Frans Haselier
Went inne inne richtieje Kirchröadsjer sjriever jeneumd darf weëde dan d’r Frans Haselier. Wat deë allemoal sjrievet: romans, jesjiechtens, jediechter, lidjer, revues en dan nit tse verjèse dat e inne van de betste butereednere woar die Kirchroa oeëts hauw jehad. Heë leëvet van 1930 bis 2017 en hauw Jode Sjtere, Sjwatse katere, Julde Humor, professor van de NUL etc etc.
Inne vreëme in ’t dörp
Weë als vreëme in ’t dörp koam en moeët doa inne zukke, hauw heë hel papiere. Hauw e ’t jeluk dat e d’r brivvedreëjer tjeën ’t lief lofet, da jong ’t nog, mar angesj woeët e va eng tse bejing jesjikd. Den wat woar inne naam? Wie d’r Otermans Hennes ins bezuk kroog va inne wietsjiechtieje fetter, sjpillet ziech ’t nieëkste aaf.
D’r Hennes woar kneët óp inne boerehof deë Roeëm jenómd woeët. An d’r ejeneer – wie kan ’t angesj- woeët ‘d’r Paaps’ jezaad. D’r Hennes woar vrij-jezel en woeënet hingenum bij d’r boer in inne umjebouwde kouwsjtal. Heë hauw doa tswai tsimmere. Ee vuur tse sjloffe, mit bed, kleiersjrank, naatskammoeët en e Hillieg Hatsbild mit ee roeë lempje en ee jód tsimmer mit dusj, sjteul, fertiko, tsofa en ing modderjoades mit ee roeë lempje. Durch de wèch sjtong óch nog zieng zondese fiets doa. Dat alles woar wal zesserlai tsoate sjtiel, mar dat woar ejaal. Hoopzaach ’t woar propper. Óp ’t jebun balatoem en deë balatoem woar alles sjood. Den ’t woar ezoeë kómme. D’r vaste brivvedreëjer hauw ee bee jebraoche en woar vervange durch inne va boese ’t dörp en deë hauw de brivve die d’r Hennes van zie fetter hauw krèje ónger de vuurduur en ónger d’r balatoem jesjuufd. Bij d’r vaste brivvedreëjer wuur dat noeëts passeerd, en wail ‘vadder Bisjof’ nog noeëts pos hauw jehat, hai deë de brivve wal perzeunlieg aafjejeëve en wuur óch nit ieëder voet jejange vuurdat e jewesd hauw wat dri sjtong.
Mós iech uuch nog effe vertselle dat ze an d’r Hènnes ‘vadder Bisjof’ zate. Dat koam umdat heë bij d’r ‘Paaps in Roeëm’ woeënet, in celibaat leëvet en kieket en moelet of e alle moments ing ersjienoeng koeët krieje.
Wie d’r fetter ziech doe jeróffe volt d’r Hennes ins óp tse zukke, hauw e ieësj jesjrève. Drei moal en wie heë doa jee besjeed óp kroog, jong heë mar insop jód jeluk d’rhin. Wail ’t sjun weer woar en heë jinne zin hauw vuur ing sjtond óp de bus tse wade, sjpatseret heë d’r janse wèg aaf. In ’t dörp zoog me hem va wieds kómme en wós al lang dat doa inne vreëme koam, den inne hieziejer wuur joa de Kwatta-jaas aaf kómme.
De widvrauw Dillens – ’t Zeefje van d’r ‘lange boam’ -Jod hat ’m zieëlig – woar ’t jruëtste aod wief van ’t dörp en zörjet óch dat ’t óp d’r wèg woar vuur ’m ziech tse bekieke. Wie ’t doe óch nog aajesjpraoche woeët woar ’t dik doa.
‘Mörje madam.’
‘Mörje.’
‘Madam, kant uur miech flaich zage woa hei urjens d’r Herewèg is?’
‘Herewèg, Herewèg? Woa han iech dem? Wees iech nit. Móst uur doa urjens zieë?’
‘Joa, óp nommer drissieg.’
‘Weë mós doa da woeëne?’
‘D’r Hans Otermans.’
‘Otermans, Otermans? Ken iech nit.’
‘Dem móst uur evver kenne, heë hat doch zie janse leëve hei jewoeënd.’
‘Wem hat e ziech dan in d’r nak jehouwe?’
‘Wat jevelles?’
‘Iech meen: wem hat e jetrouwd?’
“Heë is jeleuf iech nog nit jetrouwd.’
‘Sjteet heë vuur vas in d’r Kwatta?’
‘????’
‘Iech meen: vrijt e?’
‘Dat wees iech nit?’
‘Wie zaat uur uur dat heë heesjet?’
‘Oterman.’
‘Wie aod is e dan?’
‘Iech dink wal ezoeë aod wie iech, effe uvver de vieëtsieg.’
‘Ejuzzes, hat uur d’r haove roeëzekrans jebeënd? Dat joof iech uuch evvel nit. Iech daat dat uur huegstens de sjong vuur de sjloebe jetoesjd hauwt. Meh ja.’
’t Zeefje van d’r lange boam – Jos hat ’m zieëlieg – sjweeg en keek d’r vreëme aa. Wie deë nuus zaat en alling mar dom tseruk kieket, jong ‘’t wieër.
‘Otermans, Otermans, wat deet deë vuur de kaos?’
‘Heë wirkt bij ’ne boer en doa wónt heë óch.’
‘Otermans, nit jetrouwd, nit in d’r Kwatta, hat d’r haove roeëzekrans jebeënd wirkt bij inne boer. Maria en Joeëzef nee, dat is d’r vadder Bisjof! Heesjt deë Otermans? Doa wuur iech noeëts óp kómme. Dem wees iech woeëne. Zut uur bekankd hei?’
