M

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

maach v sl maak. De sjong zint in de maach. De schoenen worden hersteld. D’r sjnieder hat d’r antsóg in de maach. De kleermaker neemt het kostuum onder handen. Doa is jet in de maach, went me mar wus wat! Daar broeit wat; als men maar wist wat!

maache ww [maa’che] maachet, jemaad maken, doen. Doa is nuus aa tse maache. Daar is niets aan te doen. Heë kunt in e jemaad bed.Hij komt in een gespreid bed. Doe zals nog oge maache. Je zult nog grote ogen opzetten. ’t Juupje hat jet in de bóks jemaad. Joepie heeft de broek vol. Maach wats doe wils. Doe wat je wilt. Deë maat ’t nit lang mieë. Die leeft niet meer lang. Heë maat ziech oes d’r sjtub. Hij maakt zich uit de voeten. Heë is inne jemade man. Hij heeft zijn schaapjes op het droge. Wie jezaad, zoeë jemaad. Zo gezegd, zo gedaan. Dat kans doe nit maache. Dat kun je niet doen. Ze hant jet d’rhin jemaad. Ze hebben duchtig huisgehouden. Maach diech nit dik. Wind je niet op. Heë hauw ziech dun jemaad. Hij was er tussenuit geknepen.

maad st v (meëd, meëdsje) boerenmeid, pastoorsmeid, dienstbode.

maag st ww (conj.) geïsoleerde vormen van een werkwoord met de betekenis 1 mogen, kunnen. Iech maag lieë dat-s te d’r pipsj kreugs. Ik zou willen dat je de kriebels ervan krijgt. ’t Maag zieë dat-s te reët has. Het zou kunnen dat je gelijk hebt. 2 houden van, lusten. Iech maag die moeziek nit. Ik houd niet van die muziek. Ook: möat sl.

maag st m (meëg, meëgs-je) maag. De miet loog hem vliddieg óp d’r maag. De huurprijs lag hem zwaar op de maag. Heë hat ziech d’r maag uvverlane. Hij heeft te veel gegeten. Drek en kaaf sjoert d’r maag. Zand schuurt de maag. Besser d’r maag verrenkd wie d’r wieët jet jesjenkd. Beter teveel gedronken, dan een vol glas te laten staan. Dem han iech óp maag. Die kan ik niet uitstaan. Doa has doe miene maag. Ik ben het helemaal met je eens.

maagbittere m [maag’bittere] maagbitter.

maagkribs m maagkanker.

maagpieng v [maag’pieng] (maagpienge, maagpiengs-je) maagpijn.

maagsjweer m [maag’sjweer] (maagsjwere, maagsjweersje) maagzweer.

maagzaots o [maag’zaots] zuiveringszout, maagzout.

maar v(mare, meersje)sprookje, nachtmerrie. Dis naat hat miech de maar jereie.Ik heb vannacht een nachtmerrie gehad.

maarrieje o[maar’rieje] nachtmerrie. Jister han iech ’t maarrieje jehad.Gisteren heb ik een nachtmerrie gehad. Ook: maar.

maaskank m Maasstreek, westen. D’r wink kunt va maaskank.De wind komt uit het westen.

maatsl m (meët, meëtsje) markt. Bij ’t oeskere van d’r maat vingt ziech alles. Tenslotte komt alles op zijn pootjes terecht. Doe kuns went d’r maat jedoa is. Je bent te laat.

maathód m [maat’hód] (maathud, maathudsje) grote hoed van een marktvrouw tegen regen en zon.

maatkörf m (maat’körf) (maatkörf, maatkörfje) marktkorf.

maatlu mv [maat’lu] marktkooplieden.

maatplai m [maat’plai] (maatplaie, maatplaisje) marktplein.

maatvrauw v [maat’vrauw] (maatvrauwlu, maatvräusje) marktvrouw.

maatwief o [maat’wief] (maatwiever, maatwiefje) marktwijf.

mach v macht. Ze wille ’t werk mit alle mach veëdieg krieje. Ze willen het werk absoluut klaar krijgen. De modder hat jing mach mieë uvver heure jong.De moeder wordt niet door haar zoon gerespecteerd.

madamv[madam’] (madamme, mademsje) mevrouw. Hat d’r man e em(t)sje, sjpilt de vrauw mademsje. Bekleedt de man een ambt, dan hangt zijn vrouw de chique dame uit.

mage-behage m[ma’ge-behage] iets dat goed is voor de maag, meestal maagbitter. Drink diech ins inne mage-behage.Drink eens een maagbittertje.

mai m 1 mei(maand). Mai keul en naas, völt de sjuur en óch ’t vaas. Mei koel en nat geeft veel stro en ook veel graan. 2 meiboom, mei. D’r mai sjteet óp d’r bouw. De bouw heeft zijn top bereikt.

maiblom v [mai’blom] (maiblomme, maiblömsje) lelietje-van-dalen. Ook de titel van een legendarische dialecttekstenbundeling: De Kirchröadsjer maiblomme.

maibótter v [mai’bótter] meiboter.

mai-jonge mv [mai’-jonge] mei-jongens. Deel van een lang gekoesterde traditie die zo goed als verloren is gegaan. De mei-jongens werden gevormd door de vrijgezellen van een dorp. Ze trokken al zingend door de straten en zochten een mai-könnejin uit. Tijdens het meifeest werd er gedanst en werden vaak verbonden voor het leven gesloten.

maikeëver m [mai’keëver] (maikeëvere, maikeëversje) meikever. Deë kan tselle wie inne maikeëver. Die kan erg goed rekenen.

maikieësj v [mai’kieësj] (maikieësje, maikieësj-je) meikers.

maiklöks-je o [mai’klöks-je] (maiklöksjer)lelietje-van -dalen.

maikönnejin v [mai’könnejin] (maikönnejinne, maikönnejinsje) meikoningin.

maikönnek m [mai’könnek] (maikönnegke, maikönneks-je) meikoning.

maikrop m [mai’krop] (maikröp, maikröpsje) eerste krop sla van de koude grond.

maikruudsje o [mai’kruudsje] lievevrouwebedstro, waldmeister (gebruikt bij het bereiden van de meidrank; gedroogd werd het gebruikt om onder de tabak te mengen).

mailieëneo[mai’lieën(e)] uitroepen van de meipaartjes op de eerste zaterdag van mei.

maimond m [mai’mond] meimaand. D’r maimond is d’r Mariamond. De meimaand is de Mariamaand.

maireën m [mai’reën] meiregen. Maireën | drupereën | val óp miech | da waas iech (kinderliedje).

maivraos m [mai’vraos] nachtvorst in mei. D’r maivraos deet döks vöal sja an de blui van de obsboom. De nachtvorst in mei veroorzaakt vaak veel schade aan de bloei van de fruitbomen.

maizus-je o [mai’zus-je] (maizus-jer) meizoentje, madeliefje. ’t Maizus-je mankere: het kruidje roer me niet spelen..

majer bn/bw[ma’jer] (majerder, majerste) mager. Wie jeet ’t? Majer en jezónk. Hoe gaat het? Mager en gezond. Noa zivve vette joare kómme zivve majere. Na zeven vette jaren komen zeven magere. Zoeë majer wie inne boeënesjtek, e sjtucheliezer, ing kroa, ing krak. Zo mager als een bonestaak, een pook, een kraai, een ouwe knol. Heë is zoeë majer dat heë ing jeet tusje de heure puutsje kan.Hij is zo mager dat hij een geit tussen de horens kan kussen. Iech häu jeer jet van ’t majert.Ik wil graag wat van het mager vlees.

