we veel tolken nodig.

dom bn/bw (dommer, domste) dom. Zoeë dom wie e kuuche, wie ing sjroet, wie boeënesjtrue. Heë hilt ziech dom.Hij houdt zich van de domme. Heë is nit zoeë dom wie heë oesziet. Hij is niet zo dom als hij uitziet. Doa weëds doe nit dommer va. Daar kun je nog wat van leren. Inne vuur dom versjliese. Denken dat iemand dom is. Ze hant ós vruier dom jehaode. Ze hebben ons vroeger niet voorgelicht. Maach jing dom dinger! Doe geen domme dingen.

dommem[dom’me] 1 domoor, domkop. 2 dupe. Hei bin iech óch ummer d’r domme.Ik krijg van alles de schuld.

dommerij v [dommerij’] flauwekul. Los die dommerij zieë!Houd aub met die flauwekul op.

dommeweg bw[dommeweg’] domweg, zonder erbij na te denken. Heë zaat dat zoeë dommeweg. Hij zei dat zonder erbij na te denken. Ook: dommerwies.

dommerwies bw [dommerwies’] domweg, zonder erbij na te denken. Dommerwies woar iech ’t verjèse. Ik was het domweg vergeten. Ook: dommeweg.

dómp bndof. Inne dómpe knal.

dómpetieg bn[dóm’petieg] dampig, nevelig. ’t Is dómpetieg en sjwuul weer.Ook: dómpieg, dumpetieg.

dómpieg bn[dóm’pieg] dampig, nevelig. Ook: dómpetieg, dumpetieg.

donderst m[don’der] donder.

donderdeersje o[don’derdeersje] (donderdeersjer) donderbeestje.

dondere ww[don’dere] donderet, jedonderddonderen. Heë hoeët ’t i Kölle dondere. Hij keek alsof hij het in Keulen hoorde donderen.

donderkop m[don’derkop] (donderköp, donderköpsje)donderkop, onweerswolk.

dondersjlaag m[don’dersjlaag] (dondersjleëg, dondersjleëgs-je) donderslag. Heë maat van inne vóts inne dondersjlaag.Hij maakt van een mug een olifant.

dondersjoelv[don’dersjoel] (dondersjoele, dondersjuulsje)donderbui, onweersbui.

dónkel bn/bw[dón’kel] donker. Heë hat ing dónkele hoed.Hij heeft een donkere huid.

dónkele ww[dón’kele] dónkelet, jedónkelddonker worden. Hoar va kinger dónkelt. Kinderhaar wordt donkerder.

donnesjdieg m [don’nesjdieg] (donnesjdieje) donderdag. Jreune Donnesjdieg. Witte Donderdag. Jreune Donnesjdieg junt de klokke noa Roeëm brij èse.Op Witte Donderdag gaan de klokken naar Rome om eieren te halen.

donnesjdiegs bw [don’nesjdiegs] donderdags. Donnesjdiegs is knaokedaag. ‘s Donderdags is de dag om met je meisje uit te gaan.

dóns m 1 lichte nevel. D’r dóns hingt uvver de velder.Er hangt een lichte nevel boven de velden. 2 geur. D’r dóns van de roeëze.De geur van de rozen.

dónstieg bn/bw[dón’stieg] wazig, heiig. ’t Is dónstieg boese.Het is heiig buiten.

doof st m (dove, deufsje) dove.

doof sl v doop, doopsel. An doof kómme. Peter of meter worden. Inne an doof vroage. Iemand vragen om peter of meter te worden. De doof en d’r sjoof mós me nit wiejere.Als men gevraagd wordt als doopgetuige of als drager van de lijkkist moet men dat niet weigeren.

doof sl bn/bw1 (dove st) doof. Bis doe doof of huurs doe nit jód?Ben je doof of hoor je niet goed? Heë is an ee oer doof.Hij is doof aan één oor. Zoeë doof wie ing krai. Zo doof als een kwartel. 2 bnzonder gevoel. Iech han doof vingere van de kauw.Mijn vingers zijn gevoelloos van de kou. 3 bndoof, leeg. Ing doof noos. Een lege noot; scheldwoord voor iemand die niet luistert.

doofbóch o[doof’bóch] (doofbucher, doofbuchs-je) doopboek, doopregister.

doofheet v[doof’heet] doofheid.

doofkleedsje o[doof’kleedsje] (doofkleedsjer)doopjurk.

doofsjien m[doof’sjien] (doofsjieng, doofsjienke) doopbewijs.

doofsjtee m[doof’sjtee] (doofsjting, doofsjtinke) doopvont.

doom st m dom. D’r Öcher doom.De dom van Aken.

door sl m (deur st,deursje) 1doorn. 2eidooier.

dop m (döp, döpsje) 1 (prik)tol. D’r dop aawerpe. 2 kom, gewrichtsholte. Iech han d’r erm oes d’r dop.Ik heb de arm uit de kom. 3 dop, lege eierschaal.

döppe, ziech ww[döp’pe, ziech], döppet ziech, ziech jedöpd krijgen. Iech han miech ing jouw tsiejaar jedöpd. Ik heb een goede sigaar gekregen. Trek döps doe diech ing. Direct krijg je een klap.

dor bndor.

dörp o (dörper, dörpsje) dorp. Hei ziet ’t oes wie e aafjebrankd dörp. Hier ziet het vreselijk uit. De kirch tse midzele van ’t dörp sjtoa losse.De kerk in het midden laten.

dörpel m[dör’pel] (dörpele, dörpelsje) drempel. Zie ook: durpel.

dörpsjtier m[dörp’sjtier] (dörpsjtiere, dörpsjtiersje) rokkenjager.

d’r bep. lidw de. Wordt ook bij mannelijke namen gebruikt. D’r Friets. Frits. D’r Dingenskirche.Meneer Dinges.

d’r onbep. vnw/plaatsonderwerp er. Meestal door doa in ’t Kerkraads vervangen.

