Henk Hermans

D’r Henk woar inne besjaide miensj, inne sjtille miensj, deë evver óp papier de loestiegste jesjiechtens sjrievet. Heë woar mitjlied van d’r dialekverain Kirchröadsjer Plat.

Mobiel

‘Effe de bee sjtrekke,’ zeët d’r Fielliep a zie vräusje ’t Lies-je, en lieët ziech bij die wöad óp ing bank valle, die in d’r sjatte sjteet van ing brei hek. Ing maidoor in ’t broetskleed. Wies van de blui sjteet die hek in de landsjaf tse sjtense. Ze ruuchete heur al va tswantsieg meter.
Wail ze waal nog mobiel, mar alletswai nit mieë de jöngste zunt, hant ze ziech dat päus-je wal verdeend, noa inne zier aasjtrengende sjpatseerjank. Ze hant dik tswai sjtond, berjóp berjaaf durch wei en beusj jetaveld.
’t Is inne zonnieje daag i mai en de zon fakkelt nit alling de landsjaf mar óch miensj en deer wat d’rin erum trampelt.
D’r Fieliep oamt ónger oes-sjtrekke van de erm deep ’t vrugjoar noa ziech erin, kriet ziech d’r tèsjedóch van d’r kop en weesjt ziech d’r sjwees oes ’t jezich. Deë tèsjedóch dreët e um ziech tjeën de zon tse sjutse, mit óp de ekke knubbe d’rin, wie e kepje óp ziene platekop. Wail deë loemel naas va sjwees is, trukt e ziech inne sjlib van ’t hemme oes de bóks um d’r besjlage bril ring tse maache. Noa die tseremonie leënt e ziech hingenuvver mit de erm oeseree uvver de rukleën van die bank, alsof heë de janse welt umerme wilt.
‘Wat is ’t hei rui-ieg wa,’ zeët ’t Lies-je en lieët ziene blik uvver de sjun landsjaf joa. Vuur hön sjtrekt ziech óp ing zómpieje wei inne dónkel jreune teppieg oes, mit e jeël en rozza moester d’rin va bótter- en pinksblomme. ‘t Is wie e abstrakt jemöalde, mar waal ee, wie de natoer ’t alling mar moale kan.
Went ze lanksaam óp oam kómme, verdrieft plötslieg ing bóffink ’t sjtille.
Tsieterwiet tsieterwiet, pötsjebier pötsjebier, sjleet dat deersje a ee sjtuk.
Went ze sjtil en alletswai mit hön eje jedanke van deë sjunne jezank en de natoer an ’t jenisse zunt, tsoeke ze ópins versjrekt inee. De bóffink vleit ’n langs de oere en maat ziech oes die hek.
Dat kunt, wail va hinger die hek e jeräusj sjalt, wat ze óp d’r ieëtsjte momang nit heem wisse tse bringe.
‘Wat is dat vuur e deer of inne komiesje voeëjel, Fieliep?’ vroagt ’t Lies-je.
Iech han nog noeëts inne voeëjel e sjtuks-je oes de ouverture ‘Willem Tell’ hure fleute, wilt d’r Fieliep zage, mar vuur dat heë antwoad kan jeëve, klinkt durch die hek ing mansluuts-sjtem.
‘Ja hallo, hei mit Panhoeze!’
‘Dat is jinne voeëjel, doa sjteet inne mit zoene mobiel hinger de hek,’ fluustert d’r Fieliep mit de hank vuur d’r mónk ’t Lies-je in e oer, óngerwiels verzukt e ins durch de hek tse loere.
Heë kan d’r Panhoeze evvel nit zieë, doavuur is die hek tse zier tsouwjewase.
‘Aoh, bis doe ’t!’ klinkt ’t werm hinger die hek. ‘Ja ja. Joa joa… Nè nè, heë hat nog nuus jedoa, sjat. Iech kiek wal noa ’m, sjat. Ja ja. Joa joa… ehe… ehe…och nè.. och nè… maach diech mar jing ónrouw, iech jef wal aad en bel diech tseruk went ’t zoeë wied is! Arthur! Nit noa deë pool wasser lofe, zouw aos, jeliech vils te d’rin en zies te werm oes wie e verke! Arthur, noen loester ins noa d’r pappa, en kóm hei! Watte? Nè, sjat, e is nit in ’t wasser jevalle, dat is mar e kling peulsje, iech bin mar bang dat heë ziech vies maat. Nè, sjat, heë is nit bij dat wasser, heë is hei bij miech an ’t sjpieële…Jaja, noen maach diech mar jing ónrouw ’t passeert ’m wal nuus!’
’t Lies-je, dat d’r mónk óp wilt maache um jet tse zage, sjwiegt, wail d’r Fieliep ziene wiesvinger vuur ziene mónk hilt, en ‘psst’ deet.
D’r Fieliep sjteet nit jraad bekankd als auw sjóts. Mar wat dees te went-s te ’t ezoeë in d’r sjoeës jewórpe kries. Da wuur me doch inne jek.
‘Iech sjlis noen aaf, iech bel diech wal tseruk went ’t zoeë wied is, en heë ’t jedoa hat!’
’t Weëd noen werm sjtil hinger de hek, ’t Lies-je en d’r Fieliep kanne werm ónjesjtuurd van de natoer jenisse, alling die bóffink is fleute. Sjaad, dat deë voeëjel is jevloage.
D’r Fieliep deë óp inne jejeëve momang meent dat ze ziech lang jenog jerèsd hant, wilt jraad an ’t Lies-je vroage: wat meens te, poemel? Zouwe vier ós mar nog ins bekwieëme? Hilt evvel sjtief d’r mónk ópee, wail ziech hinger de hek werm d’r Panhoeze meld.
‘Hallo, sjat hei nog ins mit miech! Heë hat ’t jedoa! … Ja ja, joa joa! … Nè, jroeës! Nè nè, iech han ’t jezieë…. nèhéé, iech wees ’t wal zicher…iech bin nog ins ekstra kieke jange. Iech kom noen mit ’m óp heem aa, wa sjat, bis dierek wa… Nènè, iech verjès nit bij d’r sjlechter langs tse joa….Nèhèè, dat han iech nit verjèse. Och, sjat, mós dat noen? Hehe. Da mar nog ins. E haof pónk broadwoeësj. Drei óns aufsjniet. Tswai lepjer vrisj sjpek, sjun durchrejeld, e pónk kómpes en e kumpsje huierkieës. Zies te noen, dat iech nuus verjèse han… Joa joa… iech kom noen mit ’m óp heem aa, bis dierek, wa sjat. A…A…Aaaa Adieë!’
Went d’r Fieliep en ’t Lies-je die informatsiejoeën nog an ’t verwirke zunt, weë of wat jroeës is, of weë wat jedoa hat, kunt e sjtuks-je va hön aaf, woa die hek óp hoeët, inne man d’rhinger oes jesjpatsere. Ziene hónk, inne Doberman-Pincher, kunt i volle kaljeer óp d’r Fieliep aajesjneure en sjpringt dem ón-i-jelade langs de bee óp. Deë möp ziet waarsjainlieg die sjtekke, die oes de piefe van de kótte bóks van d’r Fieliep sjtèche, vuur menniegknaoke aa. Deë erme keël zitst óp die bank, wie e ónjeboare kinke, mit de kneie ópjetrókke bis an de kin.
‘Uur broecht nit bang tse zieë, heer, deë deet nuus,’ ruft deë vreëme, went deë möp ziech bij d’r Fieliep langs de bee óp an ’t sjpringe hilt en vingt dan óp dat deer an ’t böake.
‘Arthur, kóm hei! Arthur, doe zots hei kómme! Arthur, noe loester, doe wuste keuter!’
Mar d’r Arthur loestert wie de mieëtste höng. Deë huit aaf en zetst ’t durch de velder..
‘Noen wees iech óch,’ zeët ’t Lies-je an d’r Fieliep, went deë man mit d’r hónk oes ’t oog versjwoende is, ‘woavuur dat ze hu tse daags zoene tèsje-tillefóng mósse han.’
‘Vier broeche jinne,’ meent d’r Fielliep, ‘doe jees zelver noa d’r sjlechter en vier hant óch jinne hónk.’

