Jan Brouns

D’r Jan woar van de Hoots en troan joarelank als butereedner óp. Heë woar bekankd vuur zieng bute óp raim. Heë sjrievet evver óch jesjiechtens in de Vasteloavendstsiedónk in de joare ’70 en sjlajere wie ‘D’r haan van d’r Friets’. Noaderhanks jong e in Sjinne woeëne en koam nog mar zelde noa Kirchroa. Heë dong eemoal nog mit an Kirchroa jeet plat.

Wuur ’t mer woar

Ópins woar ’t dan zoeë wied. De koel jong tsouw. D’r bónd trók nog oes protest drei moal um de Rodahal en eemoal durch de koeljaas, ’t nótset evver nuus. Inne hoof manslu sjtónge óppen sjtroas, want de industrie die Kirchroa zouw krieje, woar nog nit hei, umdat d’r minister De Block jet winnieg tsiet jehad hauw um ziech um Kirchroa tse kömmere, want heë moeët jidder oavend mitdoeë bij de Fabeltjeskrant.
Jouwe road woar jraad wie de leëvensmiddele duur. De lu i Kirchroa woeëte beëdelerm. Die woeëte noa ee poar mond zoeë majer, dat inne oeslender, deë uvver d’r maat sjpatseret vroaget of hei al ’t ‘laatste oordeel’ jeweë woar. Ekonomiesj woar Kirchroa kapot. ’t Ee jesjef hinger ’t angert woeët jesjlaose. Óp ’t letste woar ’t al zoe wied dat de middelsjtender óp ’t Duutsj wirkete en d’r sjteun i marke oesbetsaald woeët.
Ópbelle woar i Kirchroa onmeuglieg, want in jidder tillefongtsel sjtong ee roadslid mit Den Haag tse belle vuur nui industrie. D’r dechant hauw de kwartjesactie werm in ’t leëve jeróffe, angesj hauwe die lu jaar jee kling jeld jehad vuur tse belle.
Mer de muite woeët beloeënd. Óp d’r elfde van d’r elfde van ’t joar pratsj koam óp ’t jemeendehoes inne brif aa oes Den Haag. Deë brif koam drei sjtond tse sjpieë, umdat de jemeende-ambtenare date, dat d’r brivvedreëjer ziech sjteun koam hoale en hem in de rij aa lose sjlisse.
Wie d’r burjemeester d’r brif leëzet, sjprong heë va vräud ee laoch in d’r plavong. Mitee woeët óp ing persconferentie óp d’r maat d’r brif vuurjeleëze, durch d’r preziedent van d’r vasteloavendsverain, umdat deë ’t moele jewend is. In d’r brif sjtong:

‘Beste Kerkraadse mensen,
Ik stuur u mijn beste wensen,
Hopelijk geraakt u nu uit de malaise,
Want ik laat bouwen een fabriek van punaise.’
Getekend, de minister van komische zake.

Jong, dat woar ing vräud. De vaan die haof sjtok hong, woeët jód jehange, d’r burjemeester emfanget de sjteuntrekkere óp ’t jemeendehoes, de prinsekapel maachet inne rónkjank durch jen dörp, de jesjefter jónge werm óp en de Duutsje koame werm hei jelde.
D’r nieëkste daag reuret d’r burjemeester óp ’t industrieterrein d’r ieësjte emmer sjpies, woanoa d’r dechant d’r ieësjte sjtee laat. Direk doanoa vónge óntsjlage Vascowirklu de nui fabriek tse bouwe. Ex-mijnwerkers woeëte óp de ‘School voor vrije uren’ umjesjoeëld tot punaisedrieënere; lu die al mieë wie 30% sjtub hauwe, koeëte inne sjriflieje kursus volje.
D’r mijnwerkersbónd woar entbónge, ’t besjtuur sjtichtet evvel meteen inne nuie bónd en pakket ziech als patrones de billieje Barbara, umdat ze angesj die sjun oavende in de Rodahal nit mieë koeëte hauwe. D’r nuie bónd woeët dierek aktief. De jepensioneerde kroge e sjun peksje mit Krismes, vuur de kinger koam d’r Tsinterkloas en ze hole kiemoavende en verjaderinge, woa inne professor koam sjprèche uvver: ‘De punaises in het kader der herstructurering.’
Óp ’t industrieterrein woar ’t jidder daag druk. De lu jónge kieke of ’t werk al floepet en in d’r jannewaar koeët d’r mai al dróp jezatse weëde.
D’r jroeëse daag evvel woar d’r ieësjte april. De nui fabriek woeët je-öffend. Inne Hollender, deë ing jroeëse sjoepkar hauw woeët dierektuur. Deë bouwet ziech dierek in Ham inne sjunne bungalow mit tswai jarage, ing vuur d’r auto en ing vuur de sjoepkaar.
’t Mörjens woar ’t op ’t industrieterrein al zoeë druk dat de lu mit tswai man in ee paar sjong moeëte sjtoa. ’t Wade woar óp de here.
