I
Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.
i vz in. Heë woent i Haander.Hij woont in Haanrade.Ook in samenstellingen wisselt i met in. Ook: in.
ibejrèfe bw [i’bejrèfe] inbegrepen. Dat werk kost uuch dreihónged euro, alles ibejrèfe. Dat werk kost u driehonderd euro, alles inbegrepen.
ibiese ww [i’biese] bieset i, i-jebèseinbijten. Doe kans nit mar ezoeë bleechwasser broeche; dat biet i.Je kunt niet zomaar bleekwater gebruiken; dat bijt in.
ibilde ww [i’bilde] ziech, bildet ziech in, ziech i-jebild zich verbeelden, zich inbeelden. Bild diech mar nuus i.Maak je maar geen illusies. Heë bild ziech i, dat heë jet an d’r maag hat.Hij maakt zichzelf wijs dat hij maagproblemen heeft.
ibildoeng v [i’bildoeng] inbeelding. Heë is mit ibildoeng jesjtroafd. Hij is een verwaande kwast. Went ’t a bildoeng felt, da kunt de ibildoeng vazelver. Verwaandheid gaat veelal gepaard met domheid.
ibinge ww [i’binge] bong i, i-jebónge inbinden, terugkrabbelen. Dat bóch is sjleët i-jebónge.Dat boek is slecht gebonden. Wie heë ing vreche puutsj kroog, bong heë in.Toen hij een brutaal antwoord kreeg, krabbelde hij terug.
ibläue ww [i’bläue] bläuet i, i-jebläud 1met blauwsel behandelen. Ier de wèsj óp de bleech woeët braad, woeët ze i-jebläud.Voordat de was naar de bleek werd gebracht, werd ze met blauwsel behandeld. 2inranselen, inpeperen, iemand iets aan zijn verstand brengen. Iech mós dem ins ibläue, dat heë zieng vuurwietsieje moel hilt.Ik moet hem eens aan zijn verstand brengen, dat hij zijn eigenwijze mond houdt.
iblik m [i’blik] (iblikke, ibliks-je) inkijk, inzicht.
ibloaze ww [i’bloaze] (verouderd: bloos i) bloazet i, i-jebloaze inblazen, inspelen. De nui klarienet mós i-jebloaze weëde.De nieuwe klarinet moet ingeblazen worden. Bloas dem ins jet vuur in.Geef hem eens een por.
ibouwe ww [i’bouwe] bouwet i, i-jebouwd inbouwen. Inne nuie moter ibouwe. Een nieuwe motor inbouwen.
ibrèche ww [i’brèche] (verouderd: brooch i) brechet i, i-jebraoche inbreken.
ibrècher m [i’brècher] (ibrèchere, ibrèchersje) inbreker.
ibringe ww [i’bringe] braat i, ibraad opbrengen, inbrengen. Deë handel, dat jesjef bringt nuus i.De handel, die zaak levert niks op. Doe meens dat-s doe hei jet i tse bringe has.Jij denkt dat je hier iets te vertellen hebt.
ibróch m [i’bróch] (ibruch, ibruchs-je) 1 inbraak. 2 D’r ibróch sjisse. Met springstof een wigvormig gat schieten door middel van schuin naar elkaar toe geboorde schietgaten, bij het drijven van een nieuwe steengang.
ibrokke ww [i’brokke] brokket in, i-jebrokd inbrokken. Doe kans inne jet ibrokke. Jij kunt iemand iets aandoen. De tsoep die me ziech zelver ibrokt, mós me óch zelver oesleffele.Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten.
ibrökkele ww [i’brökkele] brökkelet in, i-jebrökkeld 1 brokjes brood of beschuit in de melk of soep doen, inbrokken. 2 inbrengen. Heë hat nit vöal i tse brökkele.Hij heeft niet veel in te brengen.
idele ww [i’dele] delet in, i-jedeeld indelen.
ideloeng m [i’deloeng] (ideloenge, ideluungsje) indeling.
idene ww [i’dene] denet in, i-jedeend indienen.
idinke ww [i’dinke] ziech, daat ziech i/denket ziech i, ziech i-jedaadzich voorstellen. Iech kan miech nit idinke dat deë zoeë jet zouw doeë.Ik kan me niet voorstellen dat hij zoiets zou doen.
idoeë ww [i’doeë] dong i, i-jedoa binnenhalen, indoen. ’t Häu, ’t koar, ’t sjtrue idoeë. Het hooi, het koren, het stro binnenhalen. Koale, sjlam idoeë.Kolen, kolenslik inladen, in kelder of kolenhok opbergen.
idoezele ww [i’doezele] doezelet in, i-jedoezeld indommelen.
idrage [i’drage] droog i/draget i, i-jedrage 1 naar binnen dragen. De eëpel noa d’r kelder idrage. De aardappelen naar de kelder transporteren. 2 inschrijven. Alles in de bucher idrage. Alles in de boeken inschrijven. Has doe diech al i-jedrage?Heb jij je al ingeschreven?
idrieëne [i’drieëne] drieënet i, i-jedrieëndindraaien, inslaan, inpakken. Ing sjroef idrieëne.Een schroef indraaien. Ing bol idrieëne.Een peertje indraaien. In de nieëkste ziesjtroas móts doe idrieëne.Bij de volgende zijstraat moet je afslaan. Drieën diech mar jód i; ’t is kaod.Pak je maar goed in; het is koud. De hoare idrieëne. Krullers in het haar zetten.
idrieve [i’drieve] (verouderd: dreef i) drievet i, i-jedrève indrijven. De kui idrieve.De koeien van de wei afhalen en de stal in drijven. Inne naal idrieve. Een spijker inslaan.
idroek m [i’droek] (idroeke, idruuks-je) indruk.
idrueje ww [i’drueje] druejet i, i-jedruegd indrogen. Die verf is i-jedruegd. Die verf is opgedroogd.
iduie ww [i’duie] duiet in, i-jeduid indrukken. D’r ibrècher hauw de roet i-jeduid. De inbreker had de ruit gebroken.
iech pers.vnw ik. Vier woare allenäu bijenee: d’r Joeëhan, d’r Frens en iech, zeët d’r jek.We waren allemaal samen: Johan, Frans en ik, zei de gek. Iech en d’r burjemeester (gezegd van iemand die altijd over zichzelf praat). Dat is inne richtieje iech.Die wil zich altijd op de voorgrond plaatsen.
iedee o [iedee’] (iedeje/iedeesje) 1 idee. 2 een beetje, een tikje. Doe móts d’r naal e iedeesje hoeëjer ihouwe.Je moet de sprijker een klein beetje hoger inslaan.
iediejoot m [iediejoot’] 1midioot. Sjtomme iediejoot! Stommerik. 2bnidioot, zot. Dat is iediejote kal.Dat is zotte praat.
ieë st v [ie’ë] huwelijk. Heë hauw veer kinger oes de ieësjte ieë.Hij had vier kinderen uit het eerste huwelijk.
ieë st bw [ie’ë] eerder. ’t Is ieë tse vrug wie tse sjpieë.Het is eerder te vroeg dan te laat.
ieëbrècher m [ieë’brècher] (ieëbrèchere, ieëbrèchersje) echtbreker.
ieëbróch m [ieë’bróch] (ieëbruch, ieëbruchs-je) echtbreuk.
ieëder bw [ieë’der] eerder, vroeger. Me mós ziech nit ieëder oesdoeë, vuur me sjloffe jeet.Men moet zich pas uitkleden als men naar bed gaat. Kóm lever jet ieëder.Kom liever wat eerder. Je ieëder, des te besser.Hoe eerder, hoe beter.