draa bweraan. Doe bis draa. Jij bent aan de beurt. An dat meëdsje is nuus draa. Dat meisje heeft helemaal geen charme. Heë is koalieg draa. Hij is er beroerd aan toe. Mit alles drum en draa. Met alles wat erbij hoort. ’t Is dróp en draa. Het kan elk moment gebeuren. Doa is jet draa. Daar zit iets waars in. Bij dem wees me nit woa me draa is. Bij hem weet je niet waar je aan toe bent.

draaf st m draf, spoeling. De boere vore draaf an de verke. De boeren voeren de varkens spoeling.

draaf bw er vanaf. Hol dat draaf. Haal dat eraf.

draahangeww[draa’hange], hong draa, draajehange eraan hangen, erbij maken. D’r winkvoeëjel hat tse lieët, doe móts nog jet draahange.De vlieger is te licht, je moet er nog wat aan hangen. Die klafe meune mósse ummer nog jet draahange.Die kletstantes moeten de verhalen altijd nog wat aandikken.

draahaode, ziechww[draa’haode, ziech], heel ziech draa/hool ziech draa, draajehaode bezig blijven. Hod diech mar draa, da bis te óch jauw veëdieg. Blijf maar bezig, dan ben je ook snel klaar. Noe huur ins óp, doe hils diech draa. Hou eens op, je blijft maar aan de gang. Ook: draahauwe, ziech.

draahauwe, ziech ww [draa’hauwe, ziech], heel ziech draa/hool ziech draa, draajehauwe bezig blijven. Ook: draahaode, ziech.

draajeëve, ziechww [draa’jeëve, ziech] joof ziech draa/jeëvet ziech draa, ziech draajejoave aan het werk gaan. Losse vier ós draajeëve.

draajoa ww [draa’joa], jong draa, draajejange. Losse vier ins draajoa. Laten we er eens tegenaan gaan. Mit de sjmik draajoa. De zweep erover leggen. Ook: draajon.

draajonww[draa’jon] Ook: draajoa.

draakrieje ww[draa’krieje] kreeg draa/kroog draa, draakrèje foppen. Iech han ’m draakrèje.Ik heb hem gefopt. Roda hat ing draakrèje. Roda heeft ervan langs gekregen.

draamaache ww[draa’maache], maachet draa, draajemaad ergens iets aan maken. De nieënesje hat inne sjtrop draajemaad. De naaister heeft er een lus aan gemaakt.

draatvdracht, klederdracht. Ing draat sjleëg.Een pak slaag.

drach v dracht, klederdracht.

drage ww[dra’ge], droog/draget, jedrage dragen. E kink ónger ’t hats drage. In verwachting zijn. De obsbeum hant jód jedrage.De fruitbomen hebben goed gedragen. De naas hoeëg drage.Verwaand zijn.

drais(t)bn/bw driest.

drank m verkl drenks-je drank.

dräue ww[dräu’e] stdräuet, jedräud dreigen.

d’rbij bw [d’rbij’] erbij. Iech jong d’rbij sjtoa. Ik ging erbij staan. Wat zouw iech d’rbij han? Wat zou ik daar voor voordeel bij hebben? Deë is ummer mit zieng moel d’rbij. Hij heeft altijd een antwoord gereed. Vier losse ’t d’rbij. We laten het hierbij zitten. Heë is nit mieë d’rbij. Hij is niet meer bij zijn positieven, hij let niet op.

d’rboave bw [d’rboa’ve] erboven. ’t Jeet nuus d’rboave. Er is geen beter.

d’rboese bw [d’rboe’se] erbuiten. Iech hod miech d’rboese. Ik bemoei me er niet mee.

d’rdurch bw [d’rdurch’] 1 erdoor. Dat is miech d’rdurch jejange. Dat is me ontschoten. In ’t sjpetaal hant ze hem d’rdurch krèje. In het ziekenhuis hebben ze hem erbovenop gekregen. Ziech d’rdurch houwe. Zich ergens door heen slaan. 2 ervandoor. Heë is mit ing anger vrauw d’rdurch. Hij is er met een andere vrouw vandoor.

d’rdurchbrenneww [d’rdurch’brenne], brank d’rdurch/brennet d’rdurch, d’rdurchje­brankd, ervandoor gaan. Dat is mit deë keël d’rdurchjebrankd. Die is er met die kerel vandoor gegaan.

d’rdurchhin bw [d’rdurch-hin’] erdoorheen.

d’rdurchjoa bw [d’rdurch’joa], jong d’rdurch, d’rdurchjejange 1 op hol slaan. 2 ontgaan. Dem jeet nuuks d’rdurch.Hem ontgaat niets. Dem jeet jinne tsents d’rdurch. Hij let op de kleintjes.

dreitw drie. Ee, tswai, drei | Pietsje kóm ins hei | wens te jinne leffel has | da kries te óch jinne brij (aftelrijmpje).

dreidens tw[drei’dens] ten derde.

dreidsbw als derde. Iech bin dreids. Ik ben als derde aan de beurt.

dreids mv drieën. Vier zint tse dreids.We zijn met zijn drieën. De dam tse dreids han. Naast de dame nog twee kaarten van dezelfde kleur hebben.

drei-ekkieg bn/bw [drei’-ekkieg] driehoekig. Ook: drei-ekketieg.

drei-ekketieg bn/bw [drei’-ekketieg] driehoekig. Ook: drei-ekkieg.

Dreifaltiegheet v[Dreifal’tiegheet] Drievuldigheid. D’r zondieg noa de Pinkste is ’t Dreifaltiegheetszóndieg. De zondag na Pinksteren noemen we Drievuldigheidszondag.

dreiheremèsv[dreihe’remès] (dreiheremèse, dreiheremès-je) Mis met drie heren.