Ópins koam doa ing jantse rij jroeëse jelieënde auto’s mit de here; d’r burjemeester mit de wethouders, d’r jemeenteroad, ’t besjtuur van d’r nuie bónd, de jonge van d’r drek en alle anger notabele. De dierektsiejoeën van de fabriek sjtong doa in inne nuie sjwatse antsóg mit d’r tsieliender óp d’r kop. Ee meëdsje in ee wies kleedsje, dat tswai moal in dash jewèsje woar, braat d’r burjemeester ing sjier. Doamit sjniejet heë, óngerwiel de harmonieë d’r hoekpa tèterè sjpillete, inne wiese vaam, deë mit tswai sjtèchneëltsjer vas-jesjtaoche woar, kapot. Mitee róffete de lu drei moal kreftieg ‘Alaaf’.
Doe koam ’t plechtieje moment dat d’r dierektuur de duur óp moeët sjlisse. Wie heë evvel zoeët, heë kank d’r sjlussel nit vinge, deë hauw heë in ing anger bóks. In de tsiet dat die jehold woeët, hellet d’r jemeenteroad ee sjpelsje: ee-tswai-drei, weë hat d’r bal?
Wie d’r sjlussel doa woar, maachet d’r dierktuur de duur óp, sjnappet ziech d’r mikrofoon en hool ing reed, woa haof Kirchroa de troane van in de oge kroog. Heë maachet óch nog bekand dat de sjtèchneëltsjer um techniesje reë jet jroeëser woare als wie jewend, angesj kroog me neemlieg ‘made in Kirchroa’ nit dróp. Wieër zaat heë dat d’r minister besjlaose hauw in verband mit ’t sukses van die fabriek, d’r neëver nog ing tse losse bouwe, neemlieg ing vuur kastepapier. Dan koeëte de lu ziech heem de kaste ins nuits oes-sjtoffere en dat papier vasmaache mit sjtèchneëltsjer.
Óp die maneer is Kirchroa ekonomisj werm oavedróp kómme, dank de nui industrie.
1969

Wie inne doevepiet mit kirmens sjutsekaizer woeët

Kirmenszóndieg is i Kirchroa voeëjelsjaos. De mitjelieder van de sjutserij St. Sebastianus maache dan óngeree oes, weë ziech vuur éé jaar Könnik of zoeëjaar Kaizer darf neume. Noen is die sjutserij ejentlieg jing sjutserij, ’t is ing ‘Broederschap’, den óp e sjutsefes han iech dön nog nie jezieë (of ’t mós in tseviel an tieëk jeweë zieë).
Óch drage ze jing sjtaatse oenieform. Ze lofe ummer in vrak en tsjeliender. Doarum zunt ónger de mitjelieder fiellaicht óch zoeëvöal lu van d’r vasteloavendsverain, dan konne die hönne vrak in d’r zommer óch ins lufte. Die Broederschap noen hauw dis joar inne jans bezóngere voeëjelsjaos.
’t Koeët nèmlieg zieë dat inne va hön mitjelieder dis joar Kaizer woeët. Deë jouwe man woar al tswai joar hingeree Könnik jeweë en went ’t hem dis joar zouw floepe um werm de letste reste van de sjtang aaf tse pave, dan dórf heë ziech kaizer neume. De haof sjeed van de ‘Broederschap’ hoffet óp inne kaizer, den ze date inne kaizer sjniet besjtimd besser aaf es inne könnek, de anger haof sjeed hauw lever jinne kaizer, ze moeëte dan al ’t dreide joar hingeree d’rzelfde wien drinke en ze wole zelver óch ins jeer kirmenszóndieg óp de brónk in ’t midde lofe mit d’r boech en ruk vol medaillieë. Noen woar mit kirmens óch jiddes joar inne wiechtieje doevevlóg en d’r Albeët, deë inne jroeëse doeveliebhaber woar, hauw zich al döks jreun en jeël je-erjerd.
Heë woeënet nèmlieg jenauw teëjenuvver de sjutsewei en jiddes moal went ing doef óp sjprunk sjtóng um d’r sjlaag óp tse joa, vong inne van die sjutse tse sjisse, ’t volk tse keëke of ing harmonie tse träote. Heë koeët hön wal d’r nak umdrieëne.
Dis joar hauw heë al d’r janse mörje in d’r jaad jezèse en ziech d’r sjlaag bekèke. ’t Woar sjun weer en heë hauw zoeëjaar jouw zin. De vrauw woar ’t jefloepd vuur hem effe i jen hoes tse krieje vuur de middaag tse èse, alling ’t kumpje boedieng, dat loos heë sjtoa, dao hauw heë jing rouw vuur. Wie heë ing haof sjtond an duur óp d’r sjtool zoos, heë woar zoeëjaar al e bis-je injedoekd, sjrók heë wakker. Zoog heë jód, doa koam zieng blauw zij aajevloage. Noen al. Zie hats bloof sjtoa va vräud. Dat joof besjtimd inne ieësjte pries. Herjödsje, los heur d’r sjlaag in joa, beënet d’r Albeët, Herjödsje iech bid diech drum, Herjödsje, iech werp óch e zondieg tswaivóftsieg óp d’r telder. Ózzen Herjod sjienget jouw zin tse han, den de doef van d’r Albeët maachet nog drei röngde um d’r kamien, koam neer óp de daachpanne en bejón richtoeng sjlaag tse vleie. Mar óp eemoal, ’t woar alsof ing bom platset, vong óp de sjutsewei de harmonie aa tse sjpille, zoeë hel en zoeë valsj, dat went de sjilder mit ‘Klankstad Kerkrade groet U’ oere jehad hauwe, ze va ieëlend umjevalle wure. De doef verjoos d’r sjlaag, sjloog heur vluejele oes en woar fleute.