‘Nee, jaar nit.’
‘Da huet, uur móst noen hei ’t jezenk óp en da links aaf hinger de hègke van ’t meusje-bendsje durch, uvver z’n Herjóds-dölper, dan sjnak de Polverjaas op bis an ’t eng van de welt, doa likt Roeëm en da vroagt uur doa mar ins an de kinger van d’r Paaps woa vadder Bisjof is.’
Noa nog oes-jevroagd tse zieë uvver de verwantsjaf mit vadder Bisjof en wat e ejentlieg bij ’m doeë jong, joof d’r fetter ziech, noa inne joddemörje jewunsjd tse han, op wèg.
De kinger van d’r Paaps zoge hem d’r berg óp kómme sjravele en zate óngeree dat doa inne jek noa hön koam, den ee vernunftieg miensj koam mit de fiets. Boave kómme róffet d’r fetter ee van hön bij ziech. ‘Kóm ins hei, ment je.’
’t Ment je koam.
‘Bin iech hei in Roeëm?’
‘Joa nónk.’
‘Wie heesjt doe da?’
‘Crombach.’
‘Bis doe da jinne van d’r Paaps?’
‘Joawaal, dat is d’r pap van ós.’
‘Kans te miech flaich zage of d’r vadder Bisjof heem is?’
‘Vadder Bisjof is nit heem, deë is mit de jeet noa d’r bók.’
‘Doert ’t da lang ier e tseruk is?’
‘Dat wees iech nit, dat likt an d’r bók.’
‘Woa sjteet deë bok da?’
‘Op de Jöbbelswei bij ’t 8 trappehoes.’
‘Wie kom iech doa?’
‘Jeweun, uur jut hei de wei aaf en kroeft an jen zie ónger d’r droad durch, werm droes, da sjtut uur in de Kwatta-jaas, die looft uur aaf en da komt uur van alling an ’t 8 trappehoes.’
‘En dan?’
‘Dan looft uur mar jeweun de naas noa.’
‘Wie, de naas noa.’
‘Vaweëje d’r bók, den went uur ’m nit ziet, da ruucht uur ’m wal.’
‘Aa zoeë, eh, bis te óch bedankd wa.’
‘Nuuks tse danke, ee dubbeltje is ó ch jód.’
Noa de kinger -’t hauwe d’r ziech óngertusje zivve verzammeld -allemoal ee dubbeltje jejeëve tse han, joof d’r fetter ziech werm óp wèg. Ieësj de wei óp, doe ónger d’r droad durch, hauw vunf minute nuëdieg um de bóks ónjeroamd oes d’r sjtacheldroad tse krieje en sjtong doe mit opjetrókke naas in de Kwatta-jaas. Uvver de ing kouwflat noa de anger sjpringend, huppelekee d’r berg aaf.
Heë proberet óch wal ins drumhin tse lofe, mar koam dan in anger ‘aod èse’ tsereët wat de lu doa hinger jelosse hauwe. Vroeë dat e óngerweëg nit oes-jeroetsjd woar, koam e ónge en vong ziech doa mit inne wusj jraas de ‘andenkens’ van de sjong tse wusje. Óngertusje keek heë oes noa ee hoes mit 8 trappe. Wie heë dat nit zoog, róffet heë werm e mentje.
‘Mentje, kans te miech nit zage woa hei urjens ’t 8 trappehoes is?’
‘Joawaal jevelles, doa sjtut uur mit de naas vuur.’
‘Iech tsel doch mar veer trappe.’
‘Dat sjtimt, mar tswai moal veer is ach.’
Noa die deepzinnieje oes-sjproach kroefet ’t mentje werm tusje de sjtang van ing herefiets die ’m vunf moase tse jroeës woar en voor voet. D’r fetter jong de veer tritte óp en kloppet óp de duur.
Tse verjeëfs. Heë wadet effe en boemzet nog ins. Jing sjtervenszieël tse hure of tse zieë. Doa óp jong heë mar ins hingenum kieke.
‘’t Ieësjte wat ‘’m ópvool woare veer trappe. Tswai moal veer is ach, woeët ‘’m noe óch duudlieg. Zieng naas woeët verammelesteerd durch inne erbermlieje jeróch. D’r bók woar dus óch doa.
Mit d’r zakdóch vuur ‘’t jezich vroaget heë an de vrauw die de wèsj óp an ‘’t hange woar: ‘Is vadder Bisjof nog bij d’r bók?’
‘Moeët uur ‘m dan jehad han?’
‘Joa.’
‘Woavuur?’
‘Iech wol ‘’m bezukke.’
‘Zut uur famlieje?’
‘Joa, inne fetter.’
“Nè, heë is nit mieë hei. Bauwer wie nit is e ziech in de sjoestereij ee drinke.’
‘Woa kan iech de sjoesterij da vinge?’
‘Die likt an z’n Herjodsdölper.’
‘Da ving iech ’t wal, óch bedankt, Adieë.’
‘Adieë.’
D’r fetter noom ziech vuur jinne mieë jet tse vroage en ’t van noen aaf aa zelver oes tse knobele. Wie heë doe kót bij z’n Herjodsdulper koam en urjens jet kloppe hoeët, jong heë dróp aaf en noa óp ’t jehuur aaf drei jaaste durchsjtreufd tse han, vong heë urjens in inne sjop d’r sjoester.
‘Mörje sjoester.’
‘Mörje heer.’
‘I s vadder Bisjof nit hei?’