majerien v[majerien’] margarine.

majezien o [majezien’] (majeziener, majeziensje) magazijn.

majezienmeesterm[majezien’meester] (majezienmeestere,majezienmeestersje) magazijn-meester.

majjie m[maj’jie] maggi.

majoer m[majoer’] (majoere, majoersje) majoor.

makai m [makai’] ook: makaikieës [makai’kieës] wrongel, kwark. Ing zeemsbótram mit makai dróp, dat sjmaat priema. Een boterham met stroop en kwark smaakt uitstekend. Ès makai, da liers te jód fleute. Eet kwark, dan leer je goed fluiten. Ook: fleutekieës.

makkadam m [makkadam’]macadam, asfalt.

makadoor m [makadoor’](makadore, makadeursje) breedsprakig persoon, opschepper, uitblinker.

makroa m [makroa’] (makroats, makröats-je) souteneur, gemene kerel. Dat is inne vieze makroa. Dat is een gemene kerel.

makron v [makron’] (makrons, makrönsje) makaron.

makronie m[makro’nie] macaroni. Ook: noedele.

mal v(malle, melsje)mal. D’r tseielbekker dong d’r leem in de mal. De steenbakker deed de leem in de mal.

maldero[mal’der] (malder, meldersje) oude inhoudsmaat voor graan.

malderzak m [mal’derzak] (malderzek, malderzeks-je) zak met een inhoud van 200 pond.

maleww[ma’le] malet, jemaald malen. Weë tse ieëtsj in de mölle kunt, maalt óch tse ieëtsj. Wie het eerst komt het eerst maalt. Went vier male hant vier meël| Went vier bakke hant vier broeëd| Went vier sjterve zint vier doeëd.Oude spreuk.

maleste mv [males’te] moeilijkheden. Heë maat miech ummer maleste. Hij maakt altijd moeilijkheden.

malestiegheetv [males’tiegheet] (malestieghete, malestiegheetsje) moeilijkheid. Mit dem han iech nog jing malestieghete jehad.Met hem heb ik nog geen moeilijkheden gehad.

maleuro [maleur’] (maleure, maleursje) ongeluk, pech. Iech han maleur jehad. Ik heb pech gehad. E sjwoar maleur óp de koel.Een zwaar ongeluk in de mijn. E maleursje. Eenongelukje, ’n onecht kind.

mallieg onbep vnw [mal’lieg] ieder. Uur kriet mallieg e ai en d’r pap tswai. Jullie krijgen ieder een ei en vader krijgt er twee.

maltratere ww[maltrate’re] maltrateret, maltrateerd mishandelen. Maltrateer doch dat peëd nit ezoeë.Mishandel dat paard toch niet zo.

malts m mout. Oes malts en hoppeblui bruit me e kreftieg beer. Met mout en hop kun je een krachtig biertje brouwen.

maltsbeer o [malts’beer] moutbier.

maltskaffieë m [malts’kaffieë] moutkoffie. Sjud miech mar e tesje maltskaffieë i. Schenk mij maar een kopje moutkoffie in.

maltsklumpsjeo[malts’klumpsje] (maltsklumpsjer) borstbonbon.

mam mam’ma v moeder.

mammakaof o [mam’makaof ] (mammakaover, mammakäöfje) moederskindje

mammakink o [mam’makink] (mammakinger, mammakinke) moederskindje.

mamzel v [mamzel’] (mamzeller, mamzelsje) juffrouw (ironisch).

man sl m (mander st manslu st mensje) man. ’t Is e sjtuk broeëd van inne man. Hij is geduldig en toegeeflijk. Deë is óp ziene man kómme.Hij heeft zijn man gevonden. Ze sjtónge man a man in de rij. Ze stonden dicht op elkaar. E druupje kloare hilt d’r man óp joare. Wie geregeld een borreltje drinkt wordt oud. Wen ’t koar jeet uvver d’r man kunt vöal in de sjuur, mar winnieg in d’r zak. Als het koren hoog staat oogst men meer stro dan graan. Heë is inne jemade man. Hij is binnen. Weë woar dat? Inne man mit tswai bee en ing naas in ’t jezich (ontwijkend antwoord). Heë wirkt vuur tswai man.Hijwerkt voor twee. Heë is ezoeë vol wie doezend man. Hij is stomdronken. Man en wief is ee lief; wief en man is ee jesjpan. Een stel kun je niet uit elkaar halen. Inne man is zoeë aod wie heë ziech veult en ing vrauw wie ze ziech aaveult.Een man is zo oud als hij zich voelt en een vrouw hoe ze zich aanvoelt. D’r man is ’t heut i jen hoes, evver de vrauw is de kroeën dróp.De man is het hoofd in huis, maar de vrouw is de kroon erop. Ing vrauw kan mieë in d’r sjótsel eroes drage wie inne man mit ing peëdskaar eri bringe kan. Een man kan nog zoveel verdienen, zijn vrouw weet er wel weg mee. Heë lieët ózze Herjod inne jouwe man zieë. Hij gelooft het wel. Doe móts miech hei jing mensjere moale/maache. Je moet je niet te veel aanmatigen. Ao, waad mar, mensje! Wacht jij maar mannetje.

mandel v [man’del] (mandele, mendelsje) amandel.

manemv[ma’ne] manen. De mane van ’t peëd. De manen van het paard. Kèm diech de mane ins. Kam je haar.

mane ww [ma’ne] manet, jemaand manen. Iech han hem al döks jemaand, evvel heë sjud jee oer d’rnoa. Ik heb hem al vaak gewaarschuwd, maar hij luistert niet.

maneer v [maneer’] (manere, maneersje) manier. Wat zint dat vuur manere? Wat zijn dat voor manieren? Iech zal diech wal manere liere.Ik zal je wel manieren leren. Jidderinne is jek óp zieng maneer.Iedereen.is gek op zijn eigen manier. Óp zieng maneer is dat inne loeëze.Hij is niet zo gek als hij er uitziet. Deë hat de manere mit d’r sjuumleffel jèse. Hij is met zeven paarden uit de klei getrokken. Jidderinne puutsjt zieng vrauw óp zieng maneer. Iedere man gaat op zijn eigen manier om met zijn vrouw.

maneerlieg bn [maneer’lieg] welgemanierd, netjes.

maneuver o [maneu’ver] (maneuvere, maneuversje) manoeuvre, gedoe. Dat woar diech doa e maneuver. Het was daar een gekke boel.

mangel m [man’gel] (mengel, mengelsje) gebrek. Iech han mangel a jeld.Ik heb niet genoeg geld.

mangelv[man’gel] (mangele, mengelsje) mangel. De wèsj durch de mangel drieëne. De was in de centrifuge drogen.

mangel v [man’gel] (mangele, mengelsje) 1 mand. Iech hauw ing vol mangel boeëne jepload. Ik had een volle mand bonen geplukt. 2 dikke vrouw. Doa zies doe ing mangel van e vrommesj.Daar zie je pas een zwaarlijvige vrouw!

