H

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

habw uiting van vreugde of voldoening. Ha, doa kunt heë endlieg. Ha, daar komt hij eindelijk. Ha, kiets, kiets, kiets! Sliep-uit!

haam m (hame, heëmsje) 1 haam, paardenkoppel. Bij ’t peëds-jesjier huet inne vuurhaam en inne hingerhaam.Bij de paardenuitrusting hoort een voorkoppel en een achterkoppel. Inne sjwoare haam an d’r haos han. Een zware last te dragen hebben. 2 juk. Vruier jong me mit d’r haam ing vaat wasser an d’r puts hoale.Vroeger ging men met het juk water halen bij de dorpsput. Inne an d’r haam sjudde. Iemand aan zijn plicht of belofte herinneren. Deë hat lang jenóg in d’r haam jejange. Hij heeft lang genoeg hard gewerkt. Deë hat inne sjwoare haam an haos. Die heeft een zware last te dragen.

haambukv[haam’buk] (haambukke, haambuks-je) haagbeuk.

haamkusseo[haam’kusse] (haamkussens, haamkus-je) haamkussen, binnenbekleding van de haam, die op de nek van het paard rust.

haamvluchtiegbw/bn[haam’vluchtieg]schichtig. E haamvluchtieg peëd.Een schichtig paard.

haan m (hane, heënsje) 1 haan. Inne jouwe haan weëd zelde vet. Een goede haan wordt zelden vet. Doa krieënt jinne haan hin.Dat interesseert niemand. Ze hange anee wie de hane. Ze hebben flinke ruzie. Dat is inne sjerpe haan. Hij zit achter de vrouwen aan. Inne d’r roeë haan óp ’t daach zetse.Iemand uitdagen. Heë hat d’r haan jewonne. Hij heeft geboft. Zich mar nit bang, zaat d’r haan an d’r reënworm, en doe vroos heë hem óp. Wees maar niet bang, zei de haan aan de regenworm, en toen vrat hij hem op. 2 (water)kraan.

haanappelm[haan’appel] (haaneppel, haaneppelsje) haagappel, vrucht van de meidoorn.

haarbw links (bij voerlieden). Haar huu. Naar links. Hót noch haar wisse. Besluiteloos zijn. Va hót noa haar lofe.Van hot naar haar lopen.

haarjenauwbw/bn[haar’jenauw] precies, secuur. De sjong passe haarjenauw. De schoenen passen precies. Dat is e haarjenauw werk.Dat is precisiewerk.

haarwielieg bw[haar’wielieg] geprikkeld. Va dat werk weëds te jans haarwielieg. Aan dat werk begin je je op te winden.

haas st m (haze, heës-je) haas. Deë wees woa haas hupt.Hij weet waar Abraham de mosterd haalt. Inne vette haas sjnoeve. Voordelig inkopen. Bauw hauw d’r jeëjer inne haas jesjaose (gezegd wanneer iemand telkens weer vertelt dat het hem bijna gelukt was). Verbei ins inne haas ’t huppe. Verlang niet het onmogelijke.

haas sl mhaat. Iech han inne haas óp dem. Ik kan hem niet uitstaan. Haas en naid verdurft noabesj vrid. Haat en nijd verstoren de vrede met de buren.

haatser m [haat’ser] (haatsere) een bepaald kanarieras, gekweekt in de Harz (D).

habbekratsm[hab’bekrats] schijntje.

haffelv[haf’fel] (haffele, heffelsje) handvol. Jef de honder ing haffel voor.Geef de kippen wat voer. Ing haffel jeluk is mieë weëd wie ing kaar versjtank. Geluk is meer waard dan verstand. Ook: hankvol.

haffelewiesbw[haf’felewies] met handen vol. D’r Tsinterkloas wórp de neus haffelewies noa ’t tsimmer in. Sinterklaas wierp de noten met handenvol de kamer in.

hagel m [ha’gel] hagel. D’r hagel hat alles kapot jesjlage.De hagel heeft alles kapot gemaakt. D’r jeëjer sjuust mit hagel. De jager schiet met losse flodder. Ook: harel.

hageleww [ha’gele] hagelet, jehageld hagelen. ’t Is an ’t hagele.Het hagelt. Ook: harele. hagkeleww[hag’kele] hagkelet, jehagkeld stotteren. Went deë d’r meester jet vroage moeët, bejon heë tse hagkele. Als hij de meester iets vroeg, begon hij te stotteren. Ziech mit hagkele en bragkele durch ’t leëve sjloa. Zich zo goed en kwaad als het gaat er doorheen slaan.

hagkelieg bw [hag’kelieg] 1 stotterend, hakkelend. Hagkelieg sjprèche. Stotteren. 2 onregelmatig. Hagkelieg sjtrikke. Onregelmatig breien.

haidem [hai’de] (haide haidsje) heiden. D’r pater is joare bij de haide jeweë.De pater werkte jarenlang bij de missie. Heë vlókt wie inne haide. Hij vloekt als een ketter. Wie kómme de haide a hemmens? Gezegd wanneer iemand voortdurend vragen stelt.

haide v [hai’de] heide, in de uitdrukking: Heë zong dat de haide wagkelet. Hij zong dat het daverde.

haidebw/bn[hai’de] (in samenstellingen) heel veel, heel groot.

haide-angs v [hai’de-angs] heel grote angst.

haidejeluk o[hai’dejeluk]heel veel geluk.

haidekink o [hai’dekink] heidenkind. Zilverpapier sjpare vuur de haidekinger. Zilverpapier sparen voor de heidenen.

haidewerko [hai’dewerk] heel zwaar karwei. Betonge is e haidewerk. Betonneren is zwaar werk.

hail o bw heil, geluk. Doa has te nog ins hail jehad. Dat is een grote meevaller.

Hailand m [Hai’land] Heiland. Leve Hailand, doa has te hem óch werm! Lieve hemel, daar heb je hem ook weer.

hailbroorm[hail’broor] (hailbreur, hailbreursje) geluksvogel.

hailpitter m[hail’pitter] (hailpittere, hailpittersje) geluksvogel.

haimaatsklenge mv[hai’maatsklenge] vertrouwde volkse uitdrukkingen (ironisch).

hainie m [hai’nie] (hainiets, hainiesje) onnozele hals.

haiterbn/bw [hai’ter] opgewekt. Doa woar ’t haiter. Daar ging het er vrolijk aan toe (ook ironisch).

haitseww[hait’se] haitset, jehaitsd verwarmen, stoken.

haitserm[hait’ser] (haitsere, haitsersje) stoker.

haitsoengv [hait’soeng](haitsoenge, haistuungs-je)centrale verwarming.

haizerbn/bw[hai’zer] hees, schor. Mit Esjermitwoch is haof Kirchroa haizer. Op aswoensdag is half Kerkrade hees.

hak m(hakke, heks-je) hak, hiel. Doe treëns waal flot de hakke aaf.Je verslijt je schoenen snel. Heë maat ziech óp de hakke.Hij gaat op weg. Heë leuft ziech de hakke aaf.Hij loopt het vuur uit zijn sloffen.

hakv zn(hakke, heks-je) hak, houweel.

hakblok m[hak’blok] (hakblök, hakblöks-je) hakblok. D’r hakblok van d’r sjlechter.De hakblok van de slager.

hakbreto[hak’bret] (hakbreer, hakbretsje) hakplank.

hakke ww [hak’ke] hakket, jehakd. 1 hakken. Iech han hoots jehakd.Ik heb hout gehakt. Heë hakt loeter óp miech. Hij heeft altijd wat over mij op te merken. 2 pikken. De ing kroa hakt de angere jee oog oes. Het is dief en diefjesmaat.

hakkepu o [hak’kepu] gespuis.

hakkerjif bw [hak’kerjif] sapperloot.

hakmetso [hak’mets] (hakmetser, hakmets-je) kapmes; hakmes.

halde v [hal’de] (halde, heldsje)  steenberg.

hallo bw 1 hallo.2 mvrolijke drukte. Óp dat fes, doa woar miech inne hallo.Op dat feest was het gezellig druk.

hallotria m [hallo’tria] luid rumoer.

halm m halm (halme, helmsje). Noa ’t jewieter loge de halme plat. Na het onweer lagen de halmen plat.

halónk m [halónk’] (halónke, halunks-je) schavuit.

halónkepak o [halón’kepak] gemeen volk.

halónketiegbn [halón’ketieg] gemeen.

hals m(hels, hels-je) hals, keel. ’t Hingt miech d’r hals eroes.Het hangt me de keel uit. Heë hat de janse kaar, d’r janse beëdel alling a jen hals. Hij staat voor alles alleen. Inne jet óp d’r hals sjuve. Iemand met iets opzadelen. Blief miech doamit van d’r hals. Val me daar niet mee lastig. Doe kans óch d’r hals nit vol jenóg krieje. Je bent onverzadelijk. Wat sjteet miech d’r hals vol! Ik ben het spuugzat. Ze maachete ziech hals uvver kop oes d’r sjtub. Ze gingen er hals over kop vandoor. D’r flotte hat d’r hals gebraoche, d’r lanksame leëft nog. De snelle heeft de nek gebroken, de langzame leeft nog. Haastige spoed is zelden goed. ’t Wasser sjteet ’m bis an d’r hals. Het water staat hem aan de lippen. Zie ook haos.

halsaafsjniejer m [hals’aafsjniejer] (halsaafsjiniejere, halsaafsjniejersje) woekeraar, afzetter.

halsbandm [hals’band] (halsbender, halsbendsje) halsband.

halsdóch m [hals’dóch] (halsducher, halsduchs-je) halsdoek.

hals-tserbrèchend bn/bw[hals-tserbrè’chend] halsbrekend. Dat is hals-tserbrèchend werk.

halswiede v [hals’wiede] halswijdte. Ook: haoswiede.

haltbwhalt, stop. Halt ins! Wacht even!

halt m houvast. Iech han hei jinne halt. Ik heb hier geen houvast.

halte v [hal’te] halte, stopplaats. Ook: haltesjtel.

haltesjtel v [hal’tesjtel] (haltesjtelle, haltesjtelsje) halte, stopplaats. Ook: halte.

hammer m [ham’mer] (hammere, hemmersje) hamer. Dem mós me mit hammer en tsang de wöad oes d’r mónk hoale. Hem moet je de woorden uit de mond trekken. Ónger d’r hammer kómme.Een ongeluk hebben. Hai miech doe inne mit inne hammer vuur d’r kop jehouwe! Hoe kon ik zo iets stoms doen!  Hammer en sjtiel (mijnembleem). 2mannelijk geslachtsdeel. Deë hat nuus in d’r hammer.Hij is impotent. Heë hat sjtoal in d’r hammer.Hij is erg viriel.

hammerboots m [ham’merboots]  hamerkopbout voor het aan elkaar bevestigen van schudgoten.

hammereww [ham’mere] hammeret, jehammerd hameren.

hammersjlaag m [ham’mersjlaag] (hammersjleëg, hammersjleëgs-je) hamerslag.

hammersjtil m [ham’mersjtil] (hammersjtil, hammersjtilsje) hamersteel.

hampeleman m [ham’peleman] (hampelemander, hampelemensje)onhandige vent, hansworst.

hamster m[ham’ster] (hamstere, hemstersje) hamster.

hamstere ww[ham’stere] hamsteret, jehamsterd hamsteren.

hanww hebben. hauw, jehad. Wat zouw iech doabij han? Wat zou ik er voor belang bij hebben? Wie mieë dat me hat, wie mieë dat me han wilt.Mensen krijgen nooit genoeg. Heë hat nog e jöarsje. Hij moet nog een jaartje zitten. Wie sjpieë hant vier ’t? Hoe laat is het? Wat zouw ’t zieë, wens doe dat haits en doe kuets nit kakke.Veel hebben maakt niet altijd gelukkig. Na alzo, dan hant vier ós. Nou dan, dan zijn we het dus eens. Hat deë ze nog näu? Is hij gek geworden? Iech han, doe has, heë/het hat, vier hant, uur hat, zie hant.

handarbait v[hand’arbait] 1 handenarbeid. 2 nuttige handwerken.

handballeww[hand’balle] handballet, jehandbald handballen.

handel m [han’del] (hendelsje) handel. Bij jidder hendelsje is e kudelsje. Aan iedere handel zit een luchtje.

handeleww[han’dele] handelet, jehandeld handelen. Noe is ’t tsiet um tse handele.Nu is het tijd om te handelen. Deë lieët mit ziech handele.Ook: mit dem lieët ziech handele.Met hem kun je zaken doen.

handelssjoeël v[han’delssjoeël] (handelssjoeële, handelssjuelsje) handelsschool.

handelsman m [han’delsman] (handelslu) koopman.

handelspak o [han’delspak] niet te vertrouwen kooplieden (langs de deuren).

handelsvrauw v [han’delsvrauw] (handelsvrauwlu, handelsvräusje) koopvrouw.

handelswaar v [han’delswaar] koopwaar.

handelswies v [han’delswies] handelwijze.

handlenger m [hand’lenger] (handlenger, handlengersje) handlanger, knecht, hulp. Iech bin diene handlenger nit. Ik ben je knechtje niet.

handdóchm[hand’dóch](handducher, handduchs-je) handdoek.

handdóchreko [hand’dochrek] (handdóchrekker, handdóchreks-je) handdoekrek.

handpostiel v [hand’postiel] postille. Jet oes de handpostiel vuurleëze. Iets uit de postille voorlezen.

handsjtand m [hand’sjtand] handstand. D’r handsjtand maache. De handstand doen.

handtèsj v [hand’tèsj] (handtèsje, handtèsj-je) handtas. Ook: hanktèsj.

handtrekker m [hand’trekker] (handtrekkere, handtrekkersje) schoenlepel.

handwerko [hand’werk] (handwerke) handwerk. Me zouw ózze Herjod nit in ’t handwerk foesje.Men zou Gods werk niet kapot maken. Krietiesje kónde liere d’r meester ’t handwerk.Van kritiek kun je leren.

handwerkskörfo[hand’werkskörfje] (handwerkskörf, handwerkskörfje) handwerkmandje.

handwerksman m [hand’werksman] (handwerksmentje, handwerkslu) ambachtsman.

handy m [han’dy] (handies) gsm-telefoon. Iech han miech inne nuie handy jole. Ik heb een nieuwe telefoon aangeschaft.

hanebalk m[ha’nebalk]hanenbalk.

hanebiese o [ha’nebiese] hanengevecht.

hanebrósv [ha’nebrós] (hanebrus, hanebrus-je) kippenborst.

hanekamp m [ha’nekamp] (hanekem, hanekemsje) 1 hanekam. 2 soort gebak.

haneklauw m[ha’neklauw] (haneklauwe, hanekläusje) kamperfoelie.

hanepoeët m [ha’nepoeët](hanepoeëte/hanepuet,hanepuetsje)hanenpoot. Dieng hanepoeëte kan iech nit leëze.Jouw handschrift kan ik niet lezen.

hanesjrai m [ha’nesjrai] (hanesjrai, hanesjraisje) hanenkraai. Um Dreikönnegke(6 januari) hant de daag inne hanesjrai jelengd.Rond drie koningen worden de dagen ietsje langer.

hanesjtich m [ha’nesjtich] (hanesjtich, hanesjtichs-je) hanentree.

hanewurjer m [ha’newurjer] (hanewurjere, hanewurjersje) 1 klein, schraal mannetje. 2 hoog boord.

hange ww [ha’nge] hong, jehange hangen. Doe móts nuus d’rbij hange. Je moet het verhaal niet mooier maken dan het is. Dat is hem an de vingere hange blève.Dat heeft hij gestolen. Mit hange en wurje.Met veel moeite. Heë hat de moel óp de sjong.Hij zet een onteveden gezicht. Dem mósse vier d’r broeëdkörf jet hoeëjer hange.Die moeten we kort houden. Ziech wie jehange veule.Zich lamlendig voelen. Dat hingt nog in wie zek. Dat is nog onzeker. Heë hingt miech de kónk oes/’t sjaos oes. Hij hangt me de keel uit. Dat hingt alles an de ploete./Dat hingt ziech alles um de vót. Ze besteedt veel geld aan kleren.

hange o [han’ge] berghang. In ’t hange van d’r berg moeët iech aafsjtieje. Op het steilste gedeelte van de berg moest ik afstappen.

hangledder v[hang’ledder] (hangleddere, hangleddersje) hangladder.

hank v(heng, henke) hand. Jet óp de hank wèsje. Iets met de hand wassen. Hod diech ing hank vuur d’r mónk.Houd een hand voor je mond! Ze hole allenäu de heng tse hoof.Ze hielden allemaal de handen gevouwen. Went ing hank de anger weesjt, da blieve ze allebei ring.Als we elkaar een handje helpen, komen we allemaal vooruit. Dat hat hank noch vós. Dat lijkt nergens naar/op. Ze kanne ziech de hank jeëve bis an d’r elleboag. Ze zijn aan elkaar gewaagd. Inne ing hank óp d’r kop leëje.Iemand prijzen. Jef miech de hank dróp.Laten we een verbond sluiten. Jet ónger de hank jelde.Iets heimelijk kopen. Heë vreest hem oes de hank.Hij gelooft alles wat hij zegt. Inne ing hank helpe.Iemand een handje helpen. Dat is woar, hank óp ’t hats!Dat is waar, dat zweer ik. Doa lek iech mieng hank vuur in ’t vuur.Daar leg ik mijn hand voor in het vuur. Ziech mit hank en tsank were.Zich met hand en tand verzetten. Doa drieën iech nog jing hank vuur um.Daar draai ik mijn hand niet voor om. Inne

jet an d’r hank doeë.Iemand een tip geven. Jet an d’r hank han.Al een meisje hebben. Vöal heng, lieët werk.Veel handen maken het werk licht. Inne óp de heng drage.Iemand hoog inschatten. Wat has doe diech in heng losse duie?Wat heb jij je laten aansmeren? Vrug tseng, vrug heng. Een kind dat vroeg tandjes krijgt,wordt een bijdehand kind. Weë dem in de heng vilt, deë hat nuus tse laache.Wie met haar trouwt heeft geen makkelijk leven. Ju, sjpui ins in de heng!Vooruit, pak eens aan! Heë leët de heng in d’r sjoeës.Hij legt zich erbij neer. A dem maach iech miech de heng nit vliddieg.Ik bemoei me niet met hem. Heë kan zieng heng nit bij ziech hauwe.Hij kan zijn handen niet thuis houden. Dem kans te mit tswai heng an d’r boam joa.Die kun je voor de gek houden zonder dat hij het merkt. Heë lieët de heng tse lank joa./Heë hat de heng tse laos hange. Hij wordt nogal vlug handtastelijk. Heë hat de heng vol.Hij heeft genoeg te doen. Kóm erin en werm diech ing hank.Kom even aan om bij te praten. Heë hat heng wie ing hevvam. Hij heeft slanke, fijne handen. Dat zunt tswai heng óp inne boech. Dat zijn dikke vrienden. Doe weëds mit de linker hank verwaad. Gezegd wanneer iemand niet op de afgesproken tijd komt.