Dreikönnegkemv[Dreikön’negke] Driekoningen. Mit Dreikönnegke lenge de daag inne hanesjrai.Met Driekoningen beginnen de dagen iets te lengen.

dreipöngiegbn [drei’pöngieg] drieponds. E dreipöngieg broeëd. Een drieponds brood.

dreisjilderbaarv[dreisjil’derbaar] aardewerken pot van 30 liter.

dreisjlaag m[drei’sjlaag] drieslag (bij dorsen of op aambeeld).

dreisjpenniegbn[drei’sjpennieg] met drie paarden bespannen.

dreivieëdel bn [dreivieë’del] driekwart.

dreivósm[drei’vós] (dreivus, dreivus-je)drievoet, driepoot.

drek m aarde; grond; vuil. Dat jeet diech jinne drek aa! Daar heb je geen donder mee te maken! Has doe de oere vol drek? Ben je doof? Drek en kaaf sjoert d’r maag. Zand schuurt de maag. Heë hat jeld wie drek. Hij heeft geld als water. Heë likt al ónger d’r drek. Hij is al dood. Sjneit ’t in d’r drek, da vruust ’t dat ’t vrekt.Als het gaat sneeuwen op onbevroren grond, dan komt er strenge vorst. De lu van d’r drek wunsje uuch e jelukzieëlieg nuijoar. De mensen van de vuilnisophaaldienst wensen u een zalig nieuwjaar.

drekkieg bn/bw[drek’kieg] (drekkiejer, drekkiegste) vuil, smerig. Laach nit zoeë drekkieg. Ing drekkieje himmelvaat. Een kroegentocht.

drekketieg bn[drek’ketieg] Ook: drekkieg.

dreksbeer m[dreks’beer] (dreksbere, dreksbeersje) smeerpoes.

dreksberg m[dreks’berg] (dreksberg st/dreksberje sl,dreksbergs-je) vuilnisbelt.

dreksemmer m[dreks’emmer] (dreksemmere, dreksemmersje) 1 vuilnisemmer. 2 smeerpoes. drekskaar v[dreks’kaar] (drekskare, drekskeersje) vuilniskar.

dreksoas o[dreks’oas] (dreksöaster, dreksöas-je) smeerpoes.

drekstuut v [dreks’tuut] (drekstute, drekstuut-je) vuilniszak. Ook: drekszak.

dreksverke o[dreks’verke] (dreksverke, dreksverks-je) smeerpoes.

drekszak m[dreks’zak] (drekszek, drekszeks-je) 1 vuilniszak. Ook: drekstuut. 2 smeerpoes.

drekzouw v [drek’zouw] smeerpoes (scheldwoord).

dreng st mv klapdeurtjes van een duiventil.

drenkeww[dren’ke] drenket, jedrenkd drenken. ’t Vieë drenke.Het vee drenken.

drèsje ww [drè’sje] drósj/drèsjet, jedraosje dorsen. ’t Koare drèsje.

drèsjer m[drè’sjer] dorser.

drèsjerkis-je o[drè’sjerkis-je]  stuk ijzeren U-balk, dienende als verbinding tussen stijl en kap bij de betimmering, uitgevonden door Drescher, mijnwerker op de Domaniale Mijn.

drèsjvleëjel m[drèsj’vleëjel] (drèsjvleëjele, drèsjvleëjelsje) dorsvlegel.

dreume ww[dreu’me] dreumet/drómt, jedreumd/jedrómd dromen. Dat häu iech miech tse leëve nit jedrómd. Dat had ik nooit durven dromen.

dreumedriekes m[dreu’medriekes] (dreumedriekese, dreumedriekes-je) sufferd.

dreumer m[dreu’mer] (dreumere, dreumersje) dromer.

d’rheermaache ww[d’rheer’maache] In de uitdrukking: Deë maat miech jet d’rheer. Die bezorgt me heel wat last.

d’rhinbw [d’rhin’] erheen. Heë jong d’rhin. Hij ging erheen.

d’rhingerbw [d’rhin’ger] erachter. Doe móts jet d’rhinger zetse. Je moet wat meer je best doen. Vier mósse ós jet d’rhinger haode. Wij moeten wat opschieten. ’t Sjtikt nit vöal d’rhinger. Daar zit niet veel achter.

dri(zie ook: drin) erin, naar binnen, binnen.

dribrokke ww[dri’brokke] brokket dri, dri-jebrokdinboeten, verliezen. Heë hat vöal jeld dri-jebrokd.Hij heeft veel geld verloren.

dridrieëne ww[dri’drieëne] drieënet dri, drinjedrieëndindraaien. Deë kan ziech jet dridrieëne! Die kan wat naar binnen slaan!

drieën v(drieëne, drieënsje) draai, bocht. Heë kriet de drieën nit. Hij komt niet op tijd klaar.

drieënbank v[drieën’bank] (drieënbenk, drieënbenksje) draaibank.

drieëneww [drieë’ne] st drieënet, jedrieënd draaien, wenden. ’t Drieënt miech vuur de oge.Ik word duizelig. Loof nit zoeë tse drieëne.Doe niet zo zenuwachtig. Drieëne wie e tielvermuuts-je.Snel ronddraaien. Me kan ’t kiere en drieëne wie me wilt.Je kunt het draaien zoals je wil. Heë hat d’r rok jedrieënd. Hij heeft zijn rokje gekeerd. Dem kan me um d’r vinger drieëne. Hij laat zich om de vinger winden. Ziech d’rlangs drieëne. Zich aan een plicht onttrekken. ’t Blad hat ziech jedrieënd.Het tij is gekeerd. Zouwe vier inne drieëne? Zullen we een walsje maken?

drieëner m[drieë’ner] (drieënere, drieënersje) draaier.

drieënórjelv[drieën’órjel] (drieënórjele, drieënörjelsje) draaiorgel.

driefhoes o[drief’hoes] (driefhoezer, driefhuus-je) broeikas.

driefnaal m[drief’naal] (driefneël, driefneëlsje) drevel.

driefreemm[drief’reem] (driefreme, driefreemsje) drijfriem.

driefzand m[drief’zand] drijfzand.

drietel o[drie’tel] derde deel.