Koam inne man bij d´r dokter. 1

´t Fransens Friets-je likt in ’t sjpetaal bij tse kómme van ing jemeen operatsiejoeën. Heë hat e jeveul in d´r kop, wie inne deë noa ing lang naat sjwoar bechere, lanksaam bij de zieng kunt. ´t Is jraad elsof ´m inne mit ing sjoebkaar mit veerekkieje raar durch d´r kop an ´t roebele is.
Kadoeng kadoeng kadoeng boemst ´t in ziene kop.
Heë verzukt ziech bijenee tse rafe en óp de rij tse krieje, wat ´m de letste sjtonde uvverkómme en passeerd is. Bauw nit tse jeleuve, en dat alles óp inne daag.
Nog benieëveld van de narcose, vilt ´m ´t dinke sjwoar. Kadoeng kadoen kadoeng. Zieng jedanke junt tseruk noa d’r daag wie dat drama vuur ‘m aajevange hauw.
“Uur hat d’r sinus an ’t sjwere en doadurch verstópd,” hauw d’r hoesdokter als diagnose jesjteld, wie heë bij dem óp bezuk woar. Uur hat sinusitis.
Wat woar dat vuur e vies woad? Sinusitis. Heë hauw nog noeëts van dat woad jehoeëd, um d’rvan tse sjwieje dat heë zoeëjet hauw. Zieng ieëtsjte jedanke woare dan óch wie d’r hoesdokter ‘m dat zoeë ieskaod mitdelet: Sinusitis wat han iech da noen an’t fietes hange?
Kadoeng kadoeng kadoeng, hemmeret ’t nog ummer i ziene sjeëdel.
Zoeë veult me ziech alzo, went me d’r Sinus versjtópd hauw en doadraa jehólpe is woeëde. Heë kan ziech vuursjtelle dat vöal lu, went ze dat woad hure, ziech óch aafvroage: Wat is dat vuur e dink, han iech dat óch, en wen woa dan?
Heë hauw ’t ópjezoeëd in e sjlauw bóch, woa alle krankhete drin sjtunt. Dat woad Sinusitis verjits te va ze leëve nit mieë, wents te de voorhoofdholte of de Nasen-nebenhöhle an ’t swere en versjtópd hauwts en ópjemaad has krèje.
Wie inne versjwomme ónsjerpe film, lieët heë d´r daag nog ins a ziech vuurbij joa. Um ach oer dizze mörje, hauwe ze ´m van ´t tsimmer jehold. Vuurhins hauw e net meëdsje ´m nog, vrundlieg laachend, ing sjpriets in ing bats jeduid. Um, zoeë wie ´t zaat: “Vuur uuch tse berui-iege, heer Franse.” ´t Woar inne blonde engel, jans in ´t wies. In dat kink hauw heë ziech óp sjlaag kanne verliebe, went ´t nit mit zoeng
jemeen sjpriets woar kómme en ´t nit zoeng kauw heng hauw jehad.
Die sjpriets woar wie ’t zaat: “Um uuch jet tse berui-iege, heer Franse, da kriet uur al e
bis-je sjlof.”
Mar heë woar nog noeëts zoeë kloar wakker jeweë wie noa die sjpriets.
Van dat operatsiejoeënstsimmer kank heë ziech mar e paar jreun sjótse erinnere, die doa vuur hem, plaanloos durchee an ´t lofe woare. En deë dusj vol jevierlieg blinkend jetsuuch, woa ‘m de sjoeder va langs je lief woare jelofe. Doa loge zoejaar e kling hemmersje en beselsje bij.
Heë hauw nog ins kót bij ziech zelver uvverlaat: Zouw iech hel voetlofe? Doe doch mar a inne deë doa in zoenne jreune antsóg erum lofet jevroagd: “Hat uur dat allemoal nuedieg?”
“Dat wees iech nit,” hauw deë jezaad, ”mar besser tse vöal wie tse winnieg, vier kanne sjleët haofwèg de operatsiejoeën nog inne noa d’r bouwmaat sjikke.”
De sjpriets die ´m voetmaachet, woar heë jaarnit mieë jewaar woeëde.
Tseruk óp de welt woar heë werm kómme, wie ´m inne in inne erm an ´t kniepe woar en róffet: “Heer Franse, wakker weede! Heer Franse wakker weëde!”
Eemoal óp zie tsimmer, hauw heë nuus ieliejer tse doeë, wie ins in d´r sjeersjpeiel tse kieke of heë wirklieg zoeë oeszoog wie die ´m vuurhins versjpraoche hauwe.
Dat woar wirklieg ezoeë. Heë hauw e jezich, alsof heë inne sjlaag van inne sjwoarjewieët bokser tusje de oge hauw krèje. Dikke jesjwolle bloa oge. Doabij kank heë van deë sjwol kóm nog langs zieng brei naas kieke.
Wie heë ziech nog vol sjtaune in d´r sjpeiel an ´t bemoestere woar, woare die tswai erin kómme. Tswai flejer mit inne waan vol jetsuuch.
“Zoeë, heer Friets,” hauw inne va dön jezaad, “noen zalle vier uuch ins sjun ipakke. Sjtelt uuch mar ins neëver jen bed, en dut uuch ´t uvverdeel van d´r sjlófantsóg oes.”
Nog sjwiendelieg van de narcose hauw heë jedoa wat van ´m verlangd woeët, waal ziech óngerhanks aafvroagend wat dat janse tejater moeët. Inne van die flejer pienzelet ´m van ónger de erm bis an d´r joemie van de pyamabóks in, mit jet wat oeszoog wie Latex, ´t ruuchet alling angesj.
Wie deë veëdieg woar mit aasjtrieche, vóng deë angere ´m an ´t i vieëzje, mit ing brei vieësj die heë vuurhins in inne kómp wasser jetsópd hauw.
“Dat weëd e bis-je werm en da sjtief, heer Friets,” hauw inne va dön jezaad, “mar maat uuch jing ónrouw, dat weëd nit zoeë werm dat uur uuch verbrend.”
Heë hauw ziech aafjevroagd wie die tswai tse tsóg woare. Zouw dat dat zieë wat ze jezaad hauwe: “Noa de operatsiejoeën kriet uur nog jet tjeën de Trombose.”
Wie die veëdieg woare mit wikkele, moeët heë nog tsing menute sjtil blieve sjtoa. Noa die tsing menute woar dat tsäug woa die ´m mit umwikkeld hauwe kaihel, mar doch nog elastiesj. Mit ing jroeëse sjier hauw inne dat dink vure óp d´r boech va oave bis ónge ópjesjneie. Wie d´r inne ´m doe d´r Latex werm va je lief jewèsje hauw, hauw deë angere e paar sjnalle an dat dink jemaad. Wie deë veëdieg woar, trókke ze
mit tswai man die sjaal oeseree, en hauwe ´m dat werm um je lief jesjnald.
Ónger dat die ´m dat dink an ´t aatsuunge woare, hauw inne van die tswai, wie heë ziech ´t jezich van ´t Friets-je an ´t besjtaune woar, jevroagd: “Zut uur jevalle?”
´t Friets-je deë daat, dat dat inne sjpasvoeëjel woar, en dat dem ieroniesj jemind woar zaat: “Nè, miech hat e peëd jetroane.”
Wie die ´m nog jetseegd hauwe, wie de sjnalle ´t jemekkeliegste óp en tsouw jónge, woare die, noa dat ze ziech werm alles óp deë waan jelane hauwe aajejange.
“Nog vöal vräud dermit,” wunsjete die ´m nog alle tswai in koer.
Ónger dat ´t Friets-je ziech d´r pienglieje kop an ´t tserbrèche woar, wiezoeë e korzet
jód vuur de trombose is, woeët óp de duur jeklopd.
De vrauw van ´t Friets-je koam erin. Went die d´r Friets mit dat korset aa, sjtief wie inne printemaan, en sjótselsbloa in ´t jezich, reëtóp in bed ziet zitse, sjleet die de erm uvver d´r kop bijee en ruft: “Main Jod Friets, wat hant ze mit diech jemaad!”
“Wie zies te ´t nit,” zeët ´t Frietsje, “miech hant ze, wie aafjesjpraoche, an d´r kop opereerd en e korzet aajemèse en verpasd tjeën de trombose.”
Went zieng vrauw bij dat antwoad van d´r Friets hatslieg an ´t laache vingt vroagt ´t Friets-je sjtörrieg: “Vings doe dat vuur tse laache?”
“Nè, doavuur laach iech nit,” zeët die. “Mar iech bin mit de vrauw van deë man deë ´t tsimmer neëver diech likt, d´r heer Frans Frietsjens, tsezame in de lift eróp kómme. Die vrauw hat miech vertsald dat ze, vuurdat ze noa ´t sjpetaal óp bezuk koam, nog mit heure man jebeld hat. Deë hat heur an d´r tillefong vertsald, dat deë hu d´r janse daag ummezuns jewaad hat, um e korset aajemèse tse krieje. Mar dat heë bis kót, vuur dat zie noa ´t sjpetaal koam, nog jinne bloa däuvel jezieë hauw.

Köalere
“Weë nit sjterk is, mós sjlauw zieë,” zeët ing bekankde zagenswies. En dat woar in koel besjtimd aabraad, en passet doa wie ing voes óp e oog. Doa joof ´t ziech nuus. “Darf iech ins jevelles.” “Estebleef.” “Noa uuch jevelles.” Nè; doa heesjet ´t “Maach vuuraa.” “Los ins jet joa voele möp.” “Hak hei, sjup doa!”
“Bis te diech werm d´r kuul an ´t bieëne doe lameläu!”
Doa woare ze nit tsiemperlieg.
Doa joof ´t ziech nuus tse “Uur”. Perzoeëne die ziech nit perzeunlieg kanke, kallete ziech aa mit: “Hei doe doa!” “Hao kómpel!” “Hao Jeu!” “Hao Loewie.”
Koellu kanke alling mar etiekette um urjens óp tse kleëve, die van d´r umjank nit. Winniegstens in koel nit. Went ze oes dat laoch woare, woeëte ´t anger miensje.
Dat kroge ze al jónk jelierd, óp de O.V.S. de Ondergrondse Vak School. De sjoeël woa vieëtsing jöarieje kinger hin jónge um koelman tse weëde. Ing sjoeël woa jonge die va heem nog jet ansjtand mit hauwe krèje, ´t doa kroge aafjelierd.
Doa woeëte de rue diamante die van de basissjoeël koame nit wieër jesjslèfe. Nè doa jong ´t angesj um. Doa woeëte va ónsjuldieje kinger, “richtieje keëls” bessser jezaad ónjehoebelde huiere jemaad.
Weë nit mit dong woar inne bleeche, en woeët wie aafval in inne ek jetroane. ´t Is d´r miensj eje, um urjens bij tse hure. Doarum woeëte ze doa, óp ing intsieje oesnaam noa, noa drei joar, allemoal ónjebieënde köalere, die vlókkete wie kesselflikkere. De oesnaam zoeët ziech anger werk.
Jroeës of kling alles dong mit. Weë nit jroeës of sjterk woar, moeët ziech mar mit d’r mónk wisse tse helpe. In de ieëtsjte wèche óp die “sjoeël”, woeëte ze nog roeë bis hinger de oere went ze de auwere hoeëte vlókke. Noa inne mond riskerete ze óch vuurzichtieg ins e vluks-je, en noa e joar, jong ´t de mieëtste al zier jód van d´r hank, en woare ze nog sjtoots dróp óch. Doa woeëte vieëtsing jöarieje tsezame jesjmeie, tsouw ing bekrómpe macho jezelsjaf, woa ´t reët van d´r sjterkste jool. Of van d´r
oes-jekaochde. Op die O.V.S, woeët nit vöal mieë, wie óndueg vanee jelierd.
En in de klas, (die joof ´t doa óch) dinger woa-ts te in die sjpieëder leëve nuus mieë mit kanks aavange. Dat wósse die meestere óch, en dónge ziech da óch nit bezóngesj vöal muite um diech jet bij tse bringe. Dat woar wasser in d´r puts jesjód.
Die woare nit doa um diech sjlauw tse maache. Die hauwe mieë an inne kreftieje, dem-s te inne janse daag, mit ing jroeëse sjup, an inne jroeëse hoof sjting of koale kanks losse sjuppe, als wie a inne deë wós dat (pi x d) d´r umkrais van inne tsirkel is.
Die hauwe lever inne, deë ziech jing jedanke druvver maachet, dat heë d´r daag d’rnoa werm zoene jroeëse hoof sjting, of koale vuur de naas hauw ligke. Jenauw wie ing kouw in de wei, die d´r janse daag jraas, en jidder jraas vreest.
Wat waal vöal jedoa woeët, woar sjporte. Alle tsoate sjport, dat vónge de jonge sjun. Mar iech verdink diejinnieje die ´t doa vuur ´t zage hauwe d’rvan, dat ze doa sjleëte hingerjedanke bij hauwe. Die wósse; inne sjtramme sjterke jezonge körper hilt langer durch, en ing kreftieje sjport fiejjoer mit dikke erm, kriet mieë koale óp de sjup, wie inne jörrieje hanewurjer. Doavuur deë sjport dink iech ateraaf.
Um in dat jezelsjaf tse uvverleëve moeëts te noen, of oes-jekaochd, of sjterk zieë.
Oane tswiefel jofe ´t in koel nit alling domme, óch sjlauwe. Zoejaar zier sjlauwe. Mar die sjlauwheet woeët mieëtstens jebroechd um sjleëtieghete oes tse hoale.
D´r Sjeng en ´t Pietsje woare damals óp jen Hollendsjekoel tswai zoeng fiejoere. D´r Sjeng jroeës sjterk en e bis-je dom, en ´t Pietsje, kling, sjlauw mar jeraffieneerd. Die tswai woare damals in dezefde abtailoeng. Alling woar ´t Pietsje in d´r pijler koale an´t maache, en d´r Sjeng bedenet an d´r vós van d´r pijler d´r bandmasjieng.
Deë Sjeng, inne keël va bauw tswai meter, mit heng wie pannesjuppe, woar óch jing fiejoer um in inne sjtreeb, va zessieg tsentiemeter hoeëg tse sjravele. Waal menet e mit zieng fiejoer, dat heë alle lu jet in d´r zeek kank zetse. ´t Leefste hauw heë de klinge en sjwaache, en woar ´t jinne tsouwval dat heë mieëtstens ´t Pietsje moeët han um tse joedasse, en dan ´t leefste went vöal lu d’rbij woare.
Dat hauw zoeë lang jedoerd bis dat ´t Pietsje dat mui woar en ziech rechet.
Wat hauw dat zouw keëlsje noen óp inne jouwe daag jedoa? Deë woar wie ze ing kier sjiech maachete, als ieëtsjte ónge an d´r pijler aafjehouwe. “Adieë, Sjeng, betste kammeraad,” hauw heë nog an d´r Sjeng jezaad wie heë óp ´t transportband sjprong richtoeng sjaat:
“Adieë kuttelsje,” hauw d´r Sjeng ´m nog al laachens noajeróffe.
In de *aafveursjtrek vore de koempele plat óp d´r boech, óp ´t transportband dat óch de koale aafveuret, richtoeng laanbak. De laanbak woar de plaatsj woa de koale vanaaf ´t transportband i koalewaans jelane woeëte.
Mit de kin óp de brós vore de koempele durch die *wetterdure, um deë sjlaag van die labbe joemie mit de koelkap óp tse vange. Zoeng wetterduur sjlisset d´r janse jank aaf, alling uvver dat transportband honge losse labbe joemie, um de koale durch tse losse.
Noen woare in die *aafveursjtrek drei wetterdure kót hingeree. Hinger de ieëtsjte duur woar ´t Pietsje deë daag van ´t transportband jesjprónge, en hauw óp ing tsiedónk inne ansjtendieje hoof jekakd.
Mit de koplamp oes, hauw heë in d´r duuster jewaad bis dat alle huiere oes d´r pijler langs jevare woare. Heë wós dat d´r Sjeng, went d´r letste huier oes d´r pijler woar, ´t lit in d´r pijler oesmaachet en als letste óp ´t band oes de abtailoeng voor.
Wie d´r letste köaler durch de duur woar, hauw ´t Pietsje die uvverrasjoeng oes die tsiedónk, langs die labbe bandjoemie van de tswaide wetterduur jesjmierd, en ziech flot oes d´r sjtub jemaad.
Wie jewend voor d´r Sjeng als letste durch de dure, en daat wie heë durch de tswaide duur woar. Bah wat sjtinkt dat hei.
D´r Sjeng hauw waal óngerweëgs óp d´r sjaat aa jedaad. Woarum bliet dat hei zoeë sjtinke? Mar jing jedanke drin, dat heë ´t zelver woar deë noa 4712 sjtónk.
Bis dat heë, wie an d´r sjaat koam en ziech tusje de lu sjtalt, die ziech doa verzammeld hauwe um óp tse vare, die ´m oes d´r droom hólpe.
Wie ze deë broenge sjtreep van de koelkap uvver d´r ruk, bis ónge an de sjong zoge, hauw ziech jinne mieë in inne krais va tsing meter um d´r Sjeng ziech ópjehaode. Heë hauw zoejaar ing janse etaasje vuur ziech alling, wie heë mit ´t jerus eróp voor.
Umdat d´r Sjeng durch zieng jroeëse moel, doch al nit zoeë beliebd woar, hant ze ziech köslieg en nog joarelank uvver deë vuurval ammezeerd.
Alling d´r Sjeng natuurlieg nit. Deë hauw noa deë vuurval jans sjwoar d´r bal.
“Wen iech dem krien deë miech die jelapd hat, dem maach iech kapot!” versjprooch d´r Sjeng hillieg. Mar heë is bis hu nog nit d’rhinger kómme weë hem die jekuufd hat.

