L

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

laach m lach. Dat sjleet miech in d’r laach. Daar moet ik om lachen. Heë koam nit oes d’r laach. Hij hield niet op met lachen.

laachdoef v [laach’doef] (laachdoeve, laachduufje) lachduif, tortelduif.

laachduufje o [laach’duufje] (laachduufjer) lachebekje.

laache ww [laa’che] laachet, jelaachd/jelaad lachen. Iech laach miech inne poekel, kapot, krank, sjeef, troane, e bee oes, boechpieng. Ik lach heel erg. Zaag dat ins oane tse laache. Dat meen je toch niet. Doe has jód laache. Je hebt makkelijk praten. Jonge, trouwt uuch, uur laacht uuch kapot. Jongens, ga trouwen en je hebt het grootste plezier. Deë dem in heng vilt, hat nuus tse laache. Wie door hem onder handen wordt genomen, heeft het moeilijk. Al laachens. Lachend. Dat is e laache Bielsje (Sibylla).Zij is een lachebekje. Kinger maache, vuur tse laache; Kinger trekke, vuur tse vrekke. Kinderen krijgen is geen kunst, maar opvoeden wel.

laadbak m [laad’bak] (laadbek, laadbeks-je) ook laanbaklaadbak.  D’r laadbak van d’r vrachwaan woar durchjeraosd. Schuddende of niet schuddende bak in de steengang, waar de steenkool via een transportband of schudgoot in valt.

laadplaatsj v [laad’plaatsj] (laadplaatsje/laadplaadzje, laadpleëtsj-je) laadplaats.

laag st v (lage, leëgs-je) 1 ligging, locatie. Dat jesjef hat ing jouw laag.Die winkel heeft een goede ligging. 2 toestand, situatie. Iech weul nit in zieng laag zieë. Ik wou niet in zijn schoenen staan.

laam sl bn/bw (lamer, laamste) lam, kreupel. Iech han inne lame poeët. Ik heb een lam been. Heë kunt jesjloefe wie ing laam end. Hij komt heel langzaam aan gelopen. Doe kans inne laam maache! Wat ben jij een ouwe zeur!

laanjong m [laan’jong] (laanjonge, laanjöngs-je)  iemand die in de mijn alles bij de laadbak regelt en de wagens vol laat lopen.

laansjtek m [laan’sjtek] (laansjtekke, laansjteks-je) laadstok voor geweren bij schutterij.

laanwaan m [laan’waan] (laanwaans/laanweëns, laanweënsje)  laadschop voor het vullen van mijnwagens.

laas v (laaste, lès-je) last. ’t End dreët de laas. Hoe langer hoe zwaarder. Kling kinger, kling laas, jroeëse kinger, jroeëse laas. Kleine kinderen, kleine zorgen, grote kinderen, grote zorgen. Doa han iech jing laas mit. Daar heb ik geen last van. Tegenwoordig ook: las.

laatsj v(laatsje, leëtsj-je) 1 slof, muiltje. ’t Hat de laatsje aa. Ze heeft de sloffen aan. 2 nalatige, slordige vrouw. Deë hat ziech ing laatsj jetrouwd! Hij is met een sloddervos getrouwd. Ing lang laatsj. Een lang eind, een lang persoon.

laatsje ww [laat’sje] laatsjet, jelaatsje sloffen. Hef de bee óp en laatsj nit ezoeë. Til je voeten op en slof niet zo. Heë laatsjt de sjtroas eróp en eraaf. Hij loopt de straat wat mismoedig op en neer.

lab m (labbe, lebsje) flard, bankbiljet. Heë hat vöal labbe. Hij zit goed in de slappe was.

labangv [labang’] (labange, lebengs-je) uithuizige vrouw. Dat is ing lofe labang. Zij is altijd op stap.

labange joa ww [laban’ge joa] jong labange, labange jange uithuizig zijn en het huishouden verwaarlozen.

labbe mv[lab’be] bankbiljetten. Heë hat vöal labbe.Hij zit goed in de slappe was.

labbes m [lab’bes] (labbeze, lebbes-je) lobbes, lummel.

labbezerij v [labbezerij’] (labbezerije, labbezerijsje) lummelachtig gedrag. Dóch wat-s doe doeë móts en los die labberzerij zieë.Doe je plicht en laat die onzin achterwege.

labendieg bw/bn [laben’dieg] (labendiejer, labendiegst) levend, levendig. Die vrauw is ing labendieje tsiedónk. Die vrouw is een kletskous. Dat is d’r labendieje däuvel. Dat is de duivel in eigen persoon. Dat is e labendieg kink. Dat is een druk kind. D’r Frens wees woa haas hupt; deë kriet ’t ziech van de labendieje. Frans weet van wanten, hij draait iedereen een poot uit. Ook: lebendieg.

labendiegheet v [laben’diegheet] levendigheid. D’r jong sjtroalt labendiegheet oes. De jongen straalt levenslust uit.

lade m [la’de] (ladets, leëdsje) winkel. Dat is jejole, wie jinne in d’r lade woar. Dat is gestolen.

lade ww [la’de] ladet, jelade dagvaarden. Heë is vuur ’t jerich jelade. Hij heeft een dagvaardiging gekregen.

ladoeng v [la’doeng] (ladoenge, laduungs-je) 1 lading. Deë hat zieng ladoeng. Die is dronken. 2 dagvaarding.

laf bn/bw (laffer, lafste) laf, flauw. Die tsoep is zoeë laf wie sjpeulwasser. Die soep is totaal smaakloos.

lai st v (laie, laisje) lei. Mit d’r jriffel óp de lai sjrieve. Met de griffel op de lei schrijven. ’t Hoes is mit laie jedekd. Het huis heeft een leien dak.

lai m (laie, laisje) 1 leek, onwetende. Iech bin mar inne lai.Ik ben maar een leek. 2 lage, waardeloze kaart. Doe has miech alles laie in heng jesjtivveld. Je hebt me alleen maar waardeloze kaarten toegestopt. Ook: läu.

laide o [lai’de] lijden, kwaal. Dat laide hat heë al joarelank. Die kwaal heeft hij al jarenlang. Losse vier de vunnef wonde beëne tser iere van ’t bitter laide van ózze Herjod. Laten we de vijf wonden bidden voor het lijden van onze heer.

laidenswèg m[lai’denswèg] (laidensweëg, laidensweëgs-je) lijdensweg. De vrauw hauw inne lange laidenswèg. De vrouw had een lange lijdensweg.

laider bw [lai’der] jammer. Ziene pap is laider vrug jesjtórve. Zijn vader is helaas jong gestorven. Laider Joades kan iech diech nit helpe. Helaas kan ik je niet helpen.

laiedekker m [lai’edekker] (laiedekkere, laiedekkersje) leidekker.

laisjtee m [lai’sjtee] laisjting, leisjtings-je) leisteen.

laiste ww [lais’te] laistet, jelaist presteren.

laiste ww [lais’te] ziech, laistet ziech, ziech jelaist zich permitteren.

laitoeng v [lai’toeng] (laitoenge, laituungsje) leiding. Wasserlaitoeng. Jaaslaitoeng. Deë hat ing lang laitoeng. Hij is traag (van begrip).

lajer o [la’jer] (lajere, leëjersje) 1 stol bergplaats, magazijn. Has doe doava nog jet óp lajer? Heb je daar nog iets van op voorraad? Vuur dem hauwe ze nog jet óp lajer. Voor hem hadden zij nog iets in petto. Deë hauw inne óp lajer, doa kroog me de naas va vol. Die liet een wind waar je van achteroverviel. 2 kogellager. De lajere zint versjlèse. De lagers zijn versleten.

lajerbeer o [la’jerbeer] lagerbier.

lajere ww [la’jere] lajeret, jelajerd in het magazijn opslaan, opleggen.

lak m (lakke, leks-je) lak.

lake o [la’ke] (lakens, leëkensje) laken. Dóch ins e vrisj lake óp ’t bed. Leg eens een fris laken op het bed.

lakke ww [lak’ke] lakket, jelakd lakken.

lakrits m [lakrits’] drop.

lakritsreem m [lakrits’reem] (lakritsreme, lakritsreemsje) veterdrop.

lakritswasser o [lakrits’wasser] (lakritswessersje) dropwater, slappe drank.

laks m (lakse, leksje) 1 onzin. Kwatsj jinne laks. Vertel geen onzin. 2 zalm. De mam kaocht laks mit sjparjel. Moeder kookt zalm met asperges.

lakserij v [lakserij’] (lakserije, lakserijsje) opzettelijke onwaarheid, volksverlakkerij. Wat-s doe vertsels is allemoal lakserij. Je vertelt allemaal onzin.

laksbroor m [laks’broor] (laksbreur, laksbreursje) leugenaar.

lakse ww [lak’se] lakset, jelaksd liegen. Bis doe werm an ’t lakse? Ben je weer aan het liegen?

laksjong m [lak’sjong] (laksjong, laksjönke) lakschoen.

lam st o (lammer, lemsje) lam. Zoeë jedóldieg wie e lam. Zo geduldig als een lam.

lame ww[la’me] jongen werpen. De jeet mós lame. De geit moet jongen.

Lam Joddes oLam Gods. ’t Trees-je hat óp de brónk ’t Lam Joddes jedrage.Treesje heeft tijdens de processie het Lam Gods gedragen.

lammentere ww [lammente’re] lammenteret, lammenteerd lamenteren, klagen, jammeren. Lik nit tse lammentere; dóch jet! Lig niet te jammeren; doe iets!

lamp v (lampe, lempsje) lamp. Iech maach de lamp aa, da kanne vier zieë wat vier zage.Ik maak het licht aan, dan kunnen we zien wat we zeggen. Iech han miech e paar óp de lamp jesjód. Ik heb een paar borreltjes (biertjes) gedronken. Dem jeet de lamp oes. Hij valt flauw. Hei brent de lamp. Hier moet je zijn. Ziech ee óp de lamp sjudde. Een borreltje drinken.

lampeboed v [lam’peboed] (lampeboede, lampebuudsje) 1  lampisterie, lampenhok. 2 lampenwinkel.

lampefieëber m [lam’pefieëber] (lampefieëbersje) plankenkoorts.

lampekap v [lam’pekap] (lampekep, lampekepsje) lampenkap.

lampenis m [lampenis’] (lampeniste, lampenis-je) lampenist.

lampesjirm m [lam’pesjirm] (lampesjirm, lampesjirmsje) lampenscherm.

lampesjwaam m [lam’pesjwaam] walm van een lamp.

lampet v [lampet’] (lampette, lampetsje) wasstel van porselein of aardewerk.

lampetkan v [lampet’kan] (lampetkanne, lampetkensje) lampetkan.

lampetkómp m [lampet’kómp] (lampetkump, lampetkumpje) lampetkom.

lampewief o [lam’pewief] (lampewiever, lampewiefje) vrouwtje, dat de straatlantaarns aanstak (petroleum, later gas).

land o (leng, leng-sje) land. Bis doe endlieg a land kómme? Ben je eindelijk teruggekomen? Deë hekst land en lu anee. Hij stookt ruzie waar hij maar kan. Die woeëne in ’t jeloobte land. Die hebben ’t goed. Ook: lank.

landauwer m [landau’wer] (landauwere, landäuersje) koets, landauer.

lande ww [lan’de] landet, jeland landen, belanden. D’r vliejer is jeland. Het vliegtuig is geland. Woa zint vier hei jeland? Waar zijn we nu terecht gekomen?