mangele ww [man’gele] mangelet, jemangeld ontbreken. Hei mangelt ’t óch nit mieë wie an alles. Hier ontbreekt bijna alles.

mangele ww [man’gele] mangelet, jemangeld mangelen. De lakens mangele. De lakens door de mangel halen.

mangeleboeënv[man’geleboeën] (mangeleboeëne, mangelebuensje) magnum bonum (een vroeger veel geteelde vroege soort aardappelen).

mangeleflieëter m [man’geleflieëter] (mangeleflieëtere, mangeleflieëtersje) mandenmaker.

mangelewies bw [man’gelewies] in overvloed. Eppel zint mangelewies tse han. Appels zijn er in overvloed.

mangelwèsj v [man’gelwèsj] mangelgoed.

mangzjere ww[mangzje’re] mangzjeret, mangzjeerd eten. Zoeëlang vier jód mangzjere kanne, zint vier jezónk.Zolang we goed kunnen eten, zijn we gezond.

mankemento[mankement’] (mankemente, mankementsje) mankement.

mankere ww [manke’re] mankeret, mankeerd ontbreken. Iech zal nit mankere. Ik zal er zijn. De tant loos ’t a nuus mankere.Tante liet niets aan het toeval over.

mankere ww [manke’re] mankeret, mankeerd uithangen. D’r voelieg mankere. De luilak uithangen. D’r heer mankere.De heer spelen.

manks bn/bw zacht, soepel, luchtig gebakken. Sjmier de sjong in mit sjongsvet, da bliet ’t leer manks.Smeer de schoenen in met schoenenvet, dan blijft het leer soepel. ’t Broeëd is sjun manks. Het brood is soepel gebakken. Doa is jet manks! a) Daar gaat het vrolijk toe. b) Daar zijn de poppen aan het dansen.

manktel m [mank’tel] (menktel, menktelsje) mantel, jas. Heë hingt d’r manktel noa d’r reën. Hij hangt de huik naar de wind. Menktelsje. Condoom. Ook: mantel.

mankteltèsj v [mank’teltèsj] (mankteltèsje, mankteltèsj-je)mantelzak. Ook: manteltèsj.

mansdol bn [mans’dol] mandol.

mans-jek bn [mans’-jek] manziek.

manshoeëg bn/bw [manshoeëg’] manshoog. ’t Ónkroed sjteet manshoeëg. Het onkruid staat manshoog.

manshuegde v [mans’huegde] manshoogte. ’t Koar hat manshuegde. Het koren staat manshoog.

mansjester m [mansjes’ter] (mansjestere, mansjestersje) manchester. Mansjesterbóks. Ribfluwelen broek.

mansjet v [man’sjet] (mansjette, mansjets-je) manchet.

mansjetteknoof m [mansjet’teknoof](mansjettekneuf, mansjettekneufje) manchetknoop.

manskeël m [mans’keel] (manskeëls, manskeëlsje) mannetjesputter.

mansvólko[mans’vólk] mansvolk.

mantel m [man’tel] (mentel, mentelsje) mantel, jas. Heë hingt d’r mantel noa d’r reën. Hij hangt de huik naar de wind. Mentelsje. Condoom. Ook: manktel.

manteloavent m [man’teloavent] (mantelöavent, mantelöaventsje) mantelkachel.

manteltèsj v [man’teltèsj] (manteltèsje, manteltèsj-je)mantelzak. Ook: mankteltèsj.

mantoer st m [mantoer’] (mantoere, mantuursje) herenkostuum, uitdossing. Weë mit Oeëstere jing nui mantoer aahauw, deë moeët d’r köster kroamele(het werd als een verplichting gevoeld met Pasen op zijn paasbest te verschijnen). Iech jeleuf iech mós diech ins an de mantoer kómme. Ik geloof dat ik jou eens op je donder moet geven. Ook: montoer.

manzardetsimmer o [manzar’detsimmer] (manzardetsimmere, manzardetsimmersje) zolderkamer.

mar vw maar, slechts. Doch dat mar!Doe dat maar! Los ’t mar zieë!Laat maar! Dat kost mar inne euro.Dat kost slechts een euro.

mariablom v [mari’ablom] (mariablomme, mariablömsje) pinksterbloem; akkerhoornbloem.

Mariadeiesuitroep[Mariadei’es] als verzuchting. Mariadeies sjtank ós bij!Maria, sta ons bij.

Maria-Joeëzef eigennaam [Ma’ria-Joeëzef] (uitroep van vertwijfeling, verbazing) Maria-Joeëzef kinger nee!

Maria–Zief [Mari’a-Zief] Maria-Visitatie (2 juli). Went ’t mit Maria-Zief rent, da rent ’t vieëtsieg daag. Als het met Maria-Visitatie regent, dan regent het 40 dagen lang.

ma(r)jerien v [ma(r)jerien’] margarine.

marjoeë [marjoeë’] krachtterm.

mark v (marke, merks-je) 1 mark, geld. Doe kans miech ing mark lieëne. Je kunt de pot op. Jong, doe kuets diech e merks-je d’rbij verdene.Jong, je zou er wat bij kunnen verdienen. 2  nummerplaatje, mijnpenning (op de Domaniale Mijn was de mijnpenning voor de dagdienst rond, die voor de middagdienst vierkant en die voor de nachtdienst driehoekig). ’t Jong miech durch marke en fennegke. Het ging mij door merg en been.

markeboedv[mar’keboed] (markeboede, markebuudje)  gebouw waar de mijnpenning werd afgehaald.

markebret o [mar’kebret] (markebreer, markebretsje)  penningbord boven-en ondergronds.

marksjaider m [mark’sjaider] (marksjaidere, marksjaidersje)  mijnmeter.

marmelaad v [marmelaad’] jam.

marmer m marmer.

marmere bn [mar’mere] marmeren.

marmiet m (marmiete) grote kookpot.

maroeëde bn/bw [maroeë’de] uitgeput, kapot, buiten adem. Me weëd jans maroeëde van al dat werk.Van al dat werk raak je uitgeput. Iech han miech jans maroeëde jelofe.Ik ben totaal buiten adem van het lopen.Ook: maroeëne.

maroeëne bn/bw [maroeë’ne] uitgeput, kapot, buiten adem. Ook: maroeëde.

marsj m (marsje, mersj-je) mars. Inne d’r marsj bloaze. Iemand op zijn nummer zetten.

marsjere ww [marsje’re] marsjeret, marsjeerd marcheren.

martsiepaan m [mar’tsiepaan] marsepein.

mas v (maste, mes-je) mast.

masj v1 maas (kippegaas of net). 2 ladder. Iech han ing masj in de hoaze. Ik heb een ladder in de kousen.

masjedroadm[masj’edroad] (masjedröad, masjedröadsje) harmonicagaas.

masjieng m [masjieng’] (masjienger, masjienke) 1 machine. 2 lokomotief. D’r masjieng van koel. De mijnlokomotief. 3 v dikke vrouw. Dat vrommesj is evver ing masjieng woeëde. Die vrouw is me toch dik geworden!

masjiengs-jaar o [masjiengs’-jaar] machinegaren. Dat is masjiengs-jaar, iech mós hankjaar han.Dat is machinegaren, ik moet handgaren hebben.

masjiengsnold v [masjiengs’nold] (masjiengsnolde, masjiengsnöldsje) naaimachinenaald.

masjiengswerk o [masjiengs’werk] (masjiengswerke, masjiengswerks-je) machinaal gemaakte goederen.

maskere ww [maske’re/mas’kere] ziech, maskeret ziech, ziech maskeerd/ziech jemaskerd zich vermommen.

maskie o [mas’kie] (maskiets, maskiesje) masker.

massa v [mas’sa] (massaats) massa.

massawies bw [massawies’] en masse, massaal.

massiefbn[massief’] massief, solide. Noen veult e ziech d’r Piet Massief. Nu voelt hij zich de baas.