*wetterduur, luchtsluizen om de verse lucht in alle ondergrondse gangen en pijlers
om te leiden en te doseren.
*kweersjlaag, ondergrondse gang, dierekt in de kolenlaag gedreven.
*aafveursjtrek, gang waar de kolen afgevoerd werden richting laadpunt.

Jrensverkier
Jesjrève bij d’r anlas van de feslieje öfnóng van de nui Nuisjtroas, d’r 6e Mai 1995.

Jrenze hant ‘t vuur d’r miensj, zoeëlang al, wie heë óp dizze eëdklüt erum sjtreuft,
ummer jejoave. In de tsiet wie heë menet óp tse hure, mit óp ze alle veer erum tse kroefe, en heë
mar alling nog óp de hingesjte puet erum vóng an’t trampele, jofe ‘t vuur d’r miensj alling mar de natuurlieje jrenze. Zoeë wie hoeëg berje, breed – of deep wasser, en…. die in d’r kop. Mit die in d’r kop meen iech, dat óch d’r knapste en sjlauwste köp, ins óp zieng jrens sjtuet en zage mos: ”Dat wees iech óch nit.”
Nit vöal sjpieëder wie heë menet, dat heë an die natuurlieje jrenze nit jenog hauw, vong heë de natoer e henke an ’t helpe, en óch jrenze an ´t ópwerpe. In d’r aavank woare zieng jrenze nog jet priemietief. Doe besjtónge ze nog oes jet ópee jekroamde knauwele, of woeët mit tek va boom of sjtruuch aafjepöald.
Sjpieëder woeëte ‘t ware kónswerke, kiek mer ins noa dat kielometer lank bouwwerk i China. Vöal sjpieëder vóng d’r miensj e richtieg absjäulieg, waal wie heë menet, e tswekmieësieg dink oes. Mit d´r vuuroes-jank koam d´r sjtacheldroad.
D’r jrónk vuur die jrenze woar aavanks, um ziech tse sjutse tjeën wil dere, of vreëm vólk. Doanoa koam heë d’rhinger, dat-s te diech óp die maneer óch e sjtuks-je prievaat ónger d’r naal kanks riese en aafpöale.
Óp de jedanke dat heë ziech óp die maneer óch zelver ummer mieë i-kesselet, doa koam heë ieëtsj vöal en vöal sjpieëder hinger.
Ejaal woa me noen hin viert, vleit of jeet, oane pas jeet ´t nit mieë. Waal óp Blierhei, an de Nuisjtroas kans te noen oane pas noa ´t Duutsj óp sjpatsere. An de nui Nuisjtroas zies te jing jrens mieë, dat woar i verjange joare jans angesj.
Noen mós e deel jezaad weëde, zoeëlang wie ‘t jrenze jeëve, jeëve ‘t evvel óch al lu, die ziech nie va knauwele, moere, pöal of sjtacheldroad hant lósse tjeën hoade. Die óch nuus hauwe tse krieje mit de aafjepöalde jrenze en “IDEALE” va angere. Die loge nit d’rvan wakker went, communiste, kapitaliste, nationaliste, of anger -iste, ziech de köp an ‘t i houwe woare, en mit de jrenspöal hin en heer sjuvete.
Vuur dön joof ‘t mar ing jrens, en dat woar die, woa ze zelver nit druvver of durchhin kanke kómme en dat woare d´r nit vöal.
Iech wil uuch uvver e paar van die lu, hei oes de noabersjaf va Blierhei, ing kótte jesjiechte vertselle, die ziech aafjesjpild hant, dierek noa d´r tswaide weltkrich, an en um de Nuisjtroas. Oes de tsiet, wie die sjtroas nog va tswai meter hoeëje sjtacheldroad i tswai deel jesjplèse woar.
Damals woeënet in de Sjlaksjtroas óp Blierhei e vräusje, mit vuurnaam Trienke. De Sjlaksjtroas is dat sjtröas-je van d´r Dr Akensplai noa Panneshei óp ´t Duutsj. Doe tser tsiet ing zakjaas, wail de sjtaats-jrens kweer uvver de Sjlaksjtroas lofet. Noen kans te doa durch lofe en jeweun noa Panneshei, noa ´t Duutsj óp sjpatsere.
Dat Trienke, inne meter vóftsieg jroes, koeëjelrónk, bauw achtsieg joar, en vuur d’r däuvel nit bang woeënet an die Sjlaksjtroas. Noen woar ‘t i jen Sjlak, zoeë heesjet die sjtroas in d’r volksmónk, dat wens te doa va oave van d´r Akensplai die sjtroas ilofets, bij die lu die an de reëtser zie woeënete, ónjeveer vóftsieg meter hinger die hoezer va dön de Hollendsj Duutsje jrens lofet.
Vuur die lu, zoeë wie ‘t Trienke, woar ‘t da óch ainfach um al ins e buulsje kaffieë of bótter vuur de verwantsjaf, hinge in d´r jaad uvver d’r droad en jrens tse werpe. Óch wail de tsölner doe tser tsiet e eugs-je tsouw dónge,´t woare damals hieziejer jonge, die hei noa d’r krig langs de jrens vuur ordnoeng moeëte zörje. Oenieforme hauwe ze wal nit, mer doavuur woare ze waal oes-sjtoffeerd mit inne auwe karabien oes ‘t joar pratsj. Doa kanks te mit um ing drieën sjisse.
Zoeë sjtong ins óp inne nommedaag d’r Piet inne richtieje Blieërheidsjer jong, in d’r Boajank óp wach. Mit ‘t jeweer an ruk sjtong heë bij e paar infaliete jet tse sjleddere um de tsiet kling tse maache. D’r Boajank* woar e veldweëgs-je, woa me e jód uvverzich hauw óp de jrens en de jadens hinger de hoezer van de Sjlak.
En oes-jerechend deë daag, hauw ’t Trienke, dat inne jouwe bekankde woar van d’r Piet jet vuur uvver de pöal. ‘t Trienke dat va auwerdom en jewieët, nit mieë ‘t flotste woar, sjpatseret jemuutlieg mit e buulsje sjmoekelwaar d’r jaad aaf, en wórp dat uvver d’r droad, woa ziech an die anger zie inne d’rmit oes d’r sjtub maachet.
“Doa kunt ´t werm,” zaat d´r Piet, “Dat zouwoas wees dat iech hei sjton.”
Mar bij ee buulsje bloof ’t nit. ´t Trieng koam mit ´t tswaide, en ´t dreide. Evvel wie ´t Trieng mit ´t veerde koam aajesjtoeke sjprong d´r Piet de kwint en zaat: “Noen bin iech ´t mui mit dem, noen knal iech ins hinger ‘m noa de sjtruuch in, ins kieke of iech dem nit jet respek of floep kan aajage.” D’r Piet trók ziech dat antiek jeweer van de sjouwer, en vong in de tèsje an’t zukke noa de patroeëne. Wie heë ziech alle tèsje links jedrieënd hauw, moeëte mit inne roeë kop bekenne: “Vrek, iech han de koeëjele in d’r angere antsóg jelosse.”
Al jrieëmelens jónge de infaliete oeseree en loze d’r Piet hinger, mit d’r auwe karabien en d’r boech vol jrel, wie ´t Trienke werm e buulsje uvver d´r droad wórp.
Vuur ‘t jeld hant de winniegste jesjmoekeld, ‘t woar in die tsiet ermedeiem. ´t Woar ramsje en toesje. Van ‘t Hollendsj jong jemindlieg jet tse èse uvver d’r droad, en van die anger zie koam jet wat vier hei kanke broeche.
Ee van die dinger die van ‘t Duutsj koame woar damals kakaovet, dat koam van de sjokkelade fabriek Trumpf oes Oche. Wail verke en doadurch sjmals en vet mangelwaar woare, woeët doa hei mit jekaochd en jebroane. Doe sjmaachete de jebakke eëpel, en went ´t al ins e sjtuks-je vleesj joof, noa sjokkelaad.
D’r Piet, d’rzelfde jrenswechter wie vuurhins, hauw ziech bij verwante óp ´t Duutsj inne emmer karbeleijoem besjteld. Dat woar jet wat hei damals nit tse krieje woar.
A ziene vrunk d’r Harie, hauw heë jevroagd: “Harie, kom dizzen oavend bis in d’r Boajank, da han iech doa de wach, da kans te miech dat tsäug bij mieng famillieë óp ‘t Duutsj hoale en uvver de jrens verzörje.” Zoeë jezaad, zoeë jedoa.
Wie d´r Piet deë oavend an de jrens sjtong, koam zie kammeraad d´r Harie sjun óp tsiet wie aafjesjpraoche, vertsalt ziech nog jet mit d’r Piet en kroof durch e laoch wat d’r Piet al in d’r beraosde masjedroad jetroane hauw, noa ’t Duutsj óp.
Wail d’r Piet doch e jet ónjód jeveul hauw bij die óperatsiejoeën, woar heë nerveus hin en heer an ’t iesbere en loeter noa dat laoch in d´r droad an ´t loere. Wie heë óp inne moamang jesjpanne vuur dat laoch bloof sjtoa, um ins tse kieke of ziech nog nuus dong, sjtoppet hinger ‘m inne auto. Wie d´r Piet zoog weë doa oes-sjtiejet, kroog heë bauw de bejoafheet.
Ziene öavensjte en nog inne hoeëje piet, dem kanke wal nit, mar dat ´t inne wuste hoeëje woar, zoog heë an d’r lametta wat deë allemoal óp de brós hauw.
“En Piet wie jeet ‘t, alles O.K.?” vroaget ziene öavensjte vrundlieg.
“Jouw alles jód,” zaat d’r Piet mit ’t hats in d’r boam Mar heë tserbrooch ziech tsejeliechertsiet d’r kop, wat jedoa, went d’r Harie mit deë jruul verf koam.
Heë kroog jing tsiet mieë, um ziech nog jet tse losse ivalle, of dön voet tse lokke, wail d’r Harie ziech al durch ‘t laoch in d’r droad an ’t wurje vong.
Deë oavend hat d’r Piet ziene eje pot karbeleijoem mósse besjlaagname en hat heë zie betste kammeraad d’r Harie e prottekol an d´r boam jehange.
Wie heë sjpieëder mit deë jruul karbeleijoem óp de wach koam, en jinne wós woahin mit die brui, hat heë ze ziech mar mit noa heem jenoame. ‘t Angerdaags hat heë d´r Harie dat knölsje betsald. Billieg woar deë emmer verf noen jraad mit woeëde.
Dat ‘t nit zoeë wieër kank joa, mit die hieziejer jonge als tsölner an de jrens, hauw me ziech wal óp vunnef vingere kanne aaftselle.
’t Doeret da óch nit lang en vier kroge hei richtieje tsölner. Douane heesjete ze doe. ‘t Woare alles vreëm jonge, oave oes ‘t Hollendsj. Die keëls sjtónge nit alling óp hön sjtrepe, mar die woare óch dróp oes um ziech nog e paar sjtrepe tse verdene.
“Het moet maar eens afgelopen zijn met die corrupte bende hier,” zate die.
En wail die de koeëjele waal ummer bij ziech hauwe, knallet ‘t doe al ins dökser an
de jrens, en fleutete die sjmukeler jerejeld de koeëjele um de oere.
Die keëls hauwe hei doe tser tsiet in ing jauwiegheet de peëder richtieg sjui jemaad.
Alling ‘t Trienke loos ziech nit va dön oes de rouw bringe, dem woar ‘t ejaal, of inne oane mit oenieform en koeëjele de wach hauw, dat jong jeweun óp d’r auwe vós wieër.
Dat keek ins hingenum oes jen vinster, en went de baan vrij woar, sjpatseret dat mit zie buulsje sjmoekelwaar d’r jaad aaf en wórp ´t uvver d´r droad. De douane die ‘t Trieng al ins dökser oes-sjpikkeleerd hauwe, koame evvel ummer tse sjpieë um dem óp “heterdaad” tse sjnappe wail ´t buulsje al uvver d´r droad woar, ier ze durch de vreëm jadens bij ’t Trienke woare.
Dat hauw zoeë lang jód jejange bis dat inne van die here ‘t mui woar, en zaat: “Nou pak ik haar, nou is het afgelopen.”
Deë woar doe óp ing duuster naat, wie alles nog sjloffet, bij ‘t Trieng hingenum in d’r kieësjeboom jeklomme, um ´t Trieng mit ‘t sjlavietsje tse sjnappe, went ‘t mit zie buulsje sjmoekelwaar d’r jaad aafkoam.
Deë zoos wie ing kats die noa e vuejelsje zitst tse loere in d’r boom, wie ‘t Trieng wie ‘t kloar woeët noa d’r jaad in koam. Evvel nit mit e buulsje sjmoekelwaar, mar mit jaffel en rèch. Daag hu daag mörje vóng ‘t Trieng noen ‘t eëpels- boeënekroed en d´r komposhoof ónger d’r kieësjeboom bijee an ’t rèche.
Wie ‘t lang jenog jezuemerd hauw, en óch d’r letste tsemmel ónger d’r boom jesjrabd hauw, pók ‘t ziech oes de sjótseltèsj de sweëjele en sjtooch deë hoof i brank, en sjpatseret doe elsof ‘m de naas blouwet noa jen hoes in.
Noen zits doe doa els “Rijksambtenaar” in inne kieësjeboom, ónger diech brent e vuur, mar doe wils jing proem ópvalle.
Tse ieëtsj kwalmet ‘t alling mar erbermlieg, en hauw heë nog sjtoots de sjtelloeng jehaode. Mar wie de vlamme metere hoeëg noa deë boom in vónge an ’t sjloa, en heë menet d’r sjtaof va zieng oenieform tse ruuche, wail deë an’t sjnirke vóng, bloof ‘m nuus angesj uvver, wie hals uvver kop tse maache dat e oes deë boom koam, en mit inne roeë kop (nit alling van de jloed) wie d’r je-öalde blits aaf tse dampe.
Waal hauw heë nog jezieë wie heë oes d’r boom sjpróng, dat ‘t Trieng hinger de jardieng zoos tse jrielaache.

