Din Houtema

Oes de bucher d’r Martin Buber en d’r Joep.

Blomme die als jesjenk diech weëde aajeboane, bluie ieëtsj went ze bewóngerd weëde en in dank zunt aajenoame. Wail, wents te die blómme in de kuche óp ’t aarieët dees legke um ze noaderhanks tse verzörje, is ’t sjunste boeket e ermzieëlieg sjtruuchsje blomme.
Zoeë is dat óch mit ós leëve, dat kriet ieëtsj dan jlans én jeet pas richtieg bluie, wents te ’t dankbaar wits aa tse neëme. Dankbaarheet maat ’t leëve e sjtuk lieëter en bringt vräud.
Leëve is mit aofe oge durch ing wóngerlieg sjunne welt tse joa. Leëve is mit aofe oere loestere en d’r noaber versjtoa. Leëve is vräud jeëve an d’r angere miensj in noeëd. Leëve is jenisse van al dat sjuns dat ós miensje jejoave is.
Herboare veuls te diech wents te jidderre mörje verwóngerd en dankbaar ’t dageslit darfs zieë. Dankbaar veuls te diech dat-s te nog leëfs, en wits dat jidderre mörje d’r ieësjte daag aavingt van de res van die leëve.
Vroeë veuls te diech wens te inne frisje kiek has óp de lu en de dinger um diech erum, wens te nog kans laache en jenisse van ’t klingste en jeweunste van de blomme óp diene leëvenswèg. Haode va inne is :

————————————————————————-

Haode va inne is:
– d’r angere respektere
– i zieng weëd losse
– leefde sjenke
– jeëve woa heë reët óp hat
– vrijheet sjenke
– leefhan
– ópreët en ierlieg bejieëne
– helpe in d’r noeëd
– bijsjtoa i krankheet of inne sjwaache momang.
– diech vuur d’r angere izetse
– diech vuur de wunsje én jedanke van d’r angere aofe sjtelle
– aofe van hats zieë
– ziech óngeree trueste
– jevroagd of ónjevroagd veëdieg sjtoa
– dankbaar zieë vuur de sjun momente
– oane wöad vuuree veëdieg sjtoa
– mit al die diech leef zunt darve kriesje en laache
– ziech tsevreie jeëve
– tsezame teëjesjleëg verzukke tse drage
– ziech óngeree aaveule
– d’r angere i die leëve tsouwlosse
– jeluk mitee tse dele
– ziech óngeree vertrouwe
– aofe sjtoa vuur inne jouwe road
– tsezame darve tse beëne

Richtieg van d’r angere hoade, is ’t sjunste jesjenk dat-s te diech óngeree kans jeëve.

“Loslosse” betseechent nit dat ’t miech nuus mieë oesmaat, ’t betseechent dat iech ’t nit vuur inne angere kan doeë. “Loslosse” betseechent nit dat iech inne links los ligke, ’t is fasse dat iech d’r angere nit kan of darf vashoade. “Loslosse” is tsouwjeëve a jet dat boese dieng mach likt, dat betseechent dat-s te móts durve i tse zieë dat deë drieën deë doe draa wils jeëve nit d’r richtieje is. “Loslosse” is nit verzukke inne angere de sjood va jet tse jeëve, ’t is diech zelver d’rva tse uvvertsuje dat-s te nit ummer reët kans han. ‘Loslosse” is nit effe jet rejele, mar inne óngersjtutse en mit leefde jeëve um deë angere. “Loslosse” is nit oerdele, mar d’r angere tsouwlosse miensj tse zieë. “Loslosse” is nit inne aafsjtoeëse, mar d’r angere i zieng weëd losse. “loslosse” is nit sjoebe, krach maache, mar zukke noa dieng eje feëlere en die verzukke tse bessere. “Loslosse” is nit al noa dieng eje hank zetse, mar jidderre daag ópnui verzukke, um al wat óp diech aaf kunt ing plaatsj tse jeëve en doa vrid mit tse han. “Loslosse” is nit sjpiets han van ’t verleie, mar wase, leëve en jeleuve in de tsouwkónf. “Loslosse” is winniejer engslieg zieë en mieë leefde han.