landsjaf v [land’sjaf] (landsjafte, landsjefje) landschap,

landsjtreufer m [land’sjtreufer] (landsjtreufere, landsjtreufersje) landloper.

landwèg m [land’wèg] (landweëg, landweëgs-je) landweg.

lane ww [la’ne] lanet, jelane laden. Vöal laant me óp ing kaar (gezegd tegen iemand die veel vraagt). Deë hat ziech jet óp d’r hals jelane. Die heeft teveel op zijn schouders genomen. Dem han iech ummer jelane. Die word ik niet kwijt. Deë is sjwoar jelane. Hij is stomdronken. Laan dat nit óp de lieëte kaar! Onderschat dat niet! Jong, iech woar jelane! Tjonge, ik was woedend!

laner m [la’ner] (lanere, lanersje)  iemand die in de mijn alles bij de laadbak regelt en de wagens vol laat lopen. Ook: laanjong.

lange ww [lan’ge] langet, jelangd 1 aanreiken. Hod dieng moel, angesj lang iech diech ing.Hou je mond, anders geef ik je een draai om je oren. 2 toereikend zijn, voldoende zijn. Dat langt miech. Dat is voldoende voor mij. Deë sjtaof langt nog vuur e kleed. Die stof is nog voldoende voor een jurk. In die hoeshalk langt ’t hinge wie vure nit.Dat huishouden loopt in ’t honderd.

langs vz voorbij, langs. Los miech ins langs. Laat me eens langs. Dat is diech langs de naas jange. Dat ging aan je neus voorbij. Heë jeet langs de sjoeël. Hij spijbelt. Heë is nog nit langs Sjmits bakkes.Hij is nog niet buiten gevaar, uit de moeilijkheden. Kóm dis daag ins langs. Kom dezer dagen eens aan.  Langs wirke. Ontkolen voor een voetpad langs het kolenfront in de pijler.

langsbouw m [langs’bouw]  stutwerk in de lengterichting van de pijler.

langsee bw [langsee’] aan elkaar voorbij. Die lofe al joare lank langsee.Die negeren elkaar al jaren lang. Inne jong en inne hónk junt zelde ónjesjoare langsee. Jongens en honden verdragen elkaar slecht. Dat zal iech diech ins sjun langsee legke. Dat zal ik je eens duidelijk maken.

langwiele ww [lang’wiele] ziech, langwielet ziech, ziech jelangwield zich vervelen.

langwielieg bn/bw [lang’wielieg] (langwieliejer, langwieliegste) vervelend. Dat is ing langwielieje jesjiechte. Dat is een vervelend verhaal.

langwierieg bw [lang’wierieg] langdurig. Dat weëd ing langwierieje jesjiechte. Dat verhaal gaat lang duren.

lank sl o (langer/leng, lengs-je) land, veld, akker. Iech han nog e paar mörje lank d’rbij jejole. Ik heb nog een paar hectare land bijgekocht. Iech mós nog e lank mit wees aafdoeë. Ik moet nog een veld (met) tarwe maaien. Ook: land.

lank sl bw/bn (langer, lengs/langste) lang. Weë ’t lank hat, lieët ’t lank hange. Wie rijk is, laat het geld rollen. D’r daag vool miech lank. Het was een vervelende dag. Jet lank en breed oezeree zetse. Iets nauwkeurig uitleggen. Dat is zoeë lank wie ’t breed is. Dat is om het even. Weë trouwt oes d’r klokkeklank, dem räut ’t zie leëve lank.Wie een meisje van elders trouwt, zal daar voor de rest van zijn leven spijt van hebben. Me mós nit wieër wille jraie wie de bóks lank is. Men moet niet verder springen dan zijn stok lang is. Dat is al lang jeleie. Dat is lang geleden. Noa Tsint Viet (15 juni) weëde vier de lang daag kwiet.Na Sint Vitus is het afgelopen met de lange dagen. Deë hat nit lang mieë. Die maakt het niet lang meer. Heë hat inne lange leëjer jehad. Hij is lang bedlegerig geweest. Me wilt jeer lang leëve, evvel nit aod weëde. Iedereen wil lang leven, maar niet oud worden. Dat weëd werm óp de lang baan jesjoave. Dat wordt telkens maar weer uitgesteld. Deë hat lang vingere.Hij heeft lange vingers. Heë kunt in d’r lange roeëzekrans. Hij gaat trouwen. Inne ing lang naas maache. Iemand belachelijk maken. Inne lange vaam maat ing voel noad. Halve maatregelen verergeren het kwaad. D’r Herjod waad lang, mar heë sjtroaft sjtrang.God heeft veel geduld, maar straft streng. Dat is miech nog lang jód.Dat gaat best nog een tijdje mee. Dat is inne lange sjlaagdoebel. Dat is een lange persoon. Wie langer wie lever. Hoe langer hoe beter. Heë lieët de heng tse lank joa. Hij wordt nogal snel handtastelijk. Heë hat de heng tse laos hange. Hij is nogal snel handtastelijk.

lankewèg bw [lankewèg’] languit. Heë loog lankewèg óp d’r zofa. Hij lag languit op de sofa.

lankhöarieg bw/bn [lank’höarieg] langharig. Inne lankhöarieje hónk. Een langharige hond.

lanksaam bn/bw[lank’saam] (lanksamer, lanksaamste) 1 langzaam. Wens te lanksaam jees, kuns te óch doa. Haastige spoed is zelden goed. Heë is jauw mit d’r hód, mar lanksaam i jen tèsj. Hij is beleefd, maar gierig. Los mar ins lanksaam kómme. Maak er maar eens een begin mee. Jet lanksaam, dat is inne rieche. Gezegd als een overledene die rijk was de kerk wordt binnengedragen. 2 langzamerhand. ’t Weëd lanksaam tsiet dat vier junt.Het wordt stilaan tijd dat we gaan.

lanteer v [lanteer’] (lantere, lanteersje) lantaarn. Heë ziet d’r mond vuur ing lanteer aa.Hij is stomdronken.

laoch sl o (löcher st, löchs-je) gat. Iech han e laoch in de hoaze. Ik heb een gat in de kousen. Maach ’t laoch tsouw. Doe de deur dicht. Doa hat d’r sjriener ’t laoch jelosse! Daar is de deur! Heë fleut óp ’t letste laoch. Hij loopt op zijn laatste benen. Iech mós ummer d’r kop in ’t laoch sjtèche. Ik ben altijd de klos. Heë sjtópt ’t ee laoch mit ’t angert.Hij vult het ene gat met het andere. Die vrauw hat e laoch in de hank. Die vrouw heeft een gat in de hand. Mörje maach iech de letste (sjiech) en dan jon iech va ze leëve nit mieë dat laoch i. Morgen werk ik voor het laatst en dan ga ik nooit meer de mijn in! Has doe e laoch in d’r boech? Krijg je nooit genoeg te eten? Iech bin óp ’t letste laoch an ’t klietsje. Ik ben aan het eind van mijn krachten. De trom hat e laoch krèje. Er is iets onaangenaams gebeurd.

laochtsang v [laoch’tsang] (laochtsange, laochtsengs-je) kniptang.

laos o (laoser, läös-je) lot, noodlot. Heë hat ’t jroeës laos jewonne. Hij heeft de hoofdprijs. Deë erme keël hat óch e hel laos. Die arme kerel heeft een zwaar noodlot. Heë hat de heng tse laos hange.Hij is nogal snel handtastelijk.

lap m (lappe/lep, lepje) lap. Dat is inne sjtaatse lap sjtaof. Dat is een behoorlijke lap stof. Heë leuft ziech vuur dem de lappe ónger de sjong oes. Hij doet alles voor haar. Jef diech óp lap! Maak dat je weg komt. Heë is d’r janse daag óp lap. Hij is de hele dag de hort op. Dat is inne leëje lap.Die vent deugt in geen enkel opzicht.

lapalieë v [lapa’lieë] (lapalieë, lapaliesje) kleinigheid.

lapatsj bw [lapatsj’] In de uitdrukking: Deë is d’r janse daag óp lapatsj. Hij is de hele dag de hort op.

lapsj-oer o [lapsj’-oer] (lapsj-oere, lapsj-uursje) hangoor.

laplazerus o [lap’lazerus] lazarus. Doa kries te ’t laplazerus va. Daar krijg je snel genoeg van. Iech wirk miech d’r janse daag ’t laplazerus. Ik werk de hele dag hard.

lapleer o [lap’leer] leer voor schoenzolen. ’t Lapleer is bis óp ’t óngerleer versjlèse. De zolen zijn tot op het voetleer versleten. Dat vleesj is jet wie lapleer. Dat vlees is heel taai. Iech han ing tsong wie lapleer.Ik heb een droge tong.

lappe ww [lap’pe] lappet, jelapd 1 lappen, flikken. De sjong lappe losse. De schoenen laten lappen. 2 doen, flikken. Dat móts doe miech nit mieë lappe. Dat moet je me niet meer lappen. Dat has doe ’m jód jelapd. Dat heb je goed gedaan. Zouwe vier dem ins ing lappe? Zullen we hem eens een poets bakken?

las vlast. Heë hat las va tagke.Hij heeft last van aambeien.

laseëzel m [las’eëzel] (laseëzele, laseëzelsje) lastezel. Iech bin diene laseëzel nit. Je kunt me niet voor gek verslijten.

lasj v las. Ing lasj in e haitsoengsreur. Een las in een verwarmingsbuis.

lasje ww [la’sje] lasjet, jelasjd lassen.

lasjer m [la’sjer] (lasjer, lesjersje) lasser.

laster o [las’ter] laster.

lastertsong v [las’tertsong] (lastertsonge, lastertsungke/lastertsungs-je) lastertong.

latien o [latien’] Latijn. Heë kalt frantsueziesj wie ing kouw latien. Hij praat heel slecht/geen Frans. Jong, lier latien, da drinks te sjpieëder wien. Zorg voor een goede opleiding, dan word je later een vermogend man. Ook: Ga studeren, dan word je later priester.

lats v (latse, lets-je) lat. Deë is zoeë majer, dat heë ziech hinger ing lats verberje kan. Hij is zo mager dat hij zich achter een lat kan verstoppen.

latse ww [lat’se] latset, jelatsd betalen, dokken. Iech kroog ee jemoald en noe mós iech latse.Ik kreeg een boete en moet nu dokken.

latsekis v [lat’ sekis] (latsekiste, latsekis-je) krat, lattenkist.

latsepitter m [lat’sepitter] latsepittere, latsepittersje) lang en mager persoon.

latseret o[latseret’] (latserette, latseretsje) lazaret, veldhospitaal.

läust v (läue, läüsje) lage kaart (kaartspel). Doe has miech alles läue in heng jesjtivveld. Je hebt me alleen maar lage kaarten toegestopt. Dat is ing läu va Hilliejehoes. Dat is een vent van niks. Ook: lai.

läutenant m[läu’tenant] (läutenante, läutenentsje) luitenant.

lauw sl bn/bw (lauwer, lauwtste) flauw. Die tsoep is lauw, ze kuet rui-ieg jet hatsliejer zieë. Die soep is flauw, ze kon gerust wat zouter zijn. Ze woar lauw a jen hats. Zij voelde zich erg mat.

laub st v (laube, läubsje) prieel. ’t Läubsje in d’r jaad. Het prieeltje in de tuin.

laubzeëg v [laub’zeëg] (laubzeëje, laubzeëgs-je) figuurzaag.