Mastrich [Mas’trich] Maastricht. Wienieë woar dat? Tusje Mastrich en Allerhillieje. Wanneer? Weet ik veel! Mastrichter plattenere. Een soort vroege aardappelen.

masverke o [mas’verke] (masverkens, masverks-je) mestvarken.

mat v(matte, metsje) deurmat. Veëg diech de sjong óp de mat aaf. Veeg je schoenen op de mat af.

mat bn/bw (matter, matste) mat. Sjtriech de dure mit inne matte lak. Verf de deuren met een zijdeglans lak. Die verf druegt mat óp. Die verf droogt mat op.

mater-deies uitroep [mater dei’es] Moeder Gods. Mater-deies, wat uvverkunt ós noe! Mater-deies, sjtank ós bij!Wat overkomt ons nu?! Moeder Gods sta ons bij.

materiejaal o [materiejaal’] (materiejale, materiejeelsje) materiaal.

matrats v [matrats’] (matratse, matrets-je) matras.

matroeës m [matroeës’] (matroeëze, matrues-je) matroos.

matroeëze-antsóg m [matroeë’ze-antsóg] (matroeëze-antsug, matroeëze-antsugs-je) matrozenpakje.

matsj m blubber, modder. Wie ’t aavong tse toeëne, woeët de sjtroas inne matsj. Toen het begon te dooien, werd de straat één modderpoel.

matsje ww [mat’sje] matsjet, jematsjd 1 stappen door modder of water. Kinger matsje jeer durch d’r pratsj.Kinderen lopen graag door de modder. 2 prakken. Ès orrentlieg en matsj nit zoeë.Eet fatsoenlijk en prak niet zo!

matsjetieg bw/bn [mat’sjetieg] modderig. Ook: matsjieg.

matsjieg bw/bn [mat’sjieg] (matsjiejer, matsiegste) modderig. Wíe ’t jong toeëne, zoog d’r sjnei jans matsjieg oes..Toen het ging dooien, zag de sneeuw erg modderig uit. D’r hónk rent durch de matsjieje wei. De hond rent door het modderige weiland. Ook: matsjetieg.

matteklöpper m [mat’teklöpper] (matteklöppere, matteklöppersje) mattenklopper.

mattesjtool m [mat’tesjtool] (mattesjteul, mattesjteulsje) stoel met biezen zitting.

mattiegheet v[mat’tiegheet] matheid.

matties m [mat’ties] kracht. Deë hat nog matties in erm, in de mouwe. Hij heeft nog kracht in zijn armen.

mausjele ww [mau’sjele] mausjelet, jemausjeld een bepaald kaartspel spelen.

mauw m fut. Jinne mauw ihan. Geen fut hebben.

mauw bwbedenkelijk, slecht. Doa ziet ’t mauw oes.Daar ziet het bedenkelijk uit. Mit ’t jesjef jeet ’t mauw-mauw.Het gaat slecht met de zaak.

mauwe ww [mau’we] mauwet, jemauwd miauwen.

mauwmensjeo[mauw’mensje] (mauwmensjere) 1 nietig kereltje. Iech versjton nit, dat ’t Trees sjpas hat an dat mauwmensje.Ik begrijp niet dat Trees iets in dat nietig kereltje ziet. 2 gekriebel. Iech kan dieng mauwmensjere nit leëze. Ik kan jouw kriebels niet lezen. 3 kapsones. Maach miech jing mauwmensjere. Doe niet zo moeilijk.

mauwpietsbw[mauw’piets] knudde. Wie woar ’t jejange? Sjwieg miech, mauwpiets.Hoe was het afgelopen? Zwijg me erover, knudde!

mazele mv [ma’zele] mazelen.

mazjeleww[ma’zjele] mazjelet, jemazjeld graaien. In ing kis mazjele. In een kist graaien.

mazjerang m [mazjerang’] 1 kolen en gruis gemengd, ongesorteerde mijnkolen. 2 oude rommel. Ruum d’r zolder ins óp en werp d’r mazjerang voet. Ruim de zolder eens op en gooi de oude rommel weg. 3 mensen van minder allooi.

me onb vnw men. Me mós nit alles zage wat me dinkt.Je moet niet alles zeggen wat je denkt. Dat hat me noe d’rva!Dat heb je nu ervan. Wat me nit alles zeët!Wat men niet alemaal zegt!

mechtieg bn/bw [mech’tieg] machtig. D’r kóch is miech tse mechtieg. De taart is mij te machtig. De taart geeft mij een te vol gevoel. Heë hat mechtieg vöal jeld.Hij heeft erg veel geld.

medallieë v [medal’lieë] v(medallieëts, medallietsje) medaille.

meddaljong o [med’daljong] (meddaljongs, meddaljöngs-je) medaillon.

meëdsje o [meëd’sje] (meëdsjer(e)) meisje. Dat meëdsje lieët ziech va dem d’r kop verdrieëne.Dat meisje laat zich door hem het hoofd op hol slaan. Dat is e duchtieg sjtuk van e meëdsje.Dat is een struise meid. Dat is e bild van e meëdsje. Dat is een beeld van een meisje. Dat meëdsje is ezoeë dol wie e karerad. Dat meisje is zo gek als een rad. Dat meëdsje is zoeë jeks wie ing pet. Dat meisje is wispelturig. Dat meëdsje weul iech nog nit en went ’t de vót mit jood behange hai.Dat meisje wou ik nog niet wanneer ze haar achterwerk met goud behangenhad. Vöal meëdsjer en inne jong, deë is inne jraaf; mar vöal jonge en mar ee meëdsje, dat is inne sjlaaf. Één jongen met veel zussen heeft het goed; één meisje met veel broers heeft het slecht. Jonge bij jonge en meëdsjer bij meëdsjer.Jongens bij jongens, meisjes bij meisjes. Ziech bij e meëdsje e körfje hoale. Een blauwtje lopen bij een meisje.

meëdsjens-jek m [meëd’sjens-jek] (meëdsjensjekke, meëdsjensjeks-je) meisjesgek.

meël o meel. Hinger ’t bakkes sjteet inne sjtee | Went vier male, jieëft ’t meël | Went vier bakke jieëft ’t broeëd | Went vier sjterve, zint vier doeëd. (versje)

meëlduppeo[meël’duppe] (meëlduppens) meelpot.

meële st ww [meële] meëlet, jemeëld kruimen.

meële sl v [meële] (meëlens, meëlensje) merel. Heë fleut wie ing meële.Hij fluit als een merel. Deë hat ing meële ’t oog oes-jetroane. Hij heeft in een hoopje getrapt.

meëlekauw v [meë’lekauw] (meëlekauwe, meëlekäusje) merelkooi.

meë’lekörf m [meë’lekörf] (meëlekörf, meëlekörfje) merelkooi.