Me kan ziech noen nog kóm vuursjtelle, dat die jesjiechtens ziech hei vóftsieg joar jeleie aafjesjpild hant. Ze zunt óch nit vuur jidderinne loeter jód aafjelofe. ‘t Hant óch lu en kinger, damals an de Nuisjtroas ‘t leëve jelosse. Oane tswiefel hant ze hei oes de jesjiechte jet jelierd, den iech jeleuf jidderinne mósse doch be-ame, dat de Nuisjtroas oane sjtacheldroad en jrenspöal, sjunner is.
1995.

*Boajank: Woa noen de Peschbeemde is. Kant uur uuch vuursjtelle dat óp ’t ogenblik werm sjtröamoenge zunt die werm nui jrenze wille ópwerpe. Werm inne sjlaagboom an de Nuisjtroas? Iech nit.

Diaspora Heerbroor
Sjloffe kan heë nit. Heë is veëdieg óp d´r tsóg, noa sjtonde lank in deë vliejer zitse. Va Amsterdam, uvver d’r jroeëse pool noa Rio de Janeiro. In heng van deë man mit d’r sjtuurknuppel, en uvverjelieëverd an d´r techniek en de elemente. Nit in de wólke, mar ziech mieë wie ing taat in de bótrammedoeës jevóld, die jidder momang ‘t jeveul hat, dat ze weëd ópjèse. Doanoa is e in zoeng kling flattermölle, inne Chesna, nog drei sjtond uvver d’r boesj boesj jevloage. Dat hauw ‘m de res jejeëve. Dat jehoeps in die kis woar ‘m bekómme, wie ing vaat in inne auto uvver inne knoebelswèg.
Of dat nog nit jenog woar, zitst e noen in e kling boemeltsugs-je, en weëd ummer kót i sjlof, en werm wakker jesjokkeld.
Murrieg is e. Doabij kunt e ziech vuur wie óp inne kingerboerehof.
Probeer mar ins tse sjloffe in inne perzoeënewajóng, oane roete drin. Um diech erum klingvieë, dat zitst tse sjeëtere en tse sjtinke, i kurf, pappedekkele doeëze, of jeweun bij d’r jurjel vasjehaode. D’r kwalm, van deë damplok, pikt ‘m aaf en tsouw mit d’r oam. Alles kleëft ‘m a je lief van de wermde.
Waal vrundlieg oane tseng aajelaachd, van de hieziejer lu, Indiejaner, nit mit vere in de hoare wie in de bucher van d´r Karl May, mar mit bolhudsjer óp d´r kop, die ziech aafvroage en doe zies hön dinke; Wat kunt deë jek hei zukke?
Zelver hat e óch inne hoof jepek um ziech erum jekroamd, dat e nit oes ‘t oog wilt losse. Doe wits mer noeëts. ’t Mieëtste doavan sjleeft e nit mieë mit tseruk, dat lieët heë hinger.
Dat is alles vuur zie broor ´t Sjenke, deë is hei i Brazilië mis-jonaar in e kling pleëtsj-je, woa heë noen hin óp wèg is, um dem tse bezukke.
Heë vräut ziech óp ‘t weerzieë mit ‘t Sjenke, en is benuid óp wat ‘m tse wade sjteet.
Noa e paar sjtond vare, woabij heë jidder anoeng va tsiet verloare hat, vingt ‘t tsugs-je lanksamer an ’t rolle, en kunt e a zie tsiel. Santa Magdalena. Deë plaatsjnaam sjteet óp e bred wat óp haover zes an inne poal hingt. ‘t Is ing jeëjend, woa ‘t mer nog sjpeerlieg jrung is, woa ‘t tsugs-je ziech in de midzele van de hoops-sjtroas van ‘t sjtedsje, lanksaam d’r wèg zukt. Woa de hónder ziech oes d’r sjtub maache vuur dat iezere mónster, en de kinger langs de jlaizer an ’t sjpringe en danse zunt, elsof d’r tsinterkloas aa kunt.
Went d’r tsóg sjteet, ziet heë zie broor, broen jebrankd, tusje ing sjoel kinger, die oes-jelosse an ’t jeustere zunt, of bij ‘m an de wiese sjóts hange. Ing vräud die heë bis noen nog nie in zie leëve vuur meuglieg hat jehaode, en in ziech zelver nog nie jevóld hat, sjtreumt durch zie lief. De troane lofe ‘m langs de bakke va vräud, went heë zie broor in de erm sjluust. Noen weest e, wat deë jemind hat, wie deë vuurhins heem óp vakans woar, en heë an ‘m jevroagd hauw. “Wat zuks te doa, zoeë wied va heem in zoene ermód? “ En ´t Sjenke doe tjeën ‘m zaat. “Iech? Iech han mie jeluk vónge, went ´t miech floept um die lu doa óch e bis-je jeluklieg tse maache.”
De sjwoar kóffere en tèsje die heë bij ziech hat, weëde van de Indo’s, behulpzaam oes d’r wajong jesjleefd, en in d’r drek neëver de jlaizer jekroamd, woanoa ze van de kinger die zie broor umsjwerme, óp inne eëzel jelane weëde.“ ‘t Is mar ach kilometer lofe, da zunt vier in ‘t dörp woa iech woeën en woa mie kirchs-je sjteet,” zaat ‘t Sjenke óp inne toeën elsof ‘t mar effe um d’r ek woar. Hem woar ‘t ejaal, noa die doezende kilometer die heë al hinger ziech hauw jelosse, koam ’t doa óch nit mieë óp aa.
Zie broor leuft aaf wie inne wekker. “Keël,” zeët e, “wat bin iech vroeë dat iech nog ins Kirchröadsjer plat huur moele.” Tusjedurch is e ziech mit die kinger in e kauderwelsj an ‘t óngerhaode woa heë jee woad van versjteet. Heë sjtaunt wie flot zie broor mit dön palavert. Went heë ‘t óch ins verzukt, um ziech jet mit dön i Kirchröadsjer plat, Duutsj, erm en bee tse vertselle, mieë kan heë nit, kanne die evvel jee woad wissele.