drieve ww [drie’ve] dreef/drievet, jedrève 1 drijven. D’r inne tieë drieft, d’r angere sjtópt.De ene thee laxeert, de andere stopt. De zouw drieve(jongensspel). D’r knool drieve. Tollen. 2 doen, uithalen. Deë hat ’t bónk jedrève. Hij heeft het bont gemaakt. Heë wees wat heë drieft. D’r jek mit inne drieve. Iemand voor de gek houden.

drif v drift, dreef. D’r sjek is óp de drif (een doffer heeft een sterke drang naar het vrouwtje tijdens een wed vlucht). Heë kunt lanksaam óp drif. Hij komt langzaam op gang.

drihouwe ww [dri’houwe], houwet dri, dri-jehouwe naar binnen slaan, naar binnen werken. Deë houwet ziech jet dri. Die heeft wat naar binnen gewerkt.

drin bwerin, naar binnen, binnen. Dat kan drin ligke. Dat zit er in. Ziech drin en droes kalle. Zich tegenspreken.

drinhange ww [drin’hange] hong drin, drinjehange erbij betrokken zijn. Iech hang doa mit drin.

drinke ww [drin’ke], drónk, jedrónke drinken. Iech drunk e jlaas beer mit inne auwe juud. Ik verga van de dorst. Drink ee mit ós. Heë hauw uvver d’r doeësj jedrónke. Hij had er eentje te veel op.

drinkbak m[drink’bak] (drinkbek, drinkbeks-je) drinkbak.

drinkjeld o(drinkjelder, drinkjeldsje)[drink’jeld] fooi.

drinkplaatsj v[drink’plaatsj] (drinkplaadzje, drinkpleëtsj-je) drenkplaats.

drisjloa ww [dri’sjloa] sjloog dri, dri-jesjlage naar binnen slaan. Deë sjloog ziech jet dri.Die heeft wat naar binnen gewerkt.

drissieg telw. [dris’sieg] dertig.

d’rjinnieje [d’rjin’nieje] degene, hetgeen. Ook: diejinnieje, datjinnieje, deëjinnieje.

d’rlangsbw [d’rlangs’] erlangs. Ziech d’rlangs foesje, ziech d’rlangs pisse. Handig een verplichting omzeilen. Dat is miech d’rlangs jejange. Dat is langs mijn neus gegaan.

d’rmitbw [d’rmit’] ermee. Hei d’rmit! Geef hier!

d’rneëverbw [d’rneë’ver] ernaast. Doe bis d’rneëver.Je zit ernaast. Heë zitst d’rneëver.Hij is werkloos.

d’rnoabw [d’rnoa’] erna/ernaar. D’r kop sjteet miech nit d’rnoa. Mijn hoofd staat er niet naar.

droad st m (dröad, dröadsje) draad, afrastering. Droad um de wei sjpanne. Lank dröadsje, voel meëdsje (gezegd van een naaister die met een lange draad naait). Heë hat ziech durch de dröad jemaad, heë hat ’t uvver de dröad jezatsd. Hij is over de grens gevlucht. Die vrauw hat ziech jet an dröad! Die vrouw heeft wat aan d’r lijf! ’t Meëdsje hat jet an d’r droad. Het meisje heeft verkering. Heë hat ziech durch de dröad jewirkd. Hij heeft zich uit de naad gewerkt.

droadsjtifm [droad’sjtif] (droadsjtifte, droadsjtifje) draadnagel.

d’roane [d’roa’ne] zonder. Iech kan nit d’roane.Ik kan niet zonder.

droef st v (droeve sl/droeve, druufje) druif.

droek mdruk. Jet droek d’rhinger zetse.Zijn tempo opvoeren. Ook: drók.

droeke st ww [droe’ke] droeket, jedroekd drukken. Heë luugt wie jedroekd.

droes bweruit, naar buiten, er buiten. Noe liks doe bij miech droes.Nu heb je het bij mij verknald. Hod diech droes.Houd je daarbuiten. Heë luugt ziech drin en droes. Hij raakt verstrikt in zijn eigen leugens. Heë woar ram droes. Hij was de kluts totaal kwijt.

droesdrieëne ww [droes’drieëne] drieënet droes, droesjedrieënd eruit flappen. Deë drieënt ziech ummer jet droes!

droesduie ww [droes’duie] duiet droes, droesjeduid uitkramen.

droeskalle ziechww[droes’kalle]kallet ziech droes, ziech droesjekald Ziech drin en droes kalle. Zich tegenspreken.

droeskrieje ww[droes’krieje] kroog droes/kreeg droes, droeskrèje eruit nemen, eruit krijgen. Iech krien ’t doch droes. Ik kom er toch achter.

droesriese, ziech ww [droes’riese, ziech] rees ziech droes/rieset ziech droes, ziech droes-jerèsezich eruit draaien.

droevetroemelm[droe’vetroemel] (droevetroemele, droevetrumelsje) druiventros.

drók m druk. Jet drók d’rhinger zetse. Het tempo opvoeren. Ook: droek.

drónger bw[drón’ger] eronder. Doa jeet ’t dróp en drónger. Daar kan het niet op. ’t Jeet dróp of drónger. ’t Is er op of er onder. Me ziet ’t waal va boese, evver me muet ins drónger kieke. Schijn bedriegt.

drónk m dronk. Inne vrisje drónk hilt jezónk. Een frisse dronk houdt gezond.

droom m (dreume, dreumsje) droom.

dróp bwerop. Iech koeët nit dróp kómme.Ik kon het me niet herinneren. Ing bótram mit jet dróp. Een boterham met beleg. ’t Is dróp en draa. Het staat te gebeuren. E sjtöndsje dróp woar heë heem. Een uurtje later was hij thuis. Doe kries trek ing dróp! Je krijgt zo meteen een klap! Dróp en draaf wie inne meusjeman. Heë hat ziech dróp jetroane. 1 Hij is op de koffie gekomen. 2 Hij heeft een wind gelaten.