meëleman m [meë’leman] (meëlemander, meëlementje) mannetjesmerel.

meëlewief o [meë’lewief] (meëlewiever, meëlewiefje) wijfjesmerel.

meëlieg bn/bw [meë’lieg] melig, kruimig. Die eëpel zint meëlieg.De aardappels zijn kruimig. De kroketsjer sjmaache meëlieg. De kroketjes smaken melig.

meëlsjtub m [meël’sjtub] beroepsziekte van molenaars, veroorzaakt door meelstof.

meëlvaas o [meël’vaas] (meëlvaser, meëlveës-je) meelvat. Inne boech wie e meëlvaas.Een buik als een meelvat. Ing sjtim wie e leëg meëlvaas. Een holle stem.

meëlwórm m [meël’wórm] (meelwurm, meëlwurmsje) 1 meelworm. 2 spotnaam voor een molenaar of bakker.

meëlzak m [meël’zak] (meëlzek, meëlzeks-je) meelzak.

meëlzif o [meël’zif] (meëlzifter, meëlzifje) meelzeef.

meëlzus-je o [meël’zus-je] (meëlzus-jere) madeliefje.

meer v 1. merrie. 2. scheldnaam voor een vrouw.

meersje o [meer’sje] (meersjere) sprookje.

meersjoem m [meer’sjoem] meerschuim. E tsiejaresjpits-je va meersjoem.Een meerschuimen sigarenmond.

meersjwienke o [meer’sjwienke] (meersjwienker) marmotje, cavia.

mees st v (mieëze, mieës-je) mees. Bijemieës-jere en kieësmuuts-jere zint mieëze. Pimpelmeesjes en koolmeesjes zijn mezen.

mees sl v  (meze, mees-je) holte in de kop van een houten stijl.

meesmasjiengm[mees’masjieng] (meesmasjienger, meesmasjiengs-je)  machine voor het maken van een mees, keepmachine.

meester m [mees’ter] (meestere, meestersje) 1 meester, baas. Deë sjteëlt ózzen Herjod d’r daag en d’r meester zieng tsiet.Dagdieverij plegen. Dem weëd iech wal meester. Die krijg ik wel klein. Deë woar doa heer en meester. Hij had het daar voor het zeggen. Kroddelieje kónde liere d’r meester ’t handwerk. Lastige klanten leren de meester het ambacht. Doa zukt deë ziene meester i. Je moet nog iemand zoeken die hem daarin overtreft. 2 onderwijzer.

meestere ww [mees’tere] meesteret, jemeesterd klaarspelen, beheersen. Vier hant ’t jemeesterd. We hebben het klaargespeeld.

meesterhuier m [mees’terhuier] (meesterhuiere, meesterhuiersje) meester-houwer. I plaatsj va meesterhuier zate de berglu óch wal d’r boots.In plaats van meesterhouwer zeiden de mijnwerkers ook wel de voorman.

meesterkneët m [mees’terkneët] (meesterkneëte, meesterkneëtsje) meesterknecht.

meestersjtuk o [mees’tersjtuk] (meestersjtukker, meestersjtuks-je) meesterstuk.

meëtsm maart. Haof meëts sjpaart d’r kaoch de keëts (half maart hoefde men geen kaars meer aan te steken om het avondeten te bereiden). Weë wölleboeëne wilt èse, mós d’r meëts nit verjèse.Tuinbonen moeten in maart gezaaid worden.

meëtsbies v [meëts’bies] (meëtsbieze, meëtsbies-je) maartse bui.

meëts-sjnei m [meëts’-sjnei] maartse sneeuw. Meëts-sjnei deet de boere lei. Sneeuw in maart hebben de boeren niet graag.

meëts-sjteer m [meëts’-sjteer] (meëts-sjtere, meëts-sjteersje) narcis.

meëtsvulle o [meëts’vulle] (meëtsvullens, meëtsvullesje) in maart geboren veulen. Heë sjpringt wie e meëtsvulle in de wei.Hij springt als een maarts veulen in de wei.

meëtswink m [meëts’wink] maartse wind. Meëtswink en aprilszon versjangeleert mennieje sjunne jong; meëtszon en aprilswink versjangeleert mennieg sjun kink.Wind in maart en zon in april werken nadelig op de huid.

meh st maar als uitroep. Meh joa! Wel zeker! Meh nee! Zeker niet! Meh tsakker! Wel alle donders! Foei! Foei toch! Meh meh. Nou, nou.

meieww[mei’e] meiet, jemeid huren. Häuts te miech jister jemeid, dawuur iech hu diene kneët. Je hoeft mij niet te commanderen; ik ben je knechtje niet. Wienieë has doemiech jemeid? Ik ben je knechtje niet! Ook: miete.

meipennik m [mei’pennek] (meipennigke, meipenniks-je) huurpenning. Went de maad of d’r kneët i joelie nit d’r meipennik kroog, da noom zie of heë mit Tsintermeies (1 oktober) ing nui sjtel aa. Als de boerenmeid of de knecht in julie niet de huurpenning kreeg, dan nam zij of hij op 1 oktober een nieuwe baan aan.

mèk v (mèkke, mèks-je) sik (geit).

mèke ww [me’ke] mèket, jemeëkd mekkeren.

mekkere ww [mek’kere] mekkeret, jemekkerd tegensputteren, kankeren. Doe has ummer

jet tse mekkere.Jij hebt altijd wat te kankeren.

mekkie m [mek’kie] (mekkiets, mekkiesje) korte, rechtop staande haardracht.

mel vmelde, spinazie-achtige plant. Van de mel oes d’r jaad kan me lekker sjlaat maache.Van de melde in de tuin kun je een lekkere salade maken.

melde ww [mel’de] meldet, jemeld melden. Doe wits óch jaar nuus jóds tse melde.Jij weet ook helemaal niets nieuws te melden. Weë ziech nit meld, deë kriet nuus.Wie zich niet meldt, krijgt niets. Doe has hei nuus tse melde. Je hebt hier niets te vertellen. Iech han de klieëbruut jemeld.Ik heb klavervrouw geroepen. Iech han inne jrang jemeld (bij het skaatspel).

melke ww [mel’ke] mólk/melket, jemólke melken. De kui weëde jemólke. De koeien worden gemolken. Me kan óch ing muk melke, went me de uddere vingt. Je moet niet het onmogelijke verlangen. Doe wils d’r bók melke. Je wilt het onmogelijke doen. Die krient ze jemólke. Die worden afgebeuld. Lik nit tse melke.Lig niet te zeuren.

melksjtool m [melk’sjtool] (melksjteul, melksjteulsje) melkstoeltje.

melleerd bn/bw [melleerd’] gemêleerd. Heë hat jries melleerd hoar.Hij heeft grijs-gemêleerd haar.

melodie v [melodie’] (melodieje, melodiesje) melodie. Heë zingt alles óp ing melodie. Hij vertelt altijd hetzelfde.

mem v (memme, memsje) 1 moederborst. ’t Kinke de mem jeëve. Het kindje de borst geven. Iech jeleuf, doe kries de mem nog. (gezegd als iemand kinderachtig praat). 2 zeurpiet. Auw mem!Oude zeurpiet.

memmesjpek o [mem’mesjpek] spek van de varkensbuik.