‘Nee, waal zieng zondese sjong.’
‘Is e da óch nit hei jeweë?’
‘Joawaal, e mondieg, wie heë de sjong braat.’
‘Wienieë kunt e da werm?’
‘E zamsdieg, went e ze hoale kunt.’
‘Ze hant miech jezaad dat e in de sjoesterij is.’
‘Ao zoeë, da zut uur hei verkieëd, iech bin waal d’r sjoester, mar mit de sjoesterij mene ze de wieëtsjaf an jen Herjodsdölper.’
‘Aha. Ja, dan jon iech doa mar ins kieke. Mörje.’
‘’t Is al middaag.’
D’r fetter keek óp de oer, verdomme ’t woar al bauw haover ing. Woar e ziech doa al tswai sjtond noa d’r Hennes an ’t zukke, mar ja, went e ’m noen in de wieëtsjaf mar vong, da jong ’t nog.
Mar in de wieëtsjaf woar e nit mieë. Waal jeweë. Heë woar noen noa der Knoetsje-Pitter, inne knien jelde. Went e dem wól vinge, moeët e de kingerköpjere noa lofe bis an ’t sjtriechiezer, van doa oes…
Mar d’r fetter loesteret nit mieë, deë wórp vóftsieg tsents óp de tieëk, rennet de wieëtsjaf oes en sjprong in de bus die jraad halt hool.
En in dezelfde tsiet dat vadder Bisjof ziech aaf zoos tse vroage weë ’m in Joddesnaam jezoeëd muët han, vertsellet d’r tetter heem dat e d’r Hennes nit hauw vónge, mar waal in ee dörp jeweë woar dat bewoeënt woeët mit loeter jekke.
1972
Kuunsler Blubber
Óp verzuk van de Vasteloavendstsiedónk bin iech op bezuk jeweë bij inne van ós Kirchröadsjer kuunsler d’r Hennes Blubber. Iech tróf hem aa in inne auwe sjop tusje inne hoof pötsjer en pentsjer en koent ’m óp d’r ieësjte blik nit vinge. Noen hauw miech inne vertselt, dat wents te óp ee sjildersatelier koams en doe zoogs tswai eëzele, dat-s te dan deë aa moents sjprèche deë ziech beweëjet.
Iech: ‘Heer Blubber?’
Heë: ‘Ja?’
Iech: ‘Iech kom van de vasteloavendstsiedónk en wool jeer ee paar wöad mit uuch kalle. Allerieësj wool iech vroage: Blubber, is dat une richtieje naam?’
Heë: ‘Neë. Miene pap heesjt Leem en de mam Wasser mit d’r meëdjensnaam. Zoeë bin iech op Blubber kómme.’
Iech: ‘Uur wirkt nit mit verf mar mit pratsj, hat dat doa óch jet mit tse maache?’
Heë: ‘Nè, iech bin waal va Leem en Wasser bijee jeprotsjt, mar dat wilt nuus zage. Iech ving ezoeë, vier mósse mit ós kóns tseruk joa noa ’t bejin en in ’t bejin woar alles pratsj.’
Iech: ‘Darf iech miech une pratsj ins bekieke?’
Heë: ‘Joa, kiek mar ins wat iech miech zoeë al bijee jepratsjd han.’
Iech: ‘Hei hingt diech nog al jet pratsj bijee.’
Heë: ‘Dat is d’r pratsj van ee jans joar.’
Iech: ‘Wat sjtelt deë pratsj da vuur?’
Heë: ‘Dat wees iech óch nit. Dat kans te ’t betste an d’r Pierre Janse vroage, deë wees oes d’r jruetste pratsj nog jet sjuns tse hoale.’
Iech: ‘Kans te ejentlieg van deë pratsj leëve?’
Heë: ‘Nè, óp d’r momang loof iech in de W.W.’
Iech: ‘Wie kunt dat da?’
Heë: ‘Ja kiek, umdat ’t bauw d’r janse winkter nit jerend hat, zits iech noen oane pratsj en oane pratsj kan iech nit pratsje.’
1973
Konkoernuits
Noa vier oes ing jouw bron (’t Bergputs-je) vernome hant, weëd dizze zommer werm inne Weltmoeziekkonkoers jehaode. De janse welt zal dan werm i jen dörp vertroane zieë. Fiengeliengorsjester, bloaskappelle, kwetsjbuulessemble en kiedelinsjtroementliebhaber zalle ziech óp d’r noeëtebalk zoeëlang mit de noeëte um de oere houwe bis dat d’r betste jewonne hat.
Doabij zalle ’s werkeldaags nog jalakonzeëte jehaode weëde woabij jedanst en jezónge weëd. De sjieds- en jrensriechter zint al bekankd. Ze zint al dökser hei jeweë en wisse – um ins ee oeslendiesj woad tse broeche – ‘van toete en blazen’.
’t Hant ziech hóngede veraine aajemeld en um ’t poebliekoem waar vuur de fennegke tse jeëve mós natuurlieg jeselekteerd weëde en dat kost ’t kommietee oeser fennegke óch nog vöal vuts.’t Hat ziech tsoem baispiel vuur d’r bloaskonkoers inne vótsverain gemeld. Ze hant d’r heër Hub B. jesjikt um ins tse loestere wat dat woar en ’t ieëstje wat e zaat wie e tseruk koam woar: ‘Jonge, dat sjtinkt. Ze èse eëtsetsoep (doping?) en bloaze inne sjunne nommer voet mar bij de hoeëg tuen weëd gepitsjt en dan, effe kót en jód jezaad, ’t sjtinkt.’ Mit reët hat me hön aafjeweëze, umdat me nit wilt han dat ’t i Kirchroa al sjtinkt vuur dat die je-raffineerderij in Ternaaie veëdieg is.