laudie(t)m [lau’die] (laudiete, laudietsje) leeuwerik. In de uitdrukking: Noe kans doe d’r laudie fleute losse. Nu kun je ’t er goed van nemen. Ook: lieëver.

launiesj bn/bw [lau’niesj] humeurig. Heë is hu tsemlieg launiesj. Hij is vandaag nogal humeurig.

lauwerblad o [lauw’erblad] (lauwerblaar/lauwerbleer, lauwerbledsje) laurierbladeren.

lauwman m [lauw’man] (lauwmenner/lauwmander, lauwmensje) slapjanus. Wat bis doe (vuur) inne lauwman!Wat ben jij een lafaard.

lauzieg bn/bw[lau’zieg] 1armzalig. Óp inne lauzieje euro kunt ’t hem nit aa.Op een armzalige euro kijkt hij niet. 2brutaal. Wat bis doe inne lauzieje jong.Wat ben jij een brutale jongen.

lave ww[la’ve] laven, dorst lessen, zich laten smaken. Nuus kank hem lave.Hij had nergens zin in.

lavement o [lavement’] (lavemente, lavementsje) lavement. Heë moeët e lavement jezatsd krieje. Hij moest een darmspoeling krijgen.

lavementsjpriets v [lavement’sjpriets] (lavementsjprietse, lavementsjpriets-je) lavementspuit, klisteerspuit.

lavere ww [lave’re] laveret, laveerd laveren. D’r volle laveert uvver de sjtroas. De dronkeman schommelt over straat.

lavvabo m [lav’vabo] (lavvaboots, lavvabeuts-je) wastafel.

lazeres m [la’zeres] Lazarus. ’t Is inne erme lazeres. Hij is zo arm als Job.

lebendieg bw/bn [leben’dieg] (lebendiejer, lebendiegste) levend, levendig. Die vrauw is ing lebendieje tsiedónk. Die vrouw is een kletskous. Ook: labendieg.

lecherlieg bw/bn [le’cherlieg] belachelijk.

ledder v [led’der] (leddere, leddersje) ladder.

ledderevlaam m [led’derevlaam] (ledderevleëm, ledderevleëmsje) vlaai met deegstrookjes.

ledderesjpraos v [led’dersjpraos] (ledderesjpräös, ledderesjpräös-je) sport van een ladder.

leed o leed. ’t Is jee jroeëser leed, als wat d’r miensj ziech zelver aadeet. Het ergste leed doet iedereen zichzelf aan. Jinne jet tse leed, tse lei doeë.Niemand iets kwaad doen. Heë hat ziech e leed aajedoa. Hij heeft de hand aan zichzelf geslagen. Doa hant vier ós leef leed mit. Daar hebben we heel wat gedonder mee. Dat deet miech leed. Dat spijt me.

leed bw moe, leed. Die tsenkerij bin iech leed. Dat gepest hangt me de keel uit.

leef st (lever/livver, leefste/lifste)lief. Is ’t diech leef, dat d’r Sjeng mitjeet? Vind je het goed, dat Jan meegaat? Tja, mieng leef vrauw, wat zeës doe noe? Tja, mijn lieve vrouw, wat zeg je nu? Mie leef! Uitroep van verbazing. Mit deë jong hat heë zie leef leed.Met die jongen hebben ze veel problemen. Doe bis d’r leve van de mamma.Jij bent mama’s liefste. Wie langer, wie livver. Hoe langer hoe beter. Dat is d’r leve mós!Dat is een verplichting. Lever e bis-je wie jaar nuus. Liever een beetje dan helemaal niks. Iech wus nit wat iech lever döng. Ik zou niks liever willen. Livver jet wie nuus. Liever iets, dan helemaal niets. ’t Allerleefst bin iech bij d’r opa.Het allerliefste ben ik bij opa. ’t Lifste wuur miech, went vier noa heem junge. Ik zou het liefst naar huis willen gaan. Doe bis jet leefs. Jij bent lief.

leëfdaags bw [leëf’daags] van mijn levensdagen. Dat han iech tse leëfdaags nog nit mitjemaad. Dat heb ik nog nooit van mijn leven meegemaakt. Deë hat zie leëfdaags nog jing vlei koad jedoa. Hij heeft van zijn leven nog nooit een vlieg kwaad gedaan.

leefde v [leef’de] liefde.

leefhan ww [leef’han] hauw leef, leef jehad lief hebben.

leefhaode ww [leef’haode] hool leef, leef jehaode knuffelen. Mariesje, hod de oma ins leef. Marietje, geef oma eens een knuffel.

leefje o [leef’je] (leefjer) reepje, klein stuk. Jef hem e leefje ledderevlaam. Geef haar een klein stuk laddertjesvlaai.

leëftsiet m [leëf’tsiet] (leëftsiete, leëftsietsje) leeftijd. Heë is van miene leëftsiet. Hij is net zo oud als ik.

leëg bn/bw 1 leeg, vrij. Doe zouwts d’r telder leëg èse! Je zou je bord leeg eten. Is doa nog ing plaatsj leëg? Is daar nog een plaats vrij? Sjoefte mit inne leëje maag. Hard werken met een lege maag.  Leëje. Lege mijnwagen(s). Jong, los leëje kómme! Hup, stuur lege mijnwagens. 2 ordinair, laag bij de grond. Dat is leëje kal. Dat is ordinaire praat. Dat is inne leëje keël. Hem kun je niet vertrouwen.

leëgheetv [leëg’heet] (leëghete, leëgheetsje) gemeenheid, lafheid. Zoeng leëgheet han iech nog nit mitjemaad. Zo’n gemeenheid heb ik nog niet meegemaakt.

leëjer m [leë’jer] leger, ziekbed. Jod-tse-jedank hat heë jinne lange leëjer jehad. Godzijdank heeft hij niet lang het bed moeten houden. Vier hant hu tser daags e beroepsleëjer. We hebben tegenwoordig een beroepsleger.

leëjerhengs bw [leëjerhengs’] met lege handen. Vier koame leëjerhengs. We kwamen zonder iets mee te nemen.

leem m leem. Oes leem en jris woeët jedeks jemaad. Uit leem en stof werd een soort kolenbrandstof gemaakt. Dat is auwe jedeks. Dat is ouwe koek. Heë lieët Herjods wasser uvver Herjods leem lofe. Gods water over gods akker laten lopen. Heë likt al joare ónger d’r leem. Hij is al jaren geleden begraven.

leemkaar v [leem’kaar] (leemkare, leemkeersje) leemkar (waarmee leem gevent werd).

leemkleëner m [leem’kleëner] (leemkleënere, leemkleënersje) metselaar, die bij vakwerkhuizen de leem aanbracht.

leemkoel v [leem’koel] (leemkoele, leemkuulsje) leemkuil.

leempatroeën v [leem’patroeën] (leempatroeëne, leempatruensje)  met leem afgedekte dynamietlading,

leempiet m [leem’piet] (leempiete, leempietsje) knikker van gebakken leem,

leen st v leuning (van trap of stoel). Hod diech an de leen vas, wens doe de trap óp jees. Houd je aan de leuning vast als je de trap op gaat. Zets diech nit óp de leen van d’r sjtool. Ga niet op de leuning van de stoel zitten.

leer st o leer. De vinstere mit ’t leer wèsje. De ramen zemen. Va angerluuts leer is ’t jód reme sjnieje. Van andermans leer is het goed riemen snijden. Va leer trekke. Van leer trekken. Dem zint ze vliddieg an ’t leer jange.Die hebben ze lelijk toegetakeld.

lees m (leeste, lees-je) schoenleest. Sjoester blief bij diene lees. Schoenmaker, blijf bij je leest.

leësband o [leës’band] (leësbeng, leësbengs-je)  lopende band waarop de stenen uit de kolen werden geselecteerd.

leësbócho [leës’bóch] (leësbucher, leësbuchs-je) leesboek. Iech han hem e leësbóch jesjónke. Ik heb hem een leesboek cadeau gedaan.

leës-jong m [leës’jong] (leës-jonge, leës-jöngs-je) leesjongen, het selecteren aan de leesband was speciaal voor beginnelingen.

leësmès v [leës’mès] (leësmèse, leësmès-je) stille mis, leesmis.

leestehoak m [lees’tehoak] (leestehöak, leestehöaks-je) leesthaak.

leëve ww [leë’ve] leëvet, jeleëfd leven. Me mós leëve en leëve losse. Men moet leven en laten leven. Weë ’t lengste leëft, kriet d’r (jeld)buul.Wie het langst leeft erft alles. Wie jeleëfd, zoeë jesjtórve. Zo geleefd, zo gestorven. Jeer doeëd leëft lang. Iemand die veel klaagt, leeft lang. Van d’r hiemliesje dauw alling kan me nit leëve.Van lucht alleen kan niemand leven. Ja, noe vreks te, leëfs doe óch nog? Potverdorie, leef jij ook nog? Loestieg jeleëfd en zieëlieg jesjtórve, is d’r duvel de rechnoeng verdórve. Vrolijk geleefd en zalig gestorven, zo wordt de duivel zijn rekening bedorven. Vöal versjprèche en winnieg jeëve, deet de jekke i vräude leëve. Veel beloven en weinig doen, daar kun je de simpelen mee voor de gek houden. Heë leëft wie Jod i Frankriech. Hij leeft als god in Frankrijk. Die leëve in de verkierde welt, hinger d’r mond. Die leven nog in de wereld van vroeger.

leëve o [leë’ve] (leëvens, leëvensje) leven. Doe zies oes wie ’t ieëwieg leëve. Je ziet uit alsof je honderd wordt. Miensje zin is miensje leëve. Ieder leeft naar zijn eigen normen en waarden. Deë hat e leëve wie inne prins. Hij heeft het heel goed. Va wie ’t sjterve is ópkómme, is jinne mieë ’t leëve zicher. Toen het sterven is begonnen, was niemand meer het leven zeker. Zie leëve hingt an inne zieje vaam. Zij leven hangt aan een zijden draad. Wie sjteet ’t leëve? Hoe gaat het? Heë is al ze leëve inne voelieg jeweë. Hij is altijd al een luilak geweest. De kaat is dem zie leëve. Kaarten is zijn grote passie. Dat han iech mie leëve nog nit mitjemaad. Dat heb ik van mijn leven nog niet meegemaakt.

leëvend bn[leë’vend] levend.

leëvensdaag mv [leëvensdaag’] levensdagen.

leëvensjroeës bn/bw [leëvensjroeës’] levensgroot. Dat is inne leëvensjroeëse óngersjeed. Dat is een levensgroot verschil. Iech han ’m leëvensjroeës jetseechend. Ik heb hem levensgroot getekend.

leëvenslank bw [leëvenslank’] levenslang. Doa zals doe leëvenslank sjpiets va han. Daar zul je voor de rest van je leven spijt van hebben.

leëvenslenglieg bw [leëvensleng’lieg] levenslang. Heë hat leëvenslenglieg. Hij heeft levenslang.

leëvensloestieg bn/bw [leëvensloes’tieg] levenslustig. Wat e leëvensloestieg keëlsje. Wat een levenslustig ventje.

leëvensloof m [leëvensloof’] (leëvensleuf, leëvensleufje) levensloop.

leëvensmiddele mv [leëvensmid’dele] levensmiddelen.

leëver v [leë’ver] (leëvere, leëversje) lever. Heë hat jet óp de leëver. Hij heeft iets op zijn lever. Dem is ing loes uvver de leëver jekraofe. Hij heeft een boze bui. Heë hat ing drueg leëver. Hij drinkt graag een glaasje.