memmesjtieper m [mem’mesjtieper] (memmesjtiepere, memmestiepersje) bh (humoristisch).

meneww[me’ne] menet, jemind menen, bedoelen, denken, geloven. Heë zeët wat heë meent.Hij zegt wat hij denkt. Dat wil iech mene!Dat zou ik denken! Wie meens doe dat? Wat wil je daarmee zeggen? Heë meent wóngesj wat heë wuur.Hij heeft een erg hoge dunk van zichzelf. Me zouw ’t bauw mene! Je zou het haast geloven! Doe meens óch, iech kuet hekse. Jij denkt zeker dat ik kan heksen. Heë meent ziech jet. Hij verbeeldt zich wat. Jekke mene, loeëze wisse. Gekken denken het te weten, verstandige mensen weten het. Van ’t mene kómme de luejens in de welt.Van het denken komen de leugens in de wereld. Went me meent me wuur oes d’r noeëd, da kunt d’r doeëd.Na de nood komt de dood. ’t Is ’m menens. Hij méént het. ’t Is miech jemind. Ik méén het.

menge ww [men’ge] menget, jemengd mengen. Weë ziech ónger de kleie mengt, dem vrèse de verke. Die met pek omgaat wordt ermee besmet. De mam hat ’t meël vuur de poefele jemengd.Moeder heeft het meel voor de oliebollen gemengd.

mengsel o [meng’sel] (mengsele, mengselsje) mengsel.

mennes m [men’nes] (menneze, mennes-je) rotzak.

mennieg m [men’nieg] merg (in de beenderen). Heë hat mennieg in de knaoke. Hij heeft merg in de botten. Me wirkt ziech d’r mennieg oes de knaoke. Je werkt je kapot.

mennieg m [men’nieg] menie. Ze hant ’t jelender mit mennieg aajesjtrèche. Ze hebben de balustrade gemenied.

mennieg onb vnw [men’nieg] menig. Deë hat al mennieg jöarsje óp d’r ruk.Die heeft er al menig jaartje opzitten. Iech han al mennieg moal jedaad woarum dunt ze dat.Ik heb me al vaak afgevraagd waarom ze dat doen. Dat han iech al mennieje kier jehoeëd.Dat heb ik al menig maal gehoord.

mennieginne onb vnw [men’nieginne] menigeen. Mennieginne wuur vroeë went heë dat häu.Menigeen zou blij zijn als hij dat had. Mennieginne jeet van ’t werk noa de zerk. Menigeen gaat van het werk naar de zerk (doelend op het gevaarlijke werk van de mijnwerker). Ook: mennieging vr en menniegeeo.

menniegsbol m [men’niegsbol] (menniegsböl, menniegsbölsje) mergbolletje. Rinkvleesjtsoep mit menniegsbölsjer.Runderbouillon met mergbolletjes.

menniegsknaok m [men’niegsknäök] (menniegsknaoke/menniegsknäök, menniegsknäöks-je) mergpijp.

menniegspief v [men’niegspief] (menniegspiefe, menniegspiefje) mergpijp.

menniejerlai onb vnw [men’niejerlai] allerlei. Me hat menniejerlai eëpel. Er zijn allerlei soorten aardappelen.

menoeng v [me’noeng] (menoenge, menuungsje) mening. Me mós de menoeng van anger lu respektere. Je dient de mening van anderen te respecteren. Dem zal iech ins mieng menoeng zage. Die zal ik eens zeggen waar het op staat.

mensjenskink o [men’sjenskink] (mensjenskinger) uitroep van verbazing.

menta o [men’ta] pepermunt.

mentenere ww [men’tenere] ziech, menteneret ziech, ziech menteneerd voor zijn recht opkomen.

menuut v [menuut’] (menute, menuutsje) minuut. Heë woar óp de menuut doa. Hij was precies op tijd. Deë hat werm zieng jekke vunnef menute.Hij heeft weer zijn gekke vijf minuten. Heë koam ummer óp de letste menuut.Hij kwam altijd op de laatste minuut.

merkv(merke, merks-je)penning voor muntgas.

merke ww [mer’ke] merket, jemerkd 1 merken. Doe merks evvel óch alles.Jij merkt ook alles! Vier hant ós nuus merke losse. Wij hebben ons van de domme gehouden. 2 onthouden. Merk diech dat! Knoop dat in je oren!

merkef m [mer’kef] (merkevve, merkefje) Vlaamse gaai.

merktseeche o [merk’tseeche] (merktseechens, merktseechensje) merkteken, logo.

merkwurdiegbn/bw[merk’wurdieg] (merkwurdiejer, merkwurdiegst) merkwaardig. Dat is evvel inne merkwurdieje vuurval. Dat is toch een merkwaardig voorval. Dat is doe merkwurdieg jejange!Dat is toen merkwaardig gegaan.

mersie m [mer’sie] merci. Doe bis óch vöalmoals mersie. Hardstikke bedankt. Mersie, iech sjtoeës diech óch ins ing bloa sjieën. Bedankt, ik zal jou ook eens een plezier doen (humoristisch). Mit mersie voort me de honder kapot. Voor dank je wel koop ik niets.

merter m [mer’ter] (mertere, mertersje) martelaar. D’r Doer hat in de drissiejer joare óp de Hollendsje Koel jewirkd en deë zal wal bij de mertere sjtoa. Dorus heeft in de jaren dertig in de Domaniale mijn gewerkt en die zal wel bij de martelaren genoemd staan.

mès v (mèse, mès-je) H.Mis. D’r pastoer leëst óch jing tswai mèse vuur ’t zelfde jeld. Ik zing geen twee liedjes voor hetzelfde geld.

mès m mest. Went sjtrónks mès weëd, da wilt heë jevare weëde. Als niet komt tot iet, dan kent iet zichzelve niet. Wie mieë dat me in d’r mès reurt. wie mieë dat heë sjtinkt. Hoe meer men onaangename zaken uitpluist, hoe onaangenamer ze worden. ’t Is nit alles jood wat blinkt en óch nit alles mès wat sjtinkt.Het is niet alles goud wat blinkt. Hei hulpt jee beëne, hei mós mès drin.Bidden is hier niet genoeg.

mèsband o [mès’band] (mèsbeng, mèsbenke) meetband.

mèsbóch o [mès’bóch] (mèsbucher, mèsbuchs-je) kerkboek.

mèse ww [mè’se] moos/mèset, jemèse meten. Besser tswaimoal jemèse, wie eemoal verjèse. Beter twee maal gemeten dan één keer vergeten. D’r volle is d’r wèg an ’t mèse. De dronken man zwalkt over de weg. De baan mèse. Bij het glijden vallen. Mit dem kans doe diech bij ’t kejele nit mèse. Tegen hem kun je het met kegelen wel schudden.

mèshoak m [mès’hoak] (mèshöak, mèshöaks-je) mesthaak.

mèshoof m [mès’hoof] (mèsheuf, mèsheufje) mesthoop.

mèsjaffel v [mès’jaffel] (mèsjaffele, mèsjeffelsje) mestvork. Sjpas mós zieë, zaat d’r boer en doe kiedelet heë zieng vrauw mit de jaffel.Humoristische uitspraak als iemand sterk overdrijft.