dróphaode ww [dróp’haode] , hool dróp, drópjehaode erop houden. Heë hilt d’r doem dróp. Hij doet het zuinig aan. Ziech dróp haode. Op zijn standpunt blijven staan. Ook: dróphauwe.

dróphauweww[dróp’hauwe] hool dróp, drópjehauweerop houden. Ook: dróphaode.

dróphelpe ww [dróp’helpe] hólp dróp, drópjehólpe erop helpen. Kans doe miech nit dróphelpe wie deë heesjt? Kun je me niet helpen nadenken hoe hij ook weer heet?

dróphouwe ww[dróp’houwe] houwet dróp, drópjehouwe erop los slaan.

drópjeëve ww[dróp’jeëve] joof dróp, drópjejeëve/drópjejoave erop geven. Trek jef iech diech ing dróp.Zo meteen krijg je voor je broek. Jet drópjeëve. Een aanbetaling doen.

drópjoa ww[dróp’joa] jong dróp/jing dróp, drópjejange erop gaan, opgaan. In de hoeshalk jeet vöal dróp. Een huishouden is duur.

drópklietsjeww[dróp’klietsje] klietsjet dróp, drópjeklietsjd 1 te veel berekenen. Tsel ’t diech noa, deë klietsjt diech ummer jet dróp.2 verkwisten. Heë hat alles drópjeklietsjd.

drópkloppe ww [dróp’kloppe] kloppet dróp, drópjeklopd verkwisten.

drópkómme ww [dróp’kómme] koam dróp, drópjekómme erop komen.

dróplaos bw[dróplaos’] erop los.

drópmaache ww[dróp’maache] maachet dróp, drópjemaad opmaken, verkwisten. Heë maat al zie jeld dróp.

drópsjloaww[dróp’sjloa] sjloog dróp, drópjesjlage erop los slaan.

drópzitse ww[dróp’zitse] zoos dróp, drópjezèse er achteraan zitten. Iech mós dem ins drópzitse.

drozjeriev [drozjerie’] (drozjerieje, drozjeriesje) drogisterij.

d’rteëjebw [d’rteë’je] ertegen.

d’rteëjenaa bw [d’rteëjenaa’] ertegenaan. Doe móts jet d’rteëjenaa werpe.Je moet er wat voor over hebben.

d’rtjeën bw[d’rtjeën’] ertegen.

d’rtsouw bw[d’rtsouw’] ertoe.

d’rtusje bw[d’rtu’sje] ertussen. ’t Is jet d’rtusje kómme.Er is iets tussen gekomen. Iech bin jód d’rtusje kómme. Mós iech d’rtusje kómme? Moet ik tussenbeide komen?

drueg, druug v (druejer, druejersje) droogrek, waslijn. De wèsj hingt óp de drueg.

drueg st bn/bw (druejer, druegste) droog. Zoeë drueg wie sjtrue. Vier zitse drueg.Wij staan droog. De kouw sjteet drueg. Lek ’t kink drueg.Doe het kind een schone luier om. Heë hat inne drueje hós. Ze hauwe jinne vaam drueg a jen lief. D’r drueje wink. Oostenwind. Inne drueje. Een droogkomiek. Ze sjtunt drueg tse sjliefe. Ze hebben niets te drinken.

druegdev [drueg’de] droogte.

druegsjliefe ww[drueg’sjliefe], sjliefet drueg, druegjesjlèfe droogslijpen. Ook: bij het boterhammen eten niets te drinken hebben.

drueje ww[drue’je] druejet, jedruegd drogen.

drufbn/bwdroevig, triest. Heë kiekt druf oes de oge. ’t Is druf weer.

druker m [dru’ker] (drukere, drukersje) drukknoop. Zie ook: drukker.

drukkeberjerm[dru’kkeberjer] (drukkeberjere, drukkeberjersje) iemand die zich aan iets probeert te onttrekken.

drukke ww [druk’ke] drukket, jedrukd drukken, dwars zitten. Wat zouw hem drukke?Wat zou hem dwars zitten?

drukke, ziech ww[druk’ke, ziech] drukket ziech, ziech jedrukd zich aan iets proberen te onttrekken.

drukker m [druk’ker] (drukkere, drukkersje) drukknoop. Zie ook: druker.

drumbw erom, eromheen. D’r janse drum en draa. Alles wat erbij behoort.

drummerumbw [drummerum’] eromheen. Drieën nit drummerum! D’r drummerum. Entourage, poeha, alles wat erbij behoort.

drupe st ww[dru’pe] drupet, jedruupddruppelen. ’t Druupt al jet. Went ’t doa rent, da druupt ’t hei. Als het daar goed gaat, gaat het bij ons ook beter.

drupelst v [dru’pel] (drupele, drupelsje) druppel.

drupels-jewiesbw[dru’pels-jewies] druppelsgewijs.

drutsingtw[drut’sing] dertien.

drutsingdetw [drut’singde] dertiende. De beambte óp de koel kroge d’r drutsingde mond.

druup st v(drupe, druupsje) druppel. ’t Vool ing druup reën.Het regende een beetje. Die jelieche ziech wie tswai drupe wasser.Die lijken op elkaar als twee druppels water. Dat is ing druup óp inne hese sjtee. Dat is een druppel op een gloeiende plaat. Dat kost miech drupe sjwees.Dat kost me veel moeite. Maireën | drupereën | val óp miech | da waas iech (kinderliedje).

druupjeo [druup’je st] (druupjer) borreltje; borrelglaasje. ’t Druupje is kapot jevalle. Het borrelglaasje is kapot gevallen.

druupjens-jleës-jeo [druup’jens-jleës-je] (druupjens-jleës-jer) borrelglaasje.

druvverbw [druv’ver] erover.

druvverhinbw [druvverhin’] eroverheen. Ze vole druvverhin wie d’r ermód uvver de welt.Ze vielen eroverheen, alsof ze jaren niets gegeten hadden. Kal mar druvverhin. Negeer het maar.

d’rva(n) bw[d’rva(n)’] ervan. Dat has te d’rva. Blief mit de vingere d’rva.