VRID: “Woarum zunt vier óp dis eëd, wat hat ós hei zieë vuur ing weëd? Wie kanne vier vuuree ós miensjzieë maache woar? Wie versjillend zunt vier miensje went vier ós de vrid tsouw wunsje? Woa is de tsiet blève, woa me ziech van hatse koeët verjeëve? Is ’t da wirklieg woar dat vöal lu nuus mieë vuuree betseechene? Wie sjun kuet ’t zieë mit jidderinne vrunk tse zieë! Wie kanne vier tsezame mit vrid durch ós leëve joa? Hat nit jidder miensj de flich, zicher in dis sjwierieje tsiet, tse wirke mit allebei de heng an ing richtieje vrundsjaf óp dis welt? Lósse vier tsezame mit ózze izats verzukke dát woar tse maache, zoeëdat de welt in ing kótte tsiet jans angesj oesziet!

Hoade vier in jedanke dát wat d’r Martin Buber ós hat wille mitjeëve, nèmlieg d’r dialoog tusje miensje, tusje “doe en iech”!

Sjwester Maria, dat de kranke heem verzörgd, woar heur röngde an ’t maache um alle lu tse kanne bezukke, wie inins d’r sjpriet va d’r waan óp woar. D’r tsouwval wool, dat e deel huzer wieër ing tanksjtel woar. De sjwester jong tse vós doahin um sjpriet tse jelde en ing teut tse lieëne. D’r jong doa vertsellet heur dat jing teut mieë doa woa, die woa oes-jelieënd, mar de sjwester koeët rui-ieg wade bis dat deë tseruk braad woeët. Doa hauw de sjwester jing tsiet vuur, wail zie óngerweëgs woar noa kranke lu en jong tse vós werm tseruk noa d’r waan.  Wat noen jedoa, daat ze bij ziech zelver. Wie mós iech noen um Joddes wil sjpriet in d’r waan krieje? Ópins zoog zie in de ek van d’r waan inne pispot, dem zie vuur de nieëkste patiënt in d’r waan hauw i-jelane. Himmelsvroeë , mit d’r pispot i jen heng jong zie noa de tanksjtel, dong ’m vol mit sjpriet, en jong jans vuurzichtieg mit deë volle pot noa d’r waan. Doa aa kómme, sjód de sjwester de sjpriet in d’r tank. Óngerdes woare doa tswai moslims aakómme en woare ziech dat sjpel van de sjwester mit jroeëse oge an ’t bekieke. Die hant nit jewósd wie ze moeëte kieke. Zoeë jet hauwe ze nog noeëts jezieë. Doe zeët d’r inne moslim teëje d’r angere: “Wen deë waan sjtart, weëd iech katolliesj!”

VRUNDSJAF

Vrundsjaf is e miensje-leëve,
dat is neëme en óch jeëve.
Vrundsjaf is jemuutlieg en werm,
vrundsjaf is óch inne truestende erm.
Bij vrung darf me zieë , zoeë wie me is,
oane ’t jeveul tse han dat-ste lestieg bis.
Va vrung doa kan me vöal va liere,
doarum hoad iech mieng vrung i iere.
Ee jesjutsd leëve is ,
diech óp heng jedrage veule.
’t Jruetste jeluk in die leëve is,
de leëfde en werme vrundsjaf in de ieë.

HENG

De linker wees döks nit wat de reëter deet,
d’r inne maat ing voes, d’r angere inne jrós.
d’r inne keurt, d’r angere kratst,
d’r inne is vrij en d’r angere sjleeft ing last.

De heng dunt wat d’r jees wil,
döks winke, dan werm sjtil.
Heng sjprèche inne liefsjproach
lósse zieë weë-ts te bis.