ieëjel m [ieë’jel] (ieëjele, ieëjelsje)egel. Inne ieëjel neumt me óch al ins sjtichelverke. Een egel wordt ook wel eens een stekelvarken genoemd.
ieëkruuts o [ieë’kruuts] de lasten van het huwelijk. Jidderinne mós zie ieëkruuts drage. Iedereen moet omgaan met zijn eigen huwelijksperikelen.
ieëlend v [ieë’lend] ellende. Dem woar de ieëlend a jen lief. Hij had het zwaar. Doa hool ziech ieëlend óp; doa woar ieëlend troef.Daar was het een grote ellende. Ook: ieëleng.
ieëleng v (ieë’leng) ellende. Ook: ieëlend.
ieëlu mv [ieë’lu] echtelieden, echtpaar.
ieëm st m schoonzoon. Ieëm en sjnoor. Schoonzoon en schoondochter.
ieëman m [ieë’man] echtgenoot.
ieëmoals bw [ieë’moals] voorheen, vroeger. Die hant ieëmoals óppen Hoots jewoend.Ze woonden vroeger op de Holz. Hoeëg sjong woare ieëmoals moeëde.Hoge schoenen waren toentertijd mode.
ieësj bw 1 zoëven, pas. Iech han ’t diech ieësj nog jezaad.Ik heb het je net nog gezegd. Bis doe noen ieësj kómme? Ben je nu pas gekomen? 2 eerst. ‘Ieësj’ ruft me went me mit de frenkef helt.Met knikkeren krijgt degene die ‘eerst’ roept de eerste beurt. Ieësj kom iech en da kom iech nog ins en da kómme de angere nog lang nit.Ik ben een grote egoïst! Bis doe noen ieësj kómme? Of woar ’t Miets ieëder hei? Ben jij nu als eerste gekomen? Of was Miets eerder hier? Ook: ieëtsj.
ieësjtand m [ieë’sjtand] gehuwde staat.
ieësjtandsknies m [ieë’sjtandsknies] ruzietjes in het huwelijk. Iech bin jries va ieësjtandsknies.Ik heb grijze haren van de huwelijksproblemen.
ieësjdaags bw [ieësjdaags’] eerstdaags, binnenkort. Iech kom diech ieësjdaags ins bezukke.Ik kom je een dezer dagen eens opzoeken. Mieng vrauw mós ieësjdaags neerkómme. Mijn vrouw moet binnenkort bevallen.
ieësjte tw [ieë’sjte] eerste. Deë is óch nit va de ieësjte lueje jebasjte.Hij is ook niet van de eerste leugen gestorven. De ieësjte kieësje koste ’t jeld.De eerste kersen zijn duur. Dat is ’t ieësjte wat iech huur.Dat hoor ik voor het eerst. D’r ieësjte sjtoek is katsesjtoek (bij het knikkerspel).De eerste zet telt niet. Inne mós d’r ieësjte zieë.Iemand moet het eerst zijn. De ieësjte Kómmeliejoeën.De eerste Heilige Communie. De ieësjte mès doeë.De eerste mis opdragen. Vuur ’t ieësjte is dat jenóg.Voorlopig is dat voldoende. Dat is óch nit d’r ieësjte d’r betste.Dat is niet de eerste de beste. Pastoer zeënt ziech zelver ’t ieësjte.Zelfs pastoor zorgt altijd eerst voor zichzelf. Ze lofete vuur d’r ieësjte. Ze liepen om het hardste. Ook: ieëtsjte.
ieësjter bw [ieësj’ter] zo juist. Iech han hem ieësjter nog jezieë.Ik heb hem zo juist nog gezien. Ieësjter is nit noen. Zo juist is niet nu.
ieëtsj bw 1 eerst. Ieëtsj kom iech en da kom iech nog ins en da kómme de angere nog lang nit.Ik ben een grote egoïst! Bis doe noen ieëtsj kómme? Ben jij nu als eerste gekomen? 2 zoëven. Iech han ’t diech ieëtsj nog jezaad.Ik heb het je net nog gezegd. Ook: ieësj.
ieëtsjte tw [ieë’tsjte] eerste. Deë is óch nit va de ieëtsjte lueje jebasjte.Hij is ook niet van de eerste leugen gestorven. D’r ieëtsjte sjtoek is katsesjtoek (bij het knikkerspel).De eerste zet telt niet. De ieëtsjte mès doeë.De eerste mis opdragen.Ook: ieësjte.
ieëwieg bn/bw [ieë’wieg] eeuwig. Endlieg is nit ieëwieg.Eindelijk is niet eeuwig. Doe zies oes wie ’t ieëwieg leëve.Je ziet er gezond uit. Dat is werm repareerd, dat hilt ieëwieg.Dat is opnieuw gerepareerd, dat kan nu tegen een stootje. Die kómme in d’r ieëwieje roeëzekrans.Die gaan trouwen. Dat doert evver ing ieëwieje tsiet.Dat duurt heel lang.
ieëwiegheet v [ieë’wiegheet] (ieëwieghete, ieëwiegheetsje) eeuwigheid. Dat doert ing ieëwiegheet.Dat duurt lang. Iech han hem in jing ieëwiegheet mieë jezieë.Ik heb hem al heel lang niet gezien. Dat don iech in alle ieëwiegheet nit. Dat doe ik nooit ofte nimmer. Kruuts en leed doert jing ieëwiegheet.Vroeg of laat komt alles in orde.
ieksbeliebieg bw/bn [ieksbelie’bieg] willekeurig. Jidder ieksbeliebieje.Iedere willekeurige. Ing ieksbeliebieje tsaal. Een willekeurig getal.
ieksmoal bw [ieksmoal’] tig-keer. Iech han ’t diech ieksmoal jezaad. Ik heb het je heel vaak gezegd.
ie-kuttel m [ie’-kuttel] (ie-kuttele, ie-kuttelsje) leerling van de eerste klas/groep 1.
iel v haast, spoed. Wat has doe ing iel.Wat heb je een haast! ’t Hat jing iel doamit. Het vereist geen spoed.
iel bn/bw ijl. Iel lóf. IJle lucht.
iele ww [ie’le] ielet, je-ield haasten. Dat sjrievens ielt nit. Er is geen haast bij die brief.
iele st ww [ie’le] ielet ziech, ziech je-ield zich haasten.
iele sl ww [ie’le] ielet, je-ield ijlen. D’r kranke ielet in zie fieëber. De zieke ijlde in zijn koorts.
ielens bw [ie’lens] ijlings. Ielens koam heë jelofe. Hij kwam ijlings aangelopen.
ielieg bw [ie’lieg] haastig, gehaast. Doe has ’t evver ielieg.Wat ben je gehaast! Nit zoeë ielieg!Niet zo snel.
ieliegheet v [ie’liegheet] haast. In al mieng ieliegheet verjoos iech óch nog ’t potmanee.In al mijn haast vergat ik ook nog mijn portemonnee.
ielties m [iel’ties] (ieltiese, ielties-je) 1bunzing. Mieëtstens zeët me teëje inne ielties inne vuur.Meestal zeggen we ‘vuur’ tegen een bunzing.2uilskuiken. Wat bis doe inne ielties.Wat ben jij een uilskuiken.
iemfe ww [iem’fe] iemfet, je-iemfd inenten. Me zeët óch wal: i-iemfe of de pokke zetse.Er wordt ook wel gezegd: inenten of de pokken zetten. Ook: i-iemfe.