d’rvanaaf bw[d’rvanaaf’] ervan af. Iech bin erg d’rvanaaf. Ik ben doodmoe; ik ben helemaal de kluts kwijt.

d’rvuur bw[d’rvuur’] ervoor. Iech kan nit d’rvuur. Ik kan er niets aan doen.

d’rweer bw[d’rweer’] ertegen. Buk diech! Doe leufs mit d’r kop d’rweer. Wat is dem d’rweer jevloage? Wat is er met hem aan de hand? Dat has-te waal vies d’rweer jehouwe. Je hebt wel slecht werk geleverd.

d’rzelfde[d’rzelf’de] dezelfde.

d’rzónger bw[d’rzón’ger] zonder. Vier kanne nit d’rzónger. Wij kunnen niet zonder.

duchtiegbn/bw[duch’tieg] (duchtiejer, duchtiegste) flink, kundig. Inne duchtieg de woarheet zage.Iemand eens goed de waarheid vertellen. Inne duchtieje keël.Een prachtvent.

due ww [du’e] dudet, jedued duiden. Wat duut dat? Wat heeft dat te betekenen?

duegv[du’eg] deugd. Van die sjong zalt uur dueg han. Van die schoenen zult u plezier hebben.

duesjtiegbn/bw [duesj’tieg] dorstig. Ing duesjtieje leëver han.Graag drinken.

dui sl m (duisje) duw.

duidesem m[dui’desem] (duideseme, duidesemsje) slome duikelaar.

duidriek m[dui’driek] (duidrieke, duidrieks-je) slome duikelaar.

duie ww[dui’e] st duwen duiet, jeduid drukken. Ziech jet droes duie. Onzin praten. Inne jet doa duie. Iemand iets onder de neus wrijven. Mit de naas dróp duie. Inne jet óp ’t hats duie.  ’t Duit in d’r sjtreeb. Er zit werking in het gesteente.

dui-miech-doa m[dui’-miech-doa] slome duikelaar.

dulbn/bw (duller, dulste) dol, duizelig. Ing dul hieëp. Een manziek meisje. Iech bin dul in d’r kop.

dulperm [dul’per] (dulpere, dulpersje) drempel. Heë leuft miech d’r dulper aaf/d’r dulper plat.Hij loopt de deur bij mij plat. Doe kuns miech nit mieë uvver d’r dulper. Jij komt er bij mij niet meer in.

dumelinkm[du’melink] duimeling.

dumpetieg bn[dum’petieg] dampig, nevelig. ’t Is dumpetieg en sjwuul weer.Het is dampig en zwoel weer. Ook: dómpieg, dómpetieg.

dunbn/bw (dunner, dunste) dun. Zoeë dun wie inne pirrek. Dunne kaffieë. Slappe koffie. Heë maat ziech dun. Hij gaat ervandoor. D’r dunne.Diarree.

dunk m dunk.

dunke ww[dun’ke] dunket, jedunkd dunken. Wat dunks diech?

dunne ww [dun’ne] dunnet, jedund uitdunnen. De moere en de karoeëte dunne.De wortelen en de bieten uitdunnen.

duppe [dup’pe] o(duppe/duppens) 1aarden pot. Wat weëd hu jekaochd? Ee duppe in ’t angert (terechtwijzing aan iemand die nieuwsgierig is naar wat op tafel komt). Kling duppe hant jroeëse oere. Kleine potjes hebben grote oren. In ’t klingste duppe is döks de betste zaof. Eenvoud en wijsheid gaan vaak samen.2 domoor. Doe bis miech e duppe! 3 kop. Inne ing óp ’t duppe jeëve.

duppekieker m [dup’pekieker] (duppekiekere, duppekiekersje) pottenkijker.

duppesjurjer m [dup’pesjurjer] 1 rondtrekkende handelaar in aarden potten. 2 domoor.

durch bw door. Iech bin durch en durch naas.Ik ben kletsnat. De elleböag zint durch.Het kledingstuk is op de ellebogen stuk. Durch d’r reën joa. Door de regen gaan.

durchbakkebn/bw [durchbak’ke] doorbakken. D’r kóch is jód durchbakke.De koek is niet goed doorbakken. Deë is nit jans durchbakke.Die is niet goed wijs.

durchbieseww[durch’biese] bieset durch, durchjebèse doorbijten. D’r vaam jaar durchbiese.De draad van het garen doorbijten.

durchbrèche ww[durch’brèche] brooch durch/brèchet durch, durchjebraoche een muur doorbreken. Vier hant durchjebraoche en va tswai tsimmere ee jemaad.

durchbrenne ww [durch’brenne] brank durch/brennet durch, durchjebrankd 1 doorbranden. D’r oavent brent hu sjleët durch. De kachel brandt vandaag slecht. 2 ervandoor gaan.

durchbringeww[durch’bringe] braat durch, durchbraad doorbrengen, naar een andere kamer brengen. Bring d’r vlaam ins durch.Breng de vlaai eens naar de andere kamer.

durchbroane bn/bw[durchbroa’ne] doorbraden. ’t Vleesj is sjun durchbroane.Het vlees is mooi gaar.

durchbróch m [durch’bróch] doorbraak.  Inne durchbróch va wasser.

durchbule ww[durch’bule] bulet durch, durchjebuuld builen, doorzakken. Vier zunt jisteroavend duchtieg durchjebuuld. We zijn gisteravond flink doorgezakt.

durchdinke ww [durchdin’ke] durchdaat, durchdaad doordenken. Uvverlaad en durchdaad hat alles richtieg jemaad.

durchdoeë ww [durch’doeë] doog durch/dong durch, durchjedoate verstaan geven. Dat mós iech dem ins richtieg durchdoeë.Dat moet ik hem toch eens goed duidelijk maken.

durchdrèvebn/bw[durchdrè’ve] doortrapt. Heë woar e durchdrève sjinoas. Hij was een doortrapte vlegel.