leëverpasteet v [leë’verpasteet] (leëverpastete, leëverpasteetsje) leverpastei.

leëvertroan v [leë’vertroan] levertraan.

leëverwoeësj v [leë’verwoeësj] (leëverwoeësjte, leëverwuesj-je) leverworst.

leëze ww [leë’ze] loos/leëzet, jeleëze lezen. Heë kan leëze noch sjrieve. Hij kan lezen noch schrijven. Leës doe de tsiedónk nit? Lees jij de krant niet? Dem zal iech ins de leviete leëze.Die zal ik eens een lesje leren.

leffel m [lef’fel] (leffele, leffelsje) lepel. Ee, tswai, drei Pietsje kóm ins hei en wens doe jinne leffel has kries doe jinne brij (kinderversje). Went ’t wegkebrij rent, has doe jinne leffel. Je bent een pechvogel. Wat d’r inne an d’r leffel is, is d’r angere an d’r sjtil. Men moet geen onderscheid maken, maar iedereen gelijk behandelen.

leffele ww leffelet, jeleffeld lepelen. Wat bis doe an ’t leffele? Ès doch durch! (gezegd tegen een trage eter). Trek kries doe ing jeleffeld. Dadelijk krijg je een draai om je oren.

leffelebred o [lef’felebred] (leffelebreer, leffelebredsje) lepelrek.

legke ww [leg’ke] laat, jelaad leggen. Heë laat hem de wöad óp de tsong.Hij legde hem de woorden in de mond. Iech lek ’t óp de trap, da broechs doe diech nit tse bukke. Ik leg het op de trap, dan hoef je je niet te bukken. Doa lek iech ing hank vuur in ’t vuur. Daar leg ik mijn hand voor in het vuur. Die hauw heë ziech jet óppen zie jelaad.Die had hij voor zichzelf apart gelegd. Iech lek, doe leks, heë/het lekt, vier legke, uur lekt, zie legke.

legke ww [leg’ke] ziech legke, ziech jelaad: gaan liggen. Went me wus dat me veul, da leët me ziech. Als je weet dat je gaat vallen, dan ga je liggen. Iech lek miech jet óp e oer. Ik ga even wat liggen. D’r wink lekt ziech. De wind gaat liggen. Me mós ziech nit ieëder oesdoeë, bis dat me ziech lekt. Je moet je niet uitkleden voor je naar bed gaat. Ziech jet hinger de oere legke.Zich iets in de oren knopen.

leibred o [lei’bred] (leibreer, leibredsje)  leiplank voor de kolen in de mijn.

leie ww [lei’e] leiet, jeleid leiden. Besser inne blinge leie, wie inne lame drage. De ene last is de andere niet.

leie ww [lei’e] loog/leiet, jeloage liegen. Doe kans veule dat heë leit. Je merkt dat hij liegt. Dem sjteet de moel noa ’t leie. Hij liegt vaak. Deë leit nog zierder wie d’r tsóg d’r Röadsjer berg aaf vieët.Hij is een aartsleugenaar. Wat wool iech noen nog zage in ’t leie? Wat wilde ik ook alweer zeggen? Ook: luje.

leimuedieg bw/bn [lei’muedieg] zwaarmoedig.

leirol v [lei’rol]  leirol; blok of in een constructie opgenomen rol of schijf, die gebruikt wordt om een touw of staaldraad in een bepaalde richting af te laten buigen.

leisjong m [lei’sjong]  (leisjong, leisjönke) leischoen.

leiwasser o [lei’wasser] leewater, vochtophoping in een gewricht.

lek bn/bw lek. Iech han inne lekke bank. Ik heb een lekke band. Heë hat miech d’r bank lek jesjtaoche. Hij heeft mijn band lek gestoken.

lekfietsje o [lek’fietsje] snoepgoed.

lekke ww [lek’ke] lekket, jelekd 1likken. Los miech ins an ’t ies lekke. Laat mij eens aan het ijsje likken. Mam, iech han honger! Lek zaots, da kries te óch doeësj. Vast antwoord als kinderen iets willen eten en moeder heeft geen zin of tijd om te koken. Mam ik heb honger. Lik zout, dan krijg je ook nog dorst! Lek miech an tèsj/in tèsj/de breer/am aasj/a moka/in d’r mouw jevótsd.Je kunt de pot op! Dat tsimmer ziet oes wie jelekd. Die kamer ziet er heel netjes uit. Jeliech vieë lekt ziech jeer. Soort zoekt soort. 2 lekken. ’t Daach hat jelekd. Het dak heeft gelekt.

lekker m [lek’ker] (lekkere, lekkersje) 1 tong. Deë hat inne faine lekker.Die heeft een mooie tong. 2 werktuig om de rand van de schoenzolen glad te maken.

lekker bn/bw [lek’ker] (lekkerder, lekkerste) lekker. Dat kink is e lekker dink. Dat is een lekker meisje. ’t Is hei lekker werm. Het is hier aangenaam warm.

lekkersjmekker m [lek’kersjmekker] (lekkersjmekkere, lekkersjmekkersje) fijnproefer. Mie broor is inne richtieje lekkersjmekker. Mijn broer is een echte fijnproever.

lekkertsank m [lek’kertsank] (lekkertseng, lekkertengs-je/lekkertsenke) lekkertand. Vier mósse diech dat lekkertsenke ins oestrekke.We moeten je zoetigheid verbieden.

lekkesj o [lek’kesj] lekkers, snoepgoed. De mam bringt jet lekkesj mit. Moeder neemt iets lekkers mee.

lekkiesj bn/bw [lek’kiesj] snoeplustig. Deë is nogal lekkiesj. Hij eet graag zoet.

lemmele ww [lem’mele] lemmelet, jelemmeld dralen, treuzelen, niet doordrinken.

lemmele ww [lem’mele] ziech, lemmelet ziech, ziech jelemmeld rekken (van stoffen). Deë sjtaof lemmelt ziech bij ’t drage.Die stof wordt wijder bij het dragen.

lemmeletieg bw/bn [lem’meletieg] landerig, rekkerig, lui, vervelend.

lendlieg bn/bw [lend’lieg] landelijk. Vier woeëne in ing lendlieje jeëjend. Wij wonen in een landelijke omgeving. Vier zunt lendlieg i-jerich.Wij zijn landelijk ingericht.

lengde v [leng’de] (lengdes, lengsje) lengte. Deë jong hat de lengde vuur ziene leëftsiet.Die jongen heeft de juiste lengte voor zijn leeftijd. Kunt ’t nit oes de lengde, da kunt ’t oes de breide. Gaat het niet links om, dan rechts om. Heë loog de lengde lank óppen eëd. Hij lag languit op de grond. In de lengde trekke. Onnodig rekken.

lenge ww [len’ge] lenget, jelengd langer maken, langer worden. De mouwe mósse jet jelengd weëde.De mouwen moeten wat langer worden gemaakt. Um Dreikönnegke lenge de daag inne hanesjrai.Rond Driekoningen worden de dagen telkens wat langer. Wen de daag aavange tse lenge, da vange ze óch aa tse sjtrenge. Als de daagjes lengen, gaan de nachtjes strengen.

lenglieg bw/bn [leng’lieg] langwerpig.

lenke ww [len’ke] lenket, jelenkd (be)sturen.

lenksjtang v [lenk’sjtang] (lenksjtange, lenksjtengsje) stuur van een fiets.

lepsj bn/bw 1 flauw, kinderachtig. Dóch nit zoeë lepsj. Doe niet zo flauw. 2 pips. Heë zoog lepsj oes. Hij zag er pips uit. Heë hauw lepsje oge. Hij had leepogen.

lepsje ww [lep’sje] lepsjet, jelepsjd slurpen, likken. D’r hónk lepsjet ’t janse kumpsje leëg. De hond likte het hele kommetje leeg.

lerm m lawaai. Maach nit zoene lerm. Maak niet zo’n herrie. Inne leëje derm maat vöal lerm. Hij rammelt van de honger.

lerme ww[ler’me] lermet, jelermdlawaai maken.

les v les. De les ópzage. De les opzeggen.

lèsje ww [lè’sje] lèsjet, jelèsjd lessen, blussen. D’r doeësj lèsje. De dorst lessen. Kalk lèsje. Kalk blussen.

lesse ww lesset, jelesd lessen. Rijlessen volgen.

lestieg bn/bw [les’tieg] (lestiejer, lestiegste) lastig. Dat is inne lestieje kroam. Dat is een lastige zaak. D’r Beët is inne lestieje patroeën. Bert is een moeilijke persoon. Doe bis miech lestieg. Je valt me lastig.

lets bw pas, onlangs, laatst. Iech han ’m lets nog jetróffe. Ik kwam hem laatst nog tegen. Tse jouwer lets dampet heë aaf. Eindelijk ging hij weg.

letste bn [lets’te] laatste. Dat woar de letste kier. Dat was de laatste keer. ’t Letste hemme hat jing tèsje.Je kunt niks meenemen na je dood. Heë wilt ummer ’t letste woad han. Hij wil altijd het laatste woord hebben. Doe leufs óch mit d’r letste kop. Je loopt op je laatste benen. Mit dem hat uur ’t letste end nog nit jezieë.Met hem krijgen jullie nog heel wat te stellen.

letter v [let’ter] (lettere, lettersje) letter. Deë kent jing letter zoeë jroeës wie ing kouw.

leuf m (leufe, leufje) loop. D’r leuf van ’t jeweer. De loop van het geweer. Óp leuf joa. Op de loop gaan.

leufer m [leu’fer] (leufere, leufersje) 1 hardloper. Dat is inne jouwe leufer. Dat is een goede renner. 2 zandloper. Vruier hauwe ze jing doeve-oere, doe moeët me inne jouwe leufer han.Vroeger bestonden geen duivenklokken, toen was men aangewezen op een goede zandloper. 3 loper. Went de könnejin kunt, da weëd d’r leufer oes-jelaad. Als de koningin op bezoek komt, wordt de loper gelegd. 4 slampamper. Dat is inne voele, verzaofe leufer. Dat is een luie, drinkende niksnut. Inne leufer maat ing leufesje. Als de man veel van huis is, wordt ook de vrouw uithuizig. 5 loper van het schaakspel.

leufesje v [leu’fesje] (leufesje, leufes-je) een vrouw die nooit thuis is, uithuizige vrouw. Ook: plenkesje.

leufetieg bn/bw [leu’fetieg] loops. Dat is ing leufetieje tieëf.Dat is een loopse teef.

leures m [leu’res] (leureze, leures-je) lange slungel, kwajongen, lange lul. Deë zingt miech doa ’t zivvesjtimmieg leures-je.Hij is dronken.

leurezerij v [leurezerij’] (leurezerije, leurezerijsje) kwajongensachtig gedrag.

leut v (leute, leutsje) peul. De mam kaocht hu leutetsoep. Moeder kookt vandaag soep van peultjes.

leute ww [leu’te] leutet, jeleut doppen. Eëtse en boeëne weëde jeleut. Erwten en bonen worden gedopt.

leviete mv [levie’te] In de uitdrukking: inne de leviete leëze. Iemand de les lezen.

lid o (lidsjere, lidsje) lied. Doa wees iech e lidsje va tse zinge. Daar weet ik alles van.

lidderlieg bn/bw [lid’derlieg] liederlijk, slordig.