hankappel m[hank’appel] (hankeppel, hankeppelsje) handappel.

hankbier v [hank’bier] (hankbiere, hankbiersje) handpeer.

hankbijele o [hank’bijele] (hankbijele, hankbijelsje) handbijl.

hankboar o [hank’boar] (hankboare, hankböarsje) handboor.

hankbreed bw[hank’breed] handbreed. D’r sjaos jong ing hankbreed d’rneëver.Het schot ging handbreed naast.

hankbreidev[hank’breide] handbreedte.

hankbusjtel m [hank’busjtel] (hankbusjtele, hankbusjtelsje) handborstel.

hankjaar o [hank’jaar] handgaren.

hankjeldo [hank’jeld] handgeld.

hankjelenk o [hank’jelenk] (hankjelenker, hankjelenks-je) handgewricht.

hankjriefliegbn/bw [hank’jrieflieg] 1 handtastelijk. 2 voor de hand liggend. Bejriefs te dat nit? Dat is doch hankjrieflieg!Begrijp je dat niet? Dat ligt toch voor de hand!

hankjrif m [hank’jrif] (hankjrif, hankjrifsje) handgreep.

hankkaar v [hank’kaar] (hankkare, hankkeersje) handkar.

hankkwispel m [hank’kwispel] (hankkwispele, hankkwispelsje) handveger.

hankpalm v[hank’palm] handpalm.

hankprem(s) v[hank’prem(s)] (hankpremze, hempremsje) handrem. Ook: hankrem.

hankrem v[hank’rem] (hankremme, hankremsje) handrem. Ook: hankprem(s).

hanksjlaag m [hank’sjlaag] (hanksjleëg, handsjleëgs-je) handslag. Ing kouw óp hanksjlaag jelde. Een koe bij handslag kopen.

hanksjrif v[hank’sjrif] (hanksjrifter, hanksjrifsje) handschrift. Drek lier iech diech ins mieng hanksjrif kenne. Dadelijk krijg je een klap om je oren.

hanktèsj v [hank’tèsj] (hanktèsje, hanktèsj-je) handtas. Ook: handtèsj.

hanktseech(e)noeng v [hank’tseechenoeng] (hanktseechenoenge) handtekening.

hankvol v[hank’vol] handvol. Ook: haffel.

hankwerm bn/bw [hank’werm] handwarm.

hankzeëg v[hank’zeëg] (hankzeëg, hankzeëgs-je) handzaag.

hannef m [han’nef] hennep.

hanskasperm [hanskas’per] (hanskaspere, hanskespersje) klungelaar.

hansmoefm [hansmoef’] (hansmoefe, hansmuufje) zwarte piet.

hantereww[hante’re] hanteret, hanteerd omgaan met, omspringen met. Heë wees wie heë mit die zaache hantere mós. Hij weet hoe hij ermee moet omgaan.

hantier o/m [hantier’] gedoe. Wat is dat hei vuur e hantier? Wat is hier gaande? Wat inne hantier! Wat een gedoe!

hanneze ww [han’neze] hannezet, jehannesdhannesen.

hao bw uitroep om iemands aandacht te trekken. Hao Joeëhan! Hao jong!(geijkte roep ondergronds in de mijn).

haode ww[hao’de] hool, jehaode houden. Ziech a jet haode.Zich aan de afspraak houden. Vöal óp inne haode. Iemand mogen, op iemand gesteld zijn. De nuung daag haode. Een noveen houden. Los diech nit vuur d’r jek haode.Laat je niet voor de gek houden. Iech koeët miech nit mieë haode van d’r laach.Ik kon mijn lach niet meer inhouden. Zie versjprèche mós me haode.Een belofte moet je nakomen. Die eppel haode ziech nit lang.Die appels blijven niet lang goed. Doe kans diech waal jód dom haode. Je kunt je wel goed van de domme houden. Heë kan nuus bij ziech haode. Hij laat alles lopen. Tse vas bingt nit, tse laos hilt nit. Te vast bindt niet, te los houdt niet. Hod de moel! Zwijg! Hod diech óp Eupe aa! Maak dat je weg komt! Hod de oma ins leef. Omhels oma eens. Heul heë ziech mar jet rui-ieg. Als hij zich nu maar koest houdt! Ziech óp zie sjtuk haode. Op zijn stuk blijven staan; zijn fatsoen houden.

Iech hod, doe hils, heë/het hilt, vier haode, uur hod, zie haode.

haof bn/bw half. Dat is haof ezoeë sjlim. Dat is niet zo erg. Haofum drinke. Licht en donker bier gemengd drinken. Ing bótram haof en haof. Een boterham van rogge- en wittebrood. Iech hauw miech dat al haof en haof jedaad.Ik had al zo’n vermoeden. Heë hauw ze haof um. Hij was aangeschoten. Mit e haof oer loestere.Niet aandachtig luisteren. Dat han iech mit e haof oer jehoeëd.Dat heb ik niet goed gehoord. Heë is mar nog inne haove miensj.Hij is niet meer dezelfde. Mörje is inne haove vierdaag.Morgen is een halve dag vrij. Doe bis inne haove jek.Jij bent gek. Dat meëdsje is inne haove jong.Dat meisje gedraagt zich als een jongen. ’t Is trek haover tswelf.’t Is zo meteen half twaalf.

haofblink bn [haof’blink] halfblind.

haofbroor m [ haof’broor] (haofbreur, haofbreursje) halfbroer.

haofdoeëdbn/bw[haofdoeëd’]halfdood. Iech hauw miech haofdoeëd versjrekd.Ik schrok me dood.

haofduuster m [haof’duuster] halfdonker, schemering.

haofhäösj v [haof’häösj] (haofhäösje, haofhäösj-je) handschoen, waarbij de vingers half zichtbaar zijn.

haofhilliejedaag m [haofhil’liejedaag] dag van devotie.

häöfje o halve liter. E häöfje sjnaps, milch.Een halve liter jenever, melk.

haofjek bn/bw [haofjek’] halfgek.

haofjoar o [haofjoar’] halfjaar. Um ’t haofjoar móts doe tsinze betsale. Elk half jaar moet je rente betalen.

haoflankbn/bw [haof’lank] halflang. Sjnie miech de hoare haoflank. Knip mijn haren halflang.

haoflappe ww[haof’lappe] haoflappet, jehaoflapd van halve zolen voorzien.

haoflienge bn [haof’lienge] van halflinnen. Dat is inne haoflienge handóch. Deze handoek is 50% linnen.

haofmès v[haofmès’] consecratie.

haofmond m [haof’mond] halve maan.

haofnaksbn/bw[haofnaks’] halfnaakt. Heë leuft haofnaks erum. Hij loopt halfnaakt rond.

haofrong v [haofrong’]  halfronde goot voor kolenvervoer in de pijler.

haofsjeetv[haof’sjeet] (haofsjete, haofsjeetje) helft. Wie aod bis doe? Ins ezoeë aod wie de haofsjeet. Hoe oud ben jij? Twee keer de helft!

haofsjpel o[haofsjpel’] half-time, rust.

haofum[haofum’] 1 bn/bwhalfom. Iech han d’r jaad haofum.Ik heb de tuin half omgespit. 2ohalf om half licht en donker bier. 3bn/bwaangeschoten. Heë hat ze haofum.Hij is aangeschoten.

haofvaaste v [haofvaas’te] halfvasten.

haofvleesj o [haof’vleesj] In de uitdrukking: Kaofvleesj is haofvleesj (gezegd als men kalfsvlees niet lust).

haofwèg[haofwèg’] halfweg, halverwege. Haofweg zint vier haover weëgs. Halfweg zijn we halverwege.

haos m (häös, häös-je) hals. ’t Woad bliet miech in d’r haos.Het woord besterft in mijn mond. Heë is inne erme haos.Hij is een arme sloeber. Iech han ’t i jen haos.Ik heb kriebelhoest. Ziech d’r haos zeëne losse. De Blasiuszegen halen. Ziech jet óp d’r haos hoale.Een zware taak op zich nemen. Krieg diech ’t kink ins óp d’r haos. Neem het kind eens op de arm. Deë ruucht oes d’r haos wie ing kouw oes jen vót.Hij heeft last van slechte adem. Zie ook: hals.

haosplak m [haos’plak] (haosplek, haospleks-je) halsdoek.

haosreem m [haos’reem] (haosreme, haosreemsje)  riem om de hals, waaraan de mijnlamp gedragen wordt.

häösj v (häösje, häösj-je) handschoen. Dem mós me mit häösje aapakke.Die moet je met handschoenen aanpakken. Mit de häösje trouwe. Met de handschoen trouwen.

haoswiede v [haos’wiede] halswijdte. Ook: halswiede.

haoverweëgs bw [haoverweëgs’] halfweg, halverwege.

hap m (hep, hepsje) hap. Iech han zin óp e lekker hepsje. Ik heb zin in een lekker hapje.

happe ww [hap’pe] happet, jehapd happen.

harel [ha’rel] hagel. D’r harel hat alles kapot jesjlage.De hagel heeft alles kapot gemaakt. Ook: hagel.

hareleww [ha’rele] harelet, jehareld hagelen. Wie iech an d’r boom sjód, harelete de eppel in de wei. Toen ik aan de boom schudde, regende het appels in de wei. Ook: hagele.

harelekrens-jere bw [ha’relekrens-jere] krachtterm.

harelement bw [ha’relement] krachtterm.

harelesjtere bw [ha’relesjtere] krachtterm.

hareletsakker bw [ha’reletsakker] krachtterm.

harelenui bn/bw[ha’relenui] hagelnieuw, gloednieuw.

harelevolbn/bw[ha’relevol] 1 tjokvol. D’r proemeboom hingt harelevol. De pruimenboom hangt helemaal vol. 2 stomdronken. Went ’t jelddaag jeweë woar, da woar d’r Hannesoeë harelevol.Als betaaldag was geweest, dan was Hans stomdronken.

harelklots m [ha’relklots] (harelklöts) hagelsteen. ’t Vole harelklöts wie doeve-aier.Er vielen hagelstenen als duiveneieren zo groot.          

harelkoar m [ha’relkoar] (harelkoare, harelköarsje) hagelkorrel.

harelsjlaag m [ha’relsjlaag] hagelslag.

harelsjoel v[ha’relsjoel] (harelsjoele, harelsjuulsje) hagelbui.

harelwies bn [ha’relwies] hagelwit.

harmonie v[harmonie’] (harmonieje, harmoniesje) harmonie.

harmonere ww[harmone’re] harmoneret, harmoneerd harmoniëren. In die hoeshalk harmoneert ’t nit.In dat gezin gaat het niet goed.

harrewar m [har’rewar] warboel, geharrewar. Jong, wat inne harrewar!

hase ww [ha’se] haset, jehaasd haten. Heë maat ziech jehaasd. Hij maakt zich niet geliefd.

haspelv [has’pel] lier, haspel.

hats o (hatser, hets-je) hart. Me mós jing kroddel óppen hats basjte losse. Men moet van zijn hart geen moordkuil maken. Heë hat ’t hats in d’r boam. De moed zakt hem in de schoenen. Iech han miech ’t hats aafjelofe. Ik ben buiten adem van het lopen. Iech han ’t hats aaf. Ik ben doodop. De kinger zint hem an ’t hats jewase. Hij heeft zijn kinderen zeer lief. ’t Hats jong hem óp wie bócheskóch. Zijn hart sprong op van vreugde. Iech han hu nog nuus a jen hats jehad. Ik heb vandaag nog niet behoorlijk gegeten. Va zie hats inne sjtee maache. Zich niet laten vermurwen. Bitter vuur d’r mónk is vuur ’t hats jezónk.Bitter in de mond houdt het hart gezond. Doa hingt mie hats aa. Daar ben ik aan gehecht. Dat is bis in ’t hats betsaald. Daar is de volle prijs voor betaald. Iech kan ’t nit uvver ’t hats bringe.Ik kan het niet over mijn hart krijgen. Went ’t óch nit vöal is, ’t kunt oes e jód hats.Ik kan je niet veel geven, maar ik geef het graag. ’t Deet miech lei a jen hats. Het gaat me aan het hart. Went ’t hats mar jónk bliet.Als het hart maar jong blijft! Iech treën diech ’t hats aaf. Ik trap je het hart uit ’t lijf. Miech blouwet ’t hats wie iech dat zoog. Ik kreeg pijn in mijn hart toen ik het zag. ’t Kappes is bis in ’t hats bevroare.De kool is tot in de kern bevroren. ’t Hats van de sjlaat.Het hart va de krop sla. Iech han inne knoa óp ’t hats. Er ligt me iets zwaar op het hart. Dat kunt va hatse. Dat komt van harte. Doe bis mie hets-je. Je bent mijn hartedief. Went e kinke d’r hik hat, da zeët me dat ’m ’t hets-je wieëst.Als een baby de hik heeft, dan zegt men dat zijn hartje groeit. Ing jroeëse moel, mar e kling hets-je.Een grote mond, maar een klein hart. Heë numt ’t ziech tser hatse.Hij neemt het ter harte. Heë is sjleët tser bee, mar va hatse nog jezónk. Hij loopt slecht, maar zijn hart is gezond. Hatser kate. Harten spelen.

hatseww[hat’se] hatset, jehatsd goed smaken. Dat druupje hatst inne. Die borrel doet me goed.

hatseblód o [hat’seblód] hartebloed. Leef kink, iech han diech jeer, doe bis mie hatseblód.Lief kind, ik hou van je, je bent mijn hartebloed.

hatsensjód bn/bw[hatsensjód’] door en door goed.

hatsenskink o [hat’senskink] (hatsenkinger, hatsenskinke) schat van een kind.

hatsensvroeë bn/bw [hat’sensvroeë] van harte blij. Iech bin hatsensvroeë dat-s doe werm óp de bee bis.Ik ben hartstikke blij dat je weer beter bent.

hatsenswónsjm [hat’senswónsj] (hatsenswunsje) hartewens.

hatserv[hat’ser] harten (in kaartspel).

hatsereww[hat’sere] hatseret, jehatserd hartenjagen.

hatsfeëler m [hats’f’eëler] (hatsfeëlere, harsfeëlersje) hartkwaal.

hatsjie bw [hat’sjie] hatsjie. Went d’r bók nist, zeët de jeet hatsjie.Gezegd als de vrouw steeds beaamt wat haar man zegt.

hatskloppe o [hats’kloppe] hartkloppingen.

hatskramp m [hats’kramp] (hatskremp, hatskrempsje) hartkramp.

hatslieg bn bw [hats’lieg] (hatsliejer, hatsliegste) 1hartelijk. Inne hatslieg emfange.Iemand hartelijk ontvangen. Hatslieg laache. Hartelijk lachen. Lever inne hatslieje doe wie inne jeminde uur. Liever spontaan dan formeel met elkaar omgaan.2 hartig, zout. De tsoep is hatslieg.Dat is een stevige soep.

hatsoar o [hats’oar] (hatsoare, hatsöarsje) lastige vrouw. Dat is e hatsoar van e wief.Dat is een haaibaai.

hatspaaf m [hatspaaf] (hatspave, hatspeëfsje) hartinfarct.

hatssjlaagm [hats’sjlaag] (hatssjleëg, hatssjleëgs-je) 1 hartslag. 2 hartinfarct, hartverlamming. Iech hauw miech zoeë versjrekd; iech daat iech kroog inne hatssjlaag.Ik was zo geschrokken, dat ik dacht, dat ik een hartaanval kreeg.

häu o hooi. ’t Häu kiere.Het hooi keren. ’t Häu ivare.Het hooi binnenhalen. Heë hat jeld wie häu. Hij heeft geld in overvloed. Jef d’r haan óch mar jet häu. Stop hem maar wat in zijn vingers, dan houdt ie zijn mond.

haub o (haube, häubsje) kapje voor meisjes, vrouwen.

häuberm m[häu’berm] (häuberm, häubermsje) hooimijt, hooiberg. Went de häuberm sjtunt, da sjleet de natejaal nit mieë (in juni). Als de hooimijten zijn opgezet, dan zingt de nachtegaal niet meer.

häucheleww [häu’chele] häuchelet, jehäucheld huichelen.

häucheler m [häu’cheler] (häuchelere, häuchelersje) huichelaar.

häuchelijv[häu’chelij] huichelarij.

häue ww[häu’e] häuet, jehäud hooien. ’t Häut jód. Het is goed hooiweer. In ’t häue en in ’t vrije darf jee donderweer kómme.Tijdens het hooien en tijdens het vrijen wil je niet gestoord worden.