Inne tswaide verain die hön sjwoar óp d’r maag likt is inne fleutekloeb oes Hamboerg. De huisvesting is al jerejeld, de Reeperbaan óppen Hei wilt ’n jeer han) mar me weest nit wat ’t is en doa zitst d’r knoa. Me hat d’r heer B d’rhin wille sjikke mar deë hat jewejerd, umdat e va fleute jing anoeng hat.
D’r oes 40 Indiane besjtoande Tamtamverain oes Amerika kunt waal. Ze sjlunt hönne wigwam óp in dejreun Long. Hönne Oppertamtamboermeter (’t ‘Hijgend Hert) is alling mar bang dat ze i Kirchroa nit wisse dat Indianer óch lu zint en heë hat al jezaad dat d’r ieësjte d’r betste, deë ’m ing plastiek tuut wilt vore, dróp kan rechne dat e de Tomahawk in de pruuk kriet.
Uur weest dan óch besjeed dat Indianer jing Herte zint. Wiese Amerikaner hant ziech i jroeëse tsaal jemeld. Ze zint óch zier welkom, al hant ze sjunner bee wie moeziek. Mar dat is óp de marsjewedstraide wal aabraad. Me hat hön waal verzoeëd i de Rodahal nit de Watergatesimfonie tse fiengelienge, umdat de zuiveringsinstallatie i jenne Bril nit berechnend is óp zoeë vöal zouwerij.
Van de Kirchröadsjer veraine hant ziech bis noen tsouw nog mar alling d’r ieësjte Kirchröadsjer Megafoonkloeb jemeld. Mar dat zal laider nuus weëde umdat ’t tse duur weëd um alling mar vuur dön ing tieëk óp de buun tse bouwe.
Jewejerd zint óch de Unter-Ober-länder oes Ober-Unterland (sukses nommer óp de plaat ‘Alle meine Endsjer). Me is va menoeng dat dat nit koeltoerel jenóg is. Waal kunt d’r Belsje Bloasverain St. Friet. Ze sjpille óp ee richtieg Belsj insjtroement: inne kamp mit parkamentpapier drum. Ze dunt oeser konkoer mit, umdat me nit wees i wat v’r dieviezejoeën dat me ze ónger mós bringe. Woa ze mósse sjlóffe weest me óch nog nit. Me tswiefelt tusje nui België of ing frieteboed.
’t Sjtriechorsjester Sankta Noedel oes Italië hant ze óch aaf mósse zage. Ze wólle hei d’r Makaronie Waltser va Vermisjellie óp ’t sjtriechbret bringe. Mar umdat vier in de Rodahal nit jenóg stjópkontaktehant um de sjtriechiezere aa tse sjlisse jeet dat nit durch.
Ainmalieg is óch ’t Pigmeekorps oes Tsentraal Afrika, die mit inne knuppel óp inge hoale boomsjtam houwe. Die dunt an de marsj-wedstraide mit en jeëve noaderhank nog ee jalakonzeët. ’t Kómmietee hat hön verzoeëd de boomsjtem zelver mit tse bringe, umdat doa hei bauw nit mieë aa tse kómme is. De knuppele kanne ze heem losse, d’r lofe d’r hei jenóg rónk.
’t Weëd nog vuur ing 20 man vuur hön óngerkónf jezoeëd, mer dat zal wal floepe. An ee Kingerbedsje de tswai man hant ze jenóg en mit ee pónk banane hat uur hön 3 daag zus.
Besjwieërliejer weëd ’t de 40 Dajaks – die drum bekankd zint dat ze nog lu èse – ónger tse bringe. Ze hant zelver aajeboane mit 80 man tse kómme: 40 vuur tse sjpille en 40 als proviand, mar me hat jesjrève dat dat (went ze mit de Fransiskaner-sjnitsje, ee Capucijnertsuupje en ee jlaas Trappiste beer tsevreie zint) nit nuedieg is. ’t Is ee kling korps en zoeëvöal patere hant vier nog waal (of nit?) um die paar mensjere zat tse krieje.
Uur móst mar nit tse zier óp die neerkieke den ’t zint jraad zoeng lu wie vier. D’r intsiegste óngersjeed is, went die ziech óngeree ópvrèse is ’t van d’r honger en went vier ’t dunt, is ’t van naid.
Uur ziet wal, de janse welt deet ziech muite vuur heierhin tse kanne kómme. ’t Is alling sjaad dat vier nit jenóg fenegke bijee kanne kratse um ós eje Nationaal Subsidie Orsjester hei tse krieje. Dat kunt dan óch alwerm nit.
Um d’r Vasteloavendsverain jet noa tse doeë, weëd óch inne Menner-Jala-Mörje jehaode. Me hat d’r Sjors Wiertz in d’r erm jenoame- en deë hat in Ejiepte 40 boechdanseresse aajenoame. Me rechent noen al óp ing vol hal. ’t Kómmietee is vuurneëmes ee busj-je oes tse jeëve. Doa sjtunt dan inne janse hoof wöad in die me broeche kan um ziech mit oeslender tse kanne versjtoa.
Ee baisjpiel: me zitst tse èse en inne Engelender vroagt wat e an ’t kuie is.
Me sjleet ’t busj-je óp en doa sjteet dan: rinkvleestsoep is ‘a little cow beef-tsuupje. Hiemel en eëd is Up stars and Underground en Herverekieës is Maggiefabriek-cheesje. Jemeklieg, nit woar?
