E

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

e pers vnw hij, ie. E hat ’t nit jewósd.Hij wist het niet. Wat hat e da? Wat heeft hij dan? Zie: heë.

eonbep.lidw ’n, een. Zie: inne.

ech(t) bw echt. Is dat ech jood?Is dat echt goud? Inne echte Kirchröadsjer. Een echte Kerkradenaar.

eetwo een. Zie hant mar ee kink.Ze hebben maar één kind. Zie ook: ingen inne.

eech v (eeche, eechs-je) eik. De eech va Blierhei. De eik van Bleijerheide.

eechebn[ee’che] eiken. Ing eeche duur. Een eiken deur.

eechelv[ee’chel (eechele, eechelsje) eikel.

eecheppelsjeo[eech’eppelsje] (eecheppelsjer) eikel.

eechelkaffieëm[ee’chelkaffieë] eikelkoffie.

eechheursjeo[eech’heursje] (eechheursjer) eekhoorn.

eed m eed. Doa don iech inne eed óp.Daar doe ik een eed op.

eëdst v aarde, grond. De eëd puutsje. De grond kussen. Heë kriet jee bee an eëd.Hij krijgt geen steun. Dat vilt in jouw eëd.Dat valt in goede aarde. Die hant d’r himmel óppen eëd.Ze hebben de hemel op aarde. Himmel en eëd.Hete bliksem. Dat hat hem ónger de eëd braad.Ze is verantwoordelijk voor zijn dood. Doa kans te van jen eëd èse .Daar kun je van de vloer eten. Inne i jen eëd sjtèche. Iemand begraven.

eëdeww[eë’de] eëdet, je-eëd aarden. Deë apperaat is je-eëd. Dat apparaat is geaard.

eëdebn[eë’de] aarden. Ing eëde pief. Een aarden pijp.

eëdvoelbw[eëd’voel]vergaan. Heë is al joare eëdvoel. Hij is al jaren dood.

eëg st v (eëge, eëgs-je) eg.

eëjebn[eë’je] eggen.

eejöariegbw/bn[eejöa’rieg] eenjarig.

eekenniegbw/bn[ee’kennieg] eenkennig. Dat kink is eekennieg. Dat is een eenkennig kind.

eëlebn[eë’le] (eële, eëlsje) el. Ing eële sjtaof.Een el stof.

eëls st v (eëls-je) els, een Limburgse kruidenbitter.

eeltst o eelt. Eelt ónger de vus.Eelt onder de voeten.

eemansakkoadm[ee’mansakkoad] eenmansakkoord, een eentonig deuntje.

eemoalbw[ee’moal] eenmaal. Eemoal jejeëve | bliet jejeëve | kapelsje, kapelsje | d’r kop aaf.(oud versje). D’r pastoer preëdiegt mar eemoal. Ik zeg het maar één keer. Nog eemoal en da jieëfs te ee.(Als je iemand voor de 3e keer ontmoet, moet hij een rondje geven).

eemoaleeo[eemoalee’] tafeltjes van vermenigvuldiging. Heë kent ’t eemoalee nog nit. Hij is dom.

een m (ene, eensje) stok. In de zegswijze: Losse vier noa d’r een óp joa.Laten we gaan slapen. De honder zunt noa d’r een óp.De kippen zijn op stok.

eenlieg bw [een’lieg] eender, lijkend op. Dat ziet dem eenlieg. Dat is typisch voor hem.

eënsj st bn/bw ernstig, serieus. Inne eënsje miensj.Een ernstig persoon. Dat woar eënsj jemind.Dat was serieus bedoeld.

eëpelst m[eë’pel] (eëpel, eëpelsje) 1 aardappel. De eëpel oesdoeë.De aardappels rooien. De eëpel ikeldere.De aardappels opslaan in de kelder. De eëpel aafsjudde. De aardappels afgieten; ook: plassen. Heë hat de eëpel an ’t bluie. Hij heeft een gat in de hiel van z’n sok. De domste boere hant de dikste eëpel. Het geluk is met de dommen. 2 uilskuiken. Wat bis doe inne eëpel!Wat ben je een uilskuiken!3 kop. Heë is óp d’r eëpel jevalle.Hij is gek geworden.

eëpelsjlaatv[eëpelsjlaat’] aardappelsla.

eëpelskroedo[eë’pelskroed] (eëpelskruudsje) aardappelloof.

eëpelsmeëlo[eë’pelsmeël] aardappelmeel.

eëpelsmetso[eë’pelsmets] (eëpelsmetser, eëpelsmets-je) aardappelmesje.

eëpelsjaal v [eë’pelsjaal] (eëpelsjale, eëpelssjeëlsje) aardappelschil.

eesjlieëferieg bn [ee’sjlieëferieg] eenpersoons. E eesjlieëferieg bed.Een eenpersoons bed.

eësterst v[eës’ter] (eëstere, eëstersje) ekster. Heë klauwt wie ing eëster. Hij steelt als de raven.

eësteroogo[eës’teroog] (eësteroge, eëstereugs-je) eksteroog.

eëts v (eëtse, eëts-je) erwt. Auw eëtse ópwerme. Oude koeien uit de sloot halen. Dat hat tswai eëtse óp e bret. Ze is zo plat als een snijplank. ’t Hat eëtse i jen sjong. Ze is een draaigat.