D’r Albeët deë tse ieësj nog beënet van leef Herjódsje jebroechet noen anger wöad mit herjödsje drin. Doa bejint d’r breuzel alwerm. Dat die ziech nog ins óngersjtónge vuur bij hem an de duur vuur donateurskate tse kómme. Heë woar waal jinne donateur, mar noen wool heë besjtimd jing. Mar jraad wie noa jidder jewieter de zon werm jeet sjienge, woeët d’r Albeët wie de harmonie d’r marsj oeshauw, en ze allemaol onjeveer tsejeliecher tsiet óphoeëte, jet ruiïeger, tse mieë wail heë zieng zij werm zoog kómme aavleie. De doef zoos noen al boave óp d’r sjlaag. D’r Albeët kieket jesjpanne eróp. Zouw ze erin joa? Ja, ja ze triepelet lanksaam óp d’r i-jank aa, nog effe en ze woar erin.
D’r Albeët zie hats sjloog e paar sjleëg uvver. Paaf, paaf, paaf, drei moal hingeree, d’r voeëjelsjaos woar aajevange. Va sjrek vloge de meusje, e meëlewief en e tsies-je de loeët in, mar wat vöal erjer woar, de doef van d’r Albeët vloog mit.
Miene leve jong, wie deë doe tse kier jong, dat woar nit mieë sjun. De vrauw koam al mit nervepielsje en e jlaas wasser jelofe, mar d’r Albeët woar nit tse trueste. Die hoeshoeneze, die kui, verhafd muete ze weëde, dat zoeë jet meuglieg woar, dat doa nuus aa jedoa woar. Óp eemoal, zoeë plötslieg wie heë aajevange woar, eëve plötslieg hoeët heë óp. Heë daat effe noa, bejon e bis-je tse jrieëmele en lofet d’r sjtal in. Doa sjtong e aod jachjeweer woa in de kieësjetsiet mit óp de sjproane jesjaose woeët. Heë sjnappet ziech dat jeweer en rennet d’r mit de sjtroas óp. ’t Nis, zieng vrauw die dat allemoal zoog passere, wós nit besser of d’r Albeët jong d’r e paar kaod maache en vong aa tse keëke: moad, poliese, uberfal en broezet hinger d’r Albeët aa.
D’r Albeët woar óngertusje óp de sjutsewei aakómme. Heë sjravelet noa vure bis woa de sjutse stjónge. Heë zouw dön wal krieje. E paar sjutse, die date doa kunt inne jevietsde, rennete al flot voet. D’r Albeët hoof ’t jeweer óp, laat aa en sjoos…
D’r voeëjel óp de sjisstang wagkelet effe, woeët doe jewaar dat heë jetróffe woar en koam in wees iech wie vöal sjtukker eraaf. Nog jinne sjplinkter woar mieë boave.
Zoeë, dat woar dat. Zie hauwe hem de sjpas verdórve, heë hön, en mit e tsevreie jezich jong d’r Albeët óp heem aa, woa heë ’t Nis a böakens aatróf.
‘Albeët, wat has doe jedoa? Doe weëds verhafd, Albeët doch.’
Óp eemaol woeët jesjeld. ’t Nis vong nog heller aa tse brölle, den ’t zoog d’r Albeët al in jedanke in ’t roetesjtelsje zitse.
D’r Albeët zaat evvel: ‘Sjtel diech nit aa,’ en jong noa de vuurduur.
Doa sjtónge e paar lu van de sjutserij. Inne van hön vertsellet dat wat d’r Albeët jedoa hauw, dat ze dat allemoal ezoeë bludieg jód vónge, dat ze hem oenaniem es sjutsekaizer hauwe oesjeróffe en of heë jevelles mit wool joa vuur ziech tse losse iere.
D’r Albeët zie antwoad woar evvel kót en jód. Heë zaat: ‘Lekt uur miech,’ en pavet de duur tsouw. Ja en dat hant de lu van de sjutserij doch mar nit jedoa, den ’t is ummer inne nette verain jeweë en dat wille ze óch zoeë hauwe.
1979

Sjpietaalerleebniese

Went me krank is, dan is diech alles ejaal, zoejaar went ze diech legke in ’t sjpietaal. Wie kan me evvel inne Kirchröadsjer erjer kweële, dan went me hem lekt in ’t sjpietaal va Heële. ’t Jruetste probleem doa is de taal, en dat is doch ee sjandaal. Den iech han miech doa mósse liere, de sjproach ‘van boven de grote rivieren’. Wat óch erg is, is dat me midde in de naat, ’t mörjens um haover zivve al wakker woeëd jemaad. Ing zuster weesjt diech dan flot ’t jezich en óch de heng, doanoa darfs doe diech poetse de tseng. Dan vroage ze ansjtandshalber wie ’t mit diech jeet en veule óch wie flot die puls-je sjleet. Deë polssjlaag dat is evver kwatsj, dat is ee idee-fixe deë sjleet doch bij normaal lo tse flot, wents te noa de zuster kieks. En of dat nit jenóg is, deë janse kroam, duie ze diech óch nog d’r thermometer in d’r boam. Doamit móts te drei minute legke blieve, doanoa kanne ze d’r kilometersjtand ópsjrieve. Is deë tse hoeëg dan zage ze: ‘Blief i jen bed, drink vöal, angesj is ’t mit diech jedoa.’