Óch ’t bejrusse weëd duudlieg oeseree jelaad. Ee baisjpiel: ’ne Amerikaan vroagt: How do yoe doe. Da zeës te: ‘I häuvy my tsemlieg doe. Vroagt e ’t an de vrauw da zeës te: ‘Het huit ziech óch doe. Vroagt e ’t an uuch alle tswai, da zaat uur: ‘Vier hant ós doe jehouwe.’
Óch de jemeende Kirchroa maat ziech óp um de jeste jód tse kanne emfange. Me weëd ’t jewaar an de trotware die ze sjnak an ’t legke zint. óch weëd d’r wèg langs ’t sjlachhoes jemakkedamd. Mar of dat noen mit ’t oog óp d’r konkoer is, of dat me de kingerköpjes nuedieg hat um vuur de kirch tse legke, is nog nit duudlieg. Ejenlieg is ’t sjaad, den noen hauwe vier jinne nuedieg inne wèg tse tseje woa de Romeine nog uvver jelofe hant.
Dat waor ’t da vuurleufieg. Zouw iech nog jet nuits verneëme, dat hod iech uuch wal op de huegde.
1974
Visje vange
Heë woar ’t ziech mit de vrauw druvver eens woeëde, in d’r jezankverain woeët ts vul jedrónke. Doarum hauwe ze noa ing anger liebhaberij vuur hem umjekèke en dat woar de ieësjte kier nit, den vuur de nemlieje reë hauw de vrauw ’m óch al oes de harmonie, de sjutserij, d’r kejelkloeb en d’r sjpaarverain jedoa. Besjlaose woar woeëde dat heë van noen aaf aa visje dórf joa, den doa hauw heë de winniegste jeleëjenheet um d’r heer Bachus tjeën ’t lief aa tse lofe. Umdat heë doch bauw namensdaag hauw, hauw zieng vrauw oes-jemaad dat hem nuus angesj wie visj-jetsuuch jesjónke dórf weëde.
Aajetrouwde, klings-, eje kinger en anger ieëlend die heë ziech óp d’r haos jehold hauw, hauwe ziech nit losse lómpe en in plaatsj van de tsiejare en d’r auwe kloare woa heë ziech al wèche óp jevräud hauw, kroog heë noen ing visj-jeëd mit mölle, inne klapsjtool, tswai netser, ing mangel vuur d’r visj i tse doeë, went heë ins jet zouw vange, inne zuud-wester, vuur d’r reën, en inne koetsj mit jroeëse flemp draa vuur went ins ing wuste kier de zon zouw sjienge.
Mit dat al um- en aajehange zoog me hem noen ’s zondiegsmörgens mit ee jezich wie zivve daag reën noa de weiere va Rolduc joa.
De ieeësjte drei wèche woar heë mit ee lank jezich óp heem aa kómme. Nuus jevange. De veerde wèch hauw heë sjpas. Drei kier ópjehold, mar ze woare tse kling, tseruk jewórpe.
De vunnefde wèch woare ze al ee flink sjtuk jroeëser woeëde en hauw heë vunf moal jet oes d’r pool jehold, zaat heë. Mar heë hauw ze nit noa heem braad umdat ’t ziech nit loeënet um doa de pan vuur óp tse zetse.
Zieng vrauw vräuet ziech dat heë dat heë sjpas hauw, mar ’t vool heur waal óp dat heë wus noa menta ruuchet. De wèch dróp woare de visje al inne erm lank die heë jevange zouw han, mar noen hauw heë ze nit mit braad umdat heë de nui mangel nit wool verzouwe die ze hem jesjónke hauwe.
Zieng vrauw daat dat hee nit alling noa menta sjtinket mar óch nog tsemlieg sjeëlet. Wie heë evvel d’r zivvende zóndieg ing sjtond tse sjpieë koam en vertsellet dat heë tswai kanuzze zoeë jroeës wie ing roederboot jevange hauw die heë mar werm tseruk jewórpe hauw umdat doch jing pan in ’t janse hoes woar woa ze in passete, ziech aasjtoeëset mit moele, vöal tse sjnak lofet en trek noa ’t èse in sjlof vool, ja, doe kroog zieng vrauw ’t jeveul dat urjens jet nit klappet. ’t Woar heur óch ópjevalle dat heë, deë ieësj ummer al rauwelens visje woar jejange, noen ópins behekst woar um ’t mörjens de duur oes tse kómme. D’r mentajeróch óch jans angesj. Jraad of King-peffermunts bij Lucas Bols durch de disteleerderij sjpatseerd woar. Umdat ’t ing hienterliestieje prie woar, jong ze ziene jank d’r nieëkste zóndieg noa. Dee woar al va zivve oer voet en hauw al ach moal jet oes ’t wasser jehold, mar noadat zieng vrauw um ’n oer of nuung hinger ’m woar kómme zitse, floepet ’t nit mieë en bloof heë mit ee jezich wie inne moetduvel noa d’r sjtóp jranke. Zieng vrauw hauw ziech inne liksjtool en jet tse heëkele mitbraad, zats ziech zoeë breed wie ze woar hinger hem en vong trek aa tse vertselle wat ’t van de tswai sjweierdöatesj daat. Dat woar nit vöal jóds.
Wie ’t doamit veëdieg woar, keek heë op de armbandoer. Haover tsing. Heë bloof mar noa d’r sjtóp jranke deë ruiïeg in d’r weier dreef. Va haover tsing bis tsing oer hauw zieng vrauw nuedieg um oeseree tse legke, dat de doater ing erm sjwaad woar umdat ’t ziech zoene voelieg van inne keël in d’r nak jesjlage hauw. Heë vertrók jing mien en keek sjtoer nao d’r sjtóp deë ziech alling mar beweëjet went ing end langs sjwom. Zieng vrauw heëkelet en moelet fliesieg wieër.