durchdrieëne ww [durch’drieëne] drieënet durch, durchjedrieënd doordraaien. Iech veul miech wie durchjedrieënd.

durchdrieve ww [durch’drieve] dreef durch/drievet durch, durchjedrève doordrijven. Móts doe ummer diene zin durchdrieve?

durchee bw [durchee’] door elkaar, in de war. De klure lofe durchee. Iech bin jans durchee. De tsimmere lofe durchee. De kamers lopen in elkaar over. Inne durchee. Een janboel. Zie ook: durjee.

durchhan ww[durch’han] hauw durch, durchjehad doorhebben. Miech hils doe nit vuur d’r jek, iech han diech durch.Mij houd je niet voor de gek, ik kan je bedoeling doorzien.

durchhoale ww[durch’hoale] hoalet durch, durchjehold uit een andere kamer halen. Hoal die sjteul ins durch. Haal die stoelen eens.

durchjeëve ww [durch’jeëve] joof durch, durchjejeëve/durchjejoavedoorgeven.

durchkieke ww [durch’kieke] keek durch/kieket durch, durchjekèke doorkijken, nazien. Iech mós de rechnoeng nog ins durchkieke.

durchkómme ww[durch’kómme] koam durch, durchkómmedoorkomen. Wilt uur jevelles durchkómme.Wilt u alstublieft verder komen?

durchligke ww [durch’ligke] loog durch, durchjeleëje doorliggen. D’r kranke hat ziech durchjeleëje.

durchloofm [durch’loof] doorloop; steegje tussen twee huizen; overloop, afvoer.

durchlosse ww [durch losse] loos durch, durchjelosse doorlaten. Ze inne durchlosse. Iemand een pak slaag geven.

durchmaache ww[durch’maache] maachet durch, durchjemaaddoormaken.

durchmesser m [durch’messer] diameter.

durchnaas bw [durchnaas’] doornat.

durchoes bw[durchoes’] volstrekt. Dat is durchoes nit woar. Dat is helemaal niet waar.

durchpiefe ww [durch’piefe] piefet durch/peef durch, durchjepèfeinroken. Ing nui pief móts te durchpiefe.Een nieuwe pijp moet worden ingerookt.

durchreëjebn [durchreë’je] doorregen. Durchreëje sjpek.Doorregen spek.

durchreëne ww [durch’reëne] reënet durch, durchjerend doorregenen, lekken.

durchreure ww [durch’reure] reuret durch, durchjereurd doorroeren. Bij ’t aamaache van de tsaos móts te blieve durchreure.Bij het binden van de saus moet men blijven roeren.

durchriese ww [durch’riese] rees durch/rieset durch, durchjerèsestukscheuren.

durchrutsje ww [durch’rutsje] rutsjet durch, durchjerutsjd opschuiven. Rutsjt jevelles jet durch.Schuif alsjeblieft wat op.

durchsjikke ww [durch’sjikke] sjikket durch, durchjesjikd doorsturen. Sjik d’r nieëkste ins durch.Stuur de volgende eens door.

durchsjlaag m [durch’sjlaag] (durchsjleëg, durchsjleëgs-je) 1 drevel. 2  doorbraak van de ene galerij naar de andere.

durchsjloa ww [durch’sjloa] sjloog durch, durchjesjlage doorslaan. Dat sjloog durch (van een argument).

durchsjnieje ww[durch’sjnieje] sjneet durch/sjniejet durch, durchjesjneie doorsnijden.

durchsjnit m [durch’sjnit] 1 doorsnede. 2 gemiddelde.

durchsjnitliegbn/bw[durchsjnit’lieg] gemiddeld.

durchsjoereww[durch’sjoere] sjoeret durch, durchjesjoerd doorschuren. De elleböag va miene rok zint durchjesjoerd. Mijn overjas is doorgeschuurd op de ellebogen.

durchsjtècheww[durch’sjtèche] sjtooch/sjtèchet durch, durchjesjtaochedoorsteken.

durchsjtreufe ww [durch’sjtreufe] sjtreufet durch, durchjesjtreufd bekletsen, over de hekel halen, roddelen. De lu durchsjtreufe.De mensen bekletsen.

durchsjtrieche ww [durch’sjtrieche] sjtreech durch/sjtriechet durch, durchjesjtrèche doorstrepen.

durchtrekke ww [durch’trekke] trók durch, durchjetrókke 1 doortrekken. 2  De sjtond durchtrekke.De horizontale richting van een mijngang bepalen.

durchtsóg m [durch’tsóg] tocht. Maach de duur tsouw, ’t is durchtsóg.Sluit de deur, het tocht.

durchval m [durch’val] diarree.

durchvareww[durch’vare] voor durch/varet durch, durchjevare doorrijden.

durchvrieve ww[durch’vrieve] vreef durch/vrievet durch, durchjevrève raspen. Eëpel durchvrieve vuur riefkuch tse maache.Aardappels raspen om rijfkoeken te maken.

durchwase ww[durchwa’se] waset durch, durchjewase doorgroeien, doorregen. E sjun sjtuk durchwase sjpek.Een mooi stuk doorregen spek.

durchwirke ww[durch’wirke] wirket durch, durchjewirkd doorwerken.

durchzeke ww [durch’zeke] ziech, zeket ziech durch, ziech durchjezeekd naar binnen glippen zonder entree te betalen.

durchzetse ww[durch’zetse] zats durch/zetset durch, durchjezatsddoorzetten.

durchzieë ww[durchzieë’] durchzoog, durchzieë doorzien. Iech durchzien dem.Ik doorzie hem.

duresjtiel m [du’resjtiel] (duresjtiel, duresjtielsje) deurpost.

duresjtiep m [du’resjtiep] (duresjtiepe, duresjtiepsje) deurpost.

durjee bw [durjee’] door elkaar, in de war. De klure lofe durjee.De kleuren zijn doorgelopen. Iech bin jans durjee.Ik ben helemaal in de war. De tsimmere lofe durjee.De kamers lopen in elkaar over. Inne durjee. Een janboel. Zie ook: durchee.