Dan zaan iech: ‘Zuster dat kunt miech jód oes, iech bin va Kirchroa. Maat uuch jing zörg en bringt miech ee kis-je beer, dan drink iech die temperatoer werm neer.’
Doe is de zuster jejange en iech jeleuf die hauw-miech nit versjtange, den effe sjpieëder kunt dat sjtuk ónjeluk mit ing jroeëse kan wasser tseruk. In mie lief drieënet ziech um mieng zieël. Iech dink nog doe bis doch jinne kamieël. Mer wat deet die kling prie, die sjtelt ziech sjun an mieng zie, en zeët: ‘Hei drinkt ins ee lekker tesje, dan zets iech uuch de res ónger ’t kes-je.’
Ing haof sjtond sjpieëder kunt ze: ‘Vingt uur ’t jód, iech hai jeer ee bis-je blód.’
Iech zaan dan: ‘Maach ’t nit tse lank,’ en jef dat meëdsje ing hank. ’t Laachet ins en zaat: ’’Ocherm, heer dat blód hol iech uuch oes d’r erm.’
‘Wat!’ keëket iech en versjlikket miech bauw in de keël, ‘heem hoale ze ’t miech eroes ónger de neël.’
Wie dat voet woar, kunt ing en zeët: ‘Iech bring uuch effe eraaf, uur mót neemlieg noa d’r fotojraaf.’
Wat sjreklieg, dink iech, en kèmet miech flot de hoare en zaat nog: ‘Zuster, iech bin óch nog nit jesjoare.’
‘Jek,’ zeët ze, ‘maach diech doarum nit druk, dat weëd ing foto van dat jezich ónge an d’r ruk.’
Dat varet miech doe mit bed en al eraaf, varet nog in d’r jank teëje ee anger bed mit inne paaf. Die anger zuster rejet ziech óp en róffet van alles sjleëts, iech zaan: ‘Reeg diech nit óp, vier koame va reëts.’
Óp de röntgenafdeling zeët d’r dokter: ‘Meneer, doet u even uw broek uit en kom uit dat bed.’
Iech zaan: Uur kent miech nog mieë vertselle, weëd dat ing opnaam vuur d’r Barend Servet?’ Doa woeët iech óp ee hootsere bret jelaad en de sjunste bilder woeëte van miech jemaad. ‘Kiek noa links, noa roeëts, lek diech óp d’r boech óp d’r ruk, is jód, drieën diech mer werm tseruk.’ Doanoa woeët iech werm noa mie tsimmer braat, doa woeët tsefort óch ’t bedsje jemaad. De nieëkste uberrasjoeng woar besjtimd jing wiets, dat woar ing zuster mit ing flinke sjpriets. Ze zaat: ‘Drieën diech um.’ En sjtooch miech dat dink in ing bats, doavan kroog iech inne sjtich an mie hats. Dat vong óch nog vleddieg aa tse blouwe, en went die zuster nit doa wuur jeweë, hai iech miech an ’t bed vas mósse hauwe.
Doe koam d’r dokter en vroaget: ‘Hoe is het met u?’
Iech zaan: ‘Jraad wie mit alle anger lu, wen iech hei nit loog wuur ’t jód.’
‘Jong,’ zeët heë, ‘hod mer jouwe mód. Doe jees wirklieg priema vuuroes; vuur de wainachte bis doe hei droes. Alling,’ zeët heë, ‘is ’t ee bis-je sjwoar um noen al tse zage in wat vuur joar.’
Mit de ‘anger kranke’ woeët inne sjlaag jetoept, ózze ‘Erneroengsengel’ braat ós ee tes-je tsoep, en zeët nog: ‘Kate darft uur, mer maat nit zoeë sjandaal, uur zut nit an ’t frühsjoppe. Uur likt in ’t sjpietaal.’
D’r Frens hauw jraad ing jouw kaat in heng, va vräud kraachet heë mit zieng tseng. Deë Hollender deë bij ós loog, wórp de kate óppen dusj en zeët: ‘Ik pas, dat is niks voor mij man.’
‘Kaat wieër,’ zeët d’r Frens, ‘iech hauw nit jeklopd, iech zits óp de pan.’
Um tswelf oer woeët ’t kate verjèse den doe woar ’t tsiet um tse èse. De zuster braat ós de menukaat en zeët: ‘Zuk mer oes wat diech ’t betste sjmaat.’ Iech zaan: ‘Oas, dan bin iech evver vroeë, iech broech die kaat nit, dat wees iech ezoeë. Bringt miech ee hónderpasteetje, tomatetsoep, friete en inne haove haan, mit eëts-jer en als noajeriech ee lekker sjtuk vlaam.’