liebe v [lie’be] liefde. Kunt d’r ermód in ’t hoes, vluugt de liebe de vinster oes. Als het moeilijk wordt, is de liefde ook problematisch. De liebe trukt, zaat ’t anger meëdsje, en doe kroefet ’t durch ing deurehek. Liefde overwint alle moeilijkheden.

liebe ww [lie’be] liebet, jeliebd liefhebben.

liebhaber m [lieb’haber] (liebhabere, liebhabersje) minnaar.

liebsje o [lieb’sje] liefje, minnares, lekker dier.

liech v (liecher, liechs-je) lijk. De liech loog óp d’r sjoof. Het lijk lag opgebaard. Heë hauw ing kluur wie ing liech.Hij zag lijkbleek. Deë jeet uvver liecher. Hij gaat over lijken. Tser liech róffe.Uitnodigen om een begrafenis bij te wonen.

lieche ww [lie’che] liechet, jelèche lijken. Die lieche ziech wie tswai drupe wasser. Ze lijken op elkaar als twee druppels water. Heë liecht ziene pap wie oes ’t jezich jesjneie. Hij lijkt perfect op zijn vader.

liechebred o [lie’chebred] (liechebreer, liechebredsje) lijkplank.

liechehuus-jeo [lie’chehuus-je] lijkenhuisje.

liechetsóg m [lie’chetsóg] (liechetsug, liechetsugs-je) lijkstoet.

liechewaan m [lie’chewaan] (liechewaans/liecheweëns, liecheweënsje) lijkwagen.

lieëf st m (lieëve, lieëfsje) leeuw. Heë bröllet wie inne lieëf. Hij brulde als een leeuw. Ook: lieëw.

lieëne ww [lieë’ne] lieënet, jelieënd lenen. Doe kans de sjoebkaar lieëne, mar verjès ’t tserukbringe nit. Je kunt de kruiwagen lenen, maar vergeet niet hem terug te brengen. Nieëkstens lieën iech diech de kats, die kunt vazelver tseruk. In het vervolg leen ik de kat aan je uit, die komt tenminste vanzelf terug. Jelieënd is nit jejeëve. Geleend is niet gegeven. Doe zits wie jelieënd (gezegd als iemand zich niet op zijn gemak voelt). Doe kans miech ing mark lieëne. Je kunt me gestolen worden.

lieënens bw In de uitdrukking: Um hauwens of um lieënens (de winst bij het knikkerspel houden of teruggeven).

lieët bn (lieëter, lieëtste) licht, gemakkelijk. Dat is zoeë lieët wie ing veer. Dat is zo licht als een veer. Vöal heng, lieët werk.Vele handen maken licht werk. Deë laant alles óp de lieëte kaar. Die neemt alles nogal gemakkelijk op. Wie lieët kunt e hoar in de bótter. Zo snel is er ruzie. Auw sjure brenne lieët. Oude mensen raken snel opgewonden. Dat is lieët jezaad, evvel nit lieët jedoa.Het is niet zo eenvoudig als gezegd.

lieëver st m [lieë’ver] (lieëvere, lieëversje) leeuwerik. D’r lieëver fleute losse. Goede sier maken. Ook: laudie(t).

lieëvere sl ww [lieë’vere] lieëveret, jelieëverd leveren. Deë lieëvert veëdieg werk. Hij maakt zijn werk goed af. Dat móts doe miech nit mieë lieëvere. Daar moet je me niet meer mee aankomen. Wens te miech in de jrane vils, da bis te jelieëverd. Als je in mijn handen valt, ben je nog niet gelukkig.

lieëw st m (lieëwe, lieëwsje) leeuw. Ook: lieëf.

lief sl o (liever, liefje) lichaam, lijf. Èse en drinke hilt lief en zieël tsezame.Door goed te eten blijft je humeur ook goed. Inne d’r doeëd óppen lief jage. Iemand laten schrikken. Ziech d’r doeëd óppen lief hoale. Ziek worden. Dem is d’r auwe daag a jen lief.Hij begint af te takelen. Ze hauwe jinne drueje vaam a jen lief. Ze waren door en door nat. Deë hat jing sjemde i jen lief. Die kent geen schaamte. Ziech d’r kletsj óppen lief hoale. Een flinke verkoudheid oplopen. Hod miech die sjtrabante va jen lief. Houd die deugnieten bij me weg. Heë leuft ziech ’t hats oes jen lief.Hij verricht heel veel werk. Heë jaapt ziech ’t hats oes jen lief. Hij blijft maar gapen. Heë likt miech a jen lief. Hij valt me tot vervelens toe lastig. Het woar mit lief en zieël d’rbij.Ze was er heel erg bij betrokken. Iech wees nit wat miech a jen lief is.Ik weet niet wat me mankeert. Jet óppen lief han.Iets onder de leden hebben. Deë hat d’r jek óppen lief. Hij weet van gekheid niet wat hij doet. Man en wief is ee lief, wief en man is ee jesjpan. Man en vrouw zijn één.

liefje st o [lief’je] (liefjer) lijfje, vest. ’t Is al herfs, doe móts e liefje aadoeë. Het is al herfst, je moet een vest aantrekken.

liefwèsj v [lief’wèsj] ondergoed.

lieje ww [lie’je] liejet/leet, jeleie lijden. Hoeëvaat liet pieng. IJdelheid moet pijn lijden. Besser ónreët lieje wie ónreët doeë. Liever onrecht verdragen, dan onrecht doen. Los dat zieë; dat kan heë vuur d’r däuvel nit lieje.Doe dat niet, hij kan het voor de duivel niet uitstaan.

lielieë sl v [lie’lieë] (lielieëns, lieliesje) lelie.

lielöcher mv [lie’löcher] pokputten.

liem sl m (liemer, liemsje) lijm. D’r sjtool is oes d’r liem.De lijm van de stoel houdt niet meer. Deë hat liem an de bóks. Hij blijft maar plakken.

liemduppe o [liem’duppe] (liemduppets, liemdupsje) lijmpot.

lieme st ww [lie’me] liemet, jeliemd lijmen.

liemele st ww [lie’mele] liemelet, jeliemeld foetelen bij het knikkerspel door de vinger te lang aan de knikker te houden.

liemrouw v [liem’rouw] (liemrui, liemruisje) lijmroede.

liemverf v [liem’verf] (liemverve, liemverfje) lijmverf.

liendere ww [lien’dere] lienderet, jelienderd lenigen, verzachten, verminderen. Die zaof zal de pieng waal lindere. Deze zalf zal de pijn wel verzachten. Ook: lindere.

lienedenser m [lie’nedenser] (lienedensere, lienedensersje) koorddanser (fig.).

lieng v (lienge, liengs-je) lijn, leidsel, riem. De wèsj hingt an de lieng. De was hangt aan de lijn. D’r hónk leuft an de lieng. De hond loopt aan de lijn/riem. De lieng van ’t peëd. Het paardenleidsel. Vier trekke an ing lieng. We trekken één lijn.

lienge o [lien’ge] linnen. Dat is sjterk lienge. Dat is sterk linnen.

lienge bn [lien’ge] linnen. E lienge beddóch. Een linnen bedlaken. D’r boer hauw inne lienge sjtuub aa.De boer droeg een linnen trui.

liengesjaaf o [lien’gesjaaf] (liengesjaver, liengesjèfje) linnenkast.

lienieë v [lie’nieë lienieëts, lieniesje) lijn, linie. I Roa leuft de Siegfriedslienieë. In Herzogenrath loopt de Siegfriedslinie.

lieniejaal o [lieniejaal’] (lieniejale, lieniejeëlsje) liniaal.

lienoalieg sl m [lien’oalieg] lijnolie.

lient o (lienter, lientsje) lint.

lientseeche o [lien’tseeche] (lientseecher, liensteechensje) litteken. Ook: littseeche.

lienzoam m [lien’zoam] (lienzöam, lienzöamsjer) lijnzaad.

lier st v (liere, liersje) 1 leer(tijd). Heë mós nog ee joar in de lier. Hij moet nog een jaar leren/op stage. Deë batraaf is bij d’r däuvel in de lier jeweë. Die deugniet is bij de duivel in de leer geweest. 2 les. Los diech dat ing lier zieë. Laat dit een les voor je zijn.

lier sl v lier (techn.).

lierares v [lierares’] (lieraresse, lierares-je) lerares.

lierbóch o [lier’bóch] (lierbucher, lierbuchs-je) leerboek. Wie oes ’t lierbóch. Volgens ’t boekje.

liere ww [lie’re] lieret, jelierd leren. Heë liert d’r jong ’t sjoestere. Hij leidt hem op tot schoenmaker. Weë dem jet wilt liere, deë mós vrug ópsjtoa. Wie hem iets wil leren, moet vroeg opstaan. Noeëd liert beëne. In nood beginnen mensen te bidden. Me is tse leëve nit tse aod um tse liere.Men is nooit te oud om te leren. Me weëd zoeë aod wie ing kouw en liert nog ummer tsouw.Je bent nooit te oud om te leren. Al doeëns liert me. Al doende leert men. Iech zal diech liere eppel tse sjtrietse. Ik zal je leren appels te stelen.

lierer m [lie’rer] (lierere, lierersje) onderwijzer, leraar. Häuts doe dieng aufjabe jemaad / häue vier ’t d’r lierer nit jezaad (uit een carnavalsliedje).

lierjeld o [lier’jeld] (lierjelder, lierjeldsje) leergeld. Hol doe diech ’t lierjeld tseruk. Jij hebt niks geleerd.

lierjoar o [lier’joar] (lierjoare, lierjöarsje) leerjaar.

lierjong m [lier’jong] (lierjonge, lierjöngsje) leerjongen. Me kan óch van inne lierjong jet liere. Je kunt van iedereen iets leren.

liermeester m [lier’meester] (liermeestere, liermeestersje) schoolmeester.

liersjoeël v [lier’sjoeël] (liersjoeële, liersjuelsje) leerschool, stageplaats. Doe bis kóm e bóksebee hoeëg en da bis doe al in de liersjoeël? Je bent nog maar heel klein en al op de basisschool? (vroeger: lagere school).

lies v lies. Iech han pieng in de lies. Ik heb pijn in de lies.

lies sl bn/bw (liezer, lieste) zacht. E ónjeluk sjlieëft lies. Een ongeluk zit in een klein hoekje.

lies sl v (lieste, lies-je) lijst. Heë sjteet óp ing lies vuur d’r jemeenderoad. Hij staat op een lijst voor de gemeenteraad. De tapieët mit ing lies aaf zetse. Het behang van een lijst voorzien. De lies van ’t bild is kapot.De lijst van het schilderij is kapot. Inne jód óp de lies han. Iemand goed kunnen hebben.

liester v [lies’ter] (liestere, liestersje) lijster.

lietanij v [lietanij’] litanie. Vier hant de lietanij van alle hillieje jebeënd. We hebben alle heiligen aangeroepen. Doa kunt e werm mit de janse lietanij.Daar komt hij weer met zijn hele litanie.

lieter m [lie’ter] (lietere, lietersje) liter.

lietie o [lie’tie] In de uitdrukking: Doe has ’t lietie. Je bent niet goed wijs.

lieverkóch m [lie’verkóch] (lieverkuch, lieverkuchs-je) peperkoek. ’t Jieëft nit alle daag lieëverkóch. Het is niet alle dagen feest.

lieze-ai o [lie’ze-ai] (lieze-aier, lieze-aisje) windei.