mèskaar v [mès’kaar] (mèskare, mèskeersje) mestkar. Me kunt ieëder ónger ing mèskaar

wie ónger ing koetsj.(Zegt men als antwoord op een onbeschofte opmerking).

mèskoel m [mès’koel] (mèskoele, mèskuulsje) mestkuil.

mèsnaas bn/bw [mès’naas] drijfnat. Iech bin mèsnaas va sjwees. Ik ben drijfnat van het transpireren.

mespel v [mes’pel] (mespele, mespelsje) wesp. ’t Hauw miech ing mespel hinger ’t oer jesjtaoche.Een wesp had mij achter het oor gestoken.

mespele ww [mes’pele] mespelet, jemespeld een flink pak slaag geven.

mespelenèso [mes’pelenès] (mespelenèster, mespelenès-je) wespennest. Doa has doe diech in e mespelenès jesjtaoche.Daar ben je in een moeilijke situatie terecht gekomen!

mespelevenger m [mes’pelevenger] (mespelevengere, mespelevengersje) wespendief; grauwe klauwier.

mèspool m [mès’pool] (mèspeul, mèspeulsje) gierkuil.

messieng o [mes’sieng] messing, geelkoper.

mèste ww [mès’te] mestet, jemèst mesten. ’t Lank mèste. Het land bemesten.

metermoas v [me’termoas] (metermöas, metermöas-je) duimstok.

metje o [met’je]  zitje van dik linnen, dat in de mijnwagen werd opgehangen bij personenvervoer.

mets o (metser, mets-je) mes. Óp dat mets kan me mit de bloeëse vót noa Kölle rieë. Dat mes is heel bot. Dat mets sjniet bótter in de zon. Dat mes is bot. Doa loog ’t mets alling óppen dusj. Er was geen eten in huis. Deë hat ’t mets óp dem jesjlèfe. Die heeft het op hem gemunt.

metsesjtècher m [met’sesjtècher] (metsesjtèchere, metsesjtèchersje) messentrekker.

mettemv[met’te] metten. Kótte mette maache. Korte metten maken.

meubel o [meu’bel] (meubele, meubelsje) meubel. Doe bis e jek meubel.Jij bent me een exemplaar! Doe bis e voel, dom sjtuk meubel.Je bent een luie dommerik. Dem hant ze de meubele jekroamd. Bij hem hebben ze de boel op stelten gezet.

meubeleerd bn/bw [meubeleerd’] gemeubileerd. Inne meubeleerde heer. Onderhuurder van een gemeubileerde kamer.

meubelsjriener m [meu’belsjriener] (meubelsjrienere, meubelsjrienersje) meubelmaker.

meubelsjtuk o [meu’belsjtuk] (meubelsjtukker, meubelsjtuks-je) meubelstuk.

meubelwaan m [meu’belwaan] (meubelwaans, meubelweënsje) verhuiswagen.

meublemang o [meublemang’] ameubelement.

meuglieg bw/bn [meug’lieg] mogelijk. Bij Jod is alles meuglieg. Bij God is alles mogelijk. Zoeë flot wie meuglieg. Zo snel mogelijk. Ook: meujelieg.

meugliegheet v [meug’liegheet] (meuglieghete, meugliegheetsje) mogelijkheid.

meujelieg bw/bn [meu’jelieg] mogelijk. Zoeë flot wie meujelieg. Zo snel mogelijk. Ook: meuglieg.

meun v (meune, meunsje) 1 oud wijf. Doe bis ing richtieje auw meun. Jij bent een echt oud wijf. 2 vermomming als oud wijf. Iech don miech de meun aa. Ik verkleed me als oud wijf.

meunekleed o [meu’nekleed] (meunekleier, meunekleedsje) oudewijvenvermomming.

meunemanktel m[meu’nemanktel] (meunemenktel, meunemenktelsje) lange mantel met capuchon.

meunesjpek o [meu’nesjpek] vetkussentje.

meunevertsel o[meu’nevertsel] oudewijvenpraat.

meusj v (meusje, meusj-je) 1mus. Besser ing meusj in de hank, wie tsing óp de daachvieësj. Beter een mus in de hand als tien op het dak. Deë hat meusje ónger de kap.Hij groet niemand. Heë hat bee wie ing jetrouwde meusj. Hij heeft spillebenen. Woa hegke zint, doa zint óch meusje. Het een is een logisch gevolg van het ander. In bepaalde buurten kun je beter niet komen. Went d’r himmel ivilt, zint alle meusje doeëd.Als de hemel invalt zijn alle mussen dood (dooddoener als iemand het woordje ‘wen(t)’ (als) gebruikt). Heë is zoeë fluk wie ing meusj.Die is er vroeg bij. Doe bis evvel ing kauw meusj. Je bent een koukleum. Deë is vuur de meusje. Die is voor de haaien. 2vrouwelijk geslachtsdeel.

meusjebendsje o [meu’sjebendsje] kerkhof. Heë likt al joare óp ’t meusjebendsje.Hij ligt al jaren op het kerkhof.

meusjeman m [meu’sjeman] (meusjemander, meusjemensje) mannetjesmus. Zoeë aleët wie e meusjemensje.Zo bijdehand als een mannetjesmus.

meusjeval v [meu’sjeval] (meusjevel, meusjevelsje) mussenval.

meusjewief sl o [meu’sjewief] (meusjewiever, meusjewiefje) vrouwtjesmus. Tjiep-tjiep ruft d’r meusjeman óp ’t meusjewiefje.Tjiep-tjiep roept de mannetjesmus op de vrouwtjesmus.

meut v (meute, meutsje) iemand die veel drinkt, ook koffieleut.

meute ww [meu’te] meutet, jemeut veel drinken, koffie leuten.

middaag m [mid’daag] (middaag/ middieje) middag. Dat hilt va tswelf oer bis middaag.Dat houdt niet. ’t Middaags jon iech miech e sjtöndsje óp e oer legke.’s Middags ga ik een uurtje rusten.

middaagsjiech v [mid’daagsjiech] (middaagsjiechte, middaagsjiechs-je)middagdienst.

middaagsjlof m [mid’daagsjlof] (middaagssjlöf, middaagssjlöfje) middagdutje.

middaagsjtiejer m [mid’daagsjtiejer] m (middaagsjtiejere)  opzichter tijdens de middagdienst.

middaagtsiet v [mid’daagtsiet] middaguur.

middev en o[mid’de] midden. Hei is ónjeveer de (’t) midde. Hier is ongeveer het midden. Dat wille vier in ’t midde losse. Dat willen we in het midden laten.

midde[mid’de] midden. 1 bw Midde in de naat kloppet ’t a jen vinster.Midden in de nacht werd er op het raam geklopt. 2 bn ’t Likt in ’t middelste sjaos. Het ligt in de middelste la.

middejank m [mid’dejank] (middejeng, middejengsje) middengang.

middelo[mid’del] (middele, middelsje) 1 middel. D’r dokter hat hem e jód middel versjrève. De dokter heeft hem een goed middeltje voorgeschreven. Dem feële de middele. Hem ontbreken de middelen. 2 taille. 3  een strook gesteente in de kolenlaag.

middeljroeës bn/bw [mid’deljroeës] middelgroot. Iech häu jeer inne middeljroeëse blommekoeël.Ik had graag een middelgrote bloemkool. Heë sjrieft middeljroeës. Hij schrijft middelgroot.