durjoesbw [durjoes’] volstrekt, absoluut. Dat is durjoes nit woar.Dat is absoluut niet waar.

durpelm[dur’pel] drempel. Inne d’r durpel of de boed platlofe. Iemands deur platlopen. Zie ook: dörpel.

durve st ww [dur’ve] durvet, jedórfd durven. Dat durfs doe nit!Dat durf je niet!

dusj m (duzje, dusj-je) tafel. D’r dusj veëdieg maache. De tafel dekken. Wat jieëft ’t hu? Wat óp d’r dusj kunt. Mit de vus ónger d’r dusj kómme. Ergens onthaald worden. Doa loog ’t broeëdmets alling óp d’r dusj. Daar was armoe troef. Jet ónger d’r dusj jeëve. Iets onder de toonbank verkopen. Hinger d’r jreune dusj weëd vöal verdumpeld. Achter de groene tafel wordt veel in de doofpot gestopt.

dusjdekkev[dusj’dekke] (dusjdekkens, dusjdeksje) tafellaken.

duudlieg bw [duud’lieg] (duudliejer, duudliegst) duidelijk.

duunger m[duun’ger] kunstmest. Iech han ing tuut duunger vuur in d’r jaad jejole. Ik heb een zak kunstmest voor in de tuin gekocht.

duur bn/bw st (duurder, duurste) duur. Wie duur kunt d’r antsóg? Wat kost het pak? Noen is jouwe road duur.Nu is goede raad duur. D’r billieje koof is d’r dure koof. Goedkoop is duurkoop.

duur sl v (dure, duursje)deur. Mit de duur sjmakke. De deur hard dichtslaan. Langs de dure joa.Bedelen. De duur vuur de naas tsouwwerpe.De deur voor zijn neus dichtsmijten. Heë vool mit de duur noa jen hoes i.Hij viel met de deur in huis. Dat kunt an ing duur oes. Dat maakt geen verschil. Iech bin hu nog nit an duur jeweë. Ik ben vandaag nog niet de deur uit geweest. Jank an duur sjpieële. Ga buiten spelen. Inne d’r sjtool vuur de duur zetse. Iemand buiten de deur zetten. Diene wil sjteet hinger de duur. Je hebt niets te willen.

duurjesjpan o [duur’jesjpan] (duurjesjpanger) deurkozijn.

duus st v  straalpijp.

duuster sl m [duus’ter] duisternis. Dem is d’r duuster dri-jesjlage. Hij is (bij zijn werk) door de duisternis verrast. Dat ving iech in d’r duuster. Dat vind ik blindelings. Tusje daag en duuster.In de schemering.

duusterslbn/bw [duus’ter] (duusterder, duusterste) donker. ’t Weëd duuster.Het wordt donker. Dat is inne duustere. Van die vent krijg je geen hoogte.

Duutsj m (Duutsje, Duutsjersje) Duitser. Inne Duutsj. Een Duitser. Ing Duutsje. Een Duitse. ’t Duutsj: Duitsland.

Duutsj Duits.

duutsjverderver m [duutsj’verderver] (duutsjverdervere, duutsjverderversje) iemand die veel taalfouten maakt.

duvel m [du’vel] duivel. (duvele, duvelsje) Kroa, kroa, kroa | d’r duvel kunt diech noa | en wens te nit jeróffe häuts | kuem e diech óch nit noa (kinderrijmpje). Jidderinne ’t ziengt, da kriet d’r duvel nuus.Iedereen het zijne, dan heeft men elkaar niets te verwijten. D’r duvel en zie aodmoor banne. De duivel en zijn ouwe moer bezweren. D’r duvel sjiest ummer óp d’r jruetste hoof.Bij financieel voordeel vallen de armsten meestal buiten de boot. Die zint bij d’r duvel in kristelier jeweë. Die weten van God noch gebod. Noe sjleet Jod d’r duvel doeëd! Nou breekt mijn klomp! Weë tse vöal in d’r sjpeiel kiekt, hinger dem sjteet d’r duvel. IJdelheid kan tot hoogmoed leiden. Woa jekaat weëd, zitst d’r duvel ónger jen dusj.Bij kaartspel wordt vaak vals gespeeld. I duvels klauwe valle. Op het slechte pad geraken. Went me d’r duvel sjprikt, treënt me hem óp d’r sjtats. Gezegd van iemand over wie men spreekt, terwijl hij binnenkomt. Me zouw d’r duvel nit an de wand moale. Men moet geen slapende honden wakker maken. Went deë in de hel kunt, junt alle duvele lofe. Die is de duivel nog de baas. Heë hat Ózzen Herjod óp de lippe en d’r duvel i jen lief. Hij is een huichelaar. Me huit inne duvel oes ’t kink en tsing angere drin. Een kind slaan heeft soms averechts effect. I tsiet va noeëd kan me óch ins uem an d’r duvel zage. Soms moet men van de nood een deugd maken. Deë is d’r duvel i tseviel. Die is de duivel in eigen persoon. Woa d’r Herjod ing kirch bouwt, doa zetst d’r duvel ing kapel d’rneëve. Bij iedere kerk staat een kroeg. Dem zieng ierliegheet is wie d’r duvel zieng barmhertsiegheet. Hij is voor geen cent te vertrouwen. Ook: däuvel.

duvelsbendiejer m [du’velsbendiejer] sterke, ruwe kerel.

duvelshoar o [du’velshoar] (duvelshoare, duvelshöarsje) duivelshaar, eerste baardhaar.

duvelskieësj v [du’velskieësj] (duvelskieësje, duvelskieësj-je) sporkehout; heggerank; lijsterbes.

duvelssjterk bn/bw [du’velssjterk] zeer sterk, vooral gezegd van zwaar geribd manchester. Ing duvelssjterke bóks.

duzele ww [du’zele] duzelet, jeduzeld knikkebollen.

duzelieg bn/bw [du’zelieg] slaperig, duizelig.