häujaffelv [häu’jaffel] (häujaffele, häujeffelsje) hooivork (tweetandig). D’r boer zoos mit de häujaffel hinger ós aa. De boer zat met de hooivork achter ons aan.

häujeróch m [häu’jeróch] hooigeur.

häumiet v [häu’miet] (häumiete, häumietsje) hooimijt.

häusjbn/bw (häusjer, häusjte) zachtjes, stilletjes. Heë dong jans häusj de duur tsouw.Hij deed stilletjes de deur dicht. Weë meusje wilt vange, mós häusj doeë.Wie een mus wil vangen, moet stil zijn. Ziech häusj oes d’r sjtub maache. Zich stiekem uit de voeten maken.

häusjnóp m [häu’sjnóp] hooikoorts.

häusjpringer m [häu’sjpringer] (häusjpringere, häusjpringersje) sprinkhaan.

häusjrek v [häu’sjrek] (häusjrekke, häusjreks-je) sprinkhaan.

häusjuur v [häu’sjuur] (häusjure, häusjuursje) hooischuur. E vrommesj wie ing häusjuur. (gezegd van een dikke vrouw).

häuwaan m [häu’waan] (häuwaans, häuweënsje) 1 hooiwagen. Inne häuwaan en inne volle mós me oes d’r weëg joa. Een hooiwagen en een zuiplap moet je niet in de weg staan. 2 hooiwagen (spinachtig diertje).

hauweww[hau’we] hool, jehauwe houden.

häuweënsje o [häu’weënsje] (häuweënsjer) klein, open trekkarretje.

hauwens bw in de uitdrukking: Um hauwens. Om te houden. Um hauwens of um lieënens (bij b.v. het knikkerspel kan men bij um hauwens de gewonnen knikkers behouden; zij worden teruggegeven bij um lieënens).

häuzoam m [häu’zoam] (häuzöamsje) hooizaad.

häuzoamtieë m [häu’zoamtieë] thee van hooizaad. Drink mar ing tas häuzoamtieë, da kuns doe an ’t sjwese.Drink maar een kop hooizaadthee, daarvan kom je aan het zweten.

häuzölder m [häu’zölder] (häuzöldere, häuzöldersje) hooizolder. Heë hat e jewisse wie inne häuzölder. Hij heeft een ruim geweten.

haver m[ha’ver] haver. Haver zeët: brèch miech d’r nak, da vul iech d’r zak (haver groeit het beste, als hij bij het kiemen met de zware rol bewerkt wordt). De peëd, die d’r haver verdene, krient ’m nit.De mensen die het hardst werken, worden niet naar behoren beloond.

haverbrij m [ha’verbrij] haverbrij.

haverèsjv [ha’verèsj] (haverèsjer, haverèsj-je) lijsterbes.

haverflokkemv[ha’verflokke] havermout.

haverkiet o [ha’verkiet] haverkorrel. Ing bling hon vingt óch al ins e haverkiets-je. Zelfs blinde kippen vinden wel eens iets lekkers.

haverkis v [ha’verkis] haverkiste) haverkist. Heë jrankt wie inne bók op de haverkis. Hij zeurt omdat hij iets niet krijgt.

haversjliem m [ha’versjliem] havermoutpap.

haversjtrue o [ha’versjtrue] haverstro.

haverzak m [ha’verzak] (haverzek, haverzeks-je) haverzak. Hang ’t peëd d’r haverzak um. Wordt gezegd van iemand die gaat werken: zorg dat hij ook iets te eten heeft.

hazejerf v [ha’zejerf] duizendblad.

hazelip v [ha’zelip] hazenlip.

hazelnoos v [ha’zelnoos] (hazelneus, hazelneus-je) hazelnoot.

hazeltersjtroech m [ha’zeltersjtroech] (hazeltersjtruuch, hazeltersjtruuchs-je) hazelaar.

hazelwórm m [ha’zelwórm] (hazelwurm, hazelwurmsje) hazelworm.

hazesjlofm [ha’zesjlof] (hazesjlöfje) hazenslaap.

hèbwBah. Hè, wat is ’t kaod!Bah, wat is het koud.

hebel m [he’bel] (hebele, hebelsje) hefboom, hevel.

hebele ww [he’bele] hebelet, jehebeld hevelen.

heë pers vnwhij.

heëdv kudde, troep. Ing heëd sjöaf, knieng.Een kudde schapen, een troep konijnen. Die hant ing janse heëd kinger. Zij hebben veel kinderen.

heëde ww[heë’de] heëdet, jeheëd harden. De nolde weëde jeheëd. De naalden worden gehard.

heëdeww[heë’de] heëdet, jeheëd haren, slijpen. De zeës mós jeheëd weëde. De zeis moet geslepen worden.

heëkele ww[heë’kele] heëkelet, jeheëkeld haken. E deks-je heëkele. Een lapje haken.

heëkeljaar o [heë’keljaar] haakgaren.

heëkelnoldv [heë’kelnold] (heëkelnolde, heëkelnöldsje) haaknaald.

heel bw sl 1 heel, niet stuk. ’t Tes-je vool van d’r dusj aaf, maar ’t bloof heel.Het kopje viel van de tafel, maar het bleef heel. Mit ing heel hoed d’rvan aafkómme. Heelhuids ervan afkomen. 2 genezen. D’r vinger is atwerm heel.De vinger is alweer genezen. Wies köpje, sjwats köpje, mörje zal ’t heel zieë en uvvermörje allelee zieë(gezegd wanneer een kind zich pijn gedaan heeft en men zachtjes over de zere plek strijkt).

Heële pltsn [Heë’le] Heerlen. Heëlensje wink. Arrogantie.

heëler m [heë’ler] (heëlere, heëlersje) heler. Wuur jinne heëler, da wuur óch jinne sjteëler. Als er geen helers zouden zijn, dan zouden er ook geen dieven zijn.

heem o thuis, tehuis. ’t Jeet nuus boave e eje heem.Oost west, thuis best. Heë hat jee heem mieë.Hij is nergens meer welkom. Al weëd d’r miensj auwer, ’t heem blieft trekke.Hoe oud een mens ook wordt, hij blijft altijd naar thuis verlangen. Heë jeet noa heem, heë jeet óp heem aa.Hij gaat naar huis.

heembwthuis. Doa veul iech miech heem. Daar voel ik me thuis. Dat kunt diech nog heem. Daar zul je de gevolgen nog van merken! Dut of-t uur heem wuet.Doe alsof je thuis bent. ’t Is nurjens besser wie heem.Zoals het klokje thuis slaat, slaat het nergens.

heembringeww[heem’bringe] braat heem, heembraadnaar huis brengen, thuisbrengen. Iech ken hem van aazieë(ns), mar iech kan hem nit heembringe.Ik ken hem van gezicht, maar ik kan hem niet plaatsen.

heemkómmeww[heem’kómme] koam heem, heemkómme 1thuis komen. 2 overkomen. Beën diech dat diech zoeëjet nit heemkunt.Hoop maar dat zoiets jou niet overkomt.

heemluete ww [heem’luete] luetet heem, heemjeluet 1iemand met een lantaarn naar huis begeleiden. 2zeggen waar het op staat, er van langs geven. Dem zal iech ins orrentlieg heemluete.Die zal ik eens even vertellen waar het op staat.

heemvinge ww[heem’vinge] ziech, vong ziech heem, ziech heemvónge 1 de weg naar huis terugvinden. Ing kats vingt ziech ummer heem. Een kat vindt altijd de weg naar huis. 2 Zich thuis voelen. Iech kank miech bij de tant nit heemvinge.Ik voelde me bij mijn tante niet thuis.

heemwègm [heem’wèg] (heemweëg, heemweëgs-je) terugweg, weg naar huis. D’r heemwèg vinge. De terugweg vinden.

heemwieë o [heem’wieë] heimwee.

heer m (here, heersje) 1heer. Dat is inne heer oes Den Haag, deë dreët ’t betste alle daag.Dat is pas een fijn geklede man. (wordt gezegd bij aanstellers). Nui here, nui affere. Nieuwe heren, nieuwe wetten. Sjtreng here rejere nit lang.Strenge heren blijven niet lang aan de macht. Mit jroeëse here is ’t sjleët kieësje èse.Pas op voor machtige mensen. Besser inne klinge heer wie inne jroeëse kneët.Liever een kleine heer dan een grote knecht. Went d’r kneët ziech riech maat an d’r heer, da doge ze allebei nit.Als de knecht rijk wordt door het werk bij de heer, dan deugen ze allebei niet. Deë woar doa heer en meester.Hij was daar heer en meester. Bis doe hei d’r heer van ’t janse?Ben jij hier de baas? Heë sjpilt werm ins d’r heer óp.Hij doet alsof hij de baas is. Jroeëse here wade nit jeer.Machtige mensen kun je niet laten wachten. 2geestelijke. Ing mès mit drei here.Een mis met drie priesters. 3libelle. Kiek, doa vluugt inne heer!Kijk, daar vliegt een libel.

heer bwvandaan, vanaf. Woa kunt dat heer?Waar komt dat vandaan? Hinger inne heer zieë. Achter iemand aan zitten.

heerjank m [heer’jank] (heerjeng, heerjengs-je) toedracht.

heerkónnef v [heer’kónnef] (heerkónnefte) herkomst.

heervalleww[heer’valle] vool heer, heerjevalle aanvallen op. Ze vole wie de wille druvver heer. Ze vielen als wilden erop aan.

hees bn/bw (heser, heeste) heet, gloeiend. Wen ’t èse tse hees is, mós me bloaze.Als het eten te warm is, moet je blazen. Dat is ing druup óp inne hese sjtee. Dat is een druppel op een gloeiende plaat. Doa woar heë hees óp. Daarop was hij gebrand. Dóch diech inne hese eëpel in d’r mónk (om moeilijke, vreemde woorden uit te spreken). Óp hese koale zitse.Haast hebben. Wat me nit wees, maat inne nit hees.Je kunt je niet opwinden over zaken die je niet weet. ’t Kan nit heser wie kaoche.Erger kan het niet worden. ’t Is ezoeë hees dat de kroats jape.Het is zo warm dat de kraaien geeuwen. Iech han hem de hel hees jemaad. Ik heb hem het vuur aan de schenen gelegd. ’t Weëd nuus zoeë hees jèse wie ’t jekaochd weëd.De soep wordt niet zo heet gegeten als die wordt opgediend. Heë jeet drumerum wie de kats um d’r hese brij.Hij komt niet ter zake.

heesjeww[hee’sje] hoosj/heesjet, jeheesje heten. ’t Is ejaal wie d’r vlaam heesjt, went heë mar jód sjmaat.Het maakt niet uit hoe je het noemt, als het maar lekker is. ’t Heesjt(men zegt) dat vier inne hese zommer krieje. Men zegt, dat het een hete zomer wordt. Noe heesjt ’t ópjepaasd!Nu is het oppassen geblazen! Iech kóm mörje, dat heesjt went ’t jód weer is. Ik kom morgen, dat wil zeggen als het mooi weer is.

heëveww [heë’ve] hoof/heëvet, jehoave heffen. Doa kan me ziech inne bróch aa heëve.Daar kun je je behoorlijk aan vertillen. Heë hieëft de sjin alling óp.Hij kan die balk in zijn eentje optillen. D’r wink hoof ziech.De wind stak op. Óp d’r maat hoof ’t ziech van de lu. Op de markt was heel veel volk. Heë hat e kiets-je tse vöal jehoave. Hij heeft een beetje teveel gedronken. Deë is jeer jehoave en jedrage. Hij wordt graag geprezen. Dat hieëft e bis-je. Dat fleurt de zaak wat op. Wat me nit heëve kan, mós me ligke losse. Men moet niet teveel hooi op zijn vork nemen.

hefo (hefte hefje) cahier, schrift. ’t Sjrieft ziech alles in e hef.Zij schrijft alles in een schrift.

hef o heft. Ziech ’t hef in heng krieje. Het heft in handen nemen.

heffe v [hef’fe] gist.

hefiezer o [hef’iezer] (hefiezere, hefiezersje) een spitse, stevige staaf om gaten in de grond te maken. De boeënesjtekke mit ’t hefiezer zetse.De bonenstaken met de ijzeren staaf in de grond plaatsen.

hefploasterv [hef’ploaster] (hefploastere, hefplöastersje) hechtpleister.

hefte ww [hef’te] heftet, jeheft hechten. Ing wond hefte. Een wond hechten. ’t Bóch is nit jebónge, ’t is mar jeheft.Het boek is niet gebonden, het is maar geniet.

heftiegbw[hef’tieg]hevig.

heftswek m[hef’tswek] (heftswekker, heftsweks-je) punaise. Ook sjtèchneëlsje.

hegke-advokaat m [heg’ke-advokaat] (hegke-advokate) prediker, kletsmajoor. Heë moelt wie inne hegke-advokaat. Hij praat als Brugman.

hegkedöar mv[heg’kedöar] (hegkedöar, hegkedöarsje) haagdorens.

hegkerues-je o [heg’kerues-je] haagroos, hondsroos.

hegkesjier v [heg’kesjier](hegkesjiere, hegkesjiersje) haagschaar. Hant ze diech mit de hegkesjier de hoare jesjneie?Ze hebben je haar slecht geknipt.

hegkesjtreuferm [heg’kesjtreufer] (hegkestreufere, hegkesjtreufersje) iemand die in heggen op zoek is naar vogelnestjes, iemand die graag duistere handeltjes drijft.

hegkesjtueser m [heg’kesjtueser] Hei woeënt inne hegkesjtueser (grapje van kinderen, waarbij iemand die er niet op verdacht was, met zijn neus in de heg geduwd werd).

hei st vheide. De hei bluit; da weëde de bije noa de hei braad.De heide bloeit; dan worden de bijen naar de heide gebracht.

heisl bw 1 hier. Kóm ins hei, hei d’rmit!Kom eens hier. Hier ermee! Hei brent de lamp. Hier moet je zijn. Doe has ’t hei! Je bent niet goed wijs. 2 in de omtrek, in de buurt. Hei has te vöal doevepiete. In de buurt zijn veel duivenmelkers.

heist bw hei (uitroep om iemands aandacht te vragen). Wen-s te óp inne ‘hei’ rufs, da ruft deë tseruk: “Hei, doa maache ze besseme va!”Als je ‘hei’ op iemand roept, dan antwoordt hij: ‘Van heide maken ze bezems!’

heikrichelm [hei’krichel] (heikrchele, heikrichelsje) heikrekel. Zinge wie inne heikrichel. Uit volle borst zingen.

heierbw[hei’er] hierheen. Kóm heier, da kans doe besser langs.Kom hierheen, dan kun je beter langs.

heierum [heierum’] langs deze kant. Dat is inne van heierum. Dat is iemand uit de buurt.

hek v (hegke, heks-je) heg. Hegke en moere hant oge en oere. De muren hebben oren. Da bis doe waal an hek! Dan ben je wel verkocht! Heë zoog oes of heë durch ing döarehek jekraofe wuur.Hij zag er gehavend uit. Woa hegke zint, doa zint óch meusje.Waar rook is, daar is ook vuur. Deë is hinger ing hek jroeës woeëde. Die heeft geen manieren.

heks v (hekse, heks-je) heks. Auw heks maach jedeks in ’t kelderlaoch (oud kinderliedje). ’t Is elsof de heks dri zeus.Het is alsof de duivel ermee speelt. De heks is d’roes.Het gevaar is voorbij.

hekse ww [hek’se] hekset, jeheksd heksen, haasten, toveren. Iech kan nit hekse. Ik kan niet toveren. Deë hekst lank en lu anee. Die stookt ruzie waar hij kan.

heksebessem m [hek’sebessem] heksenbezem. In birke ziet me wal ins heksebesseme. In berken zie je weleens heksenbezems. (woekering van groot aantal zijtakjes op één plek).

hekselo [hek’sel] baksel, fijngehakt stro.

hekselkis v [hek’selkis] (hekselkiste) hakselkist.

heksesjoesm [hek’sesjoes] spit. D’r pap koam ’t mörjens nit mieë oes je bed; heë hauw inne heksesjoes.Pap kwam ’s morgens niet meer uit zijn bed; hij had spit.

heksesjtich m [hek’sesjtich] (heksesjtich) heksensteek, bepaald soort naaisteek of breisteek.

heksetoer m [hek’setoer] heksentoer.

heksewerk o [hek’sewerk] heksenwerk.

helst v (höl, hölsje) hel. Heë hat inne kop elsof heë in de hel jebloaze hauw. Hij heeft een vuurrood hoofd. Wen die prie in de hel wuur, jonge alle duvele lofe.Als die kenau in de hel zou zitten, zouden alle duivels op de loop gaan. Hei sjton iech de hel oes. Het is hier niet om uit te houden. Wen iech nit in d’r himmel kom, da bloas iech óch jet óp de hel. Als ik niet in de hemel kom, dan kan de hel mij ook gestolen worden. ’t Vuur brent wie ing hel.Het vuur brandt hoog. Heë is oes de hel jekraofe wie d’r duvel sjloffet.Hij heeft op slinkse wijze van de situatie gebruik gemaakt.