middelmieësieg bw/bn [mid’delmieësieg] middelmatig. ’t Kink deet ’t óppen sjoeël mar middelmieësieg. Het kind doet het op school maar middelmatig.

middelmoas v [mid’delmoas] (middelmoase, middelmöasje) middelmaat.

middelvingerm[mid’delvinger](middelvingere, middelvingersje) middelvinger.

middesjtand m [mid’desjtand] middenstand.

middesjtender m[mid’desjtender] (middesjtendere, middesjtendersje)middenstander, ondernemer.

middieg v [mid’dieg] middageten. ’t Jeet nuus boave ing jouw middieg. Er gaat niets boven een goed middagmaal. Deë hat de mieëtste middieg óp. Hij is de jongste niet meer.

midzele v [mid’zele] midden. Me mós de kirch in de midzele van ’t dörp sjtoa losse. Men moet de kerk in het midden houden.

midzele bw [mid’zele] midden. Heë sjprong midzele in de baach.Hij sprong midden in de beek.

mie bez vnw o mijn. Mie hoes is ’t sjunste. Mijn huis is het mooiste. Ook: miene, mieng.

miech pers vnw mij. Kömmer doe diech um diech, da kömmer iech miech um miech. Bemoei jij je met jezelf dan doe ik dat ook. Iech beën miech jidder daag dat ós kinger rieche eldere krieje.Ik bid elke dag dat onze kinderen rijke ouders krijgen.

mieë bw/bn meer. Deë is mieë wie jek. Hij is hartstikke gek. Iech don ’t tse leëve nit mieë. Dat doe ik nooit meer. Dat sjmaat noa mieë. Dat smaakt naar meer.

mieëderheet v [mieë’derheet] (mieëderhete, mieëderheetje) meerderheid. De mieëderheet van de mitjlieder dinkt doa angesj uvver.De meerderheid der leden denkt daar anders over.

mieël v [mie’ël] (mieële, mieësje) bladluis. ’t Jieëft nuus mit de dikke boeëne; de mieële zint drin.Dat wordt niets met de tuinbonen; de bladluizen zitten erin.

mieëlemóso[mie’ëlemós] melde als groente. Weë kent nog mieëlemós?Wie kent nog melde als groente?

mieëne ww [mie’ëne] mieënet, jemieënd maaien. Is Tsint-Jansdaag (24 juni) doa, dan is ’t mieëne bauw jedoa.Met St.Jan is de oogst zo goed als binnen.

mieënmasjieng m [mieën’masjieng] (mieënmasjienger, mieënmasjienke) maaimachine.

mieësieg bw [mieë’sieg] matig.

mieësiegheet v [mieë’siegheet] matigheid.

mieëtsje ww [mie’ëtsje] mieëtsjet, jemieëtsjdpruilen. Zits nit zoeë tse mieëtsje. Zit niet zo te pruilen.

mieëtst bn [mie’ëtst] meest. Doa han iech de mieëtste loferij mit jehad. Daar heb ik me het meest voor uitgesloofd. Doe móts ummer ’t mieëtste han. Jij moet altijd het meeste hebben./Jij bent hebberig.

mieëtstens bw [mie’ëtstens] meestal.

miejauwe ww [miejau’we] miejauwet, miejauwd miauwen.

miekmak m [miek’mak] (miekmeks-je) rommel. Krien diech mit d’r janse miekmak. Loop naar de pomp.

mieljoeënv[mieljoeën’] (mieljoeëne, mieljuensje)miljoen.

mieljoneer m [mieljoneer’] (mieljonere, mieljoneersje) ’t Jieët ummer mieë mieljonere. Er zijn steeds meer miljonairs.

miem v (mieme, miemsje) poes. Doe bis vuur de miem. Jij bent erbij.

miemel v [mie’mel] (miemele, miemelsje) 1 aalbes. Me hat wiese, roeë en sjwatse miemele.Er zijn witte, rode en zwarte aalbessen. 2 zeurderige vrouw. 3kieskauw, trage eter.

miemeleww[mie’mele] miemelet, jemiemeld zeuren, kieskauwen. Lik nit tse miemele. Lig niet te zeuren.

miemekets-jer mv [mie’mekets-jer] wilgenkatjes.

mien sl v gezichtsuitdrukking. Heë vertrok jing mien. Hij vertrok geen spier.

miene bez vnw m mijn. Miene sjattepoemel hat krolle in de hoare. Mijn lieveling heeft krullen in het haar. D’r miene. De mijne. Doe bis d’r miene. Je bent mijn lieveling./Jou moet ik hebben./Met jou heb ik een appeltje te schillen. Ook: mie, mieng.

mienentweëje bw [mien’entweëje] voor mijn part. Mienentweëje kan ing kouw aier leëje.Het is mij allemaal om het even.

mieng bez vnw v mijn. Dat is mieng tsiedónk. Dat is mijn krant. Mieng heng jeuche, iech krien fennegke. Mijn handen jeuken, ik krijg geld. Iech koam werm bij de mieng. Ik kwam weer bij mijn positieven. Iech jong mit ’t miengt noa de kirmens. Ik ging met mijn meisje, mijn vrouw naar de kermis. Iech dink miech ’t miengt. Ik denk er het mijne van. Ook: mie, miene.

mienka o [mien’ka] huilebalk.

mienke ww [mien’ke] mienket, jemienkd jengelen, drenzen.

miensj m 1 mens. D’r miensj denkt en Jod lenkt. De mens wikt en God beschikt. ’t Is jee jroeëser leed als wat d’r miensj ziech zelver aadeet.Er is geen groter leed als wat de mens zich zelf aandoet. Lek diech aa wie inne miensj, da weëds doe óch wie inne miensj behandeld. Gedraag je als een mens, dan word je ook als een mens behandeld. D’r miensj mós ziech in alles sjikke. Men moet zich in alles schikken. Is d’r miensj oes d’r noeëd, da kunt d’r doeëd. Na de nood komt de dood. Me verziet ziech nit mieë wie an de miensje.Je kunt je lelijk vergissen in de mensen. Heë hingt mit Jod en alle miensje anee. Hij doet niets anders dan stoken. D’r miensj is mar inne doeëd sjuldieg. Men sterft maar één keer. 2 vrijer, verloofde. Jidder meëdsje hat ziene miensj.

miensjejedenk o [mien’sjejedenk] mensenheugenis. Dat kruuts sjteet doa tseer miensjejedenk.Dat kruis staat sinds jaar en dag.

miensjeleëve o [mien’sjeleëve] (miensjeleëvens) mensenleven.

miensjemeuglieg bw [mien’sjemeuglieg] alle denkbare. Heë hat al ’t miensjemeuglieje jedoa. Hij heeft alles wat in zijn macht stond gedaan.

miensjesjpel o [mien’sjesjpel] gekrioel van mensen.

miensjesjuibn/bw[mien’sjesjui] mensenschuw.

miensjezin m [miensjezin’] zin. Miensjezin is miensjeleëve. ’s Mensen zin is ’s mensen leven.

miensjlieg bn/bw [miensj’lieg] (miensjliejer, miensjliegste) menselijk. Verjèse is miensjlieg. Vergeten is menselijk.

miepmop m [miep’mop] (miepmöp, miepmöpsje) 1 vlinder. 2vlinderdasje. Ook: fiepmop (m.n. in