Jos. Geilenkirchen

D’r Jos Geilenkirchen, warsjainlieg jeweun Joep jeneumd, leëvet va 1865 bis 1939. Heë woar inne richtieje volksdiechter. Zieng jediechter woeëte vuurjedrage durch de jong lu.

D’r lere bókseboam

D’r sjoester Sjroam hauw mar inne jong,
woa heë mit hats en zieël draa hong,
mar woar inne doeëmjroaf ieësjte klas
en verdórf zieng eldere döks de sjpas.
Koam heë oes jen sjoeël noa heem,
da hauw heë sjong en bóks vol leem.
Da koam heë en hauw zieng kap verloare
en zaat: “Ze is miech voetjevloage.”
Ins dat heë werm óp heem aa koam,
hong heë durch d’r janse bókseboam.
Zie modder, ’t Trieng, sjloog de heng inee
en zaat: “Kristekinger deies nee.
Mit diech, jong, erjer iech miech tse vul,
doe ónbesjoefde krintekul.
Deë boam hod iech die vadder ónger jen naas,
doe vliddieje ónjetrókke haas.
Neres!” róffet ze. “Los ins mit wirke noa.
Bezieg diech ins die jöngsje doa.
Nee, noen weëd ’t miech tse dol.
Dat hod iech óp d’r doer nit vol.
Iech kan nuus angesjter doeë wie flikke
en jiddere mond nui hoaze sjtrikke.
Bemui doe diech ins mit deë jong.
Doe dinks mar ummer an leer en sjong.”
“Va leer en sjong mósse vier leëve,
mieng leef vrauw, wat zouw dat jeëve?
Iech bemui miech mit miene kroam,
zörg doe vuur d’r jong ziene bókseboam.”
’t Trieng sjtong doa en zaat nuus d’róp
en d’r Neres trók ’t wirkes óp.
“Alzo Piet, de trap eróp,”
zaat ’t Trieng, “angesj kries te ze va hinge d’róp.
En wails doe diech has de bóks tserrèse
kries doe hu jee oavendèse.”
D’r Neres woar óp d’r pin an ’t sjloa
en daat: dat kan zoeë nit wieër joa.
Iech woar es jong ja óch ing prie,
mar wie d’r Piet, zoeë woar iech nie.
Des angere mörjens bij ’t kaffieëdrinke
zeët d’r Neres: “Trieng, noen los d’r mód nit zinke.
Huur ins vrauw, iech jan miech dizze naat
’ne janse vernunftieje plaan bedaad.
Iech zets d’r Piet ee sjtuk leer d’rweer.
Dat hult óp ’t winniegste e joar of veer.
Doamit maach iech óch nog ins reklaam
en mie jesjef dat kriet inne naam.
Da los iech miech ee sjild nog maache.
Ja, leef vrauw, da kans doe laache,
woa d’róp mit julde lettere sjteet,
zoeëdat me ’t kan leëze wied en breed:
Hei bij d’r sjoester Sjroam
maat me d’r lere bókseboam.
Noen jef miech jauw de bóks van d’r jong,
hu dóch iech nuus mieë an de sjong.”
Heë trók mit de bóks ’t wirkes óp
en zats ee sjun sjtuk kaofsleer d’róp.
Wie d’r Piet noen noa jen sjoeël moeët joa
woeët hem dat buks-je aajedoa.
Des middaags, jet vuur tswelf oere,
sjteet ’t Trieng óp d’r Piet tse loere.
Óp eemoal huët ’t Trieng jet zinge.
“Neres, ze kómme diech e sjtendsje bringe.”
D’r Piet mit zieng kammerade koam
jans sjtoots óp zienne bókseboam.
Ze hauwe ziech ee lidje jemaad.
Uur häut uuch kapot jelaad.
Ze zónge tswaisjtimmieg wie nog nie
óp de Tannenbaummelodie:

“’t Sjunste van d’r janse kroam
dat is d’r Piet ziene bókseboam.
Noen kiek ins aa, wie sjun heë blikt,
me ruucht óch nuus went heë ins sjtinkt.
’t Sjunst van d’r janse kroam
dat is d’r Piet ziene bókseboam.”