Noen vertsalt ze wat de noabere links en reëts ziech in d’r loof van ’t joar allemoal vuur nuits aajesjafd hauwe en vroaget ziech doabij aaf woa ze ’t va dónge. Tjeën elf oer wós ze dat. Ze zouwe ’t ziech wal van de moel aafsjpliese, alling mar vuur an d’r hoeëvaad mit tse kanne doeë.
Heë woeët sjtillewèg karbiensetieg en sjeëlet va ieëlend noa d’r sjtóp.
Wie het evver noen al moelens heem in sjtroas d’r wèg uvverkweret, aavong tse vertselle wie ’t uvver de vrauw va tjeënuvver daat en heë ziech mit sjrek durch d’r kop loos joa dat doa vieëtsing hoezer sjtónge en dat ’t winniegstens haover tswai woeët ier ’t die allemoal durchjesjtreufd hauw, basjtet bij hem de baar en woar ’t vieëtsieg.
‘Verdomme nog ins,’ róffet heë oes, ‘hod doe ins tsing menute de moel ópee. Wie wilt ee miensj hei jet vange. Went iech inne visj wuur en hoeët ezoee inne papperlaie, da koam iech óch nit boaver wasser.’
Zieng vrauw woar jesjlage en wail ’t de ieësjte kier in drissieg joar trouw woar dat ’t va hem ee weerwoad kroog, hauw ’t jing wöad. Wus wie inne knien wórp ’t ’t heëkelwerk in de hanktèsj, klappet d’r sjtool tsouw en óngerwiels dat ’t ziech durch d’r kop loos joa wat ’t ’m allemoal ónger de naas zouw vrieve went heë jeliech heem koam, sjtievvelet het d’r berg eróp. Heë keek mit ee oog noa d’r sjtóp en mit ’t angert de vrauw noa.
Wie heë zoog dat ’t wied jenóg voet woar, drieënet heë vuurzichtieg an ’t möltje. D’r sjtóp koam lanksaam noader en wie heë an d’r kank woar, hoalet heë ’m boaver wasser. Ónger d’r sjtóp hong ee bubelsje, haofvol mit köslieje auwe kloare. Wie heë ’t flesj-je in heng hauw, dong heë d’r sjtóp d’r vanaaf en wusjet mit d’r mouw d’r haos van de flesj ring en wail heë zoeë lang hauw mósse wade, vong heë ziech noen inne jroeëse visj va veer sjluuk lank. Doe dong heë mit zörg d’r sjtóp werm óp de boebel en mèset mit de oge wievöal dat nog dri woar. Doe loos heë ’t puulsje in d’r pool zinke, loos inne depe zuet en zaat: ‘Nog mar vunf moal kan iech diech vange en da mós iech laider, laider werm noa heem joa.’
1976
Bij d’r professor H. H. Hoenes
Iech bin dis wèch op bezuk jeweë bij d’r zier jelierde heer H. H. Hoenes, professer in de Kirchröadsjer lettere. Iech jong ins vroage wie wied dat heë woar mit ’t beboegsjtabbere van de Kirchröadsjer kingerlidsjer. Iech mós uuch zage dat iech ee bis-je sjtrank hauw wie iech noa hem jong, den iech hauw nog noeëts mit zoene jelierde miensj jekald. Mar ’t vool allemoal mit.
’t Ieësjte wat miech ópvool woar, dat zieng vrauw ’t nemlieje kallet wie die va miech. Den wie ze miech erinner loos, zaat ze dierek: ‘Kiek mar nit wie alles erum likt, den iech bin nog nit veëdieg mit óprume.’ ’t Hoes woar blietseblank, dat sjnapt uur waal. ’t Intsiegste wat erum loog woar d’r professer zelver. Heë zoos deep oes-jezakt mit de oge tsouw en de heng óp d’r boech jevauwe i inne zessel. Zieng vrauw fluusteret miech trek i jen oere: ‘Uur móst nit dinke dat e sjlieëft, zoeë zits te ummer went e dinkt.’
Doa-óp jong ze voet en iech zats miech vuurziechtieg óp d’r rank van inne sjtool en keek noa d’r dinkende jelierde, miech d’rva bewós dat dat flaich de ieësjte en de letste kier woar dat iech zoeë jet tse zieë kroog, Ziene bril woar ónge óp zieng naas jerutsjd en zieng óngerlip óp de kin. Went oesoamet maachet e blöas-jer.
Me hauw miech ummer jezaad dat jelierde lu inne hoeëge sjtier hauwe en noa deë van d’r professer aa tse zieë moeët heë zier jelierd zieë, den ziene sjtier lofet durch bis in d’r nak.
Noadat iech ing janse tsiet hauw zitse sjtaune woeët ’t miech doch langwielieg, den zelf óp d’r jelierdste platekop bis te noa ing haof sjtond oes-jekèke.
Iech hóstet ins vuurzichtieg. Heë reuret ziech nit. Iech hóstet nog ins, nog nuus. Doe bulsjet iech ins orndlieg en kiek, ieësj jong ee oog óp, doe ’t angert, doanoa d’r mónk sjpanewied en tsoem sjloes sjtong d’r janse professer óp.
‘Iech woar i jedanke,’ zaat e jans verweëze. Iech jeleuvet ’m, den wie deep dat e noa jedaad hauw koeët me jód zieë, den heë kroog de oge bauw nit ópjehauwe.