Jód tswai wèche is e noen doa, en ‘t jevilt ‘m besser wie de sjunste vakans die heë ziech entzinne kan. Waal is alles eëve priemietief, mar doa jewend me ziech flotter draa, wie heë vuur meuglieg hauw jehaode.
Zie broor deë van alles an d’r kop hat, is loeter óngerweëgs, en nit alling in dat dörp woa heë woeënt. Deë mós óch nog in ‘n deel dörpjer rum en tum, d’r jeeslieje, d´r dokter en sjoeëlmeester sjpille. In d’r aavank woar heë ummer mit ‘m jejange, nuisjierieg um wat ‘t doa allemoal tse kieke jieëft, doabij hauwe ze aafwisselend óp d’r eëzel jezèse, inne loeks zoene eëzel, den de mieëtste hieziejer lu lofe alles tse vós.
Die reze- en loferij woar ‘m in die jloed evvel tse zier an’t i-jemaads jejange. Heë woar in die tswai wèche al de nuedieje kilo’s aafjevalle. Doarum deet heë ’t noen jet rui-ieger aa.
Heë hulpt zie broor mit jet kling reperatoere, an ‘t kirchs-je, en ‘t priemietief sjpetaal. Dat sjpetaal is e tsimmer mit vunnef bedder. De sjwestere of bejienge ejaal wie me ‘ze neume wilt, die doa helpe, ´t woare allemoal hieziejer meëdsjer en aajelierd woeëde va zie broor. Weë doa richtieg krank weëd hat pech.
An d’r oavend went ‘t nit mieë zoeë werm is, jeet e mit zie broor, de bejienge en kinger voesballe, mit d’r lere bal dem heë mit hat braad. Vuurhins wós heë van ‘t Sjenke dat ze dat sjpilsje mit eëvevöal plezeer sjpillete, mit inne knoa anee jenieënde loemele. ‘t Is ing sjpas vuur tse zieë, um zie broor en die bejienge in de lang wiese sjótse hinger deë bal tse zieë sjtubbe, zie broor en de bejienge óp lere triepe, en de joegkend va doa bervussieg.
Heë sjtelt ziech ummer in de jool, bang um inne óp, weer de tsieëne, of jet angesj tse treëne, wail heë d’r intsiegste is, mit kreftieje sjong aa, en oane sjong in deë mul erum tse sjneure wie die, riskeert heë ziech nit.
Sjpieë an d’r oavend, döks wied noa de naat erin, zitse ze dan allemoal tsezame, aod en jónk oes ‘t dörp, in en um ‘t sjuelsje. Weë jing plaatsj kriet in ‘t sjuelsje, zitst jeweun a jen duur in d’r drek, tse loestere noa ‘t voesballe an d’r radio. Deë radio, dem heë hat mitbraad, is inne weltemfenger óp batterije, e jesjenk van de breur en sjwestere van ‘t Sjenke, doamit dat heë al ins kan loestere wat angesj zoeë al tse doeë is in de welt.
‘t Is nit mar jeweune voesbal woa ze hin loestere, nè, ‘t is de W.K. in d’r joenie 1974 óp ‘t Duutsj.
D’r Pater hat, wie heë vruier, vuur dat e noa ‘t seminaar jong en nog Sjenke heesjet, um vuur jeeslieje tse sjtoedere, bij de Sjparta Blierhei jevoesbald. Heë hat de jruetste sjpas, went de Hollender, evvel óch de Brazilaner werm ins e sjpel jewonne hant. Heë zingt zoejaar went de Hollender jewonne hant mit zie broor tswaisjtemmieg: “Went vier sjwats en wies jekleid noa ‘t veld óp junt.” Woabij de lu en de kinger oes ‘t dörp de jruetste sjpas hant. En jewinne dunt ze, de Hollender, mar óch van de Brazieljaner.
Bis in de tswaide röngde, da kunt woa vuurhins jinne mit jerechend hat, da sjpille Holland – Brazilië tjeën ee.
Oane ‘t óp d’r tam tam rónk tse trommele, is die naat ‘t janse dörp oes-jelofe, en zitst deep in de naat, ‘t janse dörp in en um ‘t sjuelsje noa d’r radio tse loestere.
‘t Hersjt ing oes-jelosse sjtiemoeng went ‘t sjpel aavingt. Heë kriet va Pater Juan, wail heë nuus versjeet alle wiechtieje dinger die passere vertsald. Bis dat de ieëtsje jool vool, heë broechet nit tse vroage vuur wem dat die woar, wie deë reporter Goooool !!! böaket. Heë ziet dierek an de jezichter die sjwoar betrekke, dat ‘t 1-0 vuur de Hollender is woeëde. Went d’rnoa nog inne Braziljaner van de wei aaf jesjikd weëd, en ‘t nog 2-0 vuur de Hollender weëd, liert heë die oes-jelosse vrundlieje lu ins jans angesj kenne.
Nog vuurdat d’r sjiedsriechter aafjefleut hat, sjtunt e paar auwere oes ‘t dörp óp, en kómme vuur d’r pater sjtoa. Heë leëst depe haas in hön oge went ze vuur d’r pater “Juan” óp jen eëd sjpuie. En ´m d´r ruk doadrieëne.
Zelde, of ejentlieg nog nie, hat e zoene depe haas bij miensje in de oge jezieë.
‘t Sjenke verzoeët hön wal nog truestend tsouw tse sjprèche, en drieënet hön nog ‘t anger bakke doa, noa deë sjlaag in ‘t jezich. Den zoeë vólt heë ‘t winniegstens wie inne sjlaag in ‘t jezich. Mar dat hólp nuus, i tsiet van inne vlók woare ze allemoal aajejange. Deep jekrenkd vólt e ziech, en zaat dan óch an ’t Sjengke.
“Wie kanne die zoeë jet doeë, doe dees doch alles vuur dön, jieëfs ‘t letste hemme va jen vót, en dan ezoeë jet.”
“Die zunt ezoeë nit, die mene dat nit,” zaat ‘t Sjenke, deë ziech e bis-je sjamet, “dat woar mar vuur inne momang. Mörje zunt ze alles verjèse.”

En dat woar ezoeë. D’r daag d’rnoa, jong alles ziene jeweune jank wie vuurhins. Jee miensj deë nog urjens va kallet. Wie heë ‘t Sjenke ins vroaget, of die zoeë flot verjèse, zaat deë: “Wat jister woar is voet, hant ze hinger ziech jelosse. En mörje kanne ze nit, en wisse ze ziech nuus ónger vuur tse sjtelle. Ze leëve mar d’r daag dem ze ‘t mörjens wakker weëde, vöal mieë nit.”
En zoeë woar ‘t óch.
Ze woare zoejaar bij ‘t sjpel wat de Hollender d’rnoa sjpillete allemoal vuur de Hollender.
Mit pieng in ‘t hats zaat heë ’t Sjenke en de lu e paar daag d’rnoa adieë. Heë kank ‘t Sjenke noen e bis-je versjtoa, went e in d’r tsóg sjtiecht en ‘t janse dörp ‘m adieë winkt.
Zelver hat heë óch jing kinger, mar ‘t Sjenke hat e jans dörp vol, jroeëse klinge, janse jonge en janse auwe, en die hant ze jenauw wie alle kinger, de ing kier jód en de anger kier sjleët jekroamd.
Mar dat zie broor ‘t Sjenke doa e jroeës jeluk hat vónge, weest e noen wal zicher.

Friekandelle trauma
D´r Jakob Bóksezölder loog bij zoene zieëleknieper óp de bank. Wie heë ziech ins drieënet kraachet die bank ónger zie jewieët. Deë dokter hool ziech mar d´r Jakob an ´t oesvroage.
“Wie sjwoar zut uur ejentlieg, heer Bókszölder?”
“Hónged ach-en-vieëtsieg kielo en tswaihónged-vóftsieg jram……. mit bril dokter.”
“Mit bril, kant uur da evvel de woag nog ziee?” vroaget deë dokter, en keek vol sjtaune noa die dikke tsiem ónger d´r Jakob zie hemme.
“Dem los iech nit óp um óp de woag tse kieke, iech han zoeng woag die moelt.”
“Woarum hat uur dan deë bril óp went uur uuch woagt?”
“Iech zaan ummer: Mit bril! Doamit auw naze nit jenauw wisse wie sjwoar iech bin.”
“En da meent uur, ´t leug nit an ´t èse, mar an e joegkendtrauma, dat uvverjewieët van uuch?”
“Dat wees iech wal zicher, dokter!”
“Wie komt uur doa dróp, meent uur nit dat uur besser jehólpe zut mit e jód diejeet.”
“Leve dokter, iech han miech al durch zoeëvöal diejeet- en sjlankmaachbucher jèse, dat wilt uur jaarnit woar han. E banane diejeet, e aier diejeet, e jórke diejeet. Uur jeleuft ´t nit, mar wie iech ´t dreide bóch van d´r Montignac oes en óp hauw, woar iech tsing kielo aakómme.”
“Iech zien evvel nog ummer jee verbank tusje uur jewieët en e joegkendtrauma.”
“Ja dokter, da zal iech uuch dat ins jauw vertselle. Dat is ezoeë kómme. Wie iech nog bij d´r pap en de mam heem woeënet, jool de mam ummer e pónk jehaks um friekandelle tse maache. Noen móst uur wisse, miene pap woar inne zier fliesieje man. En wail deë zoeë fliesieg woar, koam bij ós jidder joar d´r ooievaar óp bezuk. En dat ach moal.
Mar wat woar noen? De mam bloof mar ummer e pónk jehaks jelde. Me broecht jing hoeëjer sjoeël tse han jehad, of rechenkuunstler tse zieë, um d’rhinger tse kómme dat die friekandelle bij ós ummer klinger woeëte. Jeleuf miech, dokter, went uur die friekandelsjer häut jezieë, wie d´r jöngste aod jenóg woar um mit an dusj aa tse sjuve, wure uuch óch de troane in de oge kómme.
Ing inkel kier hauw iech jeluk. Dat woar went inne, – lever nog mieë wie inne – plat koam tse ligke mit e jriepje, of ing anger krankheet.
Da woare de friekandelle werm jet dikker.
Da nog jet, wents te diech doe tser tsiet an dusj, went vuur de moaltsiet jebeënd woeët, riskerets de oge tsouw tse doeë, woar ze versjwoende.
Die woare an ´t letste zoeë kling, die koeëts te i eemoal aafsjlikke.”
“Dat woar doch jód,” menet d´r dokter, “doe hauwt uur besjtimd jee uvverjewieët.”
“Dat sjtimt dokter, iech woar damals zoeë dik wie de sjmik van d´r doeëdewaan. Iech hoeët in die tsiet durch de bakke ´t middaag loewe. Doarum han iech, an die friekandelsjer zoeë dik wie e doeve-ai, dat friekandelletrauma uvverjehaode, dat wees iech wal zicher.”
“Wiezoeë dat, wie komt uur ubberhaups óp e friekandelletrauma? Van die kling friekandelle kant uur doch nit ezoeë oeseree jejange zieë.”
“Dat sjtimt dokter, doa han iech evvel doe zoeë ónger jeleie, dat, wie iech sjpieëder óp miech zelver bin jange woeëne, miech ummer e pónk jehaks vuur miech alling jool, en in eemoal ópoos. Va doe aaf maachet iech miech friekandelle dikker wie inne tennisbal, mmmmm lekker.”
Noa jet uvverlegke koam d´r dokter mit ´t retsep, of oes-sjproach.
D´r Jakob moeët werm tseruk noa zieng joegkend. Dat heesjet; heë dórf dat pónk jehaks blieve jelde, moeët waal tsing friekandelsjer doavan maache, en of ´t ´m sjwoar vool of nit, die uvver tsing daag verdele.
Drei mond sjpieëder loog d´r Jakob werm bij deë zieëleknieper óp de bank. Tswantsieg kilo lieëter. Oane bril. En nieëks joar hoft d´r Jakob óp achtsieg kilo tse zieë. Mit bril.