ligke ww [lig’ke] loog, jeleëje liggen. Dat likt dri/draa. Dat is mogelijk. Dat likt miech sjwoar óp d’r maag. Dat ligt me zwaar op de maag. ’t Vuur likt doa wie inne doeë hónk.Het vuur wil niet branden. Iech han ’t woad óp de tsong ligke. Het woord ligt me voor op de tong. Wie me ziech ’t bed maat, zoeë kunt me tse ligke.Wat men zaait, zal men oogsten. Wat me nit heëve kan, mós me ligke losse.Je moet niet te veel hooi op je vork nemen. Dem los iech links ligke. Die laat ik links liggen. Doa likt miech nuus aa jeleëje.Dat interesseert me niet. Óp ’t meusjebendsje ligke.Op het kerkhof liggen. Óp d’r sjoof ligke. Opgebaard zijn. Die ligke ónger ing dekke. Dat zijn twee handen op één buik. Deë likt d’r janse daag in de wieëtsjafte. Die is altijd dronken. Reur miech nit aa, da has te jeleëje. Raak me niet aan, anders sla ik je tegen de vlakte. Die ligke mit jidderinne uvverhoof. Ze hebben met iedereen ruzie.

limmenaad m [limme’naad] limonade. De kinger kroge allenäu e jlaas limmenaad. De kinderen kregen allemaal een glas limonade.

limmenadejlaaso [limme’nadejlaas] (limmenadejlazer, limmenadejleës-je) limonadeglas. Hat uur limmenadejlazer jenóg vuur ‘t kingerfes? Hebben jullie limonadeglazen genoeg voor het kinderfeest?

limmenadeflesj v [limme’nadeflesj] (limmenadeflesje, limmenadeflesj-je) limonadefles. Has doe nog leëg limmenadeflesje? Heb jij nog lege limonadeflessen?

lindere ww [lin’dere] linderet, jelinderd lenigen, verzachten, verminderen. Die zaof zal de pieng waal lindere. Deze zalf zal de pijn wel verzachten. Ook: liendere.

linderoeng v [lin’deroeng] (linderoenge, linderuungs-je) leniging, verzachting.

ling v (ling, lings-je) linde. ’t Kapelsje sjtong ónger ing auw ling. Het kapelletje stond onder een oude linde.

linge mv [lin’ge] lenden(en). Heë troan hem in de linge.Hij trapte hem in de lendenen.

lingeblui v [lin’geblui] lindebloesem. Va lingeblui maat me tieë. Van lindebloesem maakt men thee.

lingelaam bn/bw [lin’gelaam] doodmoe, kapot, gammel. Deë sjtool, die kaar is lingelaam. Die stoel, die kar is gammel. Iech sjleef miech lingelaam.Ik sleep me kapot.

lingetieë m [lin’getieë] lindenthee.

links bn/bw links (linker, linkste). Heë kiekt mit ’t linker oog in ’t reëter westetèsj-je. Hij kijkt naar de Klundert of Willemstad in brand staat. Heë is hu mit ’t linker bee oes jen bed kómme. Hij is vandaag met het verkeerde been uit bed gestapt. Doe weëds mit de linker hank verwaad. Gezegd wanneer iemand niet op de afgesproken tijd komt. Va links noa reëts jeet de kaffieë-mölle. Aftellen in de richting van de wijzers van de klok. Doe has d’r rok, de zökke links aa. Je draagt de sok, de jas binnenstebuiten. Dem los iech links ligke. Hem laat ik links liggen. Deë is links i-jehange. Die spoort niet goed.

linkspoeët m [links’poeët] (linkspuet, linkspuetsje) linkshandige.

lip v (lippe, lipje) lip. Iech han ’t óp de lippe, mar iech kan ’t nit oesbringe. Het ligt me op de tong, maar ik kan het juiste woord niet vinden. Heë hat d’r doeëd óp de lippe. Hij is lijkbleek. Deë hat de lippe bis óppen sjong hange.Hij heeft een gezicht als een oorworm.

lit o (lidder, litje) licht. Doe sjtees miech in ’t lit. Je staat in het licht. Don ’t lit aa, da zient vier wat vier zage.Gezegd als er te lang in het donker wordt gepraat. Heë junt miech nit ’t lit in de oge. Hij gunt me het licht in de ogen niet. Het sjteet in e sjwats lit. Zij staat niet al te gunstig bekend. Deë sjuit ’t lit. Hij schuwt het licht. Wat deë oessjpoeëkt kan ’t (dages)lit nit verdrage. Wat hij doet kan het daglicht niet verdragen. Doa jeet miech e lit óp. Daar gaat mij een lichtje op. Dat is ing jroeëse luet en winnieg lit. Hij heeft een grote mond, maar weinig hersens. Jonk lit. Wassende maan. Vol lit. Volle maan. Aod lit. Afnemende maan. Jónk lit bringt anger weer. Bij wassende maan verandert het weer. De winktersjavouwe móts te mit jónk lit zieëne. De wintersavooienkool moet je zaaien met wassende maan.

Litmisv [Lit’mis] ook Littemis Maria-Lichtmis (2 februari). Wen um Litmis de zon in de keëtse sjiengt, da mós d’r sjieëfer de ótse verware. Als op Maria- Lichtmis de zon schijnt, moet de herder zuinig zijn met zijn voer, want dan komen er volgens het volksgeloof nog veel winterse dagen. Litmis hel en kloar jieëft e jód joar. Is het met Maria Lichtmis helder weer, dan komt er een goed jaar. Mit Litmis weëd ’t werm jód, dan leët de hon en kaoft de kouw. Na Maria-Lichtmis wordt het voor de boer financieel wat gemakkelijker.

litsj v (litsje, litsj-je) 1 zelfkant van elk weefsel. D’r sjnieder sjniet de litsj van d’r sjtaof. De kleermaker knipt de zelfkant van de stof. 2 stootband. D’r sjnieder zetst nui litsj an de bóksepiefe. De kleermaker zet nieuw stootband aan de broekspijp. Inne an de litsj joa. Iemand het vuur aan de schenen leggen.

litsjui bw/bw [lit’sjui] lichtschuw.

littseeche o [lit’tseeche] (littseechens, littseechensje) litteken. Ook: lientseeche.

loa bn (loader, loatste) lauw. ’t Beer is loa. Het bier is lauw. ’t Is hu loa weer. Het is vandaag drukkend weer.

löaf bn In de uitdrukking: löaf sjiech  verplichte verlofdienst.

loag v (löag, löags-je) 1 laag. ’t Likt ing dikke loag sjnei. Er ligt een dik pak sneeuw. 2  steenkoollaag.

löan m (löane, löansje) penis; nietsnut.

löave ww [löa’ve] löavet, jelöafd  verplicht niet werken (wegens overproductie).

löbbes m [löb’bes] (löbbeze, löbbes-je) lobbes; vlegel. Deë löbbes doogt vuur d’r däuvel nit. Die vlegel wil voor de duvel niet deugen.

lodder o [lod’der] (loddere, löddersje) slordige, soms brutale vrouw, sloerie. Hod diech an dat lodder nit óp. Trek je van die sloerie niets aan. Die vrauw is e erm lodder. Die vrouw is een arme stakker.

loeder sl o [loe’der] (loedere, ludersje) loeder. Dat is e loeder van e wief. Dat is een helleveeg.

loela o [loela] (loelaats, loeleësje) slet.

loeëd o lood, schietlood, gewicht. Dat sjteet oes ’t loeëd. Dat staat niet loodrecht. Oes ’t loeëd vare. Van de juiste richting afwijken. Bring dat werm in ’t loeëd. Breng dat in orde. Heë is jans oes ’t loeëd.Hij is helemaal in de war. Doa leuft hem ’t loeëd aaf.Gezegd van iemand die ratelt. E loeëd jeluk is mieë weëd wie hónged pónk versjtank. Geluk is meer waard dan verstand. Zetst uuch um, de mam hat e loëed óp de Wórm jedoa. Humoristisch gezegde als de koffie heel erg slap is.

loeëdreët bn loodrecht.

loeëdwies o[loeëd’wies] loodwit; giftige loodverbinding, die als wit pigment wordt gebruikt.

loeën m (loeëne/luen, luensje) loon. Vier mósse ’t ós óp e kling luensje doeë.Wij moeten leven van een karig loon. Ing jouw kaos is d’r haove loeën.Goed eten is de halve beloning.

loeëndaag m [loeën’daag] (loeëndaag, loeëndeëgs-je) loondag.  Óp de koel woar vruier drei moal loeëndaag in d’r mond: tswai moal absjlaag en eemoal oes-jank. Op de mijn was vroeger drie keer uitbetaling per maand: twee keer voorbetaling en één keer eindafrekeing.

loeëne ww [loeë’ne] lonen. Jod zal ’t uuch loeëne. God zal ’t u lonen. Dat loeënt ziech nit, Dat loont de moeite niet.

loeënhal v [loeën’hal] (loeënhalle, loeënhelsje)  hal waar het loon werd uitbetaald.

loeëp v (loeëpe, luepsje) schepkan met steel. Krieg miech ing loeëp puts oes de baar. Schep eens een lepel water uit de kan. Veelal werd een pollepel als loeëp gebruikt.

loeës bn/bw (loeëzer, loeëste) slim, verstandig. Dat is e loeës keëlsje. Dat is een slim ventje. Doa kriet jee kristemiensj loeës oes/ doa kriet d’r däuvel jinne loeës oes. Daaruit wordt niemand wijs. Heë is loeës óp zieng maneer. Hij is slim op zijn eigen manier. Dat is inne loeëze jek. Hij is niet zo gek als hij er uitziet. E loeës hönsje leët óch al ins in de brennissele. Iedereen laat wel eens een steek vallen. Jekke mene, loeëze dinke. Gekken menen, slimmerikken denken na. Inne jek kan mieë vroage wie tsing loeëze kanne beantwoade. Een gek kan meer vragen dan tien slimmerikken kunnen beantwoorden. Heë is nit jek, evvel inne loeëze ziet angesj oes. Hij is niet gek, maar een slimmerik ziet anders uit. Ing loeës hon leët nit alle aier in ee nès. Men moet niet alles op één kaart zetten. Weë loeës is, hingt nit alles an inne naal. Wie slim is, zet niet alles op één kaart.

loeët sl v (luet, luetsje) lucht. D’r daag kunt in de loeët.De dag breekt aan. De loeët is dik va reën, sjnei. De lucht wijst op regen, sneeuw. Heë sjtooch d’r vinger i jen loeët. Hij stak zijn vinger op. ’t Hingt jet i jen loeët. Er staat ons iets te wachten. E laoch i jen loeët kieke.Voor zich uit staren. Heë hool d’r voeëjel i jen loeët. Hij hield de vlieger op. E laoch in loeët treëne.Naast de bal trappen. E laoch in loeët sjpringe. Een vreugdesprongetje maken.

loeëts bw (loeëtser, loeëtste) luchtig. ’t Broeëd, d’r kóch is loeëts jebakke. Het brood, de cake is luchtig. Dat meëdsje hat inne loeëtse jank. Dat meisje heeft een soepele tred.

loekas m [loe’kas] hoofd van jut. Óp d’r loekas houwe. Op het hoofd van jut slaan.

loeks bn/bw (loekser, loekste) luxe. Dat is poere loeks. Dat is pure luxe.

loeks-auto m [loeks-auto] loeks-autoos, loeks-auteusje) personenwagen.