Noadat iech ’m d’r tswek van d’r bezuk oezeree jelaad hauw, zakket heë werm voet en dong de oge tsouw. Effe hauw iech floep dat e ziech werm an ’t dinke joof, mar dat woar jods-jedank nit d’r val. Heë vong an ’t sjprèche. ‘Als ieësjte,’ zeët e, ‘han iech ’t kingerlidsje,
Ee, tswai, drei,
Pietsje kóm ins hei,
Wens te jinne leffel has,
da kries te jinne brij,
be-boegsjtabeerd.
Datjennieje wat iech doa oes-jehold han, han iech in ee bóch va 300 bladzieë, à 18 jölle oane btw vas jelaad.’
Iech vroaget hem doe of heë miech nit in ee paar wöad oezeree koent legke wat dri sjtong.
Heë zaat: ‘Iech bin bejonne mit oes tse zukke wie aod dat ’t lidsje is. Ing jenauw joartsaal han iech nit kanne vinge, mar zicher is, dat ’t oes ing tsiet sjtamt, wie de eldere nog jet uvver de kinger tse zage hauwe.’ Heë huet dat oes d’r toeën van de ieësjte tswai rejele:
Ee, tswai, drei,
Pietsje kóm ins hei!
‘’t Weëd hem doa nèmlieg nit jevroagd of heë ins jevelles hei wilt kómme, nee, heë huet in ee, tswai drei doa tse zieë.’
Heë pauzet effe en jong da wieër: ‘Óch is inne jroeëse hoof sotsiejaal ónreët in dat lidsje verbórje. Den. Ófs doe brij kroogs hong alling mar d’rvan aaf óf-s te inne leffel hauwts, en wents te da bedinks dat ’t in die tsiet hoeshannoenge joof mit 8 kinger woa ze mar 6 leffele hauwe, dan kans te bejriefe dat minnieg Pietje honger liejet..en doe in die tsiet koent d’r vadder nit noa d’r bijsjtank lofe en ziech fennefke vuur tswai leffele hoale en zicher nit went e d’r brij zoeëwiezoeë al van d’r Vintsents kroog. Dat woar ’t zoeë ónjeveer.’
Iech vong ’t nit vöal vuur 18 jölle –en wie iech hem vroaget of doa noen ezoeë duur bóch vuur nuedieg woar, zaat heë: ‘Zoejaar inne jelierde kan nit van d’r wink leëve.’
Dat koent iech hem nit aafsjtrieje en vroaget doarum mar noa zieng plane vuur ’t nieëkste joar.
‘Tja,’ zeët e, ‘Iech wool ’t nieëkste joar inne aavank maache mit ’t óngerzukke van ’t lidsje:
Doa ónge in de bende
Sjloge ziech de ende,
Sjloge ziech de janse naat
dat ’t kink nit sjloffe kank.
Wie heesjt dat kink
Julde Vink, eppelsje-beppelsje bófvink.
De subsidie va riech en provins is al binne, alling de jemeende lieët óp ziech wade. Mar die kómme doch an ’t betsale, den oane subsidie kan iech nit wirke en wen iech nit wirk, kómme ze miech ww an ’t jeëve.’
Óp mieng vroag wie ’t koam dat ee óngerzuk zoeë duur woar, zaat e: ‘Kiek, ’t be-boegsjtabbere van ’t ieësjte lidsje han iech heem kanne doeë. Zoeë han iech de ónköste op 30.000 jölle kanne haode, vuur ’t nieëkste kóm iech an ’t reze en dan zal winniegstens 40.000 d’rbij móssse.’
An mie sjtom kieke hat heë zicher jezieë dat iech nuus d’rva sjnappet, doarum jong e wieër: ‘Kiek, de ieësjte zes rejele zint miech duudlieg. Mar dan sjtoeës iech óp de wöad ‘eppelsje –beppelsje’ en doa kom iech nit oes. Dat eppelsje sjnap iech wal, ’t is alling de vroag, is ’t inne sjtere-appel of ing jraofsjaal, mar wat is ee beppelsje? Noen han iech van inne kolleja jehoeëd dat i Palestina sjting zint vónge mit tseechens dri oesjehouwe, dat neumt me hiërogliefe en in dat hiërogliefesjrif kómme eppelsjer vuur mit doa hinger tseechens die me nog nit hat kanne óntsiefere. Noe wool iech ins joa kieke of dat flaich jing beppelsjer woare.’
Noen koam ing jedanke bij miech óp die iech besser nit hauw kónne oes-sjprèche, iech zaat nèmlieg: ‘Heer professer, is ’t nit muielieg dat ’t jeweun eppelsje-eppelsje is en dat d’r vólksmónk van dat tswaide eppelsje ee beppelsje jemaad hat?’
Nog ónger ’t sjprèche zoog iech dat iech inne jroeëse feëler jemaad hauw. Heë verhoof ziech oes ziene zessel en wiezet óp de duur. Kót aaf zaat heë: ‘Eroes! Went iech urjens d’r däuvel aa jezieë han, dan is dat aa lu die urjens uvver kalle woa ze jee versjteestemiech va hant! Doarum, versjwiend!’
Jesjlage kroog iech miech hód, sjtek en rink en houwet aaf. Wie iech an duur koam, keek iech nog ins haimlieg ónger de jardienge durch. D’r Professer zoos werm in d’r zessel. Bril, lip en heë zelver wied eraaf jerutsjd. Heë woar al werm an ’t dinke. Iech vólt jet van naid bij miech ópkómme en daat: zoeë tse kanne dinke; en dan nog vöal fennegke d’r vuur krieje.