Ermód
‘t Jesjprieëch a jen tieëk jong uvver de jonge mit ‘t jroeës jeld. Uvver die, die de rejieroenge, en de welt noa hön hank zetse. Zelde woare ze ‘t ziech ezoeë eens. Ónsjeneerd woare ze dön, oane ziech tse weersjprèche an ’t durchsjtreufe. Mar zoeë jesjprieëch is jee lank leëve besjoare, dat is wie inne doeëdlofende weg. ‘t Is wie inne romaan, mit alling mer helde, woa d’r möader of verbrecher drin feëlt.
“Went vier tsevreie zint mit e beersje of druupje, mene die ze muete d’r champagne mit de emmere meute,” zaat d’r Jreëd.
Deë Jreëd hauw d’r bijnaam d’r ónjekèmde. Deë naam hauw heë krèje, wail heë ummer a jen tieëk sjtong, mit inne kop hoar wie e oeseree jewinkd eësternès. Doabij woar heë loeter wie inne haofjehangene aajedoa. Waarsjainlieg wail heë ‘t mörjens bij ‘t ópsjtoa daat: “Duch diech jing muite, ‘t s doch alwerm bauw tsiet um sjloffe tse joa.”
“Went die hön palaste bouwe, darve vier de sjting aasjlefe,” menet d’r Loewie.
D’r Loewie woar va beróf daachdekker, mar deë hauw al lang jee daach mieë jedekd. Deë hauw e paar joar W.A.O. jehad. Mar heë woar noen werm jód jekuurd, um loempias tse vauwe en bonzai-beumsjer tse plantse. Vong evvel jee werk.
“En vier mar bukke en sjravele oes poere ermód,” zaat d’r Hain.
Zóns inne man mit winnieg wöad. Wail ze hem allemoal aajape blofe, dong heë nog mar e sjupje dróp. “Vier woare vruier zoeë erm, dat de mam ós ´t voordóch oes de bóksetésje sjniejet, doamit vier óch ins jet tse sjpieële hauwe.”
Mer dat woad ermód, woar ‘t bruks-je dat ‘t jesjprieëch oes de zakjaas hólp, en woadurch d´r senior oes de jezelsjaf ziech aajesjpraoche vólt.
“Ermód,” zaat e, “doa kan iech va mitkalle, dem han iech kenne jelierd. Leef jonge, kal miech nit va ermód, wen iech doa uvver vertselle wil, sjtunt vier mörje nog hei.”
Bij die wöad noom heë, inne bij zieng sjtemmieje fiejoer passende sjloek oes zie druupje.
D’r Niekela of opa wie ze hem allemoal neumete, hauw deë bijnaam opa nit oes mitlieje krèje, of vuur zieng tswaienachtsieg joar die heë óp de heure hauw. ‘t Woar mieë inne ieretietel. Den d’r opa drónk nog jidder daag e haof lietersje bonnekampbittere, en tusje de druupjer jerejeld nog e beersje vuur d’r doeësj. En dat oane mit e oog tse pitsje. Sjnoorsjnak jong heë doanoa óp heem aa.
“Ermód,” jong d’r opa wieër, óp inne toeën elsof heë zage wool: zoeë noen iech. “‘t Sjlimste woare die joare noa d’r ieëtsjte weltkrich. Leef jonge, wat woar ‘t doe ermedeies. Iech woar damals d’r äudste va tsing kinger, d’r janse daag lofete vier doe mit platjesjtrèche derm erum. En dat óch nog óp de nakse vus, nit dat vier jing sjong hauwe. Dat waal, ‘t feëlete alling de lappe drónger.
Miene leve Jod, iech wis nog jód dat iech bis zessing joar, in e matroze-antsugsje mit kótte bóks erum jelofe han. Jemaad van ing auw poliese-oenieform, van inne nónk deë doabij woar. In die tsiet hauwe vier erm en bee wie boeënesjtekke.
Went d’r loemelekeël koam, moeëte vier óppase dat deë ós nit bij de hóddele óp de kaar wórp. Dat peëd va dem, sjtong óch vuur de kaar, mit de troane in de oge va honger. Die krak woar ezoeë majer wie e hoots, die kanks doe alle ribbe tselle. Iech kan miech nog entzinne, dat e breursje va miech ins a dem vroaget, en doabij óp die ribbekas va dat erm deer wiezet. ‘Man, jef miech ing lats?’ Woaóp deë loemelekrieëmer, bij de hank zaat: ”Hei jong, hoal diech mer ing in ‘t majazien.” En hoof bij die wöad ‘t peëd d’r sjtats óp. Dat woar ermód, in die joare…
“Noen huur evvel óp, opa,” óngerbrooch d’r Hain d’r Niekela. “Doe has werm moelewasser jehad, nog effe en vier sjtunt hei tse kriesje an tieëk.”
“Went vier dem jeweëde losse, maat deë zie versjprèche woar, en sjtunt vier wirklieg mörje vrug nog hei,” braat d’r Loewie noa vure.
Noen menet ‘t Pietsje, nog jet oalieg óp ‘t vuur dat lanksaam an ’t flakkere vong tse mósse sjudde. ‘t Pietsje e sjmechtieg keëlsje, deë mit engslieje oge in de welt kiekt, elsof heë d’r sjrek va zieng jeboert nog ummer nit uvversjtange hat, zaat kratsend. “Deë opa weest zoeë wie ezoeë nit wat ermód is, sjteet deë hei, mit zieng tswaienachtsieg joar, roeë bakke, inne jezonge doeësj, en da kalt deë va ermód.”
“Wat hat miene auwerdom en roeë bakke doamit tse doeë?” vroaget d’r opa wus.
“‘t Intsiegste vuurdeel wat-s doe va aod weëde has, doe has jing pieng an de tseng mieë,” sjtuchelet d’r Hain al jrieëmelens ‘t vuursje nog jet óp.
“Moelt mer, moelejander, iech wees wat ‘t is wents doe diech d’r juedel e löchs-je enger móts sjnalle, mar uur nit, uur vrèse paafmander,” jammeret d’r opa aajesjlage mit inne roeë kop, van d´r bittere en de óprejoeng.
D’r Hoebeët d’r wieët, deë vólt dat ‘t jesjprieëch jet oes de hank vong an ’t lofe, en jet ónvrundlieg woeët, verzoeët de jezelsjaf tse berui-ieje. “Rui-ieg jonge, rui-ieg,” zaat deë, wie ze allemoal durchee an’t böake vónge. Doabij vólt heë d´r erme keel ziech, elsof heë mit de reëtserhank inne solo óp ‘t klaveer moeët sjpille, en mit inne vinger va die anger hank e löchs-je in de wasserlaitoeng moeët tsouw haode.
Mer wie heë hön ing röngde óp ‘t hoes aabeiet, woar d’r vrid werm jauw tseruk.
“Zouw iech uuch ins vertselle wat ermód is,” jong d’r Loewie óp normale toeën wieër. “Vanaaf dat iech werm jódjekuurd bin um tse wirke, mar de Chineze ziech die loempia’s zelver vauwe, en die bonzai-beumsjer ziech nit verkofe. Die dinger wase zoeë lanksaam, dat ze noa tsing joar nog nit uvver d’r rank va d’r blommepot kanne kieke. Zoeë bin iech jetswónge um miech jet sjwats neëvebij tse verdene. Noen kuet iech uuch óch vertselle woa, mer dat jeet uuch nuus aa. Iech zaan uuch alling mer dat. Deëjinnieje woa iech bij in d’r jaad wirk, a polletiek deet, neëvebij jeld hat wie drek. Dat is inne va die woa vier ‘t in d’r aavank uvver hauwe. Evvel deë hat nog jet. Inne zoon, en deë zoon is e erm wieët. Deë kan nit lofe en nit sjprèche, deë weëd d’r janse lamlendieje daag in inne rolsjtool erum jevare. En wat meens doe wal, opa, wat dat keëlsje misse of jeëve weul, um ins wie doe vruier mit de nakse vus durch inne pool wasser tse kanne lofe.”
Noa die wöad va d’r Loewie, keek d’r opa mit wasserieje eugs-jere in zie druupje, drónk leëg en zaat: “Hoebeët, jef ós nog ee.”
‘t Jesjprieëch uvver ermód, drievet wie ing duuster wólk, woa aaf en tsouw ing druup reën droes vool, uvver.
Eens zunt ze ‘t ziech deë oavend nit mieë woeëde, wat ‘t noen ejentlieg is. Ermód.

Hemet

Vuurzichtieg sjloeft heë óp e paar aofe trieppe tusje knauwele en losse mul. Aod en króm, wie inne flietsjeboag van de jich. Va joare lank i tente hoezere leuft heë vuuruvver jeboache wie inne sjaatser óp de tsing kielometer. Ing hank óp jen ruk, alling sjwinkt heë nit mit die anger, mar sjtutst heë ziech óp e sjteks-je.
De zon sjiengt ´m ónjenieëdieg óp d´r poekel. Uvverdaag is ´t ummer eëve werm, mar ´t naats kan ´t vies kaod en vreks ónjemuutlieg weëde in die tent. Nit vrijwillieg, mar jetswónge is heë ónger erbermlieje umsjteng óp de camping. Joare woeënt heë al in vesjillende tentekampe, wievöal joare weest heë nit mieë. In d´r aavank hat heë de daag, wèche, monde en joare jetseld, mar dat hat heë draa jejoave. Dat maachet ´t ´m ummer wuster en óp de joare ummer mistruestiejer.
Zieng tswai zone hat heë verloare. Die wole ziech nit bij dat ónreët en ieëlend neerlegke. Die hant in de sjpieraal va jewalt woa ze al die joare mit tse kemfe hauwe, ´t leëve jelosse. Heë hat ziech die joare mar a tswai deel vas-jehaode, de hofnoeng en die doeës.
Die blèche doeës, hat ´m da waal nit reëtóp, mar waal óp de bee jehaode.
Jidder daag jeet heë ins drin kieke. Heë hat nog noeëts inne daag uvverjesjlage. Óch nit d´r daag wie heë zieng zone noa ´t jraaf jedrage hat. Jraad dan, zoeng daag weëd heë d’rhin jedreëve, en zits heë sjtonde d’rmit in heng.
´t Zunt nit alles tente in dat kamp woa heë noen woeënt. ´t Zunt óch lu, die ziech va plat jeklopde plate, va wat ins inne auto woar, e óngerkómme inee jesjoesterd hant. Ieëlend en ermód, is wat hem is blève vanaaf d´r daag dat heë verdrève is oes zieng hemet. Mit jewalt voetjejaagd van d´r jrónk woa heë jeboare is, va zie hoes, zie erf en ejendom.
Drei jinneratsiejoeëne woar ´t al famillieëbezits, wie heë van die bezetsere woeët verjaagd. Dräuend mit pantsere en masjiene-jewere, hant die oes janse dörper de miensje verjaagd en jeruumd wie vieë. Weë nit vrijwillieg jong woeët mit jewalt jetswónge, of moeët ´t mit zie leëve betsale.
Jidder daag verzukt heë ´t zoeë lang wie meuglieg oes tse sjtelle um ins in die doeës tse kieke en ´m ins vas tse haode.
Die doeës vol hofnoeng, of besser jezaad dat wat drin is, is ´t leefste wat ´m is blève, va zie hoes ejedom en hemet.
Vuur hem is dat nog d´r intsiegste jrónk, en de ieëlend weëd, um wieër tse leëve.
Jiddere mörje went heë de oge ópdeet, junt zieng ieëtsjte jedanke noa de hemet, en dan noa die doeës, die heë versjtaoche hat ónger d´r kail va zie bed.
Bed is uvverdrève, ing matrats óp veer tseielsjting mit inne kail dróp, is zie bed.
Heë verzukt d´r jrif in die doeës jidder daag zoeë lang meuglieg oes tse sjtelle.
´t Jrieft um jidder daag werm aa, en brikt ´m ´t hats. Heë mós evvel, heë kan ´t nit losse. Al vilt ´m dat jidder daag sjwoader, en deet ´m dat ummer mieë pieng. Heë wees nit wat heë veult, went heë ´m oespikt en vashilt.
E ónbesjrieflieg leed, vermiesjd mit vräud en hofnoeng maat ziech dan van ´m meester.
Óch noen werm, went heë mit ónzichere sjrit óp zie bed aajeet, razelt heë uvver erm en bee, went heë d´r kail a jen zie sjuuft en zieng majer vingere die doeës umklemme. Heë mós ziech tswinge um ze nit oes jen heng tse losse valle. Verkrampd freutelt heë ze mit razelende heng óp, kriet inne bedummelde loemel droes dem heë óp jen bed oesrolt.
Heë duit ´m a zieng brós. Zieng heng weëde rui-ieg, mar zieng oge lofe vol troane.
Inne jroeëse aodmoeëdiesje beraosde sjlussel, mit doebele baad, hilt heë vertswiefeld vas.
Noa e tsietsje puutsjt heë ´m, drieënt ´m werm in d´r loemel en lekt ´m vuurzichtieg in de doeës, die heë werm ónger de matrats tseruk sjuuft.
Ins kunt d´r daag dat iech ´m werm in de vuurduur sjtèch. Mieng eje vuurduur.
Ins kunt e eng an dat ónreët en jeet heë tseruk noa zieng hemet. Dat wees heë wal zicher.
Mar wat heë nit wees is. Dat deëjinnieje deë ziech va ziene ejedom meester hat jemaad, d’rzelfde daag nog, wie heë vuur de pantsere lofe moeët joa, e nui sjlaos in de vuurduur hat losse bouwe.