Wat me doa óch mit kan zage;
sjtil zieë, vräud en vrundsjaf oesdrage.
Heng kanne trueste, prieze, mar óch jet
reët sjtelle.

’t Rikke van ing hank
sjöpft inne vertrouwensbank.

VRID

Iech versjtón de welt nit mieë, Martin. Uvveral is jet loos. In ’t ee lank krig, in e angert kan me ziech pollietiesj nit versjtoa. E jroeës vólk van lu die ziech óp ’t houwe aaf teëje jet ópwerpe. Lu óngeree hant krach en verjunne ziech nog nit ’t lit in de ouwe. Óp d’r TV en i de tsiedónk ziet en leëst me alling nog mar van moad en doeëdsjlaag. Wie mós dat i Joddesnaam wieër joa, Martin.

Doe has reët Joep, mar e passend antwoad jieët ‘t nit. Went d’r inne miensj al ins jet mieë van d’r angere kuet verdrage, went me al ins aofe sjtöng vuur e jesjprieëch koeët de welt al jans angesj oeszieë. Wail in e jesjprieëch kan me vöal dinger óp ing ansjtendieje maneer zage en besjprèche, woadurch me mieë versjtendnis vuuree kan krieje, Joep.

Iech jeleuf, Martin, dat ’t jraad doa aa felt, óp jiddes niveau, zoeëwaal hoeëg als neer.

Doe has reët Joep, inne miensj muet ziech kanne verzetse i de jedanke van e kink, wail doa zitst nuus verkieëd i, alling mar vrid.

Ózze noaber, d’r Din, is óp ing van zieng reze, durch ’t norde va Noorwegen in de plaatsj “Narvik” dit bildsje tjeënkómme, woa dróp jesjrève sjteet:

Vrid is e versjprèche vuur de tsouwkónf.

Jraad dat is doch d’r wónsj va jidder miensj. E tsietsje jeleie, Martin, zoog iech e bildsje mit inne bezóngere teks. Me mós effe noadinke, dat is óch d’r tswek d’r van, vuurdat ’t kwartje vilt.

VRID ÓP EËD

Auwieë Martin, went jiderinne ziech die wöad e bis-je eje kuet maache, da zeug de welt jans angesj oes.

Doa has doe reët Joep.

’t Leëve,

’t Leëve van uuch en óch dat van miech, kent zieng ups en zieng downs. Vier miensje leëve tusje hofnoeng en verdrós, tusje zörg en vräud. Vier kenne de vräud van ’t leëve en van de leëfde vuuree. Vier vräue ós in die ainmalieje welt um die prechtiege kluur en fassoeng van blom en plants. Evvel vier kenne óch ’t verplekke van de blomme, de pieng van ’t alling zieë, d’r angs vuur krankheet en teëjesjlaag, en óch ’t auwer weëde, vilt lang nit ummer mit.

Ós leëve is vol lit en duuster. Óp vöal plaatsje en i vöal leng óp dis welt leëve lu in de hofnoeng dat d’r vrid ’t zal winne van d’r krig, en woa lu in ’t jevengnis zitse oane sjood… Dink mar ins an al die lu die hónger lieje, an al die lu die pieng hant van ’t ónreët dat hön weëd aa jedoa, nit vrij zunt en leefde misse.

D’r Herjod is jeboare… e Lit is ópjesjtange, hure en zinge vier mit Krismes….mar…. weë durft dat an al die höngerieje, jesjlage en ontrueslieje lu tse vertselle? En doch, Zie Lit zal sjienge in ‘t duuster… dat is dat wat ós weëd vuurjehaode.

Mar ’t is a ós doa ee antwoad óp tse jeëve. Krismes is nit alling mar jet van vruier, krismes passeert hu, mörje jiddere daag óppenuits. Vier mósse ós vuur dat Lit i-zetse, e jroeës deel van de vrid likt i ós heng. Vrid is doa woa me ziech óngeree deet respektere, ziech óngeree sjtutse deet, jraad i sjwoar tsiete.