Die bekiekt miech en zeët: ‘Man, doe dees miech evver leed, kiek óp die kaat, uur sjtut óp sjtreng dieet. Doe kans weële: boeding, vaniel of sjokelaad, riespap of jrismeël, angesj werm milch mit besjuut jemaad.’
Doanoa woeët jesjloffe, dat is ummer noa ’t èse, dan kómme ze werm pols en temperamentoer ópmèse. Óp eemoal, iech koeët ’t bauw nit fasse, doa koam ing zuster en die woar wirklieg klasse. Die zeët: ‘Ik ben hier nieuw, ik moet het nog leren. Zegt u eens wat drinken de heren?’
Doa broechet iech nit lang uvver tse dinke, iech zaan: ‘’t Leefste weul iech jet neutraals, mit jet pittigs drin drinke.’
‘Is jód,’ zeët ze, ‘iech noteer ’t miech hei, dan kriet uur milch mit ee bis-je kaffieë d’rbij.’
Zoeë jeet dat doa, daag in daag oes, en jidderinne verlangt vuur tse kómme droes. En went deë daag dan is aajebraoche en me werm zie huus-je hat jeraoche, dan wees me werm wie sjun me e t heem hat. Tsoem absjied weëd ziech nog ins de zuster jesjnapt, en dan zeët me: ‘Zuster bedankd vuur de jauw verplegerij. Hod uuch, tot ziens, mer ’t lifste nit mieë hei.’
1973

Roodkapje

Doa woar ins ee jans kling meëdsje, dat woeënet mit zieng mam en ziene pap urjens in d’r Kaffeberjesbusj. Umdat ’t ummer ee roeë mutsj-je óp hauw, dat zieng mam ’m vuur tsinterkloas jeheëkeld hauw, neumete de noabere ’m Roodkapje. Die noabere woare nemlieg Hollendere oes Den Haag. D’r man rèstet ziech van haover nuung bis vunf óp ’t ABP in Heële en noa vunf oer wirket heë heem in ziene jaad.
D’r pap van ’t Roodkapje, deë sjtempelet al tswai joar en umdat in die besjeftiejoeng vöal konkerents woar, verdenet heë ziech jet d’r bij mit sjtreufe. Heë trók döks mit d’r flobert van de sjutserij en ee sjtuk droad, dat heë joare jeleie langs d’r koelpolies jesmoekeld hauw, d’r Kaffeberjerbusj in, um ee heës-je of knienke tse sjisse of tse sjtrikke. Vöal erfolg hauw heë nit doamit, den went heë koam zaat de hazemodder teëje de kinger: ‘Bliet mar zitse, deë sjuust doch mar de blaar van de beum aaf’
D’r Frens, zoeë heesjt ózze vrunk nèmlieg, sjeëlet ee bis-je. Me kank zage dat heë ziech mit ’t linker oog noa ’t reëter westertèsj-je in kieket. Roda hauw hem jeer inne ontrak wille jeëve um de penanties tse treëne, mar dat is nit durchjejange umdat angesj zieng óngersjtutsoeng tse vervalle koam.
De mam van ’t Roodkapje rennet ummer de jesjefter aaf um tse kieke wat billieg woar. Woar bij d’r Albert Heijn de kaochwoeësj óp de reklaam, dan woeët jet mieë woeësj jèse, woar bij d’r V en D d’r tsoeker billieg, dan woeët ziech jet mieë tsoeker in d’r kaffieë jedoa. Hauw d’r Coop reklaam óp jreun jemus, dan woeët tsing daag hingeree jemus jèse, alling wie de Vivo ’t klozetpapier óp de reklaam hauw, doe woeët dat in ing dooës in d’r kelder jezatst, bis nieks joar in deproemetsiet.
De mam braat óch ummer alles mit vuur de oma, die loog al zes mond mit de jich en ee lank naatshemme in bed.
Óp inne mitwochmiddaag moeët ’t Roodlkapje van zieng mam de waar bringe noa de oma óp d’r Olmeplai. De mam hauw evvel jezaad dat ’t nit van d’r wèg aaf dórf joa en zicher nit tusje de sjtruuch dórf lofe, den in de sjtruuch zoze wil dere en vrijende peersjer. Óch hauw in de tsiedónk jesjtange dat inne wólf jezieë woar in d’r busj. De feuerweer woar al dróp oes-jetrókke um ’m tse vange, doavan hauw al ing foto in ‘t Limburgs Dagblad jesjtange.
Zoeë lofet ’t Roodkapje noen mit ing tèsj waar noa de oma. Wie jewend woar ’t ee bis-je an ’t rëëne, mar doch hauw ’t kink jouw zin, den ’t zong óngerweëgs ’t lidsje: ‘Vuur junt tse vós, umdat ’t mós’, den ing wèch ieëder hauwe ze ’m d’r fiets jeklauwd.
In d’r busj sjtónge evvel waal sjun blomme. Ee paar moal hauw ’t ziech die al bekèke en hauw ’t jedaad, doe kuets de oma ee paar blömsjer plukke. Óch daat ’t: wat kan passere, pak d’r diech jauw ee paar. ’t Zats de tèsj mit waar ónger inne boom en bejon tse plukke.
Jraad wie ’t ee sjun boeketsje bijee hauw, huet ’t hinger ziech zage: ‘Kinke, wat bis doe an ’t doeë?’