Vereppele

Went ’t inne mörje sjelt bij de famillieë Burjermans, sjteet, went de vrauw Burjermans de vuurduur ópmaat, e net jekleid vräusje vuur jen duur. Mit e wiechtieg sjwats lere kuffersje an de hank vroagt ’t vrundlieg en beleëfd: “Mevrauw, zouw iech uuch e paar vroage darve sjtelle? Vier dunt, of besser jezaad, iech dun vuur e jroeës buro e konzoemóngerzuk, die wille wisse en d’rhinger kómme woa de lu hön jeld aa oes-jeëve. ’t Doert nit lang,” zeët ’t jauw d’rhinger, bang dat ‘m de duur vuur de naas tsouw jeduid weëd.
Mar, doa broechet dat vräusje ziech jing ónrouw uvver tse maache, den vuur die zaachens hat de famillieë Burjermans inne sjpetsiejalist, d’r opa Nol. D’r sjweierpap van de vrauw Burjermans.
Went inne an de duur kunt um jet tse verkofe of mit lestieje vroage da is doa d’r opa Nol tsouwsjtendieg vuur. Da is alarm fase roeë aajezaad bij de famillieë Burjermans. Vuur zoeng zaachens is d’r Nol d’r jemade man. Óp zoeng lu waad d’r Nol, da leuft deë richtieg werm.
Als mitjelied van d’r tejeater verain trukt heë da alle rejister óp. Da bluit heë richtieg óp. Die lu zunt vuur d’r Nol wie ’t zoeë sjun treffend óp zie Duutsj heesjt: Ein gefundenes fressen.
Da is d’r Nol in zie element en leuft heë nit alling richtieg werm, mar deë klinkepoetser óch.

Verjange wèch hauw heë ziech nog ins jód kanne oesleëve. Dat woar waal nit an de vuurduur.
Doe hauw ‘m inne in ’t tsentroem va Kirchroa, nit alling e kling preufpeks-je majarien in heng jeduid. Mar óch inne folder um i tse vulle en oane poszejel noa deë fabriekant tseruk tse sjikke.
Die wole wisse wat heë van die majarien vong. Of ze lekker óp ’t broeëd sjmaat en wie jód ze is um vleesj d’rmit tse broane en nog mieë va zoeng ónnuezel vroage. Went heë tsevreie d’rmit wuur en ziech de muite wool doeë um hön dat mit tse dele, kroog heë e pónk ummezuns heem jesjikd.
Wail d’r Nol zieng sjoebkaar de letste tsiet sjierpet wie inne meusjeman óp vrijersvós, hauw heë ziech mit die majarien die kaar ins jód jesjmierd en doe die fabriek inne kótte mar kreftieje brif jesjrève.

Huet ins uur broeëdräubere.
Sjaamt uur uuch nit um de lu e zoeng sjwainerij in de vingere tse duie of óch nog tse verkofe. Iech han miech mit dat moester sjtuks-je loeks zeef van uuch, ins d’r kop jewèsje. Ba ba ba. Iech kan uuch vertselle, dat hat miech mieë leed jedoa, wie iech hoare óp d’r kop han. Wat e ónnut tsäug wilt uur an d ‘r man of vrauw bringe. Nit alling dat dat tsäug sjtinkt wie zoer milch, mar iech han miech d’rnoa vunnef moal d’r kop mit inne jouwe shampoo mósse wèsje um deë karesjmier va uuch werm oes de haore en va je lief aaf tse krieje. Wat ing zouwerij woar dat.
Da nog jet. Wen iech deë moelefloepet deë miech dat peks-je aajesjmierd hat, nog ins in dörp tref mit ziene knoeëtsj, da wèsj iech dem óch ins d’r kop, mar waal ezoeë dat ‘m d’r hód nit mieë past.
Da zaan iech dem dat heë ziech die ummezuns peks-jer mar zelver in de hoare sjmiert.
Estebleef en jinne hatslieje jrós van d’r Nol Burjermans.

Noa deë vrundlieje brif hat d’r Nol nuus mieë va dön jehoeëd, evvel óch jee pónk bótter jesjikd krèje.

De dame en here van d’r tejater-verain hauw heë mit de oere jehad, wie die ins mit d’r verain e tuursje durch de Efel jemaad hauwe. Mörjens an ’t Frühstück van dat hotel hauw heë tsouwjesjlage. Doe hauw heë de sjildsjer van de jekaochde- en ónjekaochde aier vertoesjd. Zoeë koam ’t dat de ieëtsjte daam die ziech e aisje ópkloppet, de aierbrui noa d’r sjoeës in ziefet. Bij angere hauw heë ’t döpje van d’r zaots-jruul los-jedrieënd en los oavedróp jelaad. Die sjótte, wie ze ziech jet zaots óp ’t aisje wole doeë, ’t janse zaots óp jen dusj of in d’r sjoeës. Ze wósse allemoal weë dat jekuufd hauw, ze kanke ’t mar nit bewieze. Iech wil uuch heimit mar effe kot e bild sjetse, woa dat vräusje mit tse doeë kriet.