loekse ww [loek’se] loekset, jeloeksd aftroggelen. Ze hant hem ’t jeld oes jen tèsj jeloeksd.Ze hebben hem het geld afgetroggeld.

loela o [loe’la] (loelaats, loeleësj-je) allemansmeisje, meisje van losse zeden.

loemel m [loe’mel] (loemele, lumelsje) vod. ’t Hingt inne loemel vuur de zon. De lucht is betrokken. Dat meëdsje kleit in e lumelsje. Dat meisje kan alles aantrekken/Dat meisje ziet nog mooi uit in vodden.

loemelekaar v [loe’melekaar] (loemelekare, loemelekeersje) wagen van de voddenman.

loemelekeël m [loe’melekeël] (loemelekeëls, loemelekeëlsje) voddenkoopman. Iech jef diech an d’r loemeleman / iech wil diech nit mieë han. Ik geef je aan de voddenman, ik wil je niet meer hebben (plaagversje). Ook: loemeleman, loemelekrieëmer.

loemelekis v [loe’melekis] (loemelekiste, loemelekis-je) voddenkist, lakenkist; humoristisch voor bed. Iech kroef in de loemelekis. Ik ga naar bed.

loemelekrieëmer m [loe’melekrieëmer] (loemelekrieëmere, loemelekrieëmersje) voddenkoopman. Ook: loemeleman, loemelekeël.

loemeleman m [loe’meleman] (loemelelu/loemelemander, loemelemensje) voddenkoopman. Iech jef diech an d’r loemeleman, iech wil diech nit mieë han. Ik geef je aan de voddenman, ik wil je niet meer hebben (plaagversje). Ook: loemelekeël, loemelekrieëmer.

loemeletieg bw/bn [loe’meletieg] zeer slordig gekleed. Heë leuft loemeletieg rónk. Hij loopt er slonzig bij. Ing loemeletieje bóks.Een zeer slordige broek.

loemeletrieng v [loe’meletrieng] (loemeletrienge, loemeletriengsje) slordig gekleed vrouwspersoon, scheldwoord.

loemelewoag v [loe’melewoag] (loemelewoage, loemelewöagsje) voddenweegschaal, unster.

loer v loer. Óp de loer sjtoa. Op de uitkijk staan.

loerdaag m [loer’daag] de twaalf dagen vanaf Tweede Kerstdag tot en met Driekoningen. Volgens het volksgeloof voorspelt het weer van 26 december dat van januari; van 27 december dat van februari enz.

loere ww [loe’re] loeret, jeloerd loeren, gluren. Óp inne loere. Iemand in de gaten houden. Doa loer iech al lang noa. Daar heb ik al lang naar uitgekeken.

loerjeëjer m [loer’jeëjer] (loerjeëjesj, loerjeëjersje) stroper.

loes sl v (luus, luus-je) luis. Dem is ing loes uvver de leëver jekraofe.Hij is slecht gehumeurd. Heë hat ing loes in ’t oer. Hij hoort niet goed of wil het niet horen. Zoeë plat wie ing loes.Zo plat als een luis.

loesj m (luusj, luusj-je) niet gesloten kool. ’t Kappes weëd nuus, ’t zunt allemoal luusj.De kool groeit niet, hij gaat niet open.

loesj m (loesje, luusj-je) achterbaks iemand. Mit deë loesj wil iech nuus tse doeë han. Met die linkerd wil ik niks te maken hebben.

loesje ww [loe’sje] loesjet, jeloesjd iemand een pak slaag geven. Wens te nit braaf bis, kries te ze jeloesjd. Als je niet braaf bent, krijg je een pak slaag.

loesjhód m [loesj’hód] (loesjhud, loesjhudje) flaphoed.

loeskamp sl m [loes’kamp] (loeskem, loeskemsje) luizenkam.

loestere ww [loes’tere] loesteret, jeloesterd luisteren, gehoorzamen. Heë loestert wie inne keëvelink. Hij spitst zijn oren. Dat kink loestert nit. Dat kind gehoorzaamt niet. Miene hónk loestert ummer, wen iech zaan: ‘Kuns te of kuns te nit’, da kunt e of kunt e nit. Mijn hond gehoorzaamt altijd. Als ik zeg: kom je of kom je niet, dan komt hij of komt niet (ironisch).

loestervink v [loes’tervink] (loestervinke, loestervinks-je) luistervink. Besser inne sjpitsboof an de klink wie ing loestervink.Liever een dief aan de deur dan een luistervink.

loestieg bw/bn [loes’tieg] lustig, vrolijk. Hei sjpille de loestieje moeziekante. Hier spelen de vrolijke muzikanten, hier is een huishouden van Jan Steen. Loestieg jeleëfd en zieëlieg jesjtórve, is d’r duvel de rechnoeng verdórve. Vrolijk geleefd en zalig gestorven, zo wordt de duivel de rekening bedorven.

loeter bw [loe’ter] zuiver, slechts, altijd. Dat is loeter jood. Dat is een zuiver goud. Dat is loeter lueje. Dat zijn alleen maar leugens. Hei woeëne loeter jouw lu.Hier wonen alleen maar goede mensen. Deë is loeter an ’t laache. Hij lacht voortdurend.

loetsj v speen. Jef ’t kink de loetsj, dan is ’t sjtil. Geef het kind de speen, dan is het rustig.

loetsje ww [loetsje] loetsjet, jeloetsjd zuigen, likken. An d’r doem loetsje. Duimen. Los miech ins loetsje. Laat mij eens likken.

loewe ww [loe’we] loewet, jeloed luiden. De klokke loewe vuur de mès. De klokken luiden voor de mis. ’t Loet tsem doeëd, ’t loet tsem jraaf | iech wèsj miech alle vratsele aaf. Spreuk bij het afbidden van wratten. Has doe nog nuus hure loewe? Heb je nog niets horen verluiden?

loeze ww [loe’ze] loezet, jeloesd 1 luizen, krabben. Wen de honder ziech loeze, da kunt reën. Als de kippen zich krabben dan komt regen. 2 foppen Los diech nit loeze. Laat je niet beetnemen. Die hant miech drin jeloesd.Ze hebben me erin laten luizen.

loezieg bw/bn [loe’zieg] rot, luizig. Vuur de paar loezieje tsents. Voor die paar rottige centen.

loezetieg bw/bn [loe’zetieg] luizig, rot. Doa zint die ziech an ’t sjtrieje vuur die paar loezetieje fennegke. Daar maken ze ruzie voor de paar rottige centen. Die loezetieje boechpieng. Die rotte buikpijn.

lóf v (lufte, lufje) lucht. Doe has jing lóf in de beng. Je hebt geen lucht in de banden. Hei is jouw lóf.Hier is het goed toeven. Hei is sjleëte lóf.Het stinkt hier, het is hier niet pluis. Hei is vuchtieje lóf. Hier wordt flink gedronken. Dem jeet de lóf oes a) hij raakt buiten adem. b) hij gaat financieel achteruit. Iech jon e bis-je lóf sjnappe. Ik ga wat verse lucht happen. Maach deë erme keel jet lóf. Geef die arme kerel wat lucht. Jet lóf maache. De ramen openzetten, luchten.

lófballong v [lóf’ballong] (lófballongs, lófballöngs-je) luchtballon.

lófbuks v [lóf’buks] (lófbukse- lófbuks-je) windbuks.

lofe ww [lo’fe] leef/lofet, jelofe lopen. Heë leuft ziech ’t hats oes jen lief. Hij loopt als een gek. Heë leuft ziech de bee ónger de kónk oes. Hij blijft niet stil zitten. Heë leuft hals uvver kop. Hij haast zich. Heë jong lofe. Hij ging aan de haal. Los dem mar lofe, deë wees wat heë deet. Laat hem maar begaan, hij weet wat hij doet. Me mós jidderinne lofe losse vuur wat heë is. Iedereen moet zijn gang kunnen gaan. Heë leuft in ’t hónged. Hij telt niet mee. Het is langs de sjoeël jelofe.Zij heeft gespijbeld. Bis doahin leuft nog vöal wasser de baach aaf. Dat duurt nog lang. Miech leuft de naas. Mijn neus loopt. Die tswai lofe tsezame, mitee. Ze hebben een relatie. Dat jeld jeet miech nit lofe. Ik durf hem het geld best te lenen. Deë leuft neëver de sjong. Hij is erg verwaand.

lofe bw/bn [lo’fe] lopend. ’t Kink hat lofe oere. Het kind heeft looporen.

loferijv [loferij’] (loferije, loferijsje) geloop, drukte. Hod diech droes, da kries doe óch jing loferij. Bemoei je er niet mee, dan krijg je ook geen gedoe.

lófhammer m [lóf’hammer] (lófhammere, lófhemmersje) pneumatische hamer.

lóflamp v [lóf’lamp] (lóflampe, lóflempsje) persluchtlamp.

lófpómp v [lóf’pomp] (lófpómpe, lófpumpsje) fietspomp.

lófreur o [lóf’reur] (lófreure, lófreursje) luchtbuis.

lófsjaat m [lóf’sjaat] (lófsjate, lófsjeëtsje)  luchtschacht.

lófsjlang v [lóf’sjlang] (lófsjlange, lófsjlengsje) luchtbuis.

lófsjloech m [lóf’sjloech] (lófsjluuch, lófsjluuchs-je) luchtslang.

lófsjtiejer m [lóf’sjtiejer] (lófsjtiejere, lófsjtiejersje)  opzichter, belast met de ventilatie.

lófsjtrek v [lóf’sjtrek] (lófsjtrekke, lófsjtreksje) luchtgalerij.

lok v (lokke, löks-je) haarlok. Heë hat d’r kop vol lokke. Hij heeft krulhaar.

lokaal o [lokaal’] (lokale, lokeëlsje) verenigingslokaal, café. De harmonie is van lokaal verenderd. De harmonie heeft een nieuw verenigingslokaal.

lokke ww [lok’ke] lokket, jelokd lokken. Auw höng lokt me nit mit inne aafjeknaagde knaok. Een doorgewinterd iemand vangt men niet met loze beloften. Inne oes de kuel lokke. Iemand uit z’n tent lokken.

lokker bw/bn [lok’ker] los, luchtig. Los ’t zeel jet lokker. Laat het touw wat vieren. D’r kóch is lokker. De cake is luchtig.

lokkesjier v [lok’kesjier] (lokkesjiere, lokkesjiersje) krultang.

lokkieg bw/bn [lok’kieg] gekruld. Zie hat lokkieg hoar. Ze heeft krullend haar.

lokmarsj m [lok’marsj] (lokmarsje, lokmersj-je) trommelsolo als inleiding tot de mars van de harmonie.

lokvoeëjel m [lok’voeëjel] (lokvuejel, lokvuejelsje) lokvogel.

lómp m (lómpe, lumpsje) lomp, schurk.

lómpe losse ww [lóm’pe losse] ziech, loos ziech lómpe, ziech losse lómpe zich laten kennen, zich in de kaart laten kijken Los diech nit lómpe! Laat je niet kennen! Iech los miech nit lómpe en jef óch ing röngde. Ik laat me niet kennen en geef een rondje.

lómpebajaasj v [lóm’pebajaasj] gespuis, afschuim.

lómpepak o [lóm’pepak] (lómpepakker, lómpepeks-je) asociaal volk.

lómperij v [lomperij’] (lómperije, lómperijsje) bedrog. Kómpenij en lómperij junt jeer tsezame. In groepsverband komt men gemakkelijker tot gemene streken.