Oejazes, wat hauw het ziech versjrekt, va sjrek joof ’t de blömsjer wasser.Doa tusjede beum, doa sjtong d’r wólf. Heë kieket evvel jans vrundlieg en vroaget: ‘Woa jees doe hin?’
‘Noa de oma op der Olmeplai,’ zaat ’t Roodkapje, ‘die is krank en likt i jen bed, noen mós iech heur de waar bringe.’
‘Woa woent de oma dan,’ vroaget d’r wólf.
‘Jraad neëver de noabere,’ zaat ’t Roodkapje.
‘Has doe dan inne sjlusse?’ vroaget d’r wólf werm.
‘Nee,’ zaat ’t Roodkapje, ‘de oma hat hingenum ummer de duur óp, vuur went d’r brivvedreëjer de AOW bringt.’
D’r wólf, deë zieng oere jesjpitst hauw, koam óp inne jedanke. Tsouwvellieg wós heë, woa de noabere van de oma woeënete en went de oma doa neëver woeënet, dan woar dat flot vónge. Heë zaat an ’t Roodkapje: ‘Dan pluk de oma mar ee paar sjun blömsjer en don höar de jrus va miech.’ En houwet aaf. Zoeë flot wie zieng puet ’m drage koeëte, sjneuret heë noa d’r Olmeplai. Went de IAO óp de Pietersjtroas óp tsiet woar jeweë, dan wuur heë vas en zicher uvvervare woeëde. De lu die hem langs zoge broeze zate al: ‘Doa leuft werm zoeë inne keuter, deë ós de trotware verzuit.’
Bij de oma óp d’r Olmeplai lofet heë sjtiekem hingenum erinner. Sjliechet noa de ieskras en maachet ziech va mósterd, majonès, en ketsj-up ’ne dub-tsaots, den heë daat, dan sjmaat de oma jet besser, auw lu kanne verdomd vrieë vleesj han.
De oma woar jraad an ’t sjloffe, en dreumet va vruier, doarum hauw ze van dat alles nuus jemerkt. Ze woeët pas wakker wie d’r wólf heur tsieëne i-sjlikket. Mar ja, doe woar ’t tse sjpieë.
’t Hauw d’r wólf jód jesjmaad en daat heë: ‘noen lek iech miech i je bed en waad óp ’t Roodkapje, dan krien iech miech dem als noajeriech.’
Heë sjtreufet ziech inne naatspoem va de oma aa, zats ziech ing sjlofmutsj óp en laat ziech i bed. Van ’t naatskommuetsje pakket heë ziech d’r leësbril van de oma en ing auw Libelle. Doa .loog óch wal inne Zuid-Limburjer, mar vuur annóngse intresseret heë ziech nit. Jraad wie heë midde in ing sjun jesjiechte zoos, huret heë ing duur ópjoa en koam ’t Roodkapje erinner.
‘Dag oma,’ zaat ’t, ‘wie is hu mit diech?’
‘Och kink, wie zouw ’t zieë, me behulpt ziech.’
’t Roodkapje sjtong de oma aa tse jape. D’r wólf vroaget: ‘Wat sjtees doe miech tse bekieke?’ ‘Oma,’ zaat ’t Roodkapje, ‘iech ving dat-s doe verenderd bis. Woarum has doe zoeng jroeëse oere?’
‘Dan kan iech jód hure wat de lu van heineëver ziech vertselle, kink.’
‘Woavuur has doe zoeng jroeëse oge?’
‘Kink, dan kan iech de sjleëte dinger van dis welt besser zieë.’
‘Woavuur has doe dan zoene jroeëse monk?’
D’r wólf daat: mie leef kink, dem mós me hu tse daags han, evvel heë zaat: ‘Umdat iech diech dan kan opèse oane tse knauwele.’ En heë sjprong óp, sjnappet ziech ’t Roodkapje en sjlikket ’m inins aaf.
Doa in d’r boech tróf ’t Roodkapje de oma en kriesjend vroaget ’t: ‘Oma, hat heë diech óch ópjèse.’
‘Nee kink,’ zaat de oma, ‘iech zits hei al ing haof sjtond óp de bus tse wade.’
D’r wólf, dem ’t jód jesjmaad hauw, lekket ziech de sjnuuts, doe filteret hëe ziech ing sjterke tas kaffieë, drónk inne sjloek konjak en noadat heë dreimoal ópjesjtoeëse hauw, laat heë ziech werm in bed en vool tsefort i sjlof.
D’r pap van ’t Roodkapje, deë mit ee paar jepensioneerde noa d’r Berebusj sjpatseerd woar, daat: kóm, sjpring ins jauw bij de oma erin en kiek ins of die nog jet ónger d’r sjtóp hat. Oas, daat heë, wie heë de kucheduur erinner jong, de oma sjnórkt wie ’ne auwe zeëgmasjieng en wat komiesj dat d’r konjak óppen dusj sjteet. In ’t langs joa, niepet heë ziech jauw ee, den heë daat, wat-s doe has, nemt diech jinne mieë aaf.