“In ‘t ónwisse bij wem ’t in de vingere vilt, weëd dat vräusje jenadeloos an deë Nol oes-jelieëverd, went vrauw Burjermans vrundlieg en iladend zeët: “Komt erin mademsje”. Jong vuur dat vräusje oes noa jen kuche in en beiet heur jasvrij inne sjtool aa. “Estebleef zetst uuch hei.”
Went die daam ziech d’r manktel oes-jetrókke hat en uvver de leën van d’r sjtool hingt, nimt ze plaatsj, klapt inne laptop óp en kiekt nuisjierieg noa de vrauw Burjermans of die ziech drbij zetst.
Mar deur vilt d’r mónk hingeweer óp went ze ziet dat dat vräusje hoeëg sjwanger is. Ze vroagt da och.
“Wie wied zut uur, wienieë is ‘t zoeëwied?'”
“Och dat doert nog effe, iech bin kóm in d’r zesde mond,” zeët dat en vrieft ziech bij die wöad ins uvver d’r boech.
“Na ja da hant vier ja nog effe de tsiet wa. Mar huet ins, mademsje, iech han in ’t neëvetsimmer ing mangel sjtriech sjtoa, iech han óp d’r momang jing tsiet vuur uuch. Vingt uur ’t jód went miene sjweierpap die vroage mit uuch durchnimt. Deë jeet zoeë wie zoeë hei de waar hoale en weë wees bis óp d’r tsents wat alles kost.”
Wat wool dat vräusje angesj zage wie: “Ja ja, jeer vrauw Burjermans iech ving ’t wal jód.”
Dat woar waarsjainlieg al lang vroeë dat ’t e sjlachoffer hauw vónge.
De hoesvrauw maat hingenum noa jen hof de duur óp en ruft noa d’r jaad in: ”Papa kom ins effe, hei is inne vuur diech!”
Jet d’rnoa jeet die duur óp en sjtècht d’r Nol nuisjierieg d’r kop erin, treënt ziech nog a jen duur e paar klómpe oes de vus vuur dat heë óp e paar jetewölle zökke erin kunt jesjloefe.
Mit alling mar: “Nol,” sjtelt heë ziech an dat vräusje vuur, kiekt ins noa deë dikke boech en vroagt da ónzjeneerd: “En wat weëd dat.”
“Dat wees iech nit, vier losse ins uvverasje,” jieëft dat als antwoad.
De sjweierdoater miesjt ziech noen werm drin. Ze vertselt d’r Nol wat van ‘m verlangd weëd en jeet nit in ’t neëve tsimmer um tse sjtrieche, mar um jesjpanne tse loestere óp datjinnieje wat kómme jeet.
“Waad e momang mademsje,” zeët d’r Nol,”da hoal iech miech effe d’r huurapparaat.”
Tseruk in kuche freutelt heë ziech umsjtendlieg deë apparaat in e oer. Alles tejater, dat dink hat heë jaarnit nuedieg, d’r Nol huet nog wie inne foeks. Deë apparaat is nog va ziene pap jeweë en oane batterij. Mar noen e wiechtieg óngerdeel va wat kómme jeet. Went heë mit dat dink oes-jekroameld is, zeët e an dat vräusje: “Da los mar ins koad aaf, meëdsje, iech sjtun vuur alle vroage óp.”
Dat vräusje jieëft jee antwoad mar vroagt an d‘r Nol. “Kent uur miech estebleef d’r vuur- en aternaam jeëve?”
“Mar zicher, kink. Iech heesj va vure Arnoldus en va hinge Burjermans mit ing g.”
“Wie meent uur dat, heer, Burjermans mit ing g?
“Ja kink, doe wits doch dat-s te hei i Kirchroa bis en i Kirchroa hant vier de g in de ban jedoa. Doarum Burgermans mit g sjrieve mar Burjermans sprèche.”
Dat vräusje rappelt jet óp d’r laptop erum en vroagt da an d’r Nol: “Woa hult uung famillieë ’t broeëd, heer Burjermans?”
“Watte, weë in mieng famillieë is doeëd?” kawaut d’r Nol doa dróp.
“Nè, ’t is jinne doeëd, iech wil wisse woa uur ’t broeëd holt. Wek, jrauwbroeëd sjwatsbroeëd?”
“Ooooh, doe meens broeëd, nit doeëd. Main Jod, iech woar al bang dat iech d’r sjwatse antsóg noa de rainiejoeng moeët bringe. Uur kant evvel inne versjrekke.”
“Iech wil alling mar wisse. Woa holt uur ‘t broeëd. In d’r zoepermaat of bij inne klinge bekker?”
“Bij inne klinge bekker, ha ha, die is jód, bij inne klinge bekker. Leef mademsje de boediengpoefel, d’r meëlbuul va hinge óp d’r ek inne klinge bekker. Dat is ing jouw. Leef kink deë is bauw tswai meter. Went dat lank lief ziech óp de tsieëne sjtelt kan deë oes d’r kandel drinke. D’r Loewie inne klinge bekker. Ha ha die woar jód. Doabij is zieng vrauw ’t Mariesje, ‘t nonnevutsje mar ing kling kroddel.”
“Da holt uur ’t broeëd bij d’r eh,eh,” kiekt ins noa d’r Nol,” en zeët da, ”bij d’r bekker óp d’r ek.”
“Ja ja hinge óp d’r ek bij d’r Loewie, de boediengpoefel, meëlbuul,wie uur ’t jeet häut.”
“Deet deë huurapparaat va uuch ’t wal jód?”
“Nè, deë is nit duur, deë apperaat, ’t is inne zier inne jouwe, deë fleut alling aaf en tsouw e bis-je.”
Kwantsies freutelt d’r Nol ins jet an deë apparaat en zeët da: “O.K. ’t fleute is droes. Iech dink óch tse wisse woa dat aa likt, dat roesje. Dat han iech ummer dan drin, went d’r noaberman d’r W.C. durchtrukt. Vroag mar wieër, e deet ’t werm.”
’t Vräusje kiekt bij die wöad ins bedenklieg van d’r Nol noa deë apparaat, jeet da wieër mit de vroage.
“Woa hoalt uur ’t jreuns en ’t jemus?”
“Wat is dat noen vuur ing vroag: weë is jreun en wus? Wie wil iech dat wisse, iech jiddenval nit.”
Dat vräusje zuet ins deep en zeët jet heller en vertswiefeld: “Nè, nit jreun en wus, iech meen jreuns, jemus, kappes, sjavouwe, jorke, tomate, blommekoeël, obs, biere, eppel, eëpel, proeme.”
“Oh, noen han iech ‘t versjtange, mar rui-ieg, iech bin nit doof. Uur moelt evvel och ónduudlieg.
“Jreuns jun iech nit hoale. Iech han vöal oes eje jaad en d’r Hainie Bieremoeënes kunt hei mit de jreunskaar langs jen duur en bringt ós wat iech nit in d’r jaad han.”
Dat vräusje klopt óp d’r laptop: Groente koop aan huis bij Hein Bieremoeënes, doanoa vroagt ‘t:
“Woa holt uur d’r kaffieë en anger èsenswaar?”
“Och, dat likt al ins draa, iech sjpaar ummer de reklamebledsjer. Iech kiek da woa d’r kaffe ’t billiegste is en hol miech dem doa. Doe häuts zicher jeer e tes-je kaffe wa, dat-s te jraad noa kaffe vroags?”
“Joa, iech drink wal e tes-je kaffieë went ’t nit tse vöal umsjteng maat, heer Burjermans.”
“Dat is evvel sjaad, dat deet miech richtieg leed. Iech han dizze mörje d’r letste oes de doeës ópjesjód. Vier hant óp ’t ogenblik jinne jruemel kaffieë mieë in hoes.”
Lanksaam vingt ‘t vräusje an ’t vertswiefele en nerveus óp d’r sjtool hin en heer an’t drieëne, went ‘t sjui en ónzicher zeët: “Went uur wilt, heer Burjermans, hure vier óp?”
“Mar mademsje vier hure doch nit óp, iech han alle tsiet en ’t leuft doch jraad zoe lekker.”
“Jelt uur och al ins jet uvver internet?”
“Nè jong, vier zunt dóch nit jek, doa hant vier sjleëte ervaroenge mit. Iech meen vuur zelver dierek nit. Mar ózze noaber van de uvverzie. Deë hat ziech ins ing kier inne laptop besjteld uvver internet. Deë is miech doch óp d’r kaffe kómme deë erme sjelm. Doa is e paar daag d’rnoa inne van de pos, mit e pos-sjtuupje aa an de duur kómme um dat peks-je mit d’r laptop aaf tse lieëvere. Dat daat d’r noaber winniegstens dat deë van de pos woar wie heë dat jeël sjtuupje zoog. Deë keël hauw an de duur ’t jeld kassiert en mit e danke heer, ziech fluk dun jemaad.
Wie d’r noaber doe d’rnoa in hoes ’t peks-je ópmaachet woar doa jinne laptop mar ing auw verreënde daachpan drin en d’r posman woar al lang piet-de-wei óp. Dat woar e sjnepje vuur € 625. Van deë keël en ’t jeld hat d’r noaber noeëts mieë jet jezieë, nè, danke mit internet.”
“Jelt uur da óch nuus va kleiaasj of sjong uvver internet, dat kant uur tseruk sjikke went ’t nit jevilt?”
“Woa de res van de famillieë hei de sjong jeld wees iech nit. Mar iech jel, of krien de sjong bij d’r orthopède óp moas jemaad. Uur mot wisse, iech han e paar hammertsieëne doa zaat uur uur aa.
Die tswai dikke tsieëne va miech, zunt e paar knuppele wie zoer bomme, die krien iech nit i normaal sjóng. Jeleuf of nit, mar mit die dikke tsieëne va miech kans-te inne zes tsöllieje naal in e bred houwe.
Wilt uur ze ins zieë?”
D’r Nol sjnappet al noa die jetewölle zök um ziech die oes tse sjtreuefe.Mar dat vräusje ruft ver-sjrekt.“Nè nè estebleef nit heer Burjermans dat is nit nüedieg iech jeleuf üch dat óch ezoeé wal.”
“Miech maat dat nuus oes, iech sjeneer miech doanit vuur, iech meen ’t hat ziech ja jinne zelver jemaad. Dat is ing richtieje curiositeit die tsieëne va miech, doa mot uur in e museum richtieg jeld vuur betsale um zoeëjet tse zieë. Welt uur ze wirklieg nit zieë, uur weest nit wat uur mist?”
D’r Nol rikt werm noa de zökke, mar da sjpringt dat vräusje paniesj óp: “Nè estebleef nit heer Burjermans, iech jeleuf dat. Sjnapt ziech da noa d’r boech en vingt an ’t kreune: “Auwieë, auwieë.”
D’r Nol sjpringt wie van mespel jesjtaoche versjrekd reët en vingt paniesj óp zieng sjweierdoader an ’t róffe: “Marietje Marietje kom ins jauw, hei passeert e ónjeluk!”
Went zieng sjweierdoater noa jen kuche i kunt sjleet die versjrekt de heng vuur ‘t jezich en sjrait: “Zetst uuch doa, zetst uuch doa, iech bel d’r dokter.”
“Nè,” meent dat vräusje, ”bel 112 dat jeet flotter.”
Auwieë hool dat ziech an ’t kume en loos ziech lanksaam mit de heng in de zie óp d’r sjtool zakke.
Nerveus belt ’t Marietje 112: “Komt ins jauw, iech han ing vreëm sjwanger vrauw i jen hoes die hat wiejens, tsauwt uuch, tsauwt uuch, die kriet dat kinke, iech wis nit wat iech doamit aa mós, help miech.”
“Adres adres? Wat vuur e adres, oh mie adres. Iech woeën in de Kunderallee 126, joa 126. Flot flot.
Hod nog effe vol, die zunt e zoeë hei,” zeët ’t Mariesje an dat vräusje, dat noen mit d’r kop óp jen dusj loog tse jieëmere: “Wieë wieë auwieë!
D’r Nol zitst d’rbij wie vótverbrankd, veult ziech sjuldieg en is ziech vuurwurf an ’t maache.
Wat han iech jedoa. Bin in iech dat sjood? Dat bin iech sjood? Main Jod wat han iech jedoa?
Ónger dat d’r Nol zitst tse jrubele, kunt inne krankewaan mit d’r tatuutataa noa jen sjtroas in. Went dat vräusje dem huet sjpringt dat óp, sjnapt ziech d’r laptop van dusj, d’r manktel van d’r sjtool en rent noa de vuurduur.
“Blief in jodsnaam zitse, noen jeft uuch nit an ’t lofe, noen dut dat nit noen dut dat nit,” hilt ’t Marietje ziech an ’t beëdele en leuft hinger dem aa. D’r Nol sjloeft d’r hinger óp de jetewölle zökke.
Dat hilt ziech evvel nit an die tswai óp, leuft de vuurduur oes noa de anger zie van d’r wèg. Doa piepst ‘t de dure van d’r auto óp deë doa jeparkd sjteet, maat de hingerduur óp, wurpt d’r laptop en manktel óp de hingerbank, jrieft bij ziech ónger ’t kleed, trukt doa e kusse drónger oes, wurpt dat bij d’r laptop, paaft die duur tsouw, sjtiecht vure in en sjnirkt langs d’r krankewaan de sjtroas oes.

’t Marietje en d’r Nol sjtunt vuur jen duur mit d’r mónk hingeweer óp deë auto noa tse kieke.
“Wat woar dat?” vroagt d’r Nol verdoetsd an ’t Marietje.
”Wat dat vroags doe nog, dat mós diech doch bekankd vuur kómme, dat sjpel. Vereppele woar dat.”
Ze kroge evvel jing tsiet um ziech nog langer tse tsenke den tswai flejer koame mit ing brancard óp hön aajelofe en vroagete an ‘t Marietje: “Woa is die sjwanger vrauw?”
’t Marietje kiekt vertswiefeld van d’r inne flejer noa d’r anger en zeët mit inne depe zuet: “Voet.”
“Wie voet?” vroagt inne van die flejer.
“Jeweun voet, in d’r auto voetjevare.”
“Ja dat weëd uuch waal inne dure sjpas 112 vuur de jekkerij aaróffe, dat mósse vier melde.”
Went die flejer ziech die baar werm i-jelane hant en voetvare, junt die tswai wie jesjlage höng noa jen hoes in. Alle tswai mit hön eje jedanke en d’r Nol vroagt ziech aaf: “Weë hat miech die jelieëverd?”
Ram oes ’t huus-je zitse ze in ’t woeëntsimmer bij tse kómme, um tse verwirke wat hön uvverkómme is. Da jeet werm sjelt. “Maach mar nit óp iech bin nit hei!” ruft d’r Nol paniesj.
Mar ’t Marietje jing anoeng weë dat is, jeet doch mar ópmaache en sjtaunt. Vuur jen duur sjteet d’r vuursjtand van d’r tejaterverain mit in hön midde dat “sjwanger” vräusje. D’r vuurzitsender deet wie jewend ’t woad: “Huur ins Marietje, vier wille d’r sjweierpap jrateliere óp ziene 70^ste jeboertsdaag.
“Komt erin, dame en here,” zeët ’t vrundlieg en kan inne jrieëmel nit óngerdrukke, went ’t dön vuur jeet
noa ‘t woeëntsimmer in. Went ze doa óp ing rij vuur d’r Nol sjtunt, nimt d’r vuurzitsender werm ’t woad: “Huur ins, Arnold, vier wisse dat-s doe jister diene ronge jeboertsdaag has jevierd, doe daats natuurlieg, d’r tejaterverain deë hat miech verjèse. Mar Arnold, vier verjèse diech doch nit. Doarum jratelere vier diech va hatse en darf ós nui mitjelied ’t Anneke Pestel, dems-te nog nit kens, diech e blömsje aarikke.”
’t Anneke jieëft d’r Nol ing hank, jieëft ‘m die blomme en drei kuus-jer óp de bakke en zeët vrundlieg al laachens: “Estebleef, heer Burjermans mit ing G, va hatse jrateleerd.”
D’r Nol kiekt ’t Anneke ins sjelmieg aa en zeët sjteng mit ópjehaove vingersje: “Ee deel zal iech diech vertselle, Anneke,” heë waad effe… en da: “Dat woar jód, dat woar zier jód, doe bis aajenoame in d’r tejaterverain.”