hel bn/bw (heller, helste)hard. E hel jekaochd ai.Een hard gekookt ei. ’t Is inne helle knoa. Dat is een moeilijk karwei. Dat koam hel aa.Dat kwam hard aan. Heë hat e hel hats.Hij is onvermurwbaar. Heë kan jee hel woad zage.Hij kan niet boos worden. ’t Jieët inne helle winkter.Er komt een strenge winter. Heë is hel an de achtsieg.Hij is bijna tachtig. Dat is vuur miech inne helle nommer. Dat is voor mij een harde dobber. ’t Jong hem hel an de sjwaad. Hij had het zwaar te verduren. Heë zong nit sjun, evver waal hel.Hij zong niet mooi, wel hard. Dat is inne helle.Dat is een moeilijke persoon. Doa has doe inne helle aa. Daar zul je het niet gemakkelijk mee hebben, ’t Jong hel óp hel.Het ging hard tegen hard. ’t Hat dis naat hel jebakke. Het heeft vannacht hard gevroren. Heë hat inne helle doeëd jehad.Hij heeft een moeilijke dood gehad. Deë kriet inne helle doeëd (gezegd als iemand het kruis van de broek te laag hangt).

hel bn/bw (heller, helste) licht, helder. Weëd wakker, ’t is al hel.Word wakker, het is al licht. Iech häu jeer e helt. Ik had graag een pilsje. ’t Kink hat hel eugs-jer. Het kind heeft lichte ogen.

held m(helde, heldsje) held.

hel-e-weg bw [hel-e-weg’] op een harde wijze.

helf v (helfte, helfje) helft.

helhurieg bw[hel’hurieg] hardhorig.

helle m[hel’le] (helle) 1taaie. Kiek oes vuur dem, dat is inne helle.Kijk uit voor hem, dat is een taaie. 2erectie. Deë broecht mer e sjun meëdsje tse zieë of e hat al inne helle. Zodra hij een mooi meisje ziet, krijgt hij een erectie.

helleww[hel’le] hellet, jeheld (een spel) doen. Helle vier e sjpelsje? Zullen we een spel doen? Verberje helle.Verstoppertje spelen. Verkofe helle.Winkeltje spelen. Koadsjpringe helle. Touwtje springen.

helleveëg v [hel’leveëg] (helleveëje, helleveëgs-je) helleveeg.

helmm (helme, helmsje) helm. Heë is mit d’r helm jeboare. Hij is met de helm geboren.

hel-óp bw [hel-óp’] hardop. Hel-óp laache.Hardop lachen. Dat has te hel-óp jedreumd. Dat zou je wel willen.

help v (helpe, helpsje) 1 bretel. E paar helpe. Bretels 2 draagriem. Mit ing help lieët de sjoebkaar ziech besser vare. Met een draagriem is het eenvoudiger de kar te rijden.

helpe ww[hel’pe] hólp/ helpet, jehólpe helpen. Weë nit tse roane is, dem is nit tse helpe.Wie geen raad wil aannemen, kan niet geholpen worden. Help miech ing hank, help miech inne sjlaag.Help me eens even. Kans doe miech nit an inne euro helpe?Kun je me geen euro geven? Heë kan ziech jód helpe.Hij redt zich wel. Me mós ziech tse helpe wisse.Inventief moet je zijn. Hei hulpt jee beëne, hei mós mès kómme.Bidden helpt niet, hier moet iets gedaan worden. Hulpt ’t nit, ’t sjaad óch nit.Baat het niet, dan schaadt het niet. Iech kan ’t óch nit helpe.Ik kan er niets aan doen.

helpebóks v [hel’pebóks] (helpebókse, helpebuks-je) broek met bretels. Has doe al de helpebóks aa! Wat ben jij al groot!

helpesjótsel m [hel’pesjótsel] (helpesjutsel, helpesjutselsje) schort met banden.

helverm [hel’ver] (helvere, helversje) hoopje, hand vol. Has te nog inne helver jraaszoam vuur miech? Mag ik nog een hoopje graszaad hebben?

hemet v [he’met] geboorteplaats, vaderland. ’t Hats trukt ummer noa de hemet. Heimwee hebben.

hemme o [hem’me] (hemder/hemmets/hemmens, hemsje) hemd. Heë joof ’t hemme va jen vót.Hij gaf alles weg. Reeg diech nit óp, angesj weëd diech ’t hemme tse kót.Wind je niet zo op, anders wordt je hemd te kort. Heë vroagt diech ’t hemme va jen lief.Hij stelt heel veel indringende vragen. Inne sjlaag en doe sjtees in ’t hemme.Eén slag en je hebt verloren. Deë wórp is jód, d’r angere hauw ’t hemme tse kót (gezegd als iemand een goede worp doet, nadat hij eerst een slechte heeft gedaan). Heë kan ziech hinger e sjtucheliezer e nui hemme aadoeë. Hij is zo mager als een lat. Heë hat jee hemme an vót en sjood bis uvver de oere. Hij is zo arm als een kerkrat en heeft ook nog veel schuld. Jong, doe bis e hemme!Je bent een uilskuiken! ’t Letste hemme hat jing tèsje.Je hebt er niets aan om rijk te sterven. Wie kómme de haide a hemmens? Gezegd wanneer iemand voortdurend vragen stelt.

hemmetskneufje o [hem’metskneufje] (hemmetskreufjer) hemdsknoop(je); ook moederkruid. Dat is jee hemmetskneufje weëd. Dat is niets waard.

hemmetskraagm [hem’metskraag] (hemmetskreëg, hemmetskreëgs-je) hemdskraag.

hemsj o (hemsje, hermsj-je) kuchje.

hemsjlip m [hem’sjlip] (hemsjlippe, hemsjlipsje) hemdsslip. Hemsjlip eroes! | Ziet nit oes! | Alle kinger laache diech oes! (kinderrijmpje).

hemsmouw [hems’mouwe] (hemsmouwe, hemsmuisje) hemdsmouwen. Ziech de hemsmouwe ópsjtreufe. De hemdsmouwen opstropen.

hemzje ww [hem’zje] hemzjet, jehemzjd kuchen, hummen.

hendler m [hen’dler] (hendler, hendlersje) handelaar.

hengeww [hen’ge] henget, jehengd 1vieren. Los nog jet henge. Laat nog wat vieren. 2geschikt zijn. Dat werk hengt hem nit. Dat werk is niet geschikt voor hem.

hengebank v [hen’gebank] (hengebanke, hengebenks-je)  losvloer bij een mijnschacht.

hengelm [hen’gel] (hengele, hengelsje) 1 hengel. 2 handvat, hengsel, oor. D’r hengel van d’r kaffieëpot is aaf. Het oor van de koffiepot is gebroken. 3 deurscharnier. De duur vloog oes d’r hengel. De deur hangt uit zijn voegen.

hengelduppeo [hen’gelduppe] (hengelduppe, hengeldupsje) hengselpot.

hengele ww[hen’gele] hengelet, jehengeld hengelen.

hengeljlaas o [hen’geljlaas] (hengeljlazer, hengeljleës-je) glas met oor.

hengelkan v [hen’gelkan] (hengelkanne, hengelkensje) kan met handvat.

hengelmangelv [hen’gelmangel] (hengelmengel, hengelmengelsje) hengselmand.

hengeltèsj v [hen’geltèsj] (hengeltèsje, hengeltèsj-je) tas met hengsel.

hengepómp v [hen’gepómp] (hengepómpe, hengepumpsje) waterpomp met vlotter.

hengs m (hengste, hensg-je) hengst. Hengs is een veelgebruikt scheldwoord voor een valserik.

henke ww[hen’ke] henket, jehenkd vieren, laten zakken.

henkzeel o  [henk’zeel] onderkabel. Jef ins jet henkzeel. Laat de kabel een beetje vieren.

heppieg bw [hep’pieg] happig. Doa bin iech nit heppieg óp.Daar heb ik geen zin in.

herfs m herfst. Alles óp zieng tsiet en bócheskóch in d’r herfs. Alles op zijn tijd.

herfsblom v [herfs’blom] (herfsblomme, herfsblömsje) herfsttijloos. Herfsblomme bluie zoeëjaar oane jrónk of wasser mit prechtieje blomme.Herfsttijloos bloeit zelfs zonder aarde of water met prachtige bloemen.

Her(re)jod m [Her'(re)jod] (Herjödsje) Onze-Lieve-Heer. Heë sjteëlt Ózzen Herjod d’r daag en d’r meester zieng tsiet.Ook: Heë sjteëlt Ózzen Herjod de tsiet en d’r meester zie jeld.Dagdieverij plegen. Heë hat Ózzen Herjod mit de tsieëne en doogt vuur d’r däuvel nit.Hij huichelt goedheid, maar is in werkelijkheid vals. Ózzen Herjod noa de oge sjtèche.God verzoeken (bijv. door een te weelderig leven). Ózzen Herjod óp de bloeëse kneie danke.God op de knieën danken. Ózzen Herjod hat allerhand kaosjenger.God heeft soms vreemde kostgangers. Ózzen Herjod van ’t kruuts aafbeëne.Heel veel bidden. Ózze Herjod hat jet in ziene deerjaad lofe. Er lopen veel rare wezens rond op deze aarde. Went d’r Herjod dem nit besser kenk, da kuem heë nit in himmel.God weet dat hij in wezen een goed mens is. Heë lieët Ózzen Herjod inne jouwe man zieë.Hij neemt het niet al tenauw met zijn godsdienstige plichten. Herjod, sjtank ós bij!God, sta ons bij. ’t Jeld is dem ziene Herjod.Hij heeft dollartekens in de ogen. Heë hat Ózzen Herjod óp de lippe en d’r duvel i jen lief.Hij doet zich goed voor, maar is in feite een slechterik. Woa d’r Herjod ing kirch bouwt, doa bouwt d’r duvel ing kapel.In de buurt van een kerk is altijd wel een café te vinden (de duivel tracht altijd Gods werk te verstoren). Alle weer is Herjods wil; Jank d’rdurch en sjwieg mar sjtil. Je moet tevreden zijn met wat je hebt. Deë lieët Herjods wasser uvver Herjods leem lofe.Hij laat Gods water over Gods akker lopen. ’t Herjödsje kieft(gezegd tegen kleine kinderen wanneer het dondert). ’t Herjödsje zal hem wal.Ook: ’t Herjödsje kriet hem wal.Boontje komt om zijn loontje. Los ’t Herjödsje mar jeweëde.Laat Onze-Lieve-Heermaarbegaan. Leef Herjödsje va Badeberg, wie is dat meuglieg!(uitroep van verbazing). Vingere van d’r kroam, jister is miech al ee Herjödsje tsem däuvel jejange.Blijf er met je vingers vanaf, gisteren is een duur stuk al gebroken. Deë zukt werk en beënt d’r Herjod dat e jee vingt. Die is liever lui dan moe. Me zouw ózzen Herjod nit in ’t handwerk foesje. Wat God geschapen heeft, mag men niet schenden. ’t Herjödsje hauw ónverhofs bij hem jesjeld. Hij is overleden.

herjodsbedreierm[her’jodsbedreier] (herjodsbedreiere, herjodsbedreiersje) aartsbedrieger.

herjods-jaaro [her’jods-jaar] herfstdraden.

herjodskónkelv [her’jodskónkel] (herjodskónkele, herjodskunkel) lichte beroerte.

herjodspeëdo[her’jodspeëd] ezel, uitdrukking van verbazing.

herjods-sjönkermv[her’jods-sjönker] monnikskap,akoniet.

herjodstsakkerbw[her’jodstsakker]krachtterm. Ook: herjodstsapper(e)ment.

herjodstsapper(e)mentbw[her’jodstsapper(e)ment]krachtterm. Ook: herjodstsakker.

herjodsvrugdev[her’jodsvrugde] vroegte. In alle Herjodsvrugde jonge vier óp bidwèg.In alle vroegte gingen we op bedevaart.

herjodswinkmecherm[her’jodswinkmecher] orgeltrapper, misdienaar (ironisch). In de tijd zonder elektriciteit hadden kerkorgels mensen nodig die de lucht door de pijpen konden trappen. De term is gebleven als ironische benaming voor misdienaars.

herkrieje ww[her’krieje] ziech, herkroog ziech, ziech herkrèje/herkrener bovenop komen. Heë hat ziech jód herkrèje. Hij is weer op de benen.

herlieg bn/bw [her’lieg] (herliejer, herliegste) heerlijk.

herrejeebw[herrejee’] krachtterm.

herrejengbw[herrejeng’] krachtterm.

herrejubw [herreju’] krachtterm.

herrejuudsbw[herrejuuds’] krachtterm.

herrik m[her’rik] (herrigke, herriks-je) haring. Heë zoog oes wie inne aafjeknaagde herrik. Hij zag er uitgemergeld uit. Zoeë majer wie inne herrik. Zo mager als een haring. D’r herrik sjurje(gebruik om op aswoensdag haring te eten). Dat is inne vuur d’r letste herrik oes ’t vaas tse sjnappe (gezegd van een heel lange kerel). Ze zose wie herrigke in e vaas.Ze zaten als haringen in een ton. Ook: hierik, hiering.

herriksbräuv[her’riksbräu] azijn met kruiden, waarin haring wordt ingemaakt.

herriksvaaso [her’riksvaas] (herriksvaser,herriksvès-je) harington.

hersjafte mv [her’sjafte] familie uit gegoede stand. Bij de hersjafte dene. In dienst zijn bij de deftige mensen.

hersje ww[her’sje] hersjet, jehersjdheersen.

hersjer m [her’sjer] (hersjere, hersjersje) heerser.

hertrouwe ww [her’trouwe] hertrouwet, hertrouwd hertrouwen.

herts-jezoe o[herts-je’zoe] Heilig-Hartbeeld.

herts-jezoe-pölversje o [herts-je’zoe-pölversje] middel tegen vele kwalen.

herts-jezoe-tsuupje o [herts-je’zoe-tsuupje] dun soepje.

hervel m [her’vel] armvol. Werp inne hervel sjtrue ónger de jeet. Gooi een bos stro onder de geit.

herverekieës m [her’verekieës] (herverekieës-je) Hervese kaas. Herverekieës heesjt óch Limburjer of sjtinkkieës. Hervese kaas wordt ook Limburger of stinkkaas genoemd.

heslieg bn/bw [hes’lieg] (hesliejer, hesliegst) 1 lelijk, afstotend, 2 hatelijk. Móts doe ummer zoeë heslieg zieë?Waarom doe je toch zo hatelijk?

het pers. vnw zij, haar. Doa kunt het werm aajesjtatse mit inne nuie pelsmantel. Daar komt zij weer rondparaderen met een nieuwe bontmantel.

hetseww[het’se] hetset, jehetsdopjagen, jachten. Me mós ziech nit hetse losse.Je moet je niet laten opjagen. Hets miech nit zoeë.Zit me niet te stangen.

heufeww[heu’fe] heufet, jeheufd ophopen, oplopen (geldsom). De auw lu heufe ’t óp, de jong lu maache ’t dróp. Wat de ouderen sparen, verkwisten vaak de jongeren.

heuflieg bn/bw[heuf’lieg] (heufliejer, heufliegs) hoffelijk, beleefd.

heupelm[heu’pel] peluw, een soort kussen.

heur st pers. vnw haar. Heure man, heur doater, heur kink. Haar man, haar dochter, haar kind.

heur sl o(heure, heursje) 1 hoorn, horen. Heë is zoeë majer, heë kan ing jeet tusje de heure puutsje. Hij is heel erg mager. Heë hat al mennieg joar óp de heure. Hij heeft er al menig jaartje opzitten. Iech houw diech vuur de heure. Ik sla je op je kop. Heë bloazet óp ’t heur dat de blommepöt van de vinsterbank vloge.Hij praatte heel erg luid. Iech ès jeer e heursje(roomhorentje). ’t Heur van ing hoebel.Het handvat van een schaaf. 2 stommerik. Wat bis doe e heur!Wat ben jij een stommerik!

heurepeëdo[heu’repeëd](heurepeëd, heurepeëdsje) stommerik.

heurepitter m [heu’repitter]stommerik.

heurevieë o[heu’revieë]stommerik.

heurhannes m[heur’hannes]stommerik.

heut o (heute, heutsje) hoofd. Heë hat ’t hoeëg in ’t heut.Hij is verwaand. Bloas miech jet óppen heut. Je kunt me gestolen worden. Doa-uvver tserbrèch iech miech nit ’t heut. Daarover maak ik me geen zorgen. Dat wilt bij miech nit in ’t heut. Dat wil er bij mij niet in. E heut kappes. Een witte kool. Ook: huit.

hevvam v [hev’vam] (hevvamme, hevvemsje) vroedvrouw. Heë hat heng wie ing hevvam. Hij heeft slanke, fijne handen. Deë leuft wie ing hevvam. Hij loopt als een olifant.

hieël m (hieële, hieëlsje) haal, getande ketelhaak boven het open vuur. D’r hieël ihange. Een nieuwe woning feestelijk betrekken.

hieël bw heel. Heë kunt hieël döks tse sjpieë. Hij komt heel vaak te laat. Deur jeet ’t hieël jód.Het gaat heel goed met haar.

hieëp v (hieëpe, hieëpje) hakmes, snoeibijl. Mit de hieëp de beum sjnäue.Met de bijl de bomen snoeien. Dat vrommesj is ing dul hieëp. Dat vrouwspersoon is manziek. E hieëpje. Een grietje.

hieës v (hieëze, hieës-je) knieholte. Iech treën diech in de hieëze.Ik trap je in de knieholte. Dat meëdsje hat flieëte bis an de hieëze.Dat meisje heeft vlechten tot aan de knieën.

hiembeerv [hiem’beer] (hiembere, hiembeersje) framboos.

hiembeerzaf v [hiem’beerzaf] (hiembeerzefje) frambozensap.

hiemel m [hie’mel] (hiemele, hiemelsje) hemel, verhemelte, baldakijn. Ook: himmel.

hiemelbed o [hie’melbed (hiemelbedder, hiemelbedsje) hemelbed.

hiemeleww[hie’mele] hiemelet, jehiemeld hemelen, sterven. D’r nónk is hiemele. Oom is dood.

hiemelharelekrens-jere bw [ha’relekrens-jere] krachtterm.

hiemelharelement bw [ha’relement] krachtterm.