Wie heë evvel in ’t sjloftsimmer koam, kroog heë d’r sjrek va zie leëve, wie heë dat bakaof i bed zoog. Heë jong ins kieke woa de oma woar, mar wie heë höar nit kank vinge, jong hem jee lit, mar ee jans lampejesjef óp en kroog heë inne jedanke. In d’r sjtal sjnappet heë ziech dehegkesjier en sjniejet d’r wólf d’r boech óp en doa koam de oma en ’t Roodkapje eroes jekroefe.
‘Jong,’ zaat de oma, ‘wat woar:’t doa duuster.’
‘Joa,’ zaat ’t Roodkapje, ‘iech koeët ’t knuupje van ’t lit nit vinge.’
D’r pap woar evvel nog nit veëdieg. In d’r sjtal vong heë ing haof tuut tsement en ee paar baksjting. Doe klauwet heë ziech nog urjens ing sjoepkaar zank en reuret doa ing feste sjpies va. Wie die veëdieg woar, kiepet heë die mit de sjting bij d’r wolf in d’r boech. De oma wórp nog inne sjtapel tsiedónke-en ing doeës leëg flesj-jer drin, den voet is voet, daat zie. Doe hat d’r pap ziech d’r wólf óp d’r nieënmasjieng van de oma jelaad en ’m mit tsiek tsak sjtich d’r boech tsouwjenieënd. Heë hauw zoeng sjpas dat heë ’m in d’r sjtats nog ee knoofslaoch maachet. Doe hant ze d’r wólf werm in bed jelaad.
Wie deë noa ee paar sjtond wakker woeët, daat heë: jong, wat has te inne sjwoare boech en inne kop wie d’r voltsallieje road va elf noa de prinseproklamatsiejoeën. Wits doe wat, iech jon miech ee drinke. Heë sjokkelet uvver d’r Olmeplai noa de Pietersjtroas. Doa hauw heë evvel pech, de ing wieëtsjaf woar tsouw, de anger nog nit óp. Och, daat heë, dan loof noa ’t meer, dan drinks doe eben wasser. Zoeë jezaad, zoeë jedoa. Heë sjlefet ziech bis doa.
Ziene boech woeët ummer sjwoarder en ziene doeësj jroeëser. An ’t meer aakómme bukket heë ziech ezoeë deep, dat heë ’t uvverjewieët kroog en drin vool en wail jinne doa woar deë reddend sjwumme kank, is heë verdrónke.
En went hem jinne oes ’t wasser jehold hat, dan likt heë noen nog drin!
1975

Dörpszietsoeng

Urjens in ee dörp kallet me van jroeëse man. bis jans kling kink
de betste tsiet mer nog uvver ee dink,
me wol doa neemlieg probere,
óch ins ing vasteloavendszietsong tse orjanizere.
Doarom jruundet me in de wieëtsjef van d’r Jaaspitters Hain
inne richtieje vasteloavendsverain.
D’r Jakob Knikkerbuul deë noom doa ’t woad,
en zaat: Weë inne sjwatse antsóg hat in d’r elveroad.
Doa óp meldete ziech tsing man,
me moeët evvel nog inne elfde han.
Doe róffet d’r Pitterjoeë Koetslap:
‘Sjrief miech mer óp, ich lieën mich inne bij miene sjweierpap.’
Wie me ziech doe die elf name ins bekieke dong,
ruft d’r Jakob: ‘Miene leëve jong,
dat is ós evvel jód jefloept,
die hant óch nog allemoal inne jouwe sjloek.’
Noaderhank an tieëk woeët tusje ing rungde beer en auwe kloare,
als naam ‘de verzaofe Kui’ jeboare.
’t Wèsjwiefs Triena, dat jód nieëne koeët
hön mutsje en sjtriksjer maache moeët.
En ’t Badebuuts Trees zaat nog an ziene man,
‘Frens, doe móts ee nui wies hemme han.’
D’r Elveroad, deë hool verzammeloeng óp verzammeloeng,
en wen me deep in de naat op heem aa jong,
me hure koeët dat me óch d’r naam ieër aa dong.
Vieëtsing daag vuur de zietsoeng hónge uvveral plakkate óp,
doa sjtong d’r janse projram dan dróp.
D’r Frens, deë kwetsjbuul sjpille koeët,
mit d’r Sjeng de moeziek verzörje moeët.
Óp d’r projram sjtong evvel nit
Frons Aarerlit
en Sjeng Dauwerwel,
Neë, doa sjtong jans wiechtig: Hofkapel.
D’r Joep, d’r man van ’t Sjongsreems Truut,
deë kank vöal wietse, deë koam in de buut.
En umdat heë vöal radio huret en kluretelevies jong kieke bij zieng mam,
sjtong Joep Sjongsreem, butereedner, bekankd va radio en tv óp d’r projram.
Als sjlajerzenger sjtong d’r Harie dróp,
bekankd va plaat, den heë hauw al tswantsieg joar inne platekop.
Dansmariesje woar ’t Marietsebiel,
’t doätersje van ’t Lieza en d’r Wiel.
’t Marietsebiel hauw nog nie óp ing buun jesjtange,
doch sjtong óp de projrams, die ze uvveral hauwe opjehange,
dat ’t Marietsebielsje zicher al drei joar,
bekand in binne- en boeselank woar.
Waiter sjtong nog dróp: Intrit f 2,50, aavank 7 oer,
vuurverkoof an d’r zaal en bij d’r Sjtinkboms Doer.