ier v eer, achting, eergevoel. Ing ier is de anger weëd. De ene dienst is de andere waard. Inne de ier aafsjnieë. Iemand van zijn goede naam beroven. Dat bringt vöal ier en winnieg jewin. Dat is een erebaantje. Heë hat jing ier i jen lief, in d’r zak.Hij heeft geen eergevoel. Inne de letste ier aadoeë.Iemand de laatste eer bewijzen. Doamit leëts doe jing ier i.Daar is geen eer mee te behalen. Óp ier en jewisse: ’t is woar wat iech zaan!Ik zweer dat het waar is. Doa maach iech miech ing ier d’roes.Daar maak ik een erezaak van.
ier bw eerdat, eer, voordat. Ier iech dat döng, jöng iech nog lever beëdele.Voordat ik dat deed, zou ik nog eerder gaan bedelen.
iere sl ww [ie’re] ieret, je-ierd eren. D’r auwer mós me iere.Voorouderdom moet men respect tonen. Die iladoeng iert miech.Ik ben vereerd door die uitnodiging.
iereboag sl m [ie’reboag] (iereböag, iereböags-je) ereboog.
ieremietjlied sl o [ie’remietjlied] (ieremietjlieder, ieremitjliedsje) erelid.
iereplaatsj sl v [ie’replaatsj] (iereplaadzje, ierepleëtsj-je) ereplaats.
ierepreziedent sl m [ie’repreziedent] (ierepreziedente, ierepreziedentsje) erevoorzitter.
ierepries sl m [ie’repries] (ierepries st, ierepries-je) ereprijs. En ’t Miena hat d’r ierepries jemaad | dat häue vier nit jedaad, dat häue vier nit jedaad(liedje).
iereroad sl m [ie’reroad] (iereröad, iereröadsje) ereraad van de carnavalsvereniging.
ierewien sl m [ie’rewien] (ierewiensje) erewijn.
ierewoad sl o [ie’rewoad] (ierewöad, ierewöadsje) erewoord.
ierjeveul sl o [ier’jeveul] eergevoel.
ierjietsieg bw [ier’jietsieg] eerzuchtig.
ierjister(e) sl bw [ier’jister(e)] eergisteren.
ierlieg bn/bw [ier’lieg] (ierliejer, ierliegste) eerlijk, echt. Heë is erm, mar ierlieg.Hij is arm maar eerlijk. Iech han miech ierlieg óp diene bezuk jevräud.Ik heb me echt op je bezoek verheugd. Is dat ierlieg woar?Is dat echt waar? Ierlieg is dom, tse ierlieg is domheet.Eerlijk zijn is dom, te eerlijk zijn is domheid.
ierliegheet v [ier’liegheet] eerlijkheid. Dem zieng ierliegheet is wie d’r däuvel zieng barmhertsiegheet. Hij is voor geen cent te vertrouwen.
ierliets m [ier’liets] (ierlietse, ierliets-je) geel sijsje, Europese kanarie.
ies sl o ijs. (iezer, ies-je) ’t Ies dreët al. Het ijs is al sterk genoeg. Antoeënius (17 januari) bringt ’t ies of brikt ’t ies.Met St. Anthonius begint het te vriezen of te dooien. Iech han vus wie ies.Ik heb ijskoude voeten. ’t Ies is jebraoche. Het ijs is gebroken.
iesbaan sl v [ies’baan] (iesbane, iesbeënsje) glijbaan.
iesbeer sl m [ies’beer] (iesbere, iesbeersje) ijsbeer.
iesblom sl v [ies’blom] (iesblomme, iesblömsje) ijsbloem. ’t Hauw zoeë hel jevroare, dat de iesblomme óp de roete sjtónge.Het vroor zo hard dat de ijsbloemen op de ramen stonden.
iesbuul sl m [ies’buul] (iesbule, iesbuulsje) ijszak. Óp ’t voesbalveld deet d’r iesbuul wóngere. Op het voetbalveld verricht de ijszak wonderen.
ieshillieje sl m [ies’hillieje] (ieshillieje, ieshilliegs-je) ijsheiligen. Pankratius (12 mei), Servatius (13 mei) en Bonifatius (14 mei) zint de ieshillieje. Went die vuurbij zunt, vruust ’t nit mieë.Pancratius, Servatius en Bonifatius zijn de ijsheiligen. Als die dagen geweest zijn, vriest het niet meer.
ieskaar sl v [ies’kaar] (ieskare, ieskeersje) karretje van een ijscoman.
ieskauw sl v [ies’kauw] ijskoude.
ieskaod sl bn/bw [ies’kaod] ijskoud. ’t Leuft miech ieskaod uvver jen ruk.Ik krijg er koude rillingen van. Iech han hem ieskaod de woarheet jezaad.Ik heb hem keihard de waarheid gezegd. Iech han ieskauw heng; vingere.Ik heb ijskoude handen; vingers. D’r Joep is inne ieskauwe: deë is vuur d’r däuvel nit bang.Joep is bikkelhard, hij is voor niemand bang.
ieskelder sl m [ies’kelder] (ieskeldere, ieskeldersje) ijskelder. ’t Is hei inne ieskelder.Het is hier ijskoud.
ieskiebel sl m [ies’kiebel] (ieskiebele, ieskiebelsje) ijscowagen. Went d’r ieskiebel kunt en de sjel dan jeet …(uit een carnavalsliedje)Als de ijscowagen komt en het belletje gaat …
ieskiechel sl m [ies’kiechel] (ieskiechele, ieskiechelsje) ijspegel.
iesklots sl m [ies’klots] (iesklöts, iesklöts-je) ijsklomp. Bij dat jewieter vole iesklöts wie doeve-aier oes jen loeët.Bij dat onweer vielen ijsklompjes als duiveneieren uit de lucht.
iesman sl m [ies’man] (ieslu, iesmensje) ijsverkoper.
iespel v [ies’pel] (iespele, iespelsje) zure kers, morel.
iespelkieësj v [ies’pelkieësj] (iespelkieësje, iespelkieësj-je) zure kers, morel.
ies-sjol sl v [ies’-sjol] (ies-sjolle, ies-sjölsje) ijsschots.
ies-sjtang sl v [ies’-sjtang] (ies-sjtange, ies-sjtengsje) blok ijs.
ies-sjuut sl v [ies’-sjuut] (ies-sjute, ies-sjuutsje) ijshorentje.
ieswaan sl m [ies’waan] (ieswaans, iesweënsje) ijswagen.
Ietak m [ie’tak] (ietakke, ieteks-je) Italiaan.
Ietalieje [ieta’lieje] Italië.