D’r Neres vroagt wie d’r Piet noe koam:
“Wat zate ze van d’r bókseboam?”
“Och vadder, wat hauwe de jonge ing sjpas
vuural die van de huegste klas.
D’r meester deë moeët zelver laache
en zaat: weë kan noen zoeë jet maache?
D’r heer pastoer hat óch jelaad
en vroaget weë miech deë boam hauw jemaad.
Wie iech zaat dat häuts doe jedoa
bloof heë van verwóngeroeng sjtoa.
Doe zaat heë: “Piet, wits doe ins wat,
die vadder is rief vuur i jen flat!”
“Wat zaat d’r heer pastoer?
Jong, dat lek iech miech hinger jen oer.
Zieën iech hem, dan vroag iech ’m ónjezjeneerd
wat häu heë ejelieg jesjtoedeerd?”
’t Trieng zeët: “Sjrai diech doch nit oes d’r oam,
wat kent pastoer van inne bókseboam?”
“Wat,” zeët d’r Neres. “Doe jekke prie,
dat huet bij moraal-tejolojie.
De ieësjte sjong die heë lieët lappe
kunt heë miech doebel an ’t berappe.”
D’r Neres lieët va jif de middaag sjtoa
en d’r Piet deë darf jet sjpieële joa.
Ópins kunt e noa heem jans oeser oam,
d’r sjlip durch d’r lere bókseboam.
“Iech bid diech, vadder, dóch miech nit houwe,
hei hinge bin iech an ’t blouwe.”
’t Trieng sjnapt noa d’r vadder zieng hank.
“Miene leve Neres, jebroech versjtank.
Kiek d’r jong ins jrundlieg noa.
Vang nit dierektemang an ’t sjloa.
Flits hat d’r jong hei hinge inne sjweer
deë is ópjevrève durch dat leer.
En dan wil iech óch nog zage:
hinge kan me nit vöal verdrage.”
“Ee laoch in boam, i hemme en in bats,
nee, jong, dat is miech bijenee tse jats.
Wie kroogs doe dat? Huur óp mit brulle
en probeer nit um miech tse kulle!”
D’r Piet deë ruft mar: “Auwieë, auwieë,
vadder iech dóch ’t tse leëve nit mieë.”
“Alzo,” zeët d’r Neres. “Ins jauw jezaad.
Wie has doe diech doavuur aajelaad?”
D’r Piet vertselt dat heë bij d’r sjriener Lats
ziech óp d’r sjliefsjtee hauw jezats
en dat ópins inne angere jong
ing kier of tsing an ’t drieëne vong.
“Hei hinge woeët ’t miech jans hees
en va vure brooch miech oes d’r sjwees.”
“Jong,” zeët ’t Trieng. “Lek diech in bed.
Iech maach diech ing ploaster va verkensvet.
Noen kóm en hod jouwe mód.
Mörjevrug da is werm alles jód.”
D’r Neres zeët: “Iech han nog jet óp ’t hats.
Woarum has doe diech óp deë sjtee jezats?”
“Sjwieg,” zeët ’t Trieng. “Dat roaze bin iech zat,
d’r jong hat al sjtroaf jenóg jehad.
Sjlon diech die bókseboamerij oes d’r jees
en dink: “Sjoester, blief bij diene lees.”

‘t Sjunste van d’r janse kroam,
dat woar d’r Piet ziene bókseboam.
Noen kiek ins doa, wie sjun heë blinkt,
‘t ruucht óch jinne went heë sjtinkt.
‘t Sjunste van d’r janse kroam,
dat woar d’r Piet ziene bókseboam.”

De Auw Sjoeël
(23 Jannewaar 1931)

D’r ronge pool, deë woeët bezónge
oes priesterlieje mónk.
Va diech, Auw Sjoeël, uvver diech auw sjwaad,
doa rouwt noch kats, noch hónk.
Mer iech, deë bij de ieësjte woar,
die in dieng benk jezèse
– al zint ’t óch uvver vóftsieg joar –
iech zal diech nie verjèse.