Jesjwoare kammerade
D’r Piet en d’r Thei, jesjwoare kammerade, hauwe hönne vrije zamstieg durchbraad mit ’t oesube van hön liebhaberij en dat woar zoefe. Sjtonde hauwe ze an jen tieëk jezèse en woare alling mar van de kruk aaf kómme went de bloas hön daovuur tswong. D’r Piet, inne meter nuuntsieg jroeës en zoeë breed wie ee kleiersjaaf, hauw d’r janse oavend alling mar um de haof sjtond jezaad: ‘Jef ós hei nog ee.’ Den heë zaat noeëts vöal en went heë jet zaat, jeliechet ’t óch nog óp nuuks.
Zie kómpel doa entjeëje hauw ze wie me zeët jesjmierd en moelet wie inne hegke-advokaat. Deë sjweeg alling mar vuur an ’t beer tse lepsje. Heë woar wal ’t tjeënuvverjesjtelde van d’r Piet. Woar deë jroeës en breed, heë woar kling en sjmaal en heë woar went heë óp ’t trotwaar sjtong van de zouw oes jemèse inne meter zivvenenzessieg lank.
Tsezame hauwe ze ziech dan minnieg jlaas hinger de briend jekiepd en noe wie jing plaatsj mieë woar óp d’r beerdekkel vuur nog ee óptse kniete besjlaose ze óp heem aa tse joa.
D’r Thei jong nog jidderinne perzeunlieg adieë zage en maachet nog een paar jekke sjleëg. D’r Piet sjtooch ónger ’t eroes joa alling mar ing hank i jen loeët en doa moente ze ’t mar mit doeë.
Boese hauw ’t jesjneid en noen vool doa óp inne vieze sjmies. D’r wink joog hön durch de kleier hin, mar mit al deë alkohol i je lief vólte ze dat nit.
D’r Thei moelet hónged oes en d’r Piet loos aaf en tsouw inne jrom oes d’r uvverrok als antwoad klinke. Wie ze ing tswaihónged meter jelofe hauwe sjnappet heë ziech ópins an inne lampepoal vas en bloof sjtoa. D’r Thei deë doa jing jedanke in hauw lofet en kwebbelet fliesieg wieër. Wie heë evvel jinne mieë neëver ziech hoeët jromme, keek heë óp en misset zie kammeraad en wie heë verwóngerd um ziech erum keek, zoog heë dem wie inne loemelezak um d’r lampepoal hange. Heë kieret óp zieng sjreie tseruk, bloof al sjtaunends bij dem sjtoa en vroaget: ‘Wat felt diech?’
D’r Piet zaat nuus, keek alling mar of heë ze nit näu óp d’r krisboom hauw en maachet aasjtalte vuur ziech tse joa zetse.
D’r Thei sjnappet ziene hóngedtsing kilo vrunk ónger de erm, hoof hem óp de bee en kumet daobij wie inne jewieëtheëver: ‘Keël, has doe de kui verloaore, kóm zag ins jet, wat is los?’
D’r Piet sjweeg en loos ziech mit d’r ruk langs d’r poal werm lanksaam durch de kneie zakke. Ier heë evver mit d’r boam an eëd woar hauw zie kammeraad hem werm jesjnapd en sjurjet ’m werm reët. Heë keek vertswiefeld d’r wèg aaf vuur hulp. Mar ’t woar jing sjtervenszieël tse zieë.
Wat jedoa? Heë koeët ziene betste vrunk doa nit zoeë in deë matsj hingerlosse? Basjtenskaod woar ’t óch nog. Deë hoalet ziech d’r doeëd óp ’t lief went heë hem hei legke loos en dan, deë keël moent besjtimd krank zieë, den went deë vol woar moent heë zelver ’t doch óch zieë, ze hauwe eëvevöal jehad en nog nit ins zoeë jek vöal. Flaich drissieg? Ja en went heë die in ziene klinge körper koent losse lofe oane ee sjtuk in de hakke tse krieje da moent dat ziene jroeëse vrunk doch jaarnuus doeë.
Drum moent heë krank zieë en ee krank miensj kan me nit an inne lampepoal losse hange. D’r Thei hong de erm van zie kammeraad uvver de sjouwere, bukket ziech zoeë dat d’r Piet uvver hem hin koam tse hange en joof ziech an ’t sjlefe. Dat vool nit mit, deë loos ziech hange wie inne zaotszak en wirket alling mer mit went heë jewaar woeët dat ze óp ’t jezich in d’r pratsj zouwe valle. D’r Thei kumet, laachet, sjoebet, beënet, róffet alle hillieje aa en sjlefet d’r Piet ezoeë inne kilometer wied, bis dat ’m bauw de pief oes-jong en daat dat went heë nog inne meter lofet dat heë dan ee besjlaag kroog. Doe duiet heë zie kómpel reët tjeën inne boom óp, proberet hem mit ing hank reët tse haode en wusjet ziech mit de anger d’r sjwees oes ’t jezich.
D’r piet dong ee oog óp en vroaget: ‘Wie wied zint vier?’
‘Hao…ver..weëgs,’ koeët d’r Thei mit vöal muite oesbringe.
‘Dan is ’t jód,’ zaat d’r Piet doe deë reët jong sjtoa en jans mónter oes de oge keek: ‘Bedankt vuur ’t drage. Iech bin noen werm jód oes-jersèst en de anger helf van d’r wèg drag iech diech wal.’
Doe hoof heë ziene klinge kammeraad óp, hóng ’m ziech uvver d’r poekelenak en droog hem a laachens op heem aa.