Ietaljèner m [ietaljè’ner] (ietaljènere, ietaljènsje) Italiaan.
ie-tiepel sl o [ie’-tiepel] (ie-tiepele, ie-tiepelsje) puntje op de i.
iever sl m [ie’ver] 1 ijver, inzet. Doe kenks jet mieë iever tseje. Je zou wat meer inzet kunnen tonen. Diene iever kunt wens te an dusj zits. Je bent lui, alleeen bij het eten werk je hard. 2 haast, opwinding. I miene iever verjoos iech de duur tsouw tse maache. In mijn haast vergat ik de deur te sluiten.
ieverieg bw/bn [ie’verieg] ijverig. Dat is e jans ieverieg keëlsje. Dat is een heel ijverig mannetje.
iezejrim sl m [ie’zejrim] (iezejrimme, iezejrimsje) izegrim, nors persoon. Inne iezejrim is inne zoere möp. Een izegrim is een nors persoon, een mopperpot.
iezel sl m [ie’zel] ijzel.
iezele ww [ie’zele] iezelet, je-iezeld ijzelen.
iezer sl o [ie’zer] ijzer. Dat is zoeë sjterk wie iezer.Dat is zo sterk als ijzer. Dat is inne keël va iezer.Dat is een man van staal. Vier hure al bij ’t aod iezer. Wij zijn al afgedankt.
iezerbók sl m [ie’zerbók] (iezerbök, iezerböksje) stapeling van stukken rail ter ondersteuning, vooral in pijlers.
iezerdroad sl m [ie’zerdroad] (iezerdröad, iezerdröadsje) ijzerdraad.
iezere sl ww [ie’zere] iezeret, je-iezerd ijzeren.
iezerjaar sl o [ie’zerjaar] ijzergaren. De kneuf zint mit iezerjaar aajenieënd. De knopen zijn met ijzergaren vastgenaaid.
iezerjuud sl m [ie’zerjuud] (iezerjude, iezerjuudsje) handelaar in oud ijzer.
iezerkontroleur sl m [ie’zerkontroleur] (iezerkontroleure, iezerkontroleursje) controleur van de ijzeren uitbouwmaterialen (stijlen en kappen, vooral in pijlers).
iezersjpieën sl v [ie’zersjpieën] (iezersjpieëne, iezersjpieënsje) ijzervijlsel, ijzervijlspaan.
iezersjterk sl bn/bw [ie’zersjterk] ijzersterk.
iezervrèser sl m [ie’zervrèser] (iezervrèsere, iezervrèsersje) ijzervreter.
iezerwaar sl v [ie’zerwaar] (iezerware) ijzerwaren.
iezerwarejesjef sl o [ie’zerwarejesjef] (iezerwarejesjefter, iezerwarejesjefje) ijzerwinkel.
iezieg sl bw/bn [ie’zieg] ijzig. ’t Woar jister iezieg kaod.Het was gisteren ijzig koud.
ifasse [i’fasse] 1 nauwer maken, innemen. De mouwe van ’t kleed ifasse. De mouwen van de jurk innemen. 2 vatten, zetten. D’r sjtee van d’r rink ópnuits ifasse. De steen van de ring opnieuw laten zetten.
ifluustere ww [i’fluustere] fluusteret i, i-jefluusterd influisteren.
ihan ww [i’han] hauw i, i-jehad hebben, bezitten. Deë hat d’r däuvel i.Hij had een slecht humeur. Het hat nuus va zie vadder i. Zij lijkt in niets op haar vader. Nuus va rilliejoeën ihan. Aan God noch gebod geloven. Deë hat jing sjemde i. Hij schaamt zich nergens voor. Die hauwe de plagke i. Ze waren doodmoe. Deë hauw e sjtuk i. Hij had een stuk in zijn kraag.
ihange ww [i’hange] hong i, i-jehange inhangen. De duur, de vinster mit pomelle ihange.De deur, het raam met scharnierhaken (paumellen) inhangen. Bij inne d’r hieël ihange. Feest vieren bij het betrekken van een nieuwe woning. Deë hat de bee verkierd ihange. Hij hinkt.
ihaode ww [i’haode] hool i, i-jehaode inhouden. Zie ook: ihauwe.
ihauwe ww [i’hauwe] hool i, i-jehauwe inhouden. Mam, iech mós ins. Hod i! Mam, ik moet plassen. Houd de plas maar op! Iech moeët miech ihauwe, angesj häu iech hem tse vöal jezaad.Ik moest me inhouden, anders zou ik flink gescholden hebben. De peëd ihauwe. De paarden in toom houden. Zie ook: ihaode.
ihoale ww [i’hoale] hoalet i, i-jehold inhalen. Loof mar mensje, iech hol diech doch i.Loop maar vooruit, ik haal je toch wel in. D’r nuie pastoer woeët mit kruuts en vaan i-jehold.De nieuwe pastoor werd met kruis en vlag geïnstalleerd. D’r winkvoeëjel ihoale.De vlieger binnenhalen.
ihouwe ww [i’houwe] houwet i, i-jehouwe inslaan. Inne naal ihouwe.Een spijker inslaan. Inne de roete ihouwe. Het voor iemand bederven.
i-iemfe ww [i-iem’fe] iemfet i, i-je-iemfd inenten. Me zeët óch wal: i-iemfe of de pokke zetse.Er wordt ook wel gezegd: inenten of de pokken zetten. Ook: iemfe.
i-ja, i-jaa, i-ja joa bw [i-ja’, i-jaa’, i-ja’ joa] ja zeker; ook uitroep van verbazing. I-ja, kinger nee, wat is ’t basjtieg kaod!Hemeltje, wat is het koud. I-jaa, went iech dat jewósd häu!Als ik dat had geweten.
i-jank m [i’-jank] (i-jeng i-jengs-je) ingang. Vier hant d’r i-jank hingenum. Onze ingang is achterom.
i-jebild bn/bw [i’-jebild] (i-jebilder, i-jebildst) ingebeeld, verwaand. Dat is inne i-jebilde jek, traog. Dat is een verwaande kwast.
i-jeëve ww [i’-jeëve] joof i, i-jejeëve/ i-jejoave ingeven. De mam hat ’t kink de milletsien i-jejeëve.De moeder heeft het kind de medicijn toegediend. ’t Woar jraad alsof miech inne i-joof ’t nit tse doeë.Het was alsof iemand me influisterde het niet te doen.
i-jelde ww [i’-jelde] jool i, i-jejole inkopen. Went ’t jelddaag woar jeweë, jong de mam i-jelde.Als het loondag was geweest, ging moeder inkopen doen.
i-jelde ww [i’-jelde] ziech, jool ziech i, ziech i-jejole zich inkopen. Ziech in e jesjef i-jelde. Zich bij een zaak inkopen.
i-jemaachs o [i’-jemaachs] inmaak. ’t I-jemaachs sjteet in d’r kelder. Het ingemaakte eten staat in de kelder.
i-jemaads o [i’-jemaads] inmaak.
i-jenoame bn/bw [i’-jenoame] ingenomen. D’r Frens is mit ziech zelver i-jenoame.Frans is zelfingenomen.
i-jesjtoawwjesjtong i, i-jesjtangeerkennen, toegeven. Iech mós i-jesjtoa dats doe reët has.Ik moet toegeven, dat je gelijk hebt.
i-jeweids o [i’-jeweids] ingewanden.
i-jewikkeld bn/bw [i-jewik’keld] ingewikkeld.
i-jiepse ww [i’-jiepse] jiepset i, i-jejiepsd met gips vastzetten. De elektriesje laitoeng i-jiepse. De elektrische bedrading ingipsen.
i-joa ww [i’-joa] jong i, i-jejange ingaan. Doa móts doe nit óp i-joa. Daar moet je niet op ingaan.
i-jrave ww [i’-jrave] jravet i, i-jejrave ingraven.
i-jriefeww [i’-jriefe] jreef i/jriefet i, i-jejrèfe ingrijpen.
ikaoche ww[i’kaoche] kaochet i, i-jekaochd inmaken, wecken.
ikeldere ww [i’keldere] kelderet i, i-jekelderd inkelderen. De winktereëpel ikeldere. De winteraardappelen opslaan in de kelder.
ikerve ww [i’kerve] kervet i, i-jekerfd 1 inkerven. 2 een mangat maken in de kolenlaag van de pijler.
ikiek m [i’kiek] (ikieks-je) inkijk. ’t Meëdsje hauw ikiek.Het meisje had inkijk.