Iech erinner miech nog jód d’r daag,
wie-ts doe woeëts i-jezeënd.
Wat hauwe vier jónge doe vermaach,
wie sjun doabij jebeënd.
Mit plets-jere woeëte v’r besjónke,
zoeëvul v’r wólle èse,
doabij woeët sjokkelaad jedrónke,
óch nit tse knap jemèse.

Zes joar lang bin iech bij diech
oes- en i-jejange;
Doe zoogs went d’r meester kónkelet miech,
Wen iech jet hauw aajevange.
Óch mennieje zuet has doe jehoeëd,
went de ópjaaf nit wól floepe;
Wie dik en vies woar döks dieng loeët
van allemoal dat p….

Noen bis te nit mieë modern jenóg,
dieng moere zint versjlèse;
Die daach jeet ummer mieë tsebróch,
Dieng plavongs, die zint jerèse.
Häuts doe nog ing tsing jöarsjere bloeës
Jezörgd vuur dieng sjtoedente,
Da koeëts te zage: ‘iech maach sjloes!
Jeft miech mieng altersrente.’

En wens te noen bauw aaf móts kratse,
Da han iech nog ing letste bit:
Bejrus miech da va jantser hatse,
– dink draa, verjès ’t nit! –
Drei auw burjer van d’r ieësjte rang,
woa Kirchroa vöal óp hool:
de Ackens-sjuur, de auw voeëjëlsjtang
en bezóngesj d’r rónge pool.

D’r Neres

D’r Neres woar ‘ne duchtieje jong,
Mar ‘ne dojenieks ieësjte klas.
Went heë mer óndueg maache koeët,
Hauw heë zieng jruetste sjpas.
In sjoeël en óch in kristelier,
Doa woar heë bij de letste.
Mar went ins jet temteert moeët weëde,
Da woar heë ummer d’r betste.

D’r meester hauw ’t ins i-jen sjoeël
Uvver de telefonie en telejrafie.
De janse klas woar muus-jens-sjtil
En loesteret wie nog nie.
Sjun laat d’r meester oeseree
de jauwiegheet doavan,
woa tseppelien en vliegmasjieng
nit ’t jeringste a tiepe kan.

Des angerdaas, doe zeët d’r meester
d’r Neres zouw ins zage,
wat jauwer wuur wie inne vliegmasjieng.
D’r Neres vingt an ’t laache.
En wist uur, wat d’r doeëmjroaf zaat
jans drueg en ónjeloage?
‘De kótbek-zij van miene nónk,
die hat tswaimoal Roeëm jevloage!’

Zoeë vroagt hem ins d’r heer kaploan:
– ’t woar i-jen kristelier –
‘Was ist Unrecht und Betrug,
Kannst du das sagen mir?’
D’r Neres, deë bedaat ziech lang;
Ópins doe zeët de prie:
‘Heer kaploan, heer kaploan iech wees ‘t al:
De wasserlaitoengs-kwestie!’

Zoeë hauw óch ins d’r heer pastoer
de kristelieër jehad.
Deë zaat, wat me de erme jeuf,
Dat wuur jód aajelaad;
D’r aalmós wuur e kapitaal
in himmel oes-jesjteld,
woavan me vul mieë tsinze kreeg
es urjens óp de welt.

D’r heer pastoer d’r Neres vroagt
‘Wer zahlt die meisten Zinsen uns
für unsere guten Werke?’
D’r Neres daat: ‘Huet heë mar óp,
v’r sjlachte hu ’t verke.’
‘Du Dummkopf kannst du ’s sagen mir?’
Zoeë zeët d’r heer pastoer.

D’r Neres wurpt d’r kop in nak
en kratst ziech hinger ’n oer.
Óp eemoal sjteet d’r vleëjel óp
En watsjelt wie ing end:
‘D’r Heutser Kónsóm, heer pastoer,
Deë…. deë jieët achtsing prótsent.