hiemelharelesjtere bw [ha’relesjtere] krachtterm.

hiemelhareletsakker bw [ha’reletsakker] krachtterm.

hiemelharelevol bw[hie’melharelevol] laveloos.

hiemelsjraiend bw [hie’melsjraiend] hemeltergend.

hiemliesjbn/bw[hiem’liesj](hiemliesjer, hiemliesjt)hemels. Die vrauw hat ing hiemliesje jedóld.Die vrouw heeft een engelengeduld. Van d’r hiemliesje dauw alling kan jinne leëve.Van de lucht kan niemand leven.

hien bwweg. Alles is hien. Alles is verloren.

hienterliestieg bw/bn [hien’terliestieg] achterbaks. Ook: hingerliestieg.

hiep m stuk, klap van de molen. Deë hat inne hiep voet. Hij heeft een klap van de molen beet.

hiepedrom m [hie’pedrom] (hiepedromme, hiepedrömsje) hippodroom, paardenrenbaan.

hiere mv [hie’re] hersenen. Sjpan dieng hiere i. Gebruik je hersens. Doe has sjtrue woa anger lu hiere hant. Jij hebt stro waar anderen de hersens hebben.

hierikm[hie’rik] (hierigke, hieriks-je) haring. Ook: herrik, hiering.

hieriksbendiejer m [hie’riksbendiejer] quasi sterke persoon, slappeling.

hieringm[hie’ring] (hieringe, hierings-je) haring. Ook: herrik, hierik.

hiersj m (hiersje, hiersj-je) hert.

hiersjkouw v [hiersj’kouw] (hiersjkui, hiersjkuisje) hinde.

hiert mherder (bijbels). De hierte bij de krib.De herders bij de krib. D’r Joete Hiert.De Goede Herder, God.

hiesbn/bwheet (kindertaal). Hies, hies! Blief d’rvan aaf! (als waarschuwing aan een kind voor iets dat heet is).

hiezieg bnuit deze plaats of streek. De hiezieje lu haode doa nit van.De mensen van hier (uit onze stad/uit ons dorp) houden hier niet van.

hiezieje m/v [hie’zieje] (hieziejer) iemand uit deze plaats of streek.

hik m hik. Iech han d’r hik, iech han d’r sjlik | iech han hem noen, iech han hem dan | iech jef ’m an inne angere man | deë hem jód verdrage kan(kinderrijmpje).

hikv broedsel van vogels of worp van kleine zoogdieren. Van de ieësjte hik kans doe nuus han.Van de eerste worp kan ik je niets geven. Ing hik kanalieëvuejelsjer.Een groep kanarievogeleieren. Ing hik knieng.Een worp konijnen.

hikbaanv[hik’baan] hinkelbaan. Ook: hiksjoeël.

hikke ww[hik’ke] hikket, jehikd 1 hikken. 2 hinkelen.

hikke, ziech ww[hik’ke, ziech] hikket ziech, ziech jehikd zich voortplanten.

hiksjoeël v[hik’sjoeël] hinkelbaan.

hiksjteem [hik’sjtee] (hiksjting, hiksjtinke) steentje waarmee gehinkeld wordt.

hiktsiet v[hik’tsiet] 1 broedtijd. 2 hinkeltijd.

hillieg bn/bw[hil’lieg] (hilliejer, hilliegs) heilig. Me darf nit mit e hillieg woad sjpotte.Je mag Gods woord niet misbruiken. Dat is hillieg en zicher.Dat is vast en zeker. Die is zoeë hillieg, a deur kan me ziech aasjtrieche.Die is overdreven vroom. Va beëne alling weëd jinne hillieg.Je kunt het niet bij woorden laten, je moet ook iets doen. Inne hillieje angs han.Grote angst hebben. De hillieje doof krieje.Gedoopt worden. Dat hat mit alle hillieje tse werk jejange. Er moet wel een wonder gebeurd zijn. Jod en alle hillieje sjtunt miech bij, wen dat woar is.God sta me bij, als dat waar is. Me mós jing hillieje aaróffe die jee mierakel dunt. Men moet zijn heil niet zoeken bij iemand van wie men niets kan verwachten. ’t Is nit alles hillieg wat d’r boer puutsjt. Het is niet alles goud wat blinkt. Óp ’t hillieg oog plógge, moere. Met de Franse slag ploegen, metselen. Heë hat de hillieje jerechtiegheet krèje. Hij is van de sacramenten der stervenden voorzien.

hilliegdom o[hil’liegdom] (hilliegdommer, hilliegdömsje) heiligdom, relikwie. Jet verware wie e hilliegdom.Iets heel goed bewaren. ’t Is nit alles hilliegdom wat d’r boer puutsjt. Het is niet alles goud wat er blinkt.

hilliegdomsvaatv [hil’liegdomsvaat] (hilliegdomsvate, hilliegdomsveëtje) heiligdomsvaart. Óp hilliegdomsvaat joa noa Oche, Korneëlemünster of Mastrich.Op bedevaart gaan naar Aken, Kornelimünster of Maastricht. Die tswai vrije at ing hilliegdomsvaat. Die twee hebben al een eeuwigheid verkering. Dat doert ing hilliegdomsvaat.Dat duurt heel lang.

hilliejebild o [hil’liejebildsje] (hilliejebilder, hilliejbildsje) heiligenprentje.

hilliejedaag m [hil’liejedaag] (hilliejedaag, hilliejedeëgs-je) heiligendag, patroonsfeest.

hilliejehuus-je o [hil’liejehuusje] (hilliejehuus-jer(e)) café. De hilliejehuus-jere aafsjtreufe.Alle café’s bezoeken. Heë kan jee hilliejehuus-je uvversjloa.Hij is een fervente cafébezoeker.

hilliejekalender m [hil’liejekalender] (hilliejekalendere) heiligenkalender.

hillieje–klum-óp-de-lu m schijnheilige.

hillieje-kroef-óp-de-lu m schijnheilige.

Hilliejeman m [Hil’liejeman] (Hilliejemander, Hilliejemensje) Sinterklaas. D’r Hilliejeman is an ’t bakke.(gezegde bij avondrood in de tijd van Sinterklaas). Weë d’r Hilliejeman kent, dem bringt heë nuus mieë.Wie het geheim van sinterklaas kent, krijgt geen cadeautjes meer.

hillieje-oavend m [hillieje-oa’vend] de avond vóór Kerstmis.

hilliejesjienm [hil’liejesjien] stralenkrans, aureool, nimbus. Heë leuft mit d’r hilliejesjien. Er hangt een sfeer van vroomheid om hem heen.

hillieje sjtank-doa–hin m [hillieje sjtank-doa’-hin] kwezel.

hilver m [hil’ver] (hilvere, hilversje) schot ter verhoging van de laadbak van een paardekar of een trekwagen.

himmel m [him’mel] (himmele, himmelsje) 1hemel. Ziech inne sjtool in d’r himmel verdene.Zich van een plaats in de hemel verzekeren. Dat is inne sjunne engel in d’r himmel.Troostspreuk bij het overlijden van iemand. Went d’r himmel ivelt, da zint alle meusje doeëd.Als het einde der tijden nadert, dan gaan we allemaal dood. D’r himmel is nit vuur de jäös jebouwd.De hemel moet jeverdienen. Went ózze Herjod dem nit besser kenk, da kuem heë nit in d’r himmel.In wezen is hij een goeierik. Heë woar doamit in d’r zivvende himmel.Hij was er heel erg blij mee. Dat sjrait tsem himmel.Dat is een schande! De beum wase nit noan himmel eri.Nog niet in je stoutste dromen! Die hant d’r himmel óp eëd.Ze hebben het heel goed. Vier èse hu himmel en eëd.Wij eten vandaag hete bliksem. Doe vool iech oes d’r himmel. Toen was ik zeer teleurgesteld. Um himmelswil, doch dat nit!In hemsnaam, doe dat niet! D’r himmel wees wat nog mit ós jesjid.Niemand weet wat nog gaat gebeuren. Ze zatse himmel en eëd in beweëjoeng.Ze zetten alles in het werk. Erm of riech, in d’r himmel is alles jeliech.Na de dood zijn we allemaal gelijk. Hu sjtunt zivve zonne an d’r himmel.Vandaag is het prachtig, zonnigweer. D’r himmel bewaar ós.Hemel, bewaar ons! Doa kunt inne sjtoedent in d’r himmel. Daar gaat een dominee voorbij (wordt gezegd wanneer het gesprek stokt).2verhemelte. Inne jesjplèse himmel.Een gespleten verhemelte. 3 baldakijn. In de brónk droog heë d’r himmel.In de processie liep hij met de baldakijn. 4 bovenstuk van een klomp. Ook: hiemel.

himmelsbloabn/bw [him’melsbloa] hemelsblauw.

himmelsbreed bn [him’melsbreed] hemelsbreed, groot. Dat is e himmelsbreed óngersjeed. Dat maakt een groot verschil.

himmelsdreëjer m [him’melsdreëjer] baldakijndrager.

himmelsduur v [him’melsduur] (himmelsdure, himmelsduursje) hemelpoort. Ónreët jeet bis an de himmelsduur. Alle onrecht wordt uiteindelijk bestraft.

himmelspoats v [him’melspoats] (himmelspoatse, himmelspöats-je) hemelpoort. ’t Himmelspöats-je sjteet ummer óp alling vier broeche nog nit eróp (uit een carnavalsliedje). Het hemelpoortje staat altijd open, maar we hoeven nog niet naar boven.

himmelvaat v [him’melvaat] hemelvaart. Maria himmelvaat. Maria ten Hemelopneming.

Kriste himmelvaat. Hemelvaartsdag. Dat woar ing drekkieje himmelvaat. Ze hebben het op de kroegentocht erg bont gemaakt.

hin bw heen. Woa jees doe hin?Waar ga je heen? Woa is de mam hin?Waar is moeder naar toe? Vier woeëte óp deë sjleëte wèg hin en heer jesjokkeld.Op die slechte weg werden we heen en weer geschud. Hin en tseruk.Heen en terug. Oejazes, woa jeet dat mit ós hin?Mijn god, waar gaat het naartoe?

hinge bw [hin’ge] 1 achter. Bekiek diech ins va hinge in d’r sjpeiel.Bekijk het eens van een andere kant. Heë wilt va hinge en vure bedeend weëde.Hij laat zich bedienen, men moet hem alles aanreiken. 2 daar, ginds. Jut hinge sjpieële.Ga daar spelen.

hingedra bw [hingedra’] achteraan. Heë sjtalt ziech hingedra. Hij ging achter in de rij staan. Doe hings loeter hingedra. Je bent te bescheiden.

hingedrinbw[hingedrin’] achterin. Zets ’t koffer mer hingedrin. Zet het koffer maar in de laadbak.

hingedróp bw [hingedróp’] achterop. Zets diech mer hingedróp.Ga maar achetrop zitten. Móts doe jet hingedróp han? Moet je een pak voor je broek hebben?

hingedurch bw[hingedurch’] achterdoor.

hingehin bw[hingehin’] verderop.

hingenaabw[hingenaa’] achteraan. Iech zits hingenaa in de klas.Ik zit achterin de klas. Heë weëd ummer hingenaa jeduid. Hij wordt altijd achtergesteld.

hingenerum bw [hingenerum’] 1machterplaats, tuin, hof. ’t Hoes hat inne sjunne hingenerum. Het huis heeft een mooie grote tuin. 2bwachterom. Jank hingenerum, ze zitse in d’r jaad. Loop achterdoor, ze zitten in de tuin. Ook: hingenum en hingerum.

hingenoes m zn [hingenoes’] achtererf.

hingenum bw [hingenum’] 1machterplaats, hof. 2bwachterom. Ook: hingenerum en hingerum.

hingenuvver bw [hingenuv’ver] achterover. Heë sjloog hingenuvver wie heë de rechnoeng zoog.Hij viel steil achterover toen hij de rekening zag. Ook: hingeruvver.

hinger m [hin’ger] hinder. Doe sjtees miech in d’r hinger.Jestaat me in de weg. Alles mós oes d’r hinger zieë.Allesmoet opgeruimd zijn.

hingervz [hin’ger] achter. Kunt nog inne hinger diech? Gezegd als men vergeet de deur te sluiten. Diene wil sjteet hinger de duur. Je hebt niets te willen. Hinger inne auwe boom is ’t jód sjoele (gezegd wanneer een jonge vrouw met een oudere gefortuneerde man trouwt). Deë hat ’t voesdik hinger de oere.Hij heeft het lelijk achter de ellebogen. Heë is ummer hinger miech hin. Hij zit altijd op me te hakken. Is inne mit ing sjmik hinger diech? Wat heb jij een haast! Dat kans te diech hinger de oere sjrieve.Knoop dat in je oren. Hinger jet kómme. Ergens achter komen. Deë hat ’t hinger ziech. Die is overleden.

hingeraa vz [hingeraa’] er achter aan. Heë vuuróp en iech hingeraa. Hij voorop en ik achteraan.

hingeraafbw[hingeraaf’] achteraf. Hingeraaf is ’t jód kalle. Achteraf is alles te begrijpen. Ook: ateraaf.

hingerblieve ww [hin’gerblieve] bloof/bleef/blievethinger,hingerblève achterblijven.

hingerbouw m [hin’gerbouw] (hingerbui, hingerbuisje) achterhuis. Ook: aterbouw.

hingerdeel o [hin’gerdeel] achterdeel.

hingerduurv [hin’gerduur] achterdeur. Ook: aterduur.

hingere ww[hin’gere] hingeret, jehingerd hinderen. Dat hingert miech.Dat hindert me. De vleie an de moer hingere hem nog.Hij isvandaag erg prikkelbaar. Dem hingert ’t vet nit. Hij is mager.

hingeree bw [hin’geree] 1 achter elkaar. Ze lofe hingeree in de rij.Ze lopen in een rij. Die woare atwerm hingeree.Ze hadden alweer ruzie. 2zo dadelijk. Iech kom hingeree.Ik kom zo. Iech bin hingeree veëdieg. Ik ben zo klaar. Ook: ateree.

hingerhank v [hin’gerhank] achterhand. Óp de hingerhank zitse (bij het kaartspel).

hingerhaode ww [hin’gerhaode] hool/heel hinger, hingerjehaode achterhouden.

hingerheerbw[hingerheer’]achteraf, later. Hingerheer is ’t jemeklieg um tse zage wie ’t muet.Achteraf is makkelijk uit te leggen hoe het had moeten gebeuren.

hingerjedanke v [hin’gerjedanke] bijgedachte.

hingerjesjier o [hin’gerjesjier] achterste gedeelte van het paardetuig.

hingerjoa ww [hin’gerjoa] jong hinger, hingerjejange achterlopen. De oer jeet hinger. De klok loopt achter.

hingerjoa ww[hin’gerjoa] hingerjong, hingerjange bedriegen.

hingerliestieg bn [hin’gerliestieg] achterbaks. Ook: hienterliestieg.

hingerlosse ww[hin’gerlosse] loos hinger, hingerjelosse achterlaten.

hingerlosse ww [hingerlos’se] hingerloos, hingerlosse nalaten. Mieng eldere hant miech nit vöal hingerlosse.Mijn ouders hebben me niet veel nagelaten.

hingernoa bw [hingernoa’] achterna.

hingeroes bw [hingeroes’] achteruit. Dat jesjef is erg hingeroes jejange. Die winkel loopt steeds slechter.

hingerruks bw[hingerruks’] achterover. Heë vool hingerruks de trap aaf. Hij viel achterover de trap af.

hingerum [hingerum’] 1machterplaats, hof. Dat hoes hat inne sjunne hingerum.Dat huis heeft een mooie hof. 2bwachterom. Ook: hingenerum en hingenum.

hingeruvver bw [hingeruv’ver] achterover. Heë sjloog hingeruvver wie heë de rechnoeng zoog.Hij viel steil achterover toen hij de rekening zag. Ook: hingenuvver.

hingerzie v [hin’gerzie] achterkant.

hingesjte o[hin’gesjte] achterste. Heë zoos in ’t hingesjte tsimmer.Hij zat in de achterkamer. Ziech óp de hingesjte bee sjtelle.Zich heel druk maken. Dem bekiek iech nog nit mit ’t hingesjte.Die keur ik geen blik waardig. Dat hat e hingesjte wie inne boerebaanhof.Zij heeft een groot achterwerk. ’t Hingesjte vure. Achterstevoren.

hingeweer bw [hingeweer’] 1 wijd(open). De duur sjteet (bis) hingeweer óp.De deur staat wagenwijd open. Heë riest de moel bis hingeweer óp.Hij zet een grote bek op.2van streek. Heë woar jans hingeweer.

hinke ww[hin’ke] hinket, jehinkd mank lopen.

hinkepink m [hin’kepink] hinkepink óphelle (kinderspel).

hits v hitte. Wat hant vier hu ing hits!Wat is het warm vandaag! De meusje jape óppen daach van de hits.De mussen vallen van het dak. Deë hat nog de vol hits. Hij is nog volkomen potent. Ook: hitsde.

hitsbloar v[hits’bloar] (hitsbloare, hitsblöarsje) hittepuistjes. Ook: hitsbroebele, hitspokke.

hitsbroebele mv[hits’broebele] hittepuistjes. Ook: hitsbloare, hitspokke.

hitsde v hitte. Wat hant vier hu ing hitsde!Wat is het warm vandaag! Ook: hits.

hitse ww[hit’se] hitset, jehitsd hitte geven. D’r oavent hitst jód.De oven warmt goed op. Koale hitse besser wie hoots.Kolen geven beter warmte dan hout.