lómpieg bw/bn [lóm’pieg] (lómpiejer, lómpiegst) waardeloos. Bring diech nit um vuur die paar lómpieje euro’s. Maak geen halszaak van dat kleine bedrag. Ook: lómpetieg.

lómpetieg bw/bn [lóm’petieg] (lómpetiejer, lómpetiegst) waardeloos. Doe benums diech lómpetieg.Je gedraagt je waardeloos. Ook: lómpieg.

lómpzak m [lómp’zak] (lómpezek, lómpezeksje) gemene vent.

long v (longe, löngs-je) long. Heë hat ’t óp de longe. Hij heeft een aandoening aan de longen. Me böakt ziech de longe oes jen lief. Men schreeuwt heel erg.

lónke ww [lón’ke] lónket, jelónkd lonken. Deë koetnelles lónkt óch al noa meëdsjere. Dat jongetje flirt ook al met de meisjes.

loof m (leuf, leufje) loop. In d’r loof van ’t joar. In de loop van het jaar. D’r loof van ’t jeweer. De loop van het geweer.

loofjong m [loof’jong] (loofjonge, loofjöngsje) loopjongen. Meens doe iech wuur diene loofjong? Ik ben toch niet jouw bediende!

looflamp v [loof’lamp] (looflampe, looflempsje) looplamp.

loom bn/bw (lomer, loomste) loom. Iech wees nit wat an miech is, iech veul miech hu zoeë loom.Ik weet niet wat met me aan de hand is, maar ik voel me vandaag zo loom.

loozjement [loo’zjement] (loozjemente, loozjementsje) logement.

loozjie o [loozjie’] logies.

lós v (luste) lust, zin. Iech han lós óp ing tas kaffieë. Ik heb zin in een kopje koffie.

los bn/bw (losser, loste) los. Tse los bingt nit, tse vas hilt nit. Een binding aan een persoon, moet noch te los, noch te vast zijn. Doa woar jet los! Daar was wat gaande! Doa woar d’r däuvel los.Daar stond de tent op de kop. Deë is jet los in de moel. Hij is brutaal. Heë is werm los.Hij is weer op vrije voeten. Doe has d’r kop los. Je bent niet goed wijs. Voorts veel samenstellingen zoals losbinge, loskrieje, losmaache, losriese, lossjroeve, losknubbe.

lösje ww [lö’sje] lösjet, jelösjd blussen. D’r brank lösje. Het vuur blussen. Went auw sjure brenne, dan is ’t sjleët lösje. Als oude mensen verliefd worden, dan is het moeilijk het vuur te blussen.

lösjblad o [lösj’blad] (lösjblaar, lösjbledsje) vloeiblad.

lösjer m [lö’sjer] (lösjere, lösjersje) vloeirol.

losknubbe ww[los’knubbe] knubbet los, los-jeknubd losknopen. D’r sjlaag van de bóks losknubbe.De broekklep losknopen.

losse ww [los’se] loos/losset/lees, jelosse laten. Los hem jeweëde. Laat hem maar begaan. Het loos inne keëk. Zij gaf een gil. Los de vingere d’rva. Blijf met je vingers ervan af. Doa hat d’r sjriener ’t laoch jelosse!Daar is de deur! Heë loos jee jód hoar a hem. Hij liet niets van hem heel. Dat los iech nit óp miech zitse. Dat laat ik niet rusten. Heë lieët Jod inne jouwe man zieë. Hij gelooft het wel. Het lieët Herjods wasser uvver Herjods leem lofe. Zij laat Gods water over Gods akker vloeien. Los koad aaf, d’r voeëjel sjteet. Laat maar gaan, ’t gaat goed. Los zitse, iech betsaal. Laat zitten, ik betaal. Heë loos ziech dat nit aajoa. Hij liet het niet op zich zitten. Dat lieët ziech hure. Dat is goed nieuws. Iech mós miech dat ins durch d’r kop joa losse. Daar moet ik eens goed voor gaan zitten. Los deë auwe man jeweëde, heë hat jlaas in tèsj. Laat die oude man met rust, hij kan niet veel hebben.

lot v (lotte, lötsje)  ventilatiebuis.

lottebank m [lot’tebank] (lottebeng, lottebenksje)  ijzeren band om ventilatiebuizen met elkaar te verbinden.

lotteruester m [lot’teruester] (lotteruestere, lutteruestersje) ventilatierooster.

lottetoer m [lot’tetoer] (lottetuur, lottetuursje) reeks ventilatiebuizen.

lotteventielator m [lot’teventielator] (lotteventielatore, lotteventieletersje)  ventilator.

lover o [lo’ver] afgevallen bladeren.

lu st mv (luutsjer) lui, mensen. Jong lu kanne sjterve en auw lu mósse sjterve. Jonge mensen kunnen sterven en oude mensen moeten sterven. Deë kent jing kling lu mieë.Hij kijkt op gewone mensen neer. Me verziet ziech nit mieë wie an de lu. Je kunt je lelijk vergissen in de mensen. Jekke zint óch lu. Ook gekken zijn mensen. ’t Is jee jeld mieë ónger de lu.Het is crisis. Deë bekker hat vöal ónger de lu hange. Die bakker heeft veel geld uitstaan. Kóm, jank mit; heem sjterve de mieëtste lu. Ga mee uit, thuis sterven de meeste mensen. Me kan de lu waal vuur d’r kop kieke, mar nit drin. Je kunt de mensen wel voor de kop kijken, maar niet erin. Dat zint jezèse lu. Die mensen zijn van een betere stand. Zoeë vroagt me de lu oes. Afwijzend antwoord als iemand teveel vraagt.  ’t Jeet a lu en nit a koale. De lift vervoert personen en geen kolen. ’t Zint mar erm luutsjer. Het zijn maar zielige mensen. Tant Biela woar in e heem vuur auw luutsjer. Tante Biela was in een tehuis voor oude mensen.

lue st ww luet, jelued solderen. Vruier trókke de kesselflikkere rónk um bij de lu de kessele en panne tse flikke en tse lue. Vroeger trokken de ketellappers rond om de ketels en de pannen bij mensen thuis te repareren en te solderen.

lueboots m [lue’boots] (luebeuts, luebeuts-je) soldeerbout.

lueje v [lue’je] (lueje/luejens, luejensje) leugen. Deë is nit van de ieësjte lueje jesjtórve, jebasjte. Die liegt regelmatig. Va hure zage kómme de lueje in de welt. Roddel is meestal gelogen. Doa sjtikt jing lueje hinger. Dat is echt waar. Dem han iech al ins dökser óp ing lueje trappeerd. Die heb ik vaker op leugens betrapt.

luejebok m [lue’jebok] (luejebök, luejeböks-je) leugenaar.

luejeneer m [lue’jeneer] (luejeneësj, luejeneërsje) leugenaar.

luelamp v [lue’lamp] (luelampe, luelempsje) soldeerlamp.

luer m (luersj, luersje) looier.

luesj hónk m [luesj honk’] (luesj höng) hond van de leerlooier. Deë is bekank(d) wie luesj hónk.Hij is bekend als de bonte hond.

luet sl v (luete, luetsje) 1 lantaarn, licht. Doa jeet miech ing luet óp. Daar gaat mij een lichtje op. Doe bis ing sjleëte luet. Je staat me in het licht. Deë is evvel óch jing luet. Hij is ook geen slimmerik. 2  lamp van de mijnwerker.

luete sl ww [lue’te] luetet, jeluet licht geven, bijlichten.

luete ww[lue’te] luetet, jeluet erwten of bonen doppen.

lueter m [lue’ter] zeepsop. De sjting mit lueter sjroebe. De stenen met zeepsop reinigen. Iech han de wèsj in d’r ieësjte lueter. De was staat in de vóórwas. D’r tswaide lueter. Hoofdwas.

lueter m [lue’ter] (luetere, luetersje) (kroon)luchter.

luetere ww [lue’tere] lueteret, jelueterd schuimen. Sjwatse zeef luetert jód.Groene zeep schuimt goed. Reënwasser luetert besser wie kranewasser. Regenwater schuimt beter dan kraanwater.

luetsin m [lue’tsin] soldeersel.

lueze ww [lue’ze] luezet, jeluesd 1 losmaken. Die vrijmarke lues iech ummer; die zunt jeld weëd.Die postzegels maak ik altijd los; die zijn geld waard. 2 verdienen. Los deë erme sjloeker óch jet lueze. Laat die arme hals ook wat verdienen. Iech han hu nog jinne euro jeluesd. Ik heb vandaag nog geen euro gebeurd. E tsógkeëtsje noa Oche lueze. Een tramkaartje naar Aken nemen. 3 oplossen. Wils te miech dat röadselsje ins lueze? Wil je me dat eens verklaren?

lueze ww [lue’ze] ziech, luezet ziech, ziech jeluesd losraken, loskomen. Inne sjtee in de moer hat ziech jeluesd. Een steen in de muur is los. D’r sjnóp hat ziech jeluesd. De hoest zit niet meer vast.

lufte ww [luf’te] luftet, jeluft luchten. Iech mós de tsimmere ins lufte. Ik moet de kamers eens luchten.

luftieg bw/bn [luf’tieg] (luftiejer, luftiegste) luchtig. Inne luftieje antsóg.Een luchtig kostuum.

luje st ww [lu’je] loog/lujet, jeloage liegen. Deë luugt wie inne doeëdetseddel. Die liegt of het gedrukt staat. Deë luugt wie jedrukd. Die liegt alsof het gedrukt staat. Dat is vuur Jod jeloage! Dat is gelogen, zo waar er een God is. Dat is jesjtónke en jeloage. Daar is geen woord van waar. Weë luugt, deë bedruugt. Wie liegt, die bedriegt ook. Dem sjteet de moel noa ’t luje. Hij liegt vaak en gemakklijk. Nurjens luje is besser wie uvveral de woarheet zage.Nergens liegen is beter dan overal de waarheid zeggen. Weë zeët dat heë tse leëve nit jeloage hat, deë luugt. Wie zegt dat hij nooit liegt, liegt. Dat kan me ziech an de vunnef vingere aaftselle, dat dat jeloage is. Je kunt er van uitgaan dat het gelogen is. Ook: leie.

lukke ww [luk’ke] lukket, jelukd lukken. Dat kan d’r betste lukke. Dat kan de beste overkomen. Dat kan lukke mit dat bukke. Gezegd als iemand een wind laat. Wilt ’t nit lukke? Dat lukt ónger hónged nog nit inne. Wil het niet lukken? Daar slaagt nog niet één procent in.

lummel sl m [lum’mel] (lummele, lummelsje) lummel. Doe bis inne lummel van inne jong. Je bent een brutaal joch. Doe zusse lummel. Kooswoord.

lummelij v [lummelij’] (lummelije, lummelijsje) streken. Los die lummelij zieë. Haal geen kattenkwaad uit.

lurer m [lu’rer] (lurere, lurersje) gluurder.

luuster m [luus’ter] luster. Heë hat ’t luustere zommerwöapje aa. Hij draagt het lusteren zomerhemd.

luusj sl m riet. An d’r Kraneweier sjteet vöal luusj. Aan de vijver staat veel riet.

luusjhönsje o [luusj’hönsje] (luusjhönsjere) waterhoentje.

luutsjer(e)mv[luut’sjer(e)] luitjes, mensen, mensjes. ’t Zunt mar erm luutsjer.Het zijn maar arme mensen. Tant Biela woar in e heem vuur auw luutsjere.Tante Biela zat in een tehuis voor oude mensen.