ikieke ww [i’kieke] kieket i/keek i, i-jekèke inkijken, bezichtigen. Ing woeënoeng ikieke. Een woning bezichtigen.
ikier v [i’kier] inkeer. Tse ikier kómme.Tot inkeer komen.
ikiere ww [i’kiere] kieret i, i-jekierdzijn intrek nemen, intrekken. Bis dat hön huus-je veëdieg is, zint de jónkjetrouwde bij hön eldere i-jekierd.Totdat hun huisje klaar is, zijn de jonggehuwden bij hun ouders ingetrokken.
ikiete ww [i’kiete] kietet i, i-jekied met kit of stopverf vastzetten.
ikleie ww [i’kleie] kleiet i, i-jekleid inkleden. ’t Meëdsje is i-jekleid woeëde. Het meisje kreeg nieuwe kleren.
iklemme ww [i’klemme] klemmet i, i-jeklemd beklemmen. Iech zoos mit d’r kop tusje de sjtiele van ’t jelender i-jeklemd.Ik zat met het hoofd tussen de spijlers van de leuning ingeklemd.
ikoele sl ww [i’koele] koelet i, i-jekoeld inkuilen. Eëpel en karoeëte ikoele. Aardappelen en bieten inkuilen.
ikómme ww [i’kómme] koam i, ikómme 1 binnenkomen. 2 begrijpen. Doa kan iech ikómme.Daar kan ik inkomen.
ikómme o [i’kómme] (ikómmens, ikömmensje) inkomen. Me mós rónkkómme va zie ikómme. Men moet rondkomen van zijn inkomen.
ikoof m [i’koof] (ikeuf, ikeufje) inkoop. Bij d’r ikoof móts doe oge en oere óphaode.Als je boodschappen doet, moet je ogen en oren wijd openhouden.
ikörve ww [i’körve] körvet i, i-jekörfdinkorven. De doeve ikörve vuur d’r wieë toer. De duiven inkorven voor de verre reis.
ikrimpe ww [i’krimpe] krómp i/krimpet i, i-jekrómpe ww inkrimpen.
ikroame ww [i’kroame] kroamet i, i-jekroamd inruimen.
ikutte ww [i’kutte] kuttet i, i-jekut bekorten, inkorten. D’r wèg ikutte.De weg afkorten. ’t Zeel van d’r sjaat mós i-jekut weëde. Het trektouw van de schacht moet worden ingekort.
ilade ww [i’lade] ladet i, i-jelade uitnodigen. Vier woare óp de hoeëgtsiet i-jelade. We waren uitgenodigd voor de bruiloft.
iladoeng v [i’ladoeng] (iladoenge, iladuungs-je) uitnodiging.
ilane ww [i’lane] lanet i, i-jelane inladen, opladen. Deë is jód va ilane. Die is goed van innemen. Die kan goed eten.
ileëje [i’leëje ] laat i, i-jelaad 1 inleggen. Hieringe ileëje. Haringen in het zuur leggen; marineren. Doamit kans doe jing ier ileëje. Daarmee valt geen eer te behalen. 2 inlassen. Ing paus ileëje. Een pauze inlassen. 3 E jód wöadsje vuur inne ileëje. Een goed woordje voor iemand doen. Ook: ilegke.
ilegke ww [i’legke] Idem als voorgaande. Ook: ileëje.
ileuf m [i’leuf] 1 lavement. Inne ileuf maache. Een lavement zetten. 2 ingang van een hol. D’r ileuf van d’r knien, d’r daas.De ingang van een konijnenhol, dashol. Ook: iloof.
ilieëvere ww [i’lieëvere] lieëveret i, i-jelieëverd inleveren. Jank doe óp heem aa, doe móts de bóks nog ilieëvere. Ga jij maar naar huis, je moet vroeg naar huis van je partner.
ilieste ww [i’-lieste] liestet i, i-jeliesd inlijsten.
iloeë ww [i’loeë] loeët i, i-jeloed inluiden. D’r zóndieg iloeë. De klokken luiden de zondag in.
ilofe ww [i’lofe] lofet i, i-jelofe 1 inlopen. Nui sjong mós me ilofe.Je moet nieuwe schoenen inlopen.2krimpen. Noa ’t wèsje is ’t hemme i-jelofe.Na de was is het hemd gekrompen.
iloof m [i’loof] 1 lavement. Inne iloof maache. Een lavement zetten. 2 ingang van een hol. D’r iloof van d’r knien, d’r daas.De ingang van een konijnenhol, dashol. Ook: ileuf.
ilosse ww [i’losse] loos i, i-jelosse 1 binnenlaten. Los d’r hónk ins i. Laat de hond even naar binnen. 2 innemen. De nieënesje mós ’t kleed an de linker sjouwer jet ilosse. De naaister moet de jurk aan de linkerschouder wat innemen. 3 als premie betalen. Wievöal móts doe vuur de krankekas ilosse?Hoeveel moet jij aan ziektepremies betalen?
imaache ww [i’maache] maachet i, i-jemaad 1 iets ergens indoen. 2 inmaken. De boeëne, de proeme imaache.De bonen, pruimen wecken. Krien iech nuus, da maach ’t diech mar i! Als je me niets wilt geven, dan hou ’t maar!
imaachs-jlaas o [i’maachs-jlaas] (imaachs-jlazer, imaachs-jleës-jer) inmaakglas, weckglas.
imaachskessel m [i’maachskessel] (imaachskessele, imaachskesselsje) weckketel.
imaachstsiet v [i’-maachstsiet] (imaachstsiete) inmaaktijd.
imèse ww [i’-mèse] mèset i, i-jemèse inmeten. Bij 20 meter sjtaof hat me jauw inne haove meter i-jemèse.Bij 20 meter stof is er al gauw een halve meter te kort of te lang gemeten. De kappe in d’r kweersjlaag óp de riechtoeng imèse.De kappen in de zijgang op de juiste richting meten.
imiesje ww [i’miesje] ziech, miesjet ziech, ziech i-jemiesjd zich inmengen, bemoeien. Miesj diech nit i!Bemoei je er niet mee.
imoere ww [i’moere] moeret i, i-jemoerd inmetselen.
in vz in. In samenstellingen en samengestelde woorden wordt ‘in’ vaak tot ‘i’ gereduceerd. Num diech in aad, mensje!Houd je gedeisd, mannetje! Kóm mörje e bis-je in d’r tsiet. Kom morgen op tijd. Heë jeet doa in en oes. Hij is daar kind in huis. Ook: i.
inaam v [i’naam] (iname, ineëmsje) ontvangst, inkomst. De iname zint jesjtiegd.De inkomsten zijn gestegen.
indliegbw [end’lieg] eindelijk. Ook: endlieg.
inee bw [inee’] in elkaar, in de war. Doe maachs de janse koad inee.Je maakt het hele touw in de war. Inee sjoestere. In elkaar flansen. Ineen- (in samenstellingen).
ineëme ww [i’neëme] noom i, i-jenoame innemen. Has doe de milletsien i-jenoame?Heb je de medicijn genomen?
infalliet m [in’falliet] (infalliete, infallietsje) 1invalide, gehandicapte. 2 ironisch voor luiwammes, luierik. De infallietsjere zitse óp de bank en kalle d’r janse daag uvver de pensiejoeën.De luierikken zitten de hele dag niets te doen en praten over hun pensioen.
infalliets-jeld o [in’falliets-jeld] (infaliets-jelder) invaliditeitsuitkering.
inieëne ww [i’nieëne] nieënet i, i-jenieënd innaaien.