hitsieg bn/bw [hit’sieg] (hitsiejer, hitsiegs) 1 warmbloedig, opvliegend. Heë hat inne hitsieje kop. Hij is een heethoofd. 2 paardriftig, bronstig. D’r voeëjel leuft hitsieg hinger de zij aa.De vogel loopt hitsig achter het vrouwtje aan.

hitskop m [hits’kop] (hitsköp,hitsköpje) heethoofd.

hitspokke mv[hits’pokke] hittepuistjes. Ook: hitsbloare, hitsbroebele.

hitssjlaag m [hits’sjlaag] (hitssjleëg, hitssjleëgs-je) zonnesteek.

hoak m (höak, höaks-je) 1 haak. Hang d’r hód an d’r hoak. Hang de hoed op de kapstok. Dat is nit in d’r hoak.Dat is niet in de haak. Die zaach hat nog inne hoak. Er zitten nog haken en ogen aan. 2  ophijsbare kleerhaak in de kleedruimte.

hoalbn/bw(hoaler, höalste)hol. Dat sjleet nit in hoal beum. Dat gaat je niet in je kouwe kleren zitten. Heë is hoal bis ónger de erm. Hij heeft reuze honger. Dat is jet vuur inne hoale tsank.Dat is heel weinig. Inne hoale wèg.Een holle weg. Heë hat inne hoale hós(blafhoest).

höal v(höal, höalsje) hol. ’t Is inne sjleëte foeks deë mar ing höal hat (gezegd wanneer een jongeman meer dan een meisje het hof maakt).

hoale ww [hoa’le] hoalet, jehold halen. Da holt diech d’r däuvel. Dan zul je wat beleven. Pas óp, doe hols diech d’r sjnóp/d’r kletsj.Let op of je wordt verkouden. Wat has doe diech óp d’r haos jehold?Welke moeilijke taak heb je nu weer op je genomen? Me hat ziech jauw ing krankheet óppen lief jehold.Een ziekte heb je snel opgelopen. De hevvam hat ’t kinke jehold.De vroedvrouw heeft de geboorte begeleid. Vuur de mam de waar hoale joa.Voor moeder de boodschappen doen. Ziech ’t kriskinke bij de oma hoale.De kerstcadeautjes bij oma gaan halen.

höale ww [höa’le] höalet, jehöald uithollen.

hoaltsang v [hoal’tsang] (hoaltsange, hoaltsengs-je) perforeertang.

hoar o (hoare, höarsje) haar. Doa is e hoar in de botter kómme.Er is een probleem ontstaan. D’r vlaam hat hoare óp.De vlaai is beschimmeld. Dat is ing mit hoare óp de tsong. Die heeft haren op de tanden. Woarum hat uur uuch ummer in de hoare?Waarom krijgen jullie altijd ruzie? Doa junt diech de hoare va tse berg.Daarvan gaan de haren recht op het hoofd staan. ’t Roeët an e hoar, da wuur iech jevalle.Het scheelde maar een haar, of ik was gevallen. Besser ing plaat wie jaar jing hoare.Liever kaal dan geen haren.Gezegd van iemand zonder haar. De kinger èse miech de hoare van d’r kop.De kinderen eten heel veel. Inne de hoare sjnieje.Iemand afzetten. Krolle hoare, krolle zin.Opstandige mensen hebben krulhaar. ’t Versjtank kunt nit vuur de joare en d’r sjnauts nit vuur de hoare.Je moet niet oud willen zijn, als je jong bent. Die jelieche ziech óp e hoar.Ze lijken als twee druppels water op elkaar. Lang hoare, kót versjtank.Mensen met lange haren zijn dom. ’t Sjtimt óp e hoar.Het klopt precies. Heë hauw mieë sjood wie hoare óp d’r kop.Hij had heel veel schulden. Jelukzieëlieg Nuijoar | d’r kop vol hoar | d’r mónk vol tseng | ’t jeluk i jen heng.Gelukwens met Nieuwjaar. ’t Kunt ziech nit óp ee hoar aa, went d’r hónk jesjore weëd. Men moet niet over een kleinigheid mopperen. Dem zunt de hoare eraafjeroetsjd. Die heeft een kale kop. E hoar in de tsoep bringt d’r kuttel. Gezegd wanneer iemand een haar in de soep vindt. ’t Kunt ziech nit óp e höarsje. Het hoeft niet zo precies.

hoarband o [hoar’band] (hoarbander, hoarbendsje)haarlint.

hoarbessemm [hoar’bessem] (hoarbesseme, hoarbessemsje) haarbezem.

hoarbreed bw [hoar’breed] rakelings, haarfijn. Heë sjoos hoarbreed d’rneëve. Hij schoot net naast.

hoarbusjtelm [hoar’busjtel] (hoarbusjtele, hoarbusjtelsje) haarborstel.

höareww[höa’re] höaret jehöard verharen. D’r honk höart. De hond is in de rui.

hoarfien bw [hoar’fien] haarfijn. Inne jet hoarfien vertselle.Iemand de wind van voren geven. Inne jet hoarfien oeseree legke.Iets haarfijn verklaren.

höarieg bn/bw[höa’rieg] behaard.

hoarnetso [hoar’nets] (hoarnetser,hoarnets-je)haarnet.

hoarnold v [hoar’nold] (hoarnolde, hoarnöldsje) haarspeld.

hoarsjlaif v [hoar’sjlaif] (hoarsjlaife, hoarsjlaifsje) haarstrik.

hoarsjnal v [hoar’sjnal] (hoarsjnalle, hoarsjnelsje) haargesp.

hoarsjniejer m [hoar’sjniejer] (hoarsjniejere, hoarsjiejersje) kapper.

hoarsjnit m [hoar’sjnit] (hoarsjnitte, hoarsjnitsje) haarsnit, coupe.

hoarsjplism [hoar’sjplis] ziekte waarbij de uiteinden van de haren gaan splijten.

hoartsang v [hoar’tsang] (hoartsange, hoartsengs-je) krultang.

hoarzeiv [hoar’zei] (hoarzeie, hoarzeisje) haarzeef, teems.

hoas v (hoaze, höas-je) kous. Deë verwaart zie jeld in ing hoas.Hij bewaart het geld in een sok. Heë lofet zónger sjong en hoaze.Hij liep op blote voeten. Tsintermeies (24 augustus) verbeit de wiese hoaze en d’r wiese kieës.

hoasbingel m [hoas’bingel] (hoasbingele, hoasbingelsje) kousenband.

hobel v [ho’bel] (heubel, heubelsje)  kolenschaaf.

hobelkette v [ho’belkette] (hobelkettets, hobelketsje)  ketting waarmee de kolenschaaf getrokken wordt.

hód m (hud, hudsje) hoed. Vuur dem don iech d’r hód aaf.Chapeau! Woa jeet deë hód mit deë jong hin.Spottend gezegd als iemand een te grote hoed op heeft. Dem past jinne hód mieë.Hij is gestorven. Da has te waal d’r hód jód, d’r hód sjeef.Dan heb je het wel mis. Trek kries doe ing óp d’r bölles, dat diech d’r hód nit mieë past.Dadelijk krijg je een klap om je oren. Doa jong miech evver d’r hód hoeëg!Ik stond perplex! Doe has wal meusje ónger d’r hód (gezegd wanneer iemand niet groet). Doch diech d’r hód óp, da kries te jing kauw vus!Gezegd tegen iemand die blootshoofd de deur uitgaat. Is d’r zeëje jód, da jeet heë óch durch d’r hód.Gezegd tegen iemand die in de kerk de hoed oplaat. Heë koam mit hód, sjtek en rink.Hij had zich opgedoft. Um kirmens, um kirmens da dreët mie modder inne hód. | Da laach iech, da kraach iech da val iech óppen vót(kinderrijmpje). Deë deet d’r hód nog aaf vuur inne kuttel. Hij is kruiperig beleefd. Heë hat d’r hód óp haover elf sjtoa. Zijn hoed staat scheef.

hoddel m [hod’del] (hoddele, höddelsje) lap stof. Has doe diech pieng jedoa? Kóm mar hei, da drieëne vier e höddelsje drum.Heb je je bezeerd? Dan kom hier, dan doen we er een verband om. Dat meëdsje kleit nog in e höddelsje.Dat meisje staat alles goed. A hoddele weëd vöal jeld oes-jejeëve. Aan prullen wordt veel geld uitgegeven. Iech han pieng an d’r hoddel.Ik heb pijn aan de verbonden wond.

hoddele ww [hod’dele] hoddelet, jehoddeld klungelen, prutsen. Hoddel nit ezoeë.Maak er werk van! Deë antsóg is inee jehoddeld. Dat kostuum is slecht gemaakt. Mit ing anger vrauw hoddele. Vreemd gaan.

hoddelekaarv [hod’delekaar] (hoddelekare, hoddelekeersje) kar van de voddenkoopman.

hoddelekeël m [hod’delekeël] (hoddelekeëls, hoddelskeëlsje) waardeloze vent.

hoddelekrieëmer m [hod’delekrieëmer] (hoddelekrieëmere, hoddelekrieëmersje) voddenkoopman; ook: zeer slordig geklede man.

hoddel(er)ij v geklungel.

hoddelieg bn/bw [hod’delieg] slordig. Heë leuft ummer hoddelieg rónk.

hoddels-jong m [hod’dels-jong] (hoddels-jonge, hoddels-jöngsje) vaatdoek, poetsdoek.

hoddelskroamm [hod’delskroam] (hoddelskröam, hoddelskröampje) 1 waardeloos spul. 2 handel in tweedehands artikelen.

hoddelswerko [hod’delswerk] (hoddelswerke, hoddelswerks-je) slordig uitgevoerd werk.

hódhoezem [hód’hoeze] iemand die steeds een hoed draagt. Iech bin noa Hódhoeze. Gezegde als je de ander niet wil vertellen waar je heen gaat. D’r Lei Hódhoeze.Gezegde voor iemand waarvan je de naam niet meer kent.

hódsjachtelv [hód’sjachtel] (hódsjachtele, hódsjechtelsje) hoedendoos.

hoebwuitroep van verbazing, schrik. Hoe, wat sjneit ’t.Wat sneeuwt het toch! Hoe, wat inne sjtórm. Wat stormt het toch!

hoebelv [hoe’bel] (hoebele, hubelsje) schaaf. Jank ins mit de hoebel druvver.Ga er eens met de schaaf overheen.

hoebelm[hoe’bel] (hoebele, hubelsje) oneffenheid. Deë wèg is vol hoebele. Die weg heeft heel wat gaten.

hoebelbank v [hoe’belbank] (hoebelbenk hoebelbenks-je) schaafbank.

hoebele ww [hoe’bele] hoebelet, jehoebeld schaven. Woa jehoebeld weëd, doa valle sjpieëne.

hoebeleww[hoe’bele] hoebelet, jehoebeld hobbelen. En vier hoebele en vier boebele werm óp Kirchroa aa (liedje).

hoebeliegbn/bw[hoe’belieg] hobbelig, oneffen. D’r wèg is hoebelieg. De weg heeft heel veel gaten.

hoebelmets o [hoe’belmets] (hoebelmetser, hoebelmets-je) schaafmes.

hoed v (huud, huudsje) huid. Mit hoed en hoar ópvrèse.Met huid en haar opvreten. Heë sjtikt nit in ing jouw, in ing jezong hoed.Hij zit niet lekker in zijn vel. Iech woar bis óp de hoed naas woeëde.Ik was doornat geworden. Heë hat jet ónger de hoed. Hij heeft een ziekte onder de leden. Kroef ins oes dieng hoed. Pak eens mee aan; doe jij ook eens je mond open. Heë lekt ziech óp de voel hoed. Hij is liever lui dan moe.

hoeëg bn (hoeëjer/hoeëder, huekste) hoog. Heë hat ’t hoeëg in de bier. Hij heeft het hoog in zijn bol. Heë is e hoeëg deer. Hij is een hoge piet. Heë zetst ziech óp e hoeëg peëd.Hij blaast hoog van de toren. Hoeëg here losse jeer óp ziech wade.Het chicste bezoek komt altijd te laat. Dat tsimmer is hoeëg jesjtaoche.De kamer heeft een hoog plafond. ’t Is de huekste tsiet.Het is de hoogste tijd. Doa jeet ’t hoeëg heer. Daar gaat het luidruchtig toe. Deë hat inne hoeëge naam des Vaters. Hij heeft een hoog voorhoofd.

hoeëgaltoar m[hoeëg’altoar] hoogaltaar, hoofdaltaar.

hoeëgamt o[hoeëg’amt] hoogmis.

hoeëgduutsj o [hoeëg’duutsj] Hoogduits. Heë sjprikt hoeëgduutsj mit knoebele.Hij spreekt gebrekkig Hoogduits. Iech mós ins hoeëgduutsj mit diech kalle.Ik moet jou eens onder handen nemen.

hoeëghollendsj o [hoeëg’hollendsj] deftig Nederlands, Nederlands met een harde g.

hoeëgkankbw[hoeëg’kank] op het kleinste vlak staande. Ing kis die hoeëgkank sjteet.Een kist die op de kleinste kant staat. Heë lekt alles óp de hoeëgkank. Hij legt iedere cent opzij.

hoeëgkómme ww [hoeëg’kómme] koam hoeëg, hoeëgkómme opkomen, tot bloei komen.

hoeëgkrabbele ww [hoeëg’krabbele] krabbelet hoeëg, hoeëgjekrabbeld 1opkrabbelen. 2er weer bovenop komen. Heë krabbelt lanksaam werm hoeëg.Hij komt langzaam weer op zijn pootjes terecht.

hoeëgmód m [hoeëg’mód] hoogmoed.

hoeëgnuediegbw[hoeëg’nuedieg] hoognodig, zeer dringend. Iech mós ins hoeëgnuedieg. Ik moet hoognodig naar de wc.

hoeëgtsiet v [hoeëg’tsiet] (hoeëgtsiete, hoeëgtsietsje) bruiloft. Van ing hoeëgtsiet kunt ing nui. Van een bruiloft komt een bruiloft.

hoeëgtsietsreesv [hoeëg’tsietsrees] (hoeëgtsietsreze, hoeëgtsietsrees-je) huwelijksreis. Vier junt óp hoeëgtsietsrees noa Portugal. Wij gaan op huwelijksreis naar Portugal.

hoeëgvolbw/bn[hoeëg’vol] boordevol. Sjup de teldere nit zoeë hoeëgvol. Schep de borden niet te vol. Inne hoeëgvolle emmer.Een boordevolle emmer.

hoeëgwasserbw[hoeëg’wasser] hoog water. In de uitdrukking: Heë hat hoeëgwasser. Zijn broekspijpen zijn te kort.

hoeëgwuurdieg bn [hoeëg’wuurdieg] hoogeerwaard. D’r hoeëgwuurdieje heer dechant.De hoogeerwaarde deken.

hoeëmès v [hoeë’mès] (hoeëmèse, hoeëmès-je) hoogmis. Ze hat de vesper ónger de hoeëmès oeskómme. Haar ondergoed komt onder haar kleding uit. of: Ze vlagt.

hoeëtv (hoeëte,huetsje) 1 poortje van smalle, dunne latten of ijzerwerk. Maach de hoeët hinger diech tsouw. Maak het poortje achter je dicht. 2 latwerk voor het vervoer of het bewaren van vla. Hoeëte mit vlaam woeëte mit kirmens noa d’r bekker braad.Heel veel vlaaiplaten werden met de kermis naar de bakker gebracht.

hoeëvaad m [hoeë’vaad] ijdelheid, hoogmoedigheid. Hoeëvaad liet pieng. Wie ijdel is, moet de pijn op de koop toe nemen. Hoeëvaad kunt vuur d’r val.Hoogmoed komt voor de val.

hoeëveëdiegbn[hoeë’veëdieg] verwaand, trots. E hoeëveëdieg nès.Een verwaand nest. Ing hoeëveëdieje prie.Een verwaande vrouw. ’t Is jee hoeëveëdiejer dink wie ing modder mit ’t ieësjte kink.Kersverse moeders zijn héél verwaand.

hoef st m (hoeve, huufje) hoef (v.e. paard). Ook: hóf.

hoef sl m (hoeve, huufje) huif, kap. Heë zetst de hoef óp de kaar.Hij trekt het zeil over de kar. ’t Jónk möddersje zats de hoef van d’r kingerwaan reëtóp.De jonge moeder zette de kap over de kinderwagen op.

hoefkaar sl v [hoef’kaar] (hoefkare, hoefkeersje) huifkar.

hoek m (hoeke/huuk, huuks-je) hoek. Óp alle hoeke en kenk.Overal. Iech houw diech durch alle veer de hoeke.Ik laat je alle vier de hoeken van de kamer zien. Inne in d’r hoek duie.Iemand het zwijgen opleggen. Doe woeëns óch in inne duustere hoek. Je woont ook afgelegen.

hoeke mv[hoe’ke] hurken. In de uitdrukking: Óp de hoeke zitse. Gehurkt zitten.

hoekeww[hoe’ke] hoeket, jehoekd 1hurken. 2 hokken. Die hoekt d’r janse daag i jen hoes.Die blijft maar de hele dag thuis zitten.

hoekiezer o [hoek’iezer] (hoekiezere, hoekiezersje) 1 hoekijzer. 2  hoekijzer om een ijzeren stijl en een kap met bouten aan elkaar te bevestigen.

hoekebaan v [hoe’kebaan] De hoekebaan sjloa. Gehurkt glijden.

hoeke(le)pak drage ww [hoe’ke(le)pak drage] draget hoekelepak, hoekelepak jedrage. Speels op de rug dragen.

hoemel v [hoe’mel] (hoemele, humelsje) hommel. Ing hoemel is jroeëser wie ing bij en hat hoare. Een hommel is groter dan een bij en heeft haren. Dat is ing wil hoemel. Dat is een uitgelaten meisje.