Wie fain kan ’t zieë went inne noa diech loestert, wents te dan…. dát kans zage…, wát-s te óp deë momang jeer kwiet wils, én….. dat deë angere doavuur aofe sjteet. Vrid sjtroals te oes. Wen me d’r angere lieët veule dat me hem of heur nuedieg hat…. en me ziech óngeree reët in de oge durft tse kieke.

Dan zal ós welt jans anges oes zieë.
Vrid óp eëd a alle lu
Die van jódde wille zunt.

Hinger Herjods ruk

Joep, noen wie iech miech hei e bis-je heem bejin tse veule, in ’t HATS van Kirchroa in ós sjun tsentroem en al ins zoeë um miech erum kiek, vilt miech óp dat iech durch de vinstere van d’r Hub, nog inne noaber plai zie ligke, mit inne wèg deë wie miech jezaad woeët hinger Herjods ruk oes kunt. Jezieë han iech d’r Herjod nog noeëts, waal vöal van Hem jehoeëd en uvver Hem jeleëze.

Ja Martin , dat-s te uvver d’r Herjod jehoeëd has, als filosoof doa kan iech miech jet bij vuurstjelle, doe has ja zelver uvver Hem jesjrève. Heë sjteet jenauw hinger miech. Vier sjtunt, zoeë wie me zeët, mit de rugke noa ee.

Leve Joep , doe wils miech doch nit zage, dat d’r Herjod i Kirchroa woeënt. Is ’t da doch woar, wat dökser jezaad weëd, dat d’r Herjod inne Kirchröadsjer is ?

Martin, Martin, dat is Heë zelver nit, d’r Herjod hat hei óch nit jewoeënd. Wat doa sjteet, dat is e sjtandbild van Hem. Zaan mar e doepliekaat, mar da van sjtee.

Moddersjproach

Ós moddersjproach, ’t Kirchröadsj plat, ing sjproach is, deë óp ing bezónger maneer oesdroek jieëft van ós verbank mit d’r jeloof. Wie meens te Martin? “went me ziech pieng deet, da zeët inne Kirchröadsjer “Sacrament”. Went deë ziech evvel richtieg pieng deet da zeët heë “Herjodsacrament”. Kunt dan óch nog ins blód in ’t sjpel da weëd dat “Himmelherjodsacrament”.

Woad

Wöad kanne hel zieë, wöad kanne leef zieë. Ze kanne inne krenke, evvel óch inne vräud sjenke. Döks óch bringe ze verdrós erjer nog, bejriefe vier ze nit. Ins van opreëtheet, dan van domheet. Wöad sjprèche, wöad brèche. Óch kanne ze oane ’t tse wille sjprèche uvver koa dinger. Döks dunt vier ze broeche oane doa bij noa tse dinke. Doch heë, deë dinkt bij wat heë zeët, kan bij jidderinne tse reët.

Iech en Doe

Iech han ee jesjprieëch darve han mit ózze aod minister Premier Dries van Agt, d’r Paul van Vliet, Gouverneur Bovens, Burjemeester Jos Som, d’r jroeëse initiator van “Euriade” Werner Janssen en nog vöale, vöale angere. Jraad dat jesjprieëch óngeree woa d’r anlas dat iech jevroagd woeët jet uvver ’t Martin Buberplai tse sjrieve, wat iech van hatse jeer han aajenoame. Vuur miech koeët ‘t zoeëmar inne plai zie of weëde, woa de jroeësmechtieje zoeëwie de presidenten van de janse welt ziech treffe en óngeree i jesjprieëch junt wie “doe en iech”. Wat zou d’r Martin Buber doa vroeë mit zieë. Wail, dat is ja woa heë i jeleuvet en vuur jeleëfd hat.”