in innem bw [in in’nem] 1 in één keer, meteen. Bring miech dat in innem mit. Neem dat gelijk mee. Heë drónk ’t jlaas in innem leëg.Hij dronk het glas in één teug leeg. Jank in innem bij d’r Joeëhan aa. Ga gelijk even bij Johan op bezoek. 2 ineens, opeens. In innem sjtong heë vuur miech.Opeens stond hij voor me. Ook: inins.
inins bw [inins’] ineens. Ook: in innem.
injektere ww [injekte’re] injekteret, je-injekteerd injecteren. gesteente injecteren met cementspoeling via perslucht (voor het waterdicht maken of verstevigen van de wanden in galerijen). D’r koal durch preslóf mit wasser injektere. De kolen door perslucht met water injecteren (stofbestrijding).
ink m inkt. Dat is nit mit veer en ink tse besjrieve. Dat is met geen pen te beschrijven. Wens doe dat döngs, da muets doe ink jezaofe han! Je zou wel gek zijn om zo iets te doen!
inkel m [in’kel] (inkele, inkelsje) enkel. Iech han miech d’r inkel versjtoekd. Ik heb mijn enkel verzwikt.
inkel o [in’kel] (inkele, inkelsje) enkel treinkaartje.
inkel bn/bw [in’kel] enkel. Deë sjtaof is inkel breed. Die stof is van enkele breedte. Inkel en alling.Enkel en alleen. Has doe nit e paar inkele jäölens/euroots vuur miech? Heb jij niet een paar losse munten voor me. Nee, iech han jinne inkele.Nee, ik heb geen enkele.
inkjoemie m [ink’joemie] (inkjoemiets, inkjuumsje) inktgum.
inklap m [ink’lap] (inklep, inklepsje) inktlap.
inkpot m [ink’pot] (inkpöt, inkpötsje) inktpot.
inkpotloeëd m [ink’potloeëd] (inkpotlued, inkpotluedsje) inktpotlood.
inne bep. lidw/tw m [in’ne] een, iemand. Inne man. Een man. Iech woar óp inne noa d’r letste. Ik was de voorlaatste. Inne mós d’r ieësjte zieë.Iemand moet de eerste zijn. D’r inne of angere muet dat ins hure!Dat zou eens iemand moeten horen! Inne wees nit alles.Eén iemand weet niet alles. Doe bis miech inne!Jij bent een fraaie. Doa zouw inne nit laache!Ik kan het lachen niet inhouden. Doa zouw inne nit de jal basjte!Daarvan breekt me de klomp.
ing bep.lidw/tw v een, iemand. Doa hat ziech ing verheld.Daar heeft iemand een fout gemaakt. Doa kunt ing.Daar komt iemand.
innerlieg bw/bn [in’nerlieg] innerlijk, inwendig. Innerlieg woar heë vuur tse knappe.Hij kookte van woede. Innerlieg vroos heë ziech óp. Hij vrat zichzelf op. Heë hat ing innerlieje krankheet. Hij heeft een niet zichtbare ziekte.
innieje bw/bn [in’nieje] enkele, enige. Iech bin d’r innieje. Ik ben de enige.
insjpekter m [insjpek’ter] (insjpektesj, insjpektesj-je) inspecteur. D’r insjpekter van de Hollendsje koel.De inspecteur van de Domaniale Mijn.
insjpektuur m [insjpektuur’] (insjpekture, insjpektuursje) inspecteur. D’r insjpektuur va poliese, van de sjtuur, van de sjoeële.De inspecteur van de politie, van de belasting, van de scholen.
insjpektries v [insjpektries’] (insjpektriese, insjpektries-je) inspectrice.
insjtallere ww [insjtalle’re] insjtalleret, insjtalleerd installeren. D’r nuie preziedent is óp de joarverzamloeng insjtalleerd woeëde.De nieuwe president is tijdens de jaarvergadering geïnstalleerd. Ook: isjtallere.
insjtrewere ww [insjtrewe’re] insjtreweret, insjtreweerd instrueren, iets leren. Heë insjreweret miech wie iech dat mós doeë. Hij leerde mij hoe ik dat moet doen.
insjtroement o [insjtroement’] (insjtroemente, insjtroementsje) instrument.
intenziefbn/bw [intenzief’] intensief, uitgebreid. Heë hat miech dat jans intenzief oeseree jelaad. Hij heeft mij dat heel gedetailleerd uitgelegd.
internaat o [internaat’] (internate, interneëtsje) internaat. ’t Internaat bij de Breur óppen Blierhei.Het internaat van de broeders op Bleijerheide.
intiem sl bn/bw [intiem’] intiem, vertrouwelijk. Die tswai zunt erg intiem. Die twee zijn erg intiem.
intresse v [intres’se] interesse. Doa han iech jing intresse i. Daar heb ik geen interesse in.
intsel bw/bn [in’tsel] enkel, afzonderlijk, alleen, een voor een. Hei han iech intsel en alling tse benedaie.Hier ben ik alleen de baas. Komt intsel eri. Kom één voor één naar binnen.
intsieg bn/bw [in’tsieg] enig, enkel. Heë woar mar intsieg kink.Hij was enig kind. Iech don ’t intsieg en alling vuur de kinger.Ik doe het enkel voor de kinderen.
intsóch m [in’tsóch] inteelt.
intsóg m [in’tsóg] (intsug, intsugs-je) intocht.
inventaar m [inventaar’] (inventare, inventeersje) inventaris.
i-oame ww [i’-oame] oamet i, i-jeoamd inademen.
ipakke ww [i’pakke] pakket i, i-jepakd inpakken. ’t Is kaod an duur, pak diech mar jód i.Het is koud buiten, kleed je maar warm aan. Doe kans ipakke mit d’r zommersjtaof! Pak maar in. Schei er maar mee uit!
ipeësje ww [i’peësje] peësjet i, i-jepeësjdinpersen. Vier zitse hei zoeë i-jepeësjd wie herrigke in ing ton.We zitten hier zo ingeperst als haringen in een ton.
ipiefe ww [i’piefe] peef i/piefet i, i-jepèfe inroken. Ing pief sjmaat ieëtsj went ze jód i-jepèfe is. Een pijp is pas lekker als ze is ingerookt.
irame ww [i’rame] ramet i, i-jeraamd inlijsten. E bild irame losse.Een schilderij laten inramen. Los ’t diech mar irame. Geef het maar een ereplaatsje, of ironisch: daar kun je niet trots op zijn.
iraoste [i’raoste] raostet i, i-jeraosd inroesten, verroesten. ’t Sjlaos is ram i-jeraosd. Het slot is helemaal verroest.
irichte ww [i’richte] richtet i, i-jericht inrichten.
iriese ww [i’riese] rees i/rieset i, i-jerèse inscheuren.
irieve ww [i’rieve] reef i/rievet i, i-jerève inwrijven. Los diech d’r sjtieve nak mit boomoalieg irieve. Laat die stijve nek met olijfolie insmeren.
irije ww [i’rije] rijet i, i-jerijd inrijgen. Perlaats irije. Parels inrijgen.
irikke ww [i’rikke] rikket i, i-jerikd indienen. De formelare óp tsiet irikke. De formulieren op tijd indienen.
iroane ww [i’roane] roanet i, i-jeroane influisteren (meestal ongunstig).
iróffe ww [i’róffe] róffet i, i-jeróffe inroepen. De hulp van d’r Hillieje Antoeënius iróffe um ing verloare zaach tse vinge.De hulp van St. Anthonius inroepen om een verloren voorwerp terug te vinden.
isjalte ww [i’sjalte] sjaltet i, i-jesjalt aanzetten, aandraaien. Sjalt d’r moter ins i.Zet de motor eens aan. ’t Lit isjalte. Het licht aanmaken.
isjikke ww [i’sjikke] sjikket i, i-jesjikd inzenden.
isjisse ww [i’sjisse] sjisset/sjoos i, i-jesjaose inschieten. De sjutse sjose ziech ieësj i. De schutters gingen eerst oefenen.
isjlaag m [i’sjlaag] (isjleëg, isjleëgs-je) 1 inslag. Inne isjlaag van d’r blits. Een inslag van de bliksem. 2 toewijzing om distributiegoederen te kopen, te vervoeren en in bezit te hebben. In d’r ieësjte weltkrig sjprooch me va d’r isjlaag van de jesjefslu en wieëte.Tijdens WOI werd er gesproken van de inslag van zakenlui en caféhouders.
isjlikke ww [i’sjlikke] sjlikket i, i-jesjlikd inslikken.
isjlisse [i’sjlisse] sjloos i/sjlisset i, i-jesjlaoseinsluiten, opsluiten. Ze hauwe d’r hónk in d’r sjtal i-jesjlaose.Ze hadden de hond in de stal opgesloten.
isjloa [i’sjloa] sjloog i, i-jesjlage inslaan, toeslaan, omslaan. D’r blits woar i-jesjlage.De bliksem was ingeslagen. D’r winktervuurroad isjloa.De wintervoorraad inslaan. ’t Fes va de harmenie woar i-jesjlage.Het feest van de harmonie was een groot succes. Sjleug diech mar d’r blits in d’r boam (verwensing). Hopelijk word je door de bliksem getroffen. Wens doe wils wedde, da sjlon mar i.Als je wilt wedden, dan klap maar in de hand. D’r zoom mós jet i-jesjlage weëde. De zoom moet een beetje worden omgeslagen.
isjloekeww [i’sjloeke] sjloeket i, i-jesjloekd inslikken.
isjloemere ww [i’sjloemere] sjloemeret i, i-jesjloemerd insluimeren.
isjloffe ww [i’sjloffe] (verouderd: sjleef i) sjloffet i, i-jesjloffe inslapen. Iech kan sjleët isjloffe. Ik kan moeilijk in slaap komen. Miech is ’t reëter bee i-jesjloffe. Mijn rechterbeen slaapt.
isjmiere ww [i’sjmiere] sjmieret i, i-jesjmierd insmeren.
isjneie ww [i’sjneie] sjneiet i, i-jesjneid insneeuwen.
isjnieje ww [i’sjnieje] (verouderd: sjneet i) sjniejet i, i-jesjneie insnijden.
isjpanne ww[i’sjpanne] sjpannet i, i-jesjpand inspannen. De peëd isjpanne. De paarden voorspannen.
isjpanne ww [i’sjpanne] ziech, sjpannet ziech i, ziech i-jesjpanne zich inspannen.
isjpringe ww [i’sjpringe] sjprong i, i-jesjprónge inspringen, invallen. Vuur inne angere isjpringe.Iemand vervangen.
isjprinkele ww [i’sjprinkele] sjprinkelet i, i-jesjprinkeld besprenkelen. Vuur ’t sjtrieche weëd de wèsj i-jesjprinkeld. Voor de strijk wordt de was besprenkeld.
isjriefsformelaar o [i’sjriefsformelaar] (isjriefsformelare) inschrijfformulier.
isjriefs-jeld o [i’sjriefs-jeld] (isjriefs-jelder) entreegeld. Alle nui mitjlieder mósse isjriefs-jeld betsale.Alle nieuwe leden moeten inschrijfgeld betalen.
isjrieve ww [i’sjrieve] sjreef i/sjrievet i, i-jesjrève inschrijven. Heë woeët als mitjlied van d’r verain i-jesjrève.Hij werd als lid van de vereniging ingeschreven.
isjrif v [i’sjrif] (isjrifte, isjrifje) inschrift. De isjrif óp ’t aod veldkruuts woar sjleët tse leëze. De inschrift op het oude veldkruis was slecht leesbaar.
isjrómpele ww [i’sjrómpele] sjrómpelet i, i-jesjrómpeld verschrompelen. De biere zunt i-jesjrómpeld. De peren zijn verschrompeld.
isjtallere ww [i(n)sjtalle’re] isjtalleret, isjtalleerd installeren. Bis doe al jód isjtalleerd in dieng nui woeënoeng?Staat alles al op de plaats in je nieuwe woning? Ook: insjtallere.
isjtèche ww [i’sjtèche] sjtooch i/sjtèchet i, i-jesjtaocheinsteken, in z’n zak steken. Ziech de oerring isjtèche losse.De oorlelletjes laten doorprikken. Vier hant de bótter i-jesjtaoche. We hebben de boter gekarnd.
isjtelle ww [i’sjtelle] ziech, sjtalt ziech i/sjtellet ziech i, ziech i-jesjteldzijn houding bepalen. Doa-óp mots doe diech isjtelle.Daar moet je je op instellen.
isjtelloeng v [i’sjtelloeng] (isjtelloenge, isjtelluungs-je) houding, standpunt.
isjtieje ww [i’sjtieje] sjtiejet i, i-jesjtiegd instappen.
isjtimme ww [i’sjtimme] sjtimmet i, i-jesjtimd instemmen. Doamit kan iech nit isjtimme. Daar kan ik niet mee instemmen.
isjtoa ww [i’sjtoa] sjtong i, i-jesjtange instaan, garanderen. Doa is jee jevoar bij; doa sjton iech vuur i. Er is geen gevaar bij, dat kan ik garanderen.
isjtoedere ww [i’sjtoedere] sjtoederet i, i-sjtoedeerd instuderen.
isjudde ww [i’sjudde] sjód i, i-jesjód inschenken. Sjud nog ins i, óp ee bee kan me nit sjtoa.Schenk nog eens in, op één been kun je niet staan. Deë hauw ós inne i-jesjód. Die had een wind gelaten! Die heeft ons een loer gedraaid.
isjuve ww [i’sjuve] sjuvet i, i-jesjuufd inschuiven.
itoesje ww [i’toesje] toesjet i, i-jetoesjd inruilen. Iech weul miene man itoesje vuur tswai va tswantsieg. Ik zou mijn man willen inruilen voor twee van twintig.
itreëne ww [i’treëne] troan i, i-jetroane 1 intrappen. 2 intreden (in een klooster). Heë is bij de broeng patere i-jetroane.Hij is bij de Franciscanen ingetreden.
itrekke ww [i’trekke] trók i, i-jetrókke 1 intrekken. Ze hant miech e deel va mieng pensiejoeën i-jetrókke. Ze hebben een deel van mijn pensioen ingehouden. 2 een woning betrekken.
itrouwe ww [i’trouwe] trouwet i, i-jetrouwd introuwen. Heë is bij ing jong widvrauw i-jetrouwd. Hij is met een jonge weduwe getrouwd en bij haar ingetrokken.
itseechene ww [i’tseechene] tseechenet i, i-jetseechendintekenen. Itseechene óp e bóch.Intekenen op een boek.
itseechenlies v [i’tseechenlies] (itseechenlieste, itseechenlies-je) intekenlijst. Wens doe d’r verain wils sjteune, da kans doe diech óp de itseechenlies idrage.Als je de vereniging wilt steunen, dan kun je de intekenlijst invullen.
ivaat v [i’vaat] (ivate, iveëtje) inrit, oprit.
ival m [i’val] (ivel, ivelsje) 1 inval. D’r ival van de Duutsje i 1940. De inval van de Duitsers in 1940. 2 idee, ingeving. Deë tunes hat ummer zoeng komiesje ivel.Die kwiebus heeft altijd zo’n rare ideeën.
ivalle ww [i’valle] vool i, i-jevalle 1 instorten; naar beneden vallen. Dat hoes sjteet óp ivalle.Het huis staat op instorten. Went d’r himmel ivilt, da zint alle meusje doeëd. Dat zal nooit gebeuren. 2 te binnen schieten. Vilt diech nuus i? Ben je niet iets vergeten? Zoeëjet kuet miech nit ivalle. Dat zou bij mij niet opkomen.
ivalle v [i’valle] de invalshoek van storingen in kolenlagen en gesteente (hoek op de horizontale lijn).
ivaller m[i’valler] (ivallere, ivellersje) invaller, reservespeler.
ivare ww [i’vare] varet i/voor i, i-jevare 1 binnenhalen. ’t Häu en ’t sjtrue ivare. Het hooi en het stro binnenhalen. 2 schrokken. Jong, wat kan deë ivare! Tjonge, wat kan die schrokken. 3afdalen. Vier vare mit d’r ieësjte tsóg i. Wij dalen met de eerste trek af.
iveëme ww [i’veëme] veëmet i, i-jeveëmd de draad insteken. Iech zien nit jód mieë; kans doe miech de nold nit iveëme?Ik kan niet goed zien, kun jij de draad voor me insteken? Dat hat deë ziech jód i-jeveëmd. Dat heeft hij slim bedacht/geregeld.
iversjtange bw [i’versjtange] akkoord. Iech bin d’rmit iversjtange. Ik ga akkoord.
ivette ww [i’vette] vettet i, i-jevet invetten.
iveure ww [i’veure] veuret i, i-jeveurd invoeren, importeren.
ivieëzje ww [i’vieëzje] vieëzjet i, i-jevieësjd 1 zwachtelen, verbinden. Heë hauw d’r verbrankde erm bis an d’r elleboag i-jevieësjd.Hij had de verbrande arm tot aan de elleboog omzwachteld. 2 kinderen helemaal inbinden. Ze hant diech vruier tse vas i-jevieësjd. Jij gedraagt je nogal stom.
ivöadere ww [i’vöadere] vöaderet i, i-jevöarderd invorderen.
ivoge ww [i’voge] voget i, i-jevoogd invoegen. ’t Moerwerk ivoge. Het metselwerk invoegen.
ivrèse ww [i’vrèse] vrèset i/vroos i, i(je)vrèse 1 inbijten, invreten, etsen. D’r raos hat ziech in d’r iezere sjtiel ivrèse. Roest heeft de ijzeren paal aangevreten. 2 opkroppen. Deë vreest alle leed in. Die kropt alles op.
ivrieve ww [i’vrieve] vrievet i/vreef i, i-jevrève inwrijven. De brós mit werme oalieg ivrieve. De borst met warme olie inwrijven.
ivuchte ww [i’vuchte] vuchtet i, i-jevuchd bevochtigen. Vuur ’t sjtrieche weëd de wèsj i-jevuchd. Voor de strijk wordt de was bevochtigd.
ivulle ww [i’vulle] vullet i, i-jevuld invullen. E formelaar ivulle.Een formulier invullen. ’t sjtuurbrifje ivulle. Het belastingformulier invullen.
iweeche ww [i’weeche] weechet i, i-jeweechd weken, in de week zetten. Jedruegd obs woeët ieëtsj i-jeweechd en da jekaochd.Gedroogd fruit werd eerst geweekt en daarna gekookt. Iech mós de wèsj nog iweeche.Ik moet de was nog in de week zetten.
iwendieg bw/bn [i’wendieg] inwendig, aan de binnenkant, innerlijk. Heë zaat jee sjtervenswoad, mar iwendieg woar heë an ’t kaoche.Hij zei geen enkel woord, maar hij kookte van woede.
iwerpe ww [i’werpe] wórp i, i-jewórpe ingooien, posten. Doa wurps doe dieng eje roete mit i.Daar benadeel je jezelf alleen maar mee. Inne brif iwerpe. Een brief posten.
iwije ww [i’wije] wijet i, i-jewijd inwijden.
iwikkele ww [i’wikkele] wikkelet i, i-jewikkeldinwikkelen, inpakken. Wikkel de bótteramme i.Wikkel de boterhammen in. E kinke iwikkele. Een kind van schone luiers voorzien.
iwillieje ww [i’willieje] williejet i, i-jewilliegd inwilligen, toestemming geven.
iwirke ww [i’wirke] wirket i, i-jewirkd inwerken.
iwissele ww [i’wissele] wisselet i, i-jewisseld inwisselen, inruilen, inleveren.
iwoeëne ww [i’woeëne] woeënet i, i-jewoeënd inwonen. Noa ’t trouwe junt vier vuurleufieg bij de eldere iwoeëne. Na het huwelijk gaan we voorlopig bij de ouders inwonen.
iwórp m [i’wórp] (iwurp, iwurpje) inworp.
iwótsele ww [i’wótsele] wótselet i, i-jewótseld inwortelen,
izakke ww [i’zakke] zakket i, i-jezakd inzakken. Hod óp mit sjpringe, ’t jebun zakt i. Hou op met springen, de vloer zakt in. 2in zakken doen. ’t Koar izakke.Het graan in zakken doen.
izammele ww [i’zammele] zammelet i, i-jezammeld inzamelen, collecteren.
izammeloeng v [i’zammeloeng] (izammeloenge, izammeluungs-je) inzameling, collecte.
izaotse ww [i’zaotse] zaotset i, i-jezaotse inzouten, pekelen. ’t Sjpek izaotse. Het spek pekelen. Dat han iech dem flink i-jezaotse. Dat heb ik hem ingepeperd.
izats m [i’zats] (izets, izets-je) 1 inspanning. 2 inleg. D’r izats bij dit sjpel is tsing tsents. De inzet bij dit spel is tien cent. 3 inzet, bijvoorbeeld bij muziekspelen.
izeëne ww [i’zeëne] zeënet i, i-jezeënd inzegenen. Ing vaan izeëne. Een vlag inzegenen.
izefe ww [i’zefe] zefet i- i-jezeefd inzepen. Jód i-jezeefd is haof jesjoare.Goede voorbereiding is het halve werk. Dem hauwe vier orrentlieg i-jezeefd. Die hadden wij flink te grazen genomen.
izerke ww [i’zerke] zerket i, i-jezerkd in de doodkist leggen. Los diech izerke. Loop naar de pomp.
izetse ww [i’zetse] zats i/zetset i, i-jezatsd/i-jezetsd inzetten. Ing roet izetse. Een ruit inzetten. Ziech vuur d’r verain izetse. Zich veel moeite doen voor de vereniging.
i’zich o [i’zich] inzicht, begrip. Deë hat jaar jee izich.Die snapt er niets van. Deë kunt óch nog ins tser izich.Die komt ook nog wel eens tot inkeer.
izieë ww [i’zieë] zoog i, i-jezieë inzien, bezichtigen.
izieëne ww [i’zieëne] zieënet i, i-jezieënd inzaaien. Jraas izieëne. Gras zaaien.
izinge ww [i’zinge] zong i, i-jezónge inzingen.
izoege ww [i’zoege] zoeget i, i-jezoegd inzuigen. Ook: izuje.
izuje ww [i’zoege] zujet i/zoeget i, i-jezuugd inzuigen. Ook: izoege.