hoemelekroedo[hoe’melekroed] brunel, dovenetel.

hoemoor m[hoe’moor] (hoemeursje) humor.

hoenesm [hoe’nes] (hoeneze, hunes-je) onnozele kerel.

hoenezerij v [hoe’nezerij] flauwekul.

hoens m (hoenze, huuns-je) konijn.

hoepla bw[hoep’la] uitroep van verbazing. Hoepla, doa liks te.

hoepela m [hoe’pela] ringwerptent op de kermis.

hoepse ww [hoep’se] hoepset, jehoepsd op en neer springen.

hoepserij v [hoep’serij] (hoepserije, hoepserijsje) gespring. Jef die hoepserij draa. Houd op met dat gespring.

hoeram[hoera’]stommeling. Jank voet, sjtomme hoera! Donder op, stommeling!

hoesslo (hoezer/huzer, huus-je) huis. Has te alles in hoes?Heb je alles gehaald? Heë mós ’t hoes verware. Hij moet op het huis passen. Mit dem is jee hoes tse haode. Hij kan geen orde houden. ’t Hoes vilt miech óppene kop.De muren vallen op mijn hoofd. Mit de duur noa jen hoes i valle.Met de deur in huis vallen. Inne sjunne jieëvel tseert ’t hoes.Gezegd van een vrouw met grote borsten. Heë hilt ziech ’t hoes ring.Hij weertminderwaardig volk uit zijn huis. Óp dem kans te e hoes bouwe.Op hem kun je rekenen. Heë sjteet ’t ziech va hoes oes jód. Hij stamt uit een gegoede familie. Heë brult dat me ’t bis óp ’t zivvede hoes hure kan.Hij schreeuwt heel hard. Heë drieënt ’t janse hoes um. Hij zet ’t hele huis op zijn kop. Heë beziet ’t hoes nit mieë. Hij komt niet meer thuis. Dat hoes hat jet an ziech (gezegd wanneer huurders het niet lang in een bepaald huis uithouden). Dat hoes is óngerwoeënd. Dat huis is uitgewoond. Heë verzuuft hoes en hof.Hij verzuipt huis en haard. Heë is va Zumpelveld tse hoes.Hij is van Simpelveld afkomstig. An auw hoezer en auw widmander is ummer jet tse flikke. Oude huizen en weduwnaars hebben hun gebreken. Jiddes huus-je hat zie kruuts-je.Ieder huisje heeft zijn kruisje. Heë is ram oes ’t huus-je. Hij is helemaal overstuur. Iech mós ins jauw noa ’t huus-je. Ik moet snel naar de wc. ’t Huus-je in d’r jaad. Plee. ’t Jeet nit vuur e hoes. De inzet is niet hoog. Heë duit nog auw huus-jer um. Hij is nog kras. Dat is e hoes mit e jode daag. Dat huis is zwaar belast.

hoesappelm [hoes’appel] (hoeseppel, hoeseppelsje)soort kleine appel, bijzonder geschikt om te stoven. Jesjtoeëfde hoeseppelsjere. Gestoofde appels.

hoesbrank m[hoes’brank]  huisbrand (soort kolen). D’r hoesbrank mit de hongskaar óppen koel hoale. De huisbrand met de hondekar van de mijn halen.

hoesdeer o [hoes’deer] (hoesdere, hoesdeersje) huisdier. Jidderinne hat hoesdere, en went ’t vleie en muus zint. Iedereen heeft wel wat.

hoesduur v [hoes’duur] (hoesdure, hoesduursje) huisdeur. Mit de hoesduur sjmakke. Met de voordeur slaan.

hoeserme m [hoes’erme] (hoeserme) stille arme.

hoeshalk v [hoes’halk] (hoeshalke, hoeshelks-je) huishouding. De hoeshalk veure. De huishouding doen.

hoeshauwe ww [hoes’hauwe] hool hoes, hoes-jehauwe huishouden. Mit vöal kunt me oes, mit winnieg hilt me hoes. Het is de kunst om met weinig geld rond te komen.

hoesheer m zn [hoes’heer] (hoeshere, hoesheersje) huisbaas, huiseigenaar, gastheer.

hoesheldesje v [hoes’heldesje] huishoudster.

hoeshoenesm [hoes’hoenes] (hoeshoeneze) onnozele. Mit deë hoeshoenes kans te nuus plane. Met die onnozele kun je niets afspreken.

hoesj bw allee (uitroep).

hoes-jank m [hoes’-jank] (hoes-jeng, hoes-jengs-je) gang.

hoeskloekv [hoes’kloek] (hoeskloeke, hoeskluuks-je) huismus.

hoeskneët m [hoes’kneët] (hoeskneëte, hoeskneëtsje) huisknecht. Iech bin diene hoeskneët nit. Ik hoef niet naar jou te luisteren.

hoesmiddel o [hoes’middel] (hoesmiddele, hoesmiddelsje) huismiddel(tje). Vuurbilder va hoesmiddele zint: ing besjoatploaster óp de brós teëje d’r hós, ing oes-jehöalde rammenas mit broenge tsoeker drin, óch vuur d’r hós.Voorbeelden van huismiddelen zijn: een nootmuskaatverband op de borst tegen de hoest, een uitgeholde rammenas met bruine suiker erin tegen de hoest.

hoesmodder v [hoes’modder] (hoesmoddere, hoesmöddersje) huismoeder. Dat meëdsje is e richtieg hoesmöddersje. Dat meisje is een echt huisvrouwtje.

hoesnieënesje v[hoes’nieënesje] (hoesnieënesje, hoesnieënesj-je) huisnaaister.

hoesorde m [hoes’orde] (hoesordets) onderscheiding die door de carnavalsvereniging wordt verleend.

hoespoets m [hoes’poets] grote schoonmaak. Went d’r hoespoets losbrikt, da mósse de manslu ziech verdoefte. Als de grote schoonmaak begint, moeten mannen maken dat ze wegkomen.

hoesvrauw v [hoes’vrauw] (hoesvrauwe, hoesvräusje) huisvrouw. Ing fliesieje hoesvrauw is d’r betste sjpaarpot. Een vlijtige huisvrouw is de beste spaarpot.

hoeswei v [hoes’wei] (hoesweie, hoesweisje) huiswei.

hoeszeëje m [hoes’zeëje] huiszegen. D’r hoeszeëje hingt sjeef. Er is een echtelijke twist.

hoet sl v hoede. Óp de hoet zieë vuur inne. Op de hoede zijn voor iemand.

hoets m (huuts, huuts-je) stoot, por. Iech kroog inne hoets in de zie.Ik kreeg een por in de zij. Huuts en sjtues krieje. Porren en stoten incasseren.

hoetseww[hoet’se] hoetset, jehoetsd stoten (het hoofd) porren. Die jonge hoetse ziech.Die jongens hebben ruzie. D’r jetebók hauw ’t kink orrentlieg jehoetsd.De geitebok had het kind behoorlijk gestoten. Deë is jek jehoetsd. Die is niet goed wijs.

hoeve sl mv [hoe’ve] nukken. Went heë de hoeve kriet, dan is nuus mit ’m aa tse vange.Als hij het op de heupen krijgt, is niets met hem aan te vangen. Heë hat hoeve veel. Hij heeft nukken.

hoezaarm [hoezaar’] huzaar. Dat is inne hoezaar van e wief.Dat is een kenau.

hoeze sl ww [hoe’ze] hoezet, jehoesd huizen, wonen. Die hoeze tsezame. Die wonen samen. Mit de vrauw die me hat, mós me hoeze.Men moet proberen met zijn vrouw in vrede te leven. Die woare doa an ’t hoeze. Die gingen daar te keer.

hoezere ww[hoeze’re] hoezeret, hoezeerd 1 huishouden. D’r man kan waal rejere, evver de vrauw mós hoezere.De man mag het wel voor het zeggen hebben thuis, maar het huishouden regelt de vrouw. Die vrauw kan nit hoezere, ze hat e laoch in de hank. Die vrouw kan geen huishouden voeren, ze heeft een gat in de hand. 2 venten, leuren. Heë hoezeret mit sjongsreme.Hij ventte met schoenveters.

hof m (höf, höfje)achterplaats. De maad hat d’r hof jekeerd.De meid heeft het hofje geveegd. De kinger sjpieële óp d’r hof.De kinderen spelen op het hofje.

hof m (höaf, höafje) boerderij, hoeve. In en um Kirchroa loge de Vroeënderhöaf en d’r Krómbacherhof.In en om Kerkrade lagen de boerderijen van de familie Vroen en de Crombacher hof. Deë hat hoes en hof verzaofe.Hij heeft huis en haard verzopen.

hófm (huf, hufje) hoef. Ook: hoef.

hófblad o[hóf’blad] (hófblaar, hófbledsje) klein hoefblad. Tieë va hófblaar is jód vuur d’r hós. Thee van klein hoefblad is goed tegen de hoest.

hoffe ww [hof’fe] hoffet, jehofd hopen. ’t Is tse hoffe dat alles jód jeet.Hopelijk gaat alles goed. Weë nuus mieë tse hoffe hat, is inne erme sjelm.Wie geen hoop meer heeft is een arme drommel.

hoffentlieg bw [hof’fentlieg] hopelijk. Hoffentlieg krient vier besser weer. Hopelijk wordt het weer beter.

hófiezero [hóf’iezer] (hófiezere, hófiezersje) hoefijzer. ’t Peëd hat e hófiezer verloare.Het paard heeft een hoefijzer verloren.

hofnoeng v [hof’noeng] 1 hoop. 2 verwachting. Zieng vrauw is i hofnoeng. Zijn vrouw is in verwachting.

hofnoengsloos bn/bw [hof’noengsloos] hopeloos.

hófsjmid [hof’sjmid] (hófsjmei, hófsjmeisje) 1 m hoefsmid. 2 v hoefsmederij.

hokke ww [hok’ke] hokket, jehokd hokken. Ze hokkete bijenee. Blief nit d’r janse daag heem hokke.

hol sl o (höal, höalsje) hol, honk. Heë hat doa ’t hol i. Hij heeft ’t daar voor ’t zeggen.

höl v (hölle, hölsje) hel.

holbooro [hol’boor] (holbore, holböarsje) holle boorstang.

holdriam[hol’dria] (holdriaats, holdriejeësje) iemand die ondoordacht te werk gaat.

holla bw [hol’la] hola.

Hollender m [Hol’lender] Hollander. Hollender Broabender, sjpekvrèser, koekoek! Spotvers, waarop men antwoordde met: Pruus, hat nuus | Hat alles verklopd | de bedsjtat en d’r kammerpot. Vliejende Hollender. Vliegende Hollander.

Hollendsjbn[Hol’lendsj] Nederlands, Hollands. De Hollendsje koel. De Domaniale mijn. Hollendsje kieës. Hollandse kaas. Inne Hollendsje kieëskop.Een Hollandse kaaskop. Heë kunt oes ’t Hollendsj. Hij komt van boven de rivieren.

hölliesj bn/bw [höl’liesj] 1hels. ’t Is hölliesj hees.Het is hels warm. 2erg. ’t Hat hölliesj jevroare.Het heeft erg gevroren. Heë zitst hölliesj d’rhinger.Hij zit er erg achteraan.

holoender m [holoen’der] vlier.

hon st v (honder, hönsje) kip. Ing loeës hon leët nit alle aier in ee nès. Het is niet zo verstandig alles op één kaart te zetten. Heë ziet oes wie ing jeploade hon.Hij ziet uit als een geplukte kip. Mit de honder sjloffe joa, mit d’r haan ópsjtoa.Met de kippen naar bed, met de haan opstaan (vroeg naar bed, vroeg op). Has te de honder jetaasd (betasten om te zien of een kip nog aan de leg is). Has te honder, da has te óch kuttele. Het een is een logisch gevolg van het ander. Mit mersie voort me de honder kapot. Voor dank je wel koopt men niets. Ze tsenke ziech um ’t ai en losse de honder lofe. Ze kibbelen over kleinigheden, maar zien het belangrijkste over het hoofd. Iech han mit diech nog e hönsje tse plukke. Ik heb met jou nog een appeltje te schillen.

hön pers. vnw hun, hen. Has doe ’t hön jejeëve?Heb je het hun gegeven?

hönbezit. vnwhun. De kinger hönne wil sjteet hinger de duur.Kinderen hebben niets in te brengen. Hön hoes sjteet i brank. Hun huis staat in brand.

honderaio [hon’derai] (honderaier, honderaisje) kippenei.

honderbrósv [hon’der brós] (honderbrus, honderbrus-je)kippenborst.

honderdrekm [hon’derdrek] kippendrek, kippenmest. Heë is zoeë vrech wie honderdrek. Hij is zo brutaal als de beul.

honderkuttel m [hon’derkuttel] (honderkuttele, honderkuttelsje) kippendrek.

honderlaoch o [hon’derlaoch] (honderlöcher, honderlöchs-je) opening waardoor de kippen in hun hok kunnen komen.

honderledderv [hon’derledder] (honderleddere, honderleddersje) kippentrap.

honderpark m [hon’derpark] (honderparke, honderperks-je) kippenren.

honderrek o [hon’derrek] (honderrekke, honderreks-je) stok waarop de kippen slapen.

hondersjtal m [hon’dersjtal] (hondersjtel, hondersjtelsje) kippenhok.

hondertsoep v [hon’dertsoep] (hondertsuupje) kippesoep.

hondervót o [hon’dervót] (hondervut, hondervutsje) 1 achterste van een kip. 2 samenge­knepen vel op de hand.

hónged tw [hón’ged] (hóngede, hungedje) honderd. Dat verjès iech nit al weëd iech hónged joar.Dat vergeet ik van mijn leven niet. D’r jeldzak en d’r beëdelzak hange jing hónged joar an d’r nemlieje duresjtiel.In de loop van nog geen honderd jaar kan welstand in armoede en armoede in welstand verkeren. In dat jesjef hant ze hónged-en-ee zaache.In die winkel hebben ze heel veel spullen. Deë hat koeraasj vuur hónged man.Hij heeft heel veel moed. Vuur hónged doeëdzung, ’t is woar.Ik zweer het, het is waar. Heë leuft in ’t hónged.Hij telt niet mee. Heë leuft óp de hónged.Hij doet voor spek en bonen mee.

hondervel o [hon’dervel] (honderveller, hondervelsje) kippenvel.

hondervutsje o [hon’vutsje] 1 achterste van een kip. 2 samengeknepen vel op de hand.

hóngederlaibn[hón’gederlai] veelsoortig, honderdvoudig. Hóngederlai zaache. Van alles wat.

honger st m [hon’ger] honger. Iech verjon benoa va d’r honger.Ik verga bijna van de honger. Iech bin sjwats, sjeël va honger.Ik zie groen van de honger. Iech han honger! Lek zaots, da kries te óch nog doeësj. Ik heb honger! Dan lik zout, dan krijg je ook nog dorst (ontwijkend gezegde als iemand klaagt over honger). Sjpek en broeëd sjleet d’r honger doeëd.Spek en brood stilt elke honger.

höngere ww [hön’gere] höngeret, jehöngerd honger lijden.

hongerliejer m [hon’gerliejer] (hongerliejer, hongerliejersje) hongerlijder.

hongsdaagmv [hongs’daag] hondsdagen.

hongshut v [hongs’hut] (hongshutte, hongshutsje) 1 hondenhok. 2  houten kist in een luchtdeur om de luchttoevoer te regelen.

hongs-jemeen bn/bw [hongs’-jemeen] heel gemeen. ’t Is hongs-jemeen weer. Het is vies weer.

hongs-jong m [hongs’-jong] (hongs-jonge, hongs-jöngsje) gemene deugniet.

hongskaar v [hongs’kaar] (hongskare, hongskeersje) hondenkar. Mit de hongskaar de koale óppen koel hoale.Met de hondenkar de kolen ophalen bij de mijn.

hongskette v [hongs’kette] (hongskettets, hongsketsje) hondenketting.

hongskónk v [hongs’kónk] achterste van een hond. Has doe in d’r lotto jewonne? Joa, hongskónk!Heb je in de lotto gewonnen? Ja, was ’t maar waar! Doa is miech ing hongskónk aa jeleëje. Daar geef ik totaal niets om.

hongskrenkde v [hongs’krenkde] stuipen (hondenziekte).

hongskuttelm [hongs’kuttel] (hongskuttele, hongskuttelsje) hondenkeutel.

hongsleëve o [hongs’leëve] hondenleven. Die vrauw hauw bij dem e hongsleëve. Zij had een hondenleven met hem.

hongsmajer bn[hongs’majer] broodmager. Inne hongsmajere miensj.Een broodmager iemand.

hongsmieësieg bw [hongs’mieësieg] heel, zeer slecht. ’t Is hongsmieësieg kaod.Het is heel koud. Heë benumt ziech hongsmieësieg.Hij gedraagt zich heel slecht.

hongsmiezerabelbw[hongs’miezerabel] uiterst slecht. ’t Jeet miech hongsmiezerabel. Het gaat helemaal niet goed met me.

hongsmuibn[hongs’mui]. Iech mós miech jet doa legke, iech bin hongsmui. Ik moet even gaan liggen, ik ben kapot.

hongsnaas v [hongs’naas] hondenneus. Zoeë kaod wie ing hongsnaas. Zo koud als een hondenneus.

hongsreemm [hongs’reem] (hongsreme, hongsreemsje) hondenriem.