Noen is ’t dan endliech ezoeë wied,
dat ’t dörp zieng ieëtsjte zietsoeng kriet.
En dat jidder hauw jehoft, mer jinne hauw jeload,
D’r zaal woar in tswai daag oesverkoad.
En wied vuurzivve oer, ’t woar doch tse dol,
doe zoos d’r zaal al aafjelane vol.
Alling vurenaa doa woar nog ing plaatsj of drei,
mer doa dórf jinne zitse, die hool me vuur de vrijkate vrij.
An tieëk sjtong sjtaats in ’t sjwats d’r elveroad,
D’r preziedent, d’r Jakob, deë hauw ’t woad.
Heë zaat: ‘Jonge vier mósse nog nit tse vöal drinke,
dinkt óch draa went v’r óptrekke, dat vier alaaf róffe en winke,
en dat dat allemoal sjun jeet jeliech,
Hain, jef nog jauw ing rungde óp miech.’
Doe hant ze d’r Jakob hoeëg losse leëve,
en doe d’r Pitterjoeë, deë óch nog ee dong jeëve.
Óngertusje woar ’t haover ach,
maat nit zoeëval krach,
d’r tseremoniemeester koam en zaat:
‘Trek went pastoer en burjemeester kunt,
is ’t tsiet dat vier bejinne junt.’
Um vieëdel vuur ach, jidderinne woar doa,
D’r janse kroam koeët bejinne joa.
En jraad wie d’r elveroad ziech óp moeët sjtelle,
woare d’r Joeëhan en d’r Jan ziech jet uvver d’r foesbal an ’t vertselle,
d’r Jakob jeet doa hin en zeët: ‘Jonge komt, vier sjtunt hinge al bijee,
zeët d’r Jan: ‘Waad Jakob, vier drinke ós nog ee.’
Wie ze dat óp hauwe en ziech flot in de rij jónge sjtelle,
zeët d’r Fitter: ‘Jakob iech mós diech jet vertselle.’
D’r Frens en d’r Doer woare al mui jesjtange,
en zint nog effe noa ’t huusje jejange.
Óp die tswai woeët doe óch nog jewaad,
en doe sjtong d’r janse road paraat.
De moeziek sjpillet inne marsj jans hel,
en doe koeët bejinne ’t sjpel.
D’r road van elf, mit d’r Jakob vuuróp
trók um vieëdel óp ach de buun óp.
En d’r Doer, deë róffet zoeë hel alaaf,
dat van d’r plavong ee klonejezich koam eraaf.
Wie ze óp de buun sjtónge, en de moeziek inne toesj joof, tsiem boem,
röpsjet d’r Harie en róffet: ‘Bier her, oder ich fall um.’
Doe noom d’r preziedent ’t woad en bejon tse kalle,
Óngerwiel loos d’r ober ee tablet j1azer valle.
Heë zaat: ‘’t Vräud miech uuch tse kanne bejrusse,’
en loeret noa de bee van ’t Marietsebiel óngertusje.
Doanoa koam inne sjoenkelwals,
D’r Sjeng en d’r Frens sjpillete nit sjun, waal hel en valsj.
Dan woar d’r Harie an de rij,
heë razelet van kop bis knei,
tsofort bejón heë mer tse zinge,
en wie inne jek uvver de buun tse sjpringe.
Mer in plaatsj van helau, hallo, of alaaf,
brullet d’r zaal: ‘D’r mikrofoon sjteet aaf.’
Wie dat dink doe aajezatse woar
huret me d’r Harie duudlieg en kloar:
‘Im Winter dann schneit es in Zillertal,
drum sag’ ich noch einmal:
wir gehören zusammen, wir allezwei,
am Aschermittwoch ist alles vorbei.’
Zoeë, noen zoos de sjtiemoeng drin,
en koam d’r Joep als butereedner erin.
D’r Jakob zaat nog ins dat d’r zaal sjtil moeët zieë,
angesj huret me d’r Joep nit mieë.
Mer an tieëk woa ziech al jet lu hauwe jesjteld,
woeët ziech órgertusje vies wietse vertseld.
En óp eemoal wie me doa laache dong,
De moeziek inne toesj jeëve jong.
D’r Joep woeët van wustigheed jeël, jreun, roeë en bloa,
en brullet: ‘Sjtom kaover, mieng wiets woar nog jares nit jedoa.’
Noaderhank is hem inne kómme zage:
‘Vuur dieng wietse koeët me jaaroes nit laache.
Doa kans doe óp de Limburgse kampioenschappen viellaich jet mit maache.’
Noa ing paus van ing minuut of drei,
woar de buun vuur ’t dansmariesje vrij.
’t Marietsebiel wórp de bee hoeëg in jen loeët,
en jidder vong dat ’t dat jans jód koeët.
’t Danse van dat kink, oas wat woar dat sjun,
’t danset zoejaar inne dusj jlazer um.
Zoeë koam noe mit inne forsje toesj
an dis zietsoeng inne sjloes.
Doanoa woeët ziech bis deep in de naat,
óp de dansfleg en an tieëk nog jet vermaad.
En me kallet in dörp nog ’t janse joar
Wie sjun wal die ieësjte zietsoeng woar.
1974