eëtseleutv[eë’tseleut] (eëtseleute, eëtseleutsje) erwtepeul.

eëtserieso[eë’tseries] (eëtseriezer) erwtenrijs.

eëtsetsellerm [eë’tsetseller] (eëtsetsellere, eëtsetsellersje) gierigaard.

eëtsetsoepv[eë’tsetsoep] (eëtsetsoepe, eëtsetsuupje) erwtensoep.

eëtsjst bw heel, erg. ’t Is eëtsj kaod.Het is ijskoud. Eëtsj lang jeleie. Heel lang geleden.

eëvebw[eë’ve]even. Eëve tsale. Even getallen. Eëve jroeës en eëve loeës.Van kinderen kun je niet anders verwachten.

eeveldiegbw[ee’veldieg] (eeveldiejer, eeveldiegste) eenvoudig, onnozel. Dat woar e jód, eeveldieg miensj-je.Dat was een goed en eenvoudig mensje.

eeveldiegheetv[ee’veldiegheet] eenvoud. Eeveldiegheet tseert. Eenvoud siert.

eëzelm[eë’zel] (eëzele, eëzelsje) ezel. Iech bin nit jewend eëzele tse drage (gezegd wanneer iemand op je leunt). Deë is inne eëzel in d’r jalop oes jen vót jevalle. Die is vreselijk dom. Dat weëd inne eëzel (gezegd als een baby lang op zich laat wachten). Deë is toch besjtimd van inne eëzel durch ing sjtalduur de welt i jevótsd.Die is hartstikke dom. Went me inne eëzel noa Roeëm sjikt, kriet me e jries deer tseruk. Iemand die geen hersens heeft, kun je niets bijbrengen. Inne eëzel neumt ziech zelver ’t ieësjte. De ezel noemt zichzelf het eerst.

efvletter f. Heë kank dat oes de ef. Hij kende dat op zijn duimpje.

effebw[ef’fe] 1 effen. Deë antsóg is effe bloa. Dat kostuum is effen blauw. 2 eventjes. Kóm ins effe mit.Kom jij eens even mee. Waad ins effe.Wacht eens even.

ejaalbw[ejaal’] ook ejalieg bw [eja’lieg] om het even. ’t Is miech jans ejaal. Het kan me niets schelen.

ejebn[ej’e] eigen. Heë vilt uvver zieng eje bee.Hij strompelt over zijn eigen benen. Iech sjlon diech mit dieng eje wöad.Ik vang je met je eigen woorden. ’t Hoes woar zie eje.Het huis was zijn eigendom.

ejedomm[e’jedom] (ejedommer, ejedömsje) eigendom,

ejedömmerm[e’jedömmer] (ejedömmere, ejedömmersje) eigenaar.

ejehendieg bw [ejehen’dieg] eigenhandig. Dat han iech ejehendieg jesjrève. Dat heb ik eigenhandig geschreven.

ejentliegbw[e’jentlieg]eigenlijk.

ejewies bn/bw[ejewies’] (ejewiezer, ejewieste) eigenwijs.

ejezinniegbn/bw[ejezin’nieg] eigenzinnig.

ejieptiesjbn [ejiep’tiesj] Egyptisch. Ejieptiesje dauw. Reseda.

ejummieg bw [ejum’mieg] ach! och! (uitroep van verbazing of medelijden). Ejummieg, is heë doeëd?Ojee, is hij dood? Ejummieg nee, wat-s te nit zeës!Wat je niet zegt! Zie ook: ojummieg.

ek m (ekke, eks-je) hoek. Has doe óp inne ek jesjtange? (gezegd wanneer iemand verkouden is) Vuur sjtroaf in d’r ek sjtoa.Voor straf in de hoek staan. Heë hat inne ek aaf. Hij is niet goed wijs. ’t Felt an alle ekke en kante. Er mankeert van alles aan. Heë is d’r ek um.Hij is dood.

ekbredsjeo[ek’bredsje] (ekbredsjer) hoekconsole.

ekelm[e’kel] (ekele, ekelsje) 1 walging, afkeer. 2 kwal, mispunt. Wat bis doe inne ekel!Wat ben jij een mispunt.

ekele, ziechww[e’kele] ekelet ziech, ziech je-ekeld walgen.

ekelhaf bn/bw [e’kelhaf] (ekelhafter, ekelhaftste) walgelijk, afstotend.

ekeliegbw[ek’elieg]walgelijk, afstotend.

ekeliegheet v [e’keliegheet] gemeenheid, walgelijkheid, lelijkheid. Iech jräuel miech van dis ekeliegheet. Ik gruwel van deze lelijkheid.

ekkepietm[ek’kepiet] (ekkepiete) baliekluiver.

ekkewerpeww[ek’kewerpe] een soort balspel.

ekkieg bw[ek’kieg] hoekig.

eksertsietsiejemv[eksertsie’tsieje](eksertsietsies)retraite.

eksiestereww[eksieste’re] eksiesteret, eksiesteerdbestaan.

eksiestentsv[eksies’tents] positie. Heë hat ing jouw eksiestents. Hij heeft een goed leven.

eksjaafo[ek’sjaaf] (eksjafer, eksjeëfsje/eksjeëfje) hoekkast.

eksjrank m (eksjrenk, eksjrenks-je) hoekkast.

ekskezereww[ekskeze’re] ekskezeret, ekskezeerd excuseren. Ekskezeert jevelles.Neem me niet kwalijk.

ekspresbw[ekspres’] expres, met opzet. Zie ook: espres.

ekstemereww[eksteme’re] ekstemeret, ekstemeerd achten, waarderen.

ekstrabw[eks’tra] 1 extra, erbij. Doe kries nog jinne jäöle ekstra. Je krijgt er geen gulden bovenop. 2 met opzet. Noen don iech ’t ekstra nit!Nu doe ik het met opzet niet!

el Zie evvel.

elbersl v[el’ber] (elbere, elbersje) aardbei. Weë elbere wilt plukke, deë mós ziech bukke. Je krijgt niets voor niets.

elberesjtroechm[el’beresjtroech] (elberesjtruuch, elberesjtruuchs-je) aardbeiplant.

eldere st mv [el’dere] ouders. ’t Kink liecht óp de eldere.Het kind lijkt op de ouders. Heë pramet dem ing en die woar nit va sjleëte eldere. Hij verkocht hem een oplawaai en die was niet mis.

elderliegbn[el’derlieg]ouderlijk. Elderlieg hoes.Ouderlijk huis.

elektriesjbn/bw[elek’triesj] elektrisch. Deë wurpt mit elektriesje wöad. Hij gebruikt moeilijke woorden.

elements bn[elements’] drommels, deksels. Dat is ing elementse prie! Dat is een brutale meid.

elendiegbw[elen’dieg]ellendig.

elf tw elf. Elf d’r jek (gezegd als nummer 11 bij het kienspel wordt getrokken). Heë hat d’r hód óp haover elf sjtoa. Zijn hoed staat op halfzeven/hartstikke scheef.

elfdetw[elf’de] elfde. D’r elfde van d’r elfde (11 november; begin van het carnavalsseizoen).

elleboag m [el’leboag] (elleböag, elleböags-je) elleboog. Vier kanne ós de hank rikke bis an d’r elleboag.Wij zijn aan elkaar gewaagd. Mit de elleböag wirke.Ten koste van anderen voordeel behalen. Heë joof miech ing hank bis an d’r elleboag. Hij was overdreven vriendelijk.

els m alsem; elsbitter, een alcoholhoudende kruidendrank.

elsofbw[elsof’] alsof. Zie ook: alsof.

e(l)swiebw[elswie’] zoals,

elveroadm[el’veroad] Raad van Elf (carnaval).

emfange ww [emfan’ge] emfanget, emfange ontvangen. Wie me kunt jejange, zoeë weëd me emfange.Zoals men zich opstelt, zo wordt men bejegend.

emfankm[emfank’] (emfeng, emfengs-je) ontvangst, receptie.

emfeële ww[emfeë’le] emfool/emfeëlet, emfoale aanbevelen.

emfenger m [emfen’ger] ontvanger (van belastingen).

emfenglieg bw [emfeng’lieg] ontvankelijk.

emmerm[em’mer] (emmere, emmersje) emmer. D’r reën koam mit emmere oes jen loeët.Het regende pijpenstelen. Óp d’r emmer joa. Zijn grote behoefte doen. Deë hat de bee noa d’r emmer sjtoa. Hij heeft o-benen. Óp d’r emmer kómme. Zijn neus stoten. Vieze emmer!Viespeuk!

emmerwiesbw[em’merwies] met emmers. ’t Rent emmerwies. Het regent pijpenstelen.

enbw/vwen. En, wie jeet ’t? Vertel eens hoe het gaat. Heë en zieng vrundin woare óch doa.Hij en zijn vriendin waren er ook.

end st o eind(e). Doa is ’t end va voet.Daar is het einde zoek. Die woeëne an ’t end van de welt.Ze wonen ver weg. Deë kan óch jee end vinge.Hij praat maar door. Wen dat mar e jód end hat.Als dat maargoed afloopt. Ook: eng.

end sl v(ende, endsje) eend. In de möllebende | sjloge ziech de ende | sjloge ziech de janse naat | dat dat kinke nit sjloffe kank | Wie heesj dat kinke | Julde rinke | Eppelsje, beppelsje bóffink (kinderrijmpje).

endeww[en’de] endet, je-ended eindigen. Woa mós dat ende! Hoe zal dat aflopen!

ende-aio[en’de-ai] (ende-aier) eendeëi.

endepoolm[en’depool] (endepeul) eendenvijver.

endereww [en’dere] enderet, je-enderd veranderen. Vriedesweer, zóndesweer, zamstesweer endert jeer.Het weer is veranderlijk. Doa endert jinne jet aa.Daar verandert niemand wat aan. De kleier endere.De kleren vermaken.

endereww[en’dere] ziech endere, enderet ziech, ziech je-enderd veranderen, anders worden.

endevótv[en’devót](endevótte, endevuts-je)stuit van een eend. Heë pitsjt mit de oge wie ing endevót.Hij knippert heel erg met de ogen. Dem jeet de moel wie ing endevót.Hij praat zonder ophouden. Heë kemt ziech de hoare in ing endevót.Hij kamt zijn haar achter in een punt (ouderwets kapsel).

endewassero[en’dewasser] spuitwater.

endlieg bw [end’lieg] eindelijk. Ook: indlieg.

eng st bn/bw (enger, engste) eng, nauw. Besser in de wie welt wie in d’r enge boech (gezegd als iemand een wind laat). Dem is d’r kraag tse eng. Hij windt zich op, hij heeft zorgen.

eng st o eind(e). Doa is ’t eng va voet.Daar is het einde zoek.Ook: end.

engelst m[en’gel] (engele, engelsje) engel. Dat is inne sjunne engel i jen himmel (gezegd als troost bij de dood van een kindje). Ing vol vrauw is inne engel in bed.Een dronken vrouw is lief in bed. De engele sjlabbere (gezegd wanneer het regent). De engelsjer sjudde hön bedsjer oes (gezegd wanneer het sneeuwt). Went inne klinge diets in d’r sjlof laache deet, da sjpieëlt heë mit de engelsjer.Als een baby in zijn slaap lacht, dan speelt hij met de engelen. Alle leef engele, sjtut ós bij! (uitroep van schrik). Inne engel mit ing b d’rvuur.Bengel. Ziech d’r Engel-des-Here beëne.Heel veel bidden. Dat sjmaat elsof miech e engelsje óp de tsong pist.Dat smaakt heerlijk.

Engelank pltsn [en’gelsje] Engeland.

engelsjeo[en’gelsje] (engelsjer) bruidje in de processie.

engelehoaro[en’gelehoar] engelenhaar. Engelehoar in d’r krisboom. Engelenhaar in de kerstboom.

Engelenderm[En’gelender](Engelendere, Engelendersje) 1 Engelsman. 2 Engelse sleutel.

Engliesjbn/bw[En’gliesj] Engels. E bis-je sjeef is Engliesj. Een beetje scheef is in de mode, gezegd als iemand iets scheef timmert.

engs bw aan het einde van. Engs de/dis wèch.Aan het einde van de week. Engs meëts. Aan het einde van maart.

engsliegbn/bw[engs’lieg] angstig.

eniegstbw[e’nieg] eens. Vier zint ós enieg.We zijn het eens.

eniejeww[e’nieje] ziech enieje, eniejet ziech, ziech je-eniegd het eens worden.

enkersjeo zn[en’kersje]ankertje, klein vat. E enkersje beer. Een vaatje bier.

ensjeleww[en’sjele] ziech ensjele, ensjelet ziech, ziech je-ensjeld elkaar plagen. Die tswai zint ziech ummer an ’t ensjele.Die twee plagen elkaar altijd.

entaüsjeww[entaü’sje] entaüsjet, entaüsjdteleurstellen.

entaüsjoeng v [entaü’sjoeng] (entäusjoenge, entäusjuungs-je) teleurstelling.

entjeëje bw[entjeë’je] tegemoet. Iech kóm uuch mit d’r pries jet entjeëje.Ik zal wat van de prijs afdoen.Zie ook: entjeën.

entjeën bw[entjeën’] tegemoet.Zie ook: entjeëje.

entjoaww[entjoa’] entjong, entjange ontgaan.

entsjlisseww[entsjlis’se] ziech entsjlisse, entsjlisset ziech(verouderd: entsjloos ziech), ziech entsjlaose besluiten.

entsjloesm[entsjloes’](ensjluus, entsjluus-je)besluit (persoonlijk).

entsjuldiejeww[entsjul’dieje] ziech entsjuldieje, entsjuldiejet ziech, ziech entsjuldiegdzich verontschuldigen.

entreem[en’tree] entree.

entsuundoengv[entsuun’doeng] ontsteking.

entwidder of…bw[entwid’der] Oftewel. Entwidder dieng mam of diene pap mós noan sjoeël kómme.Oftewel je vader of je moeder moet naar school komen.

entzageww[entza’ge] ziech entzage, entzaat ziech, ziech entzaad ontzeggen. Eldere mósse ziech vöal entzage vuur hön kinger.Ouders moeten zich voor hun kinderen veel ontzeggen.

entzinneww[entzin’ne] ziech entzinne, entzinnet ziech, ziech entzonne zich herinneren. Dat kan iech miech nit mieë entzinne. Daar kan ik me niets van herinneren.

eraafst bw[eraaf’]naar beneden, omlaag. Ook: eraver.

eraafduieww[eraaf’duie] duiet eraaf, eraafjeduidnaar binnen werken. Deë kan ziech jet eraafduie. Die kan heel wat verorberen.

eraafhangeww[eraaf’hange] hong eraaf, eraafjehange naar beneden hangen.

eraafjoaww[eraaf’joa] jong eraaf, eraafjejange naar beneden gaan. Uur mót nog jet mit d’r pries eraafjoa.U moet nog wat met de prijs omlaag gaan.

eraafkómmeww[eraaf’kómme] koam eraaf, eraafkómme afkomen, naar beneden komen. Heë koam de trap eraaf.Hij kwam de trap af.

eraafkriejeww[eraaf’krieje] kroog eraaf(verouderd: kreeg eraaf), eraafkrèje door zijn keel krijgen. Heë kroog jinne móffel mieë eraaf.Hij kon geen hap meer eten.

eraaflofe ww[eraaf’lofe] lofet eraaf, eraafjelofe naar beneden lopen.

eraaflosse ww[eraaf’losse]loos eraaf(verouderd: losset eraaf), eraaf-jelossenaar beneden laten. De rolsjleëg eraaflosse.De rolluiken naar beneden laten.

eraafmaacheww[eraaf’maache] maachet eraaf, eraafjemaad afkammen, kwaadspreken. Die prie maat miech bij alle lu eraaf. Dat nest spreekt bij iedereen kwaad over me.

eraafroetsjeww[eraaf’roetsje] roetsjet eraaf, eraafjeroetsjd naar beneden glijden.

eraafrutsje ww [eraaf’rutsje] rutsjet eraaf, eraafjerutsjd naar beneden glijden. Doe kans miech d’r poekel eraafrutsje. Je kunt me gestolen worden.

eraafvalleww[eraaf’valle] vool eraaf, eraafjevalle afvallen, naar beneden vallen.

eraahoale ww[eraa’hoale] in de uitdrukking: Iech zal dem ins eraahoale.Ik zal hem eens zeggen waar het op staat.

eraawaseww[eraa’wase] waset eraa, eraajewase opgroeien. Eraajewase kinger,opgeschoten kinderen.

eraus bweruit, naar buiten (bij bevel).

eraverst bw[e’raver]naar beneden, omlaag. Zie ook: eraaf (ook in samenstellingen).

erbermliegbw[erberm’lieg] miserabel. Heë zoog erbermlieg oes. Hij zag er slecht uit.

erbermliegheetv[erberm’liegheet] pietluttigheid. Vuur zoeng erbermliegheet brings doe diech um?Wind je je op voor zo’n kleinigheid?

erbsjafv[erb’sjaf ] (erbsjafte, erbsjefje) Zie ook: erfsjaf.

erem[e’re] brede gang achter de voordeur (vooral in boerderijen). Doe kuns miech nit mieë uvver d’r ere. Je komt bij mij niet meer over de vloer.

erfo (boerenerf) (erve, erfsje) erf.

erf m vuil (op het lichaam). Kroef mar ins in de buud en sjoer diech d’r erf aaf.Ga maar eens in bad en borstel het vuil af. Doe has erf hinger de oere.Je hebt het vuil achter de oren.

erfdeelo[erf’deel] (erfdeler, erfdeelsje) erfdeel.

erffeëlerm[erf’feëler] (erffeëlere, erffeëlersje) erfelijk gebrek.

erfsjafv[erf’sjaf] (erfsjafte, erfsjefje) erfenis. Kóndsjaf is jing erfsjaf. Je kunt wel een zaak overnemen, maar niet automatisch de klanten.

erfsjtuko[erf’sjtuk] (erfsjtukker, erfsjtuksj-je) erfstuk. Dat bild is nog e erfsjtuk va mieng eldere.Dat beeld is nog een erfstuk van mijn ouders.

erfzöngv[erf’zöng] erfzonde.

erg oerg, aandacht. Doa hauw iech jee erg in.Ik lette er niet op.

ergbw kwaad, erg. Bis doe erg óp miech?Ben je boos op me? ’t Is erg koad. Ze is erg kwaad.

erg bw erg (erjer, ergste). ’t Is erg sjwoar. Het is erg zwaar.

eribw[eri’] erin, naar binnen. Ook: erinof erinner. (ook in samenstellingen)

erinbw[erin’] erin, naar binnen. Ook: eriof erinner. (ook in samenstellingen)

erinbringeww[erin’bringe] braat erin, erinbraad binnenbrengen, inbrengen.

erindoeëww[erin’doeë] dong erin(verouderd: doog erin), erinjedoa naar binnen doen. D’r sjlam erindoeë.

erindrieve ww[erin’drieve] drievet erin(verouderd: dreef erin), erinjedrève naar binnen drijven.

erinduieww[erin’duie] duiet erin, erinjeduid naar binnen duwen.

erinklumme ww[erin’klumme] klummet erin(verouderd: klom erin) erinjeklomme naar binnen klimmen.

erinkómmeww[erin’kómme] koam erin, erinjekómme binnenkomen.

erinlofe ww[erin’lofe]lofet erin (verouderd: leef erin), erinjelofe naar binnen lopen.

erinlosse ww [erin’losse] loos erin/losset erin, erinjelosse binnenlaten.

erinnereww[erin’nere] erinneret, erinnerd herinneren.

erinneroengv[erin’neroeng] (erinneroenge, erinneruungsje) herinnering.

erinróffeww[erin’róffe] róffet erin (verouderd: reef erin), erinjeróffe binnenroepen.

erinsjloaww[erin’sjloa] sjloog erin, erinjesjlage naar binnen slaan.

erinvalleww[erin’valle]vool erin, erinjevalle 1 binnenvallen. 2 in de val lopen.

erinwurjeww[erin’wurje] wurjet erin, erinjewurgd met tegenzin eten.

erjerm[er’jer] ergernis. D’r mieëtste erjer deet d’r miensj ziech zelver aa. Het meest ergert de mens zich over zichzelf.

erjereww[er’jere] ziech erjere, erjeret ziech, ziech je-erjerd zich ergeren. Ziech kapot erjere. Zich kapot ergeren. Erjer diech nit, angesj weëd diech ’t hemme tse kót.Wind je niet zo op, anders wordt je hemd te kort. Erjer diech nit, doa weëds te vliddieg va.Erger je niet, daar word je lelijk van.

erkv houten stuw (in een beek ten behoeve van een watermolen). De erk óptrekke.De stuwplank omhoogtrekken.

erkenneww[erken’ne] erkank, erkankd herkennen.

erkentliegbw[erkentl’ieg]erkentelijk. Heë hat ziech erkentlieg jetseegd. Hij was zeer erkentelijk.

erkentnies v [erkent’nies] (erkentniese, erkentnies-je) kennis, inzicht.

erkerm[er’ker] (erkere, erkersje) erker.

erkliereww[erklie’re] erklieret, erklierdverklaren.

erklieroeng v [erklie’roeng] (erklieroeng, erklieruungs-je) verklaring.

erleëveww[erleë’ve] erleëvet, erleëfdbeleven. Me kan vöal erleëve ier me van auwerdom sjturft. Men kan veel beleven voordat men sterft van ouderdom. Wens doe nit trek erin kuns, dan erleëfs doe nog jet.Als je niet direct naar binnen komt, zul je eens wat beleven.

erm sl m (erm, ermsje) arm. Mit de zieël ónger jen erm lofe.Met de ziel onder de arm lopen. Heë hat jinne matties in de erm.Hij heeft geen kracht in zijn armen. Heë is hoal bis ónger de erm.Hij rammelt van de honger. Erm zin han.

erm sl bn/bw (ermer, ermste) arm. Zoeë erm wie ing kirchemoes.Zo arm als een kerkluis. Zoeë erm wie Job.Zo arm als Job. Erm of riech, d’r doeëd maat alles jeliech.Arm of rijk, de dood maakt iedereen gelijk. Erm zin han. Teneergeslagen zijn. Jef ’t hem mar, da hat de erm zieël rouw. Geef het hem maar, dan zeurt ie niet langer. Inne erme sjloeb, sjloeker.Een arme sloeber. E erm sjoaf.Een arm schaap. Doe erme haos! Onnozele hals! Doa woar ’t ermedeies. Daar was armoe troef. Alles um jen erm en nuus in d’r derm. Bont om de arm, ijl in de darm.

ermbróch m [erm’bróch] (ermbruch, ermbruchs-je) armbreuk. D’r ermbróch hat miech orrentlieg jesjtuurd. Ik had behoorlijk veel hinder van de armbreuk.

ermdikbw[ermdik’]armdik.

ermedeiemm[ermedei’em]armoede. Doa woar ’t ermedeiem.Daar was armoe troef.

ermedeiesm[ermedei’es] (ermedeieze, ermedeies-je) stakker.

ermedokterm[er’medokter] (ermedöktesj, ermedöktersje) armendokter.

ermejeld o [er’mejeld] armengeld.

ermel m[er’mel](ermele,ermelsje)mouw.

ermelbredsjeo[er’melbredsje] (ermelbredsjere, ermelbredsje) mouwplank.

ermelsjótselm[er’melsjótsel] (ermelsjótsele, ermelsjutselsje) schort met mouwen.

ermezerkv[er’mezerk] (ermezerke, ermezerks-je) doodkist op kosten van het armbestuur.

ermluutsmieësieg bw [ermluuts’mieësieg] Ziech ermluutsmieësieg aasjtelle. Doen alsof men geen geld heeft.

ermódm[er’mód] armoede. Kunt d’r ermód in ’t hoes, vluugt de liebe de vinster oes. Komt er armoede in huis, dan komen er huwelijksproblemen.

ermslaocho[erms’laoch] (ermslöcher, ermslöchs-je) armsgat.

ermslengdev[erms’lengde] armslengte. Heë hauw ziech ermslengde jekotsd. Hij had z’n ziel uit zijn lijf gekotst.

ermzieëliegbn/bw[ermzieë’lieg] armzalig.

ernsbw/bnernstig. ’t Is nog nit besser; ’t is en bliet erns.Het is nog niet beter; het is en blijft ernstig.

eroesbw[eroes’] eruit, naar buiten. Endlieg han iech ’t eroes. Eindelijk heb ik het er uit gekregen. Mit zivve sjtich ’t dörp eroes zieë. Met grote steken naaien. Ook: eroezer. (ook in samenstellingen)

eroesbringe ww [eroes’bringe] braat eroes, eroesbraad naar buiten brengen, uiten.

eroesduie ww[eroes’duie] duiet eroes, eroesjeduid naar buiten duwen.

eroesfloetsjeww[eroes’floetsje] floetsjet eroes, eroesjefloetsjderuit glippen.

eroesfoesje, ziechww[eroes’foesje, ziech] foesjet ziech eroes, ziech eroesjefoesjd er tussenuit knijpen.

eroeshange ww[eroes’hange] hong eroes, eroesjehange uithangen. Doe hings miech ’t sjaos eroes. Jehangt me de keel uit.

eroeshoale ww[eroes’hoale] hoalet eroes, eroesjehold eruit halen.

eroesjoa ww[eroes’joa] jong eroes, eroes-jejange naar buiten gaan, uitgaan. ’t Jeet hem ee oer erin en ’t angert eroes.Het gaat bij hem één oor naar binnen en het ander naar buiten. ’t Is hei wie inne doevesjlaag: ’t jeet erin en eroes.Hier lopen de mensen voortdurend in en uit.

eroeskómmeww[eroes’kómme] koam eroes, eroeskómme naar buiten komen, voor de dag komen. Dat kunt miech a naas en oere eroes. Dat komt me de strot uit. Kóm ins mit de woarheet eroes.Vertel eens eindelijk de waarheid. Iech krien nog jeld va diech, kóm ins mit ’t potmanee eroes.Trek je beurs eens, ik krijg nog geld van je.

eroeskriejeww[eroes’krieje] kroog eroes(verouderd: kreeg eroes), eroeskrèje er achter komen; terugkrijgen. Dat krien iech doch eroes.Daar zal ik nog wel achter komen. Uur kriet nog jeld eroes.Jullie krijgen nog geld betaald.

eroeskroameww[eroes’kroame] kroamet eroes, eroes-jekroamduitkramen, onzin vertellen.

eroeslosse ww [eroes’losse] loos eroes(soms: losset eroes), eroes-jelosse uitlaten, naar buiten laten. D’r honk eroeslosse.De hond uit laten.

eroesmaache ww[eroes’maache] ziech eroesmaache, maachet ziech eroes, ziech eroes-jemaadervandoor gaan. Maach diech eroes! Daar is de deur! D’r Klös hat ziech evvel vrug eroes-jemaad. Klaas is vroeg het hoekje om gegaan.

eroesriese ww [eroes’riese] rieset eroes(verouderd: rees eroes) eroes-jerèse 1 uitscheuren. 2 eruit redden. Doa wilt inne d’r angere eroesriese.Daar wil de een de ander uit de nood helpen.

eroessjpringeww[eroes’sjpringe] sjprong eroes, eroes-jesjprónge er uit springen. Sjpringt óch jet vuur miech eroes?Valt er ook voor mij iets af?

eroestrekkeww[eroes’trekke] trók eroes, eroes-jetrókke eruit trekken.

eroesvleie ww [eroes’vleie] vloog eroes(soms: vleiet eroes), eroes-jevloage er uit vliegen. Nog ee woad en doe vleits eroes.Nog een woord en je vliegt de deur uit.

eroesvroage ww[eroes’vroage] vroaget eroes, eroes-jevroagduitdagen. D’r fiengste eroesvroage. De sterkste uitdagen.

eroeswirkeww[eroes’wirke] ziech eroeswirke, wirket ziech eroes, ziech eroes-jewirkd. In de uitdrukking: Heë hat ziech jód eroes-jewirkd. Hij heeft goed geboerd.

eroeszetse ww[eroes’zetse] zats eroes, eroes-jezatsd aan de deur zetten.

eroezerbw[eroe’zer] eruit, naar buiten. Ook: eroes.

eróngerjoaww[erón’gerjoa] jong erónger, erónger-jejange omlaaggaan. Uur mót nog jet mit d’r pries eróngerjoa.U moet nog wat van de prijs afdoen.

eróp bwnaar boven, omhoog. ’t Is de huekste tsiet; eróp mit diech!Het is de hoogste tijd, naar bed met jou!

erópvareww[eróp’vare] varet eróp(verouderd: voor eróp), eróp-jevare in een bepaalde richting rijden.

erumbw[erum’]rondom, omstreeks. Um Pingste erum.Rond Pinksteren.

erumdrieëne ww[erum’drieëne] drieënet erum, erumjedrieënd omdraaien. Bij diech drieënt e redsje verkieëd erum. Je bent niet goed snik.

erumdrieve ww[erum’drieve] ziech erumdrieve, drievet ziech erum(verouderd:dreef ziech erum), ziech erumjedrèveuithangen. Woa has te diech d’r janse oavend erumjedrève?Waar hing je de hele avond uit?

erumhantereww[erum’hantere] hanteret erum, erumhanteerdwild zwaaien. Doe móts mit dat mets nit zoeë erumhantere.Je moet niet zo wild met dat mes zwaaien.

erumhouweww[erum’houwe] ziech erumhouwe, houwet ziech erum, ziech erumjehouwezich afgeven met. Mit die bräu houw iech miech nit erum.Met die mensen wil ik niks te maken hebben.

erumjoa ww[erum’joa] jong erum, erumjejange gaan buurten. Vier junt e sjtöndsje erum.We gaan een uurtje buurten.

erumkómmeww[erum’kómme] koam erum, erumkómme aankomen. Kómt ins erum.Kom eens langs. Doa kan iech nit aa erumkómme.Op die manier moet ik er nog op toeleggen.

erumkriejeww[erum’krieje] kroog erum(verouderd: kreeg erum), erumkrèje ompraten. Dem kries doe nit zoeë jauw erum.Die krijg je niet zo snel op andere gedachten.

erumlofeww[erum’lofe] lofet erum(verouderd: leef erum), erum-jelofe rondlopen. Heë leuft erum wie e verloare sjoaf. Hij loopt met de ziel onder zijn arm.

erumpungele ww [erum’pungele] pungelet erum, erumjepungeldmoeizaam dragen, rondsjouwen. De modder pungelet mit ’t kink erum.De moeder sjouwde met het kind rond.

erumsjloa ww[erum’sjloa] ziech erumsjloa, sjloog ziech erum, ziech erumjesjlage.Iech han miech al 25 joar mit ’m erumjesjlage. Ik heb het al 25 jaar bij haar/hem uitgehouden.

erumsjpringeww[erum’sjpringe] sjprong erum, erumjesjprónge rondspringen.

erumsjtreufeww[erum’sjtreufe] sjtreufet erum, erumjesjtreufdrondzwerven.

erumtrampeleww[erum’trampele] trampelet erum, erumjetrampeld ronddrentelen.

erumzitseww[erum’zitse] zoos erum, erumjezèse doelloos rondhangen.

erveww[er’ve] ervet, je-erfd erven. Weë jelukzieëlieg wilt sjterve, deë lieët de reëte erve. Wie gelukkig wil sterven, verdeelt het erfgoed rechtmatig.

ervemv[er’ve] erfgenamen. Vrug sjterve, verderve en jing erve (wordt gezegd bij inteelt).

èseww[è’se] oos/èset, jèse eten. Doa kan me van de eëd èse.Daar is het heel schoon. Heë eest wie inne sjuredrèsjer.Hij eet als iemand die heel veel honger heeft. Dat eest deë óp ziene kop alling.Dat kan hij alleen wel op. Doa eest me ziech krank aa.Dat is heel lekker. Jód èse en drinke hilt lief en zieël tsezame.Van goed eten en drinken blijf je gezond. Deë hat d’r ansjtand mit d’r sjuumleffel jèse. Hij is een onbehouwenkerel. Bij ’t èse mós me ’t drinke nit verjèse.Er moet altijd bij het eten gedronken worden. Doe kans diech nit mieë wie zat èse.Je kunt niet meer eten dan je maag verdragen kan. Èse bis me mit de vingere draa veule kan, bis d’r kuttel óp d’r sjtool sjteet.Heel veel eten.

èseo[è’se] eten, maaltijd. ’t Kink sjpieëlt mit ’t èse.Het kind speelt met het eten. Óch noa ’t èse weëd jebeënd.Ook na de maaltijd wordt gebeden. Ziech a jet tse weer èse.Zich iets tegen eten.

èsenstsietv[è’senstsiet] (èsenstsiete, èsenstsietsje) etenstijd.

èsenswaarv[è’senswaar] eetwaren.

èsj m as.

èsj v (èsje, e-sj-je) esboom.

èsjbakm[ès’jbak] (èsjbek, èsjbeks-je) asbak.

èsjeboom m [è’sjeboom] (èsjebeum, èsjebeumsje) esboom.

èsjekruuts-jeo[è’sjekruuts-je] askruisje. Ziech ’t èsjekruuts-je hoale.Op aswoensdag naar de kerk gaan om het askruisje te halen.

èsjermitwochm[esjermit’woch] aswoensdag, de woensdag na carnaval.

èsjesjaoso[è’sjesjaos] (èsjesjaoser, èsjesjäös-je) asla. Sjud ’t èsjesjaos leëg.Schud de asla leeg.

èsleffelm[ès’leffel] (èsleffele, èsleffelsje) eetlepel.

espresbw[espres’] expres, met opzet. Zie ook: ekspres.

essiegm[ès’sieg] azijn. Zoeë zoer wie essieg. Zo zuur als azijn. D’r knien in d’r essieg legke.Het konijn in azijn marineren. ’t Likt jet vuur dem in d’r essieg.Er staat hem nog iets te wachten.

estebleef bw [es’tebleef] asjeblieft. Wordt vaak verward met jevelles.

etepetetem[etepete’te] Pietje precies, een kieskeurige.

eujeww[eu’je] eujet, je-eugd met half toegeknepen ogen kijken, turen.

evanjeliejoemo[evanje’liejoem] evangelie. Wat deë zeët is jee evanjeliejoem. Niet alles wat hij zegt is waar.

evanjeliesj bn/bw [evanje’liesj] evangelisch.

evvelbw/bn[ev’vel] [ev’ver] maar, echter, wel. Dat doert evvel lang.Dat duurt wel lang. Heë zingt nit sjun, evvel hel.Hij zingt niet mooi, wel hard. Zie ook: evver.

evverbw/bn[ev’ver] maar, echter, wel. Erm, evver ierlieg. Die is echt arm. Zie ook: evvel.

ezoeëbw o[ezoe’ë] 1 zo, zo’n Die vrauw is werm ezoeë wied. Die vrouw is weer in verwachting. 2zonder. Doe kans dieng bótram óch ezoeë èse. Je kunt je boterham ook zonder beleg eten.

ezoenebw m[ezoe’ne] zo’n, zulke. Ook: ezoeng, ezoeë.

ezoengbw v[ezoeng’] zo’n, zulke. Ook: ezoene, ezoeë.