Hongs-sjteer m [hongs’-sjteer] Hondsster, Sirius.

hongsvet o [hongs’vet] hondsvet. Vruier menet me, dat hongsvet jód woar teëje de sjwiendzóch.Vroeger dacht men dat hondsvet goed was bij TBC.

hongsviejuelsje o [hongs’viejuelsje] (hongsviejuelsjer) hondsviooltje.

hongsvótv [hongs’vót] hondsvot. Wat krien iech? Nog jing hongsvót kries doe!Wat krijg ik? Eens helemaal niets! Ing hongsvót. Een kerel van niets.

hongsweer o [hongs’weer] hondeweer.

hónk sl m (höng, hönke) hond. Kom iech uvver d’r hónk, da kom iech óch uvver d’r sjtats.Als de grootste moeilijkheden overwonnen zijn, komt de rest vanzelf. Heë is zoeë mui, zoeë voel, zoeë kapot, zoeë naas, zoeë jemeen wie inne hónk.Hij is zo moe, lui, kapot, nat, gemeen als een hond. Heë is vliddieg óp d’r hónk.Hij is er erg aan toe. Die tswai verdrage ziech wie kats en hónk.Die twee gaan heel slecht met elkaar om. ’t Vuur likt doa wie inne doeë hónk.Het vuur wil niet branden. Heë krumt ziech wie inne hónk van de pieng.Hij kronkelt van de pijn. Va dem vreest jinne hónk e sjtuk broeëd.Met hem wil niemand omgang hebben.Wat jieëft ’t tse èse? Kómpes mit hónk!Wat eten we? Zuurkool met hond. (ontwijkend antwoord; wacht maar rustig af!). Heë is bekankd wie luesj hónk.Hij staat bekend als de bonte hond. Höng en here maache jing duur hinger ziech tsouw.Honden en heren maken de deur niet achter zich dicht. (gezegde als iemand de deur niet achter zich dichtmaakt). Roazetieje höng mós me nit tsenke.Kwade honden moet men niet plagen (iemand die al boos is, moet je niet tarten). Tswai höng an inne knaok.Twee honden aan één bot. (gezegde wanneer een meisje twee vrijers heeft). Went dat hönke mar jing vlue kriet.Als die zaak maar geen staartje krijgt. Bletsje höng biese nit.Blaffende honden bijten niet. Die pieng jun iech jinne hónk.Dit is een helse pijn. Kommandeer die hönke en bletsj zelver. Commandeer je hond en blaf zelf. Heë sjód ’t va ziech aaf wie inne nase hónk d’r reën. Hij ontkende het zonder blikken of blozen. Jiddere hónk is heer in zieng hut. Iedereen is baas in eigen huis. Deë benumt ziech wie inne hónk in e sjpel kejele. Die gedraagt zich als een olifant in een porseleinkast. Auw höng lokt me nit mit inne aafjeknaagde knaok. Men vangt niemand met loze beloften. Dem lofe alle höng noa. Hij gaat opvallend gekleed. A dem hieëft nog jinne hónk ziene poeët óp. Hij is een verachtelijk iemand.

honnesjter o[hon’nesjter] (honnesjtere) kippenhok.

hónnieg m [hón’nieg] honing. Inne hónnieg um d’r baad sjmiere.Iemand stroop om de mond smeren. Mit ing druup hónnieg vingt me mieë vleie wie mit e vaas essieg.Je vangt meer vliegen met honing dan met azijn. Je bereikt meer met vriendelijkheid.

hónniegsbij v [hon’niegsbij] (hónniegsbije, hónniegsbijsje) honingbij.

hónniegskóchm [hon’niegskóch] (hónniegskuch, hónniegskuchs-je) honingkoek.

hónniegspot m [hón’niegspot] (hónniegspöt, hónniegspötsje)honingpot.

hónniegszus bn [hón’niegszus] honingzoet.

hoofm (heuf, heufje) hoop. D’r duvel sjiest ummer óp inne jroeëse hoof.Alle ellende komt telkens op één plek terecht. D’r jroeëse hoof is d’r voele hoof. Het komt niet op de hoeveelheid aan, maar op de kwaliteit. Dat kriet uur nog in d’r hoof. Dat krijgt u nog op de koop toe. Sjies miech inne hoof. Je kunt de pot op. Wits doe wat iech kroog? Inne hoof sjtrónks! Weet je wat ik kreeg? Een hoop stront! (helemaal niets). Heë hool de heng tse hoof. Hij vouwde zijn handen. Heë zitst doa wie e heufje ónjeluk, wie e heufje ieëlend.Hij zit daar als een hoopje ellende. Dat han iech mit de heuf verkoad.Daar heb ik heel veel van verkocht. Deë hat doa hoof en al tswaidoezend euro vuur betsaald (op zijnhoogst).

hoopsjtroas v [hoop’sjtroas] (hoopssjtroase, hoopsjtröas-je) hoofdstraat.

hoopskraan m [hoops’kraan] (hoopskrane, hoopskreënsje) hoofdkraan.

hoopsman m [hoops’man] (hoopsmander, hoopmentsje) de baas.

hoopzaach v[hoop’zaach] (hoopzaache, hoopzeëchs-je) hoofdzaak. De hoopzaach is, vier zint jezónk. De hoofdzaak is dat we gezond zijn.

hoopzechliegbw [hoop’zechlieg] hoofdzakelijk.

hoor st v (hore, heursje) 1 hoer. Jong hore, auw kwieëzele. Wie in zijn jeugd flink feest, wordt later een ontzettende saaierik. 2 grapjas, opschepper. Wat bis doe ing auw hoor.Wat ben jij een kletsmajoor.

hoots o(hootser, heuts-je) 1 hout. Inne hoof hoots. Een partij hout. Iech bin ezoeë sjtief wie e hoots. Ik ben zo stijf als een plank. Deë is oes ’t richtieje hoots jesjneie.Die is uit het juiste hout gesneden. Inne vuur hoots en koale ligke losse. Iemand links laten liggen. Hoots sjnieje van al die wieë | Klómpe maache dat ze kraache | O doe klinge poepzak (kinderrijm waarbij twee kinderen elkaar bij de handen kruiselings vasthouden en een zaagbeweging maken; bij de laatste regel hurken ze). Dat is vöal hoots.Er zijn veel kegels omgeworpen. Heë mós ziech e heuts-je in d’r mónk doeë.Hij moet op een houtje bijten. Die hat vöal hoots vuur jen duur. Zij heeft een flinke boezem. 2  Vruier woar iech an d’r koal, noe bin iech an ’t hoots. Vroeger werkte ik aan het kolenfront, nu in de houtvoorziening.

hootsbókm  [hoots’bók] (hootsbök, hootsböks-je) een stapel hout om het dak te stutten aan het begin en het einde van een pijler.

hootsere bn[hoot’sere] 1 houten. Inne hootsere leffel.Een houten lepel. Durch de hootsere mölle joa (kinderspel). Flink op zijn kop krijgen. 2 houterig, Inne hootsere kloas.Een stijve hark.

hootsieg bn[hoot’sieg] houtachtig. De rammenasse zint hootsieg. De rammenassen zijn houtachtig.

hootsjong m[hoots’jong] (hottsjonge, hootsjöngsje)  sleper die het hout naar het werkfront brengt.

hootskiel m[hoots’kiel] (hootskiele, hootskielsje) houten wig.

hootskoal m [hoots’koal] (hootskoale, hootsköalsje) houtskool.

hootspin sl m [hoots’pinne] (hootspinne, hootspinsje)houten pin, gebruikt bij het verzolen van schoenen.

hootsplai m [hoots’plai] (hootsplaier, hootsplaisje)  plein waar het hout opgestapeld ligt.

hootswórm m [hoots’wórm] (hootswurm, hootswurmsje) houtworm.

hop v hop. ’t Is tse winnieg hop in dat beer. Er is te weinig hop in het bier.

hopbwhop. Hop, peëdsje, hop | Rie mar in jallop! (kinderrijmpje).

hopla bw[hop’la] uitroep van verrassing.

hore bn [ho’re] hoeren, krachtterm. Wat bis doe inne hore keël. Wat ben jij een rare kwibus. ’t Is e hore weer. ’t Is miserabel weer. Hore sjong. Potdorie. Dat is ing hore meer. Dat is een del.

horeesv [horees’] (horeze, horees-je) horzel, hoornaarwesp. ’t Weëd jezaad, dat zivve horeze e peëd kanne doeëdsjtèche.Men zegt dat zeven horzels een paard kunnen doodsteken.

horejeëjer m [ho’rejeëjer] (horejeëjere, horejeëjersje) hoerenjager (scheldwoord).

horepak o [ho’repak] gespuis.

hornoks m [horn’oks] (hornokse, hornöks-je) stommeling.

hós m (hus-je) hoest. Doe móts jet vuur diene hós doeë. Je moet iets tegen die hoest doen.

hósklumpsje o [hós’klumpsje] (hósklumpsjer) hoestbonbon.

hóste ww[hós’te] hóstet, jehóst hoesten. Me koeët ing vloeë hure hóste. Je kon een speld horen vallen. Hóste wie inne auwe. Een diepe hoest hebben. Heë hóst ziech ’t hats oes jen lief. Hij heeft een hevige hoest. Has doe jehóst? Nee, dat woar jenisd. Heb je een wind gelaten? Neen, ik had geniesd. Weë lang hóst, weëd aod.Wie lang hoest, wordt oud.

hót bw hot, rechts (bij voerlieden).

hóttepeëdsje o [hót’tepeëdsje] (hóttepeëdsjer) hobbelpaardje.

hótvollee v[hótvollee’] de deftige lui, haute-volée.

houw-houw! bwkalm aan!

houwe st ww[hou’we] houwet, jehouwe slaan. Deë kan ziech jet dri houwe. Die kan wat verstouwen. Mit de kap d’rhin houwe. Er met de pet naar gooien. Iech houw miech e paar aier in de pan.Ik sla een paar eieren in de pan. Deë huit ziech jet droes, deë huit ziech jet oes de kuel.Die vertelt onzin. Woa me huit, doa valle sjpieëne.Waar gewerkt wordt, vallen spanen. Dat is jehouwe wie jesjlage.Dat is lood om oud ijzer. Dem hant ze óp e oer jehouwe.Die hebben ze afgezet. Óp de kis houwe.Veel tamtam maken. Jet vuur de vót houwe.Iets slordig doen. Ziech d’rdurch houwe.Zich er doorheen slaan.

houwvasm [houwvas’] houvast. Iech han hei jinne richtieje houwvas. Ik heb hier geen echte houwvast.

hu st bwvandaag. Kom iech hu nit doa, da mörje.Kom ik vandaag niet, dan morgen. Bis hu jeet alles jód.Tot nu toe gaat alles goed. Hu tse daags. Heden ten dage, tegenwoordig. Bis hu uvver e joar of Jod wil.Tot een volgende keer. Jister is nit hu. Iedereen kan van mening veranderen. Deë is nit va hu en jister. Die is niet van gisteren.

hudieg bw/bn[hu’dieg] huidig. Bis óp d’r hudieje daag. Tot op de dag van vandaag.

huegde v [hueg’de] hoogte. Deë kamien hat ing orrentlieje huegde. Die schoorsteen heeft een behoorlijke hoogte. D’r deeg is jód in de huegde jejange.De deeg is sterk gerezen.

huegsel(bret) o [hueg’sel] hoogsel, plank ter verhoging van de zijwand van een kar of wagen.

huejeww[hue’je] huejet, jehuegd 1 aanaarden. De eëpel en de boeëne mósse jehuegd weëde. De aardappels en de bonen moeten worden aangeaard. 2 kaartspel.

huejel m [hue’jel] (huejele, huejelsje) heuvel. Zie ook: huevel.

huejer m [hue’jer] (huejere, huejersje) aanaardschoffel.

huekstens bw [huek’stens] uiterlijk, op zijn hoogst. Doe kans ’t bóch lieëne bis huekstens e mondieg.Je kunt het boek uiterlijk tot maandag lenen.

huevel m [hue’vel] (huevele, huevelsje) heuvel. Me mós jinne huevel vuur inne berg versjliese. Men moet van een mug geen olifant maken. Huevele sjpreie. Hooihopen spreiden. Ook: huejel.

hueveliegbn/bw[hue’velieg] heuvelachtig.

hufv (hufte) (hufte, hufje) heup. Iech han ’t in de hufte, iech han ing laam huf. Ik ben stijf in de heupen.

hui sl m (hui, huisje) slag, klap. Deë hat inne hui mit ’t Mattiesbijele, deë hat inne hui mit d’r wolbermai. Hij heeft een klap van de molen. Inne inne hui jeëve. Iemand een steek onder water geven.

huie st ww [hui’e] huiet, jehuid hoeden. De sjöaf huie. De schapen hoeden.

huie ww [hui’e] ziech, huiet ziech, ziech jehuid zich hoeden. Hui diech vuur dem, deë is va Jod jetseechend!Hoed je voor hem, hij is door God getekend. Iech hui miech waal um zoeë jet tse doeë.Ik waag het niet zo iets te doen. Hui diech vuur lu die sjwieje en höng die nit bletsje. Pas op voor mensen die zwijgen en honden die niet blaffen.

huierm  [hui’er] (huiere, huiersje) houwer, beroep in de mijn..

huierkieës m [hui’erkieës] (huierkieës-je) hoofdkaas.

huiercursus m [hui’ercursus] (huierscursusse)  opleiding tot houwer.

huiesj-loeën m [hui’esj-loeën] (huiesjluens, huiesjluensje)  loon van een houwer.

huit o (huite, huitsje) hoofd. Heë hat ’t hoeëg in ’t huit.Hij is verwaand. Ook: heut.

hul st v (hulle, hulsje) nonnenkap. ’t Meëdsje hat de hul aajenoame. Het meisje is ingetreden.

hule st ww[hu’le] hulet, jehuuld huilen, loeien. Hule wie inne jonge hónk, wie e kling kink.Huilen als een jonge hond, als een klein kind. Huur ins wie d’r wink huult.Hoor de wind eens huilen. ’t Vuur huult.Het vuur loeit.

hule [hu’le] in de uitdrukking: in hule en fule.In overvloed. Deë hat ’t in hule en fule.Die heeft dat in overvloed.

hulle ww[hul’le]hullet, jehuld hullen.

hulleterm [hul’leter] vlier.

hulleterhoots o [hul’leterhoots] vlierhout.

hulleterkieës m [hul’leterkieës] het merg van de vlier.

hulletersjtroech m [hul’letersjtroech] (hulletersjtruuch, hulletersjruuchs-je) vlierstruik. Roeë hoare en hulletersjtruuch wase zelde i jouw eëd. Rood haar en elzehout groeien zelden op goede grond.

hulletertieë m [hul’letertieë] vlierthee.

hulp v hulp. Heë sjrait hulp en moad. Hij schreeuwt brand en moord. Vrug hulp is doebel hulp. Wie snel helpt, helpt dubbel. Iech kan nog ing jouw hulp broeche. Ik kan wel een handje hulp gebruiken.

hulso hulst.

hulsvink v [huls’vink] (hulsvinke, hulsvinks-je) groenvink.

hultse bn [hul’tse] houten. Doe bis inne hultse ties/kloas.Je bent een stijve hark. Ook: hultsere.

hultsere bn [hul’tsere] houten. Durch de hultsere mölle joa.Spitsroeden lopen. Ook: hultse.

humpele ww [hum’pele] humpelet, jehumpeld mank lopen, hompelen. D’r hónk humpelt óp drei poeëte. De hond hinkt op drie poten.

humpelepump m [hum’pelepump] (humpelepumpe, humpelepumpsje) iemand die hinkt; kreupel paard.

hupe ww [hu’pe] hupet, jehuupd stiekem drinken. Heë huupt ins jeer.Hij drinkt al eens graag een slok. Heë hat tse vöal jehuupd.Hij heeft teveel gedronken.

hupelm[hu’pel] (hupele, hupelsje) heuveltje.

huppe ww [hup’pe] huppet, jehupd huppen; huppelen. Deë wees woa haas hupt. Hij weet waar Abraham de mosterd haalt. ’t Oavends huppe en sjpringe, ’t mörjens de bóks nit vinge.Laat naar bed gaan en moeite hebben met opstaan.

huppeleww[hup’pele] huppelet, jehuppeld huppelen. De lemsjere huppele in de wei. De lammetjes huppelen in de wei.

hurest ww [hu’re] hoeët, jehoeëd horen, luisteren. Weë nit hure wilt, mós veule. Wie niet horen wil, moet voelen. Trek kries doe ing, dat diech hure en zieë verjeet.Dadelijk krijg je een klap dat je horen en zien vergaan. Dat kink wilt nit hure.Dat kind wil niet luisteren. Doa zals doe nog va hure.Daar zul je nog van horen! Iech wees ’t va hure zage.Dat zegt men. Va hure zage kómme de luejens in de welt.Door geroddel ontstaan de leugens. Hei huet me zie eje woad nit. Hier kun je je eigen woorden niet verstaan. Huur hem ins.Daar komt spuit 11. Has doe tseleëve zoeë jet jehoeëd?Heb je ooit zoiets gehoord? Iech han nog jee óneëve woad va dem jehoeëd.Ik heb nog geen fout woord van hem gehoord.

hut v (hutte, hutsje) hut. Koesj! In de hut! Hou je rustig! Jiddere hónk is heer in zieng hut. Iedereen is de baas in eigen huis.

huu bw stop! halt! (roep van voerlieden). Huu peëd, wieëtsjaf. Huu peëd, de kaar hat doeësj.Tijd voor een (drink)pauze. Vuur inne óp huu joa. Iemand uit de weg gaan.

huuf st v (huve, huufsje) grote knikker.

huuldop m [huul’dop] (huuldöp, huuldöpsje) bromtol.

huus-je o[huus’je] wc, meestal buiten de deur.

huuslieg bn/bw[huus’lieg] huiselijk.

huutser m [huut’ser]  machine die door korte stoten de kolen in de mijnwagen doet zakken.

huvesl mv nukken. Deë hat ’t óp de huve. Hij heeft het op de heupen. Deë hat huve veel. Die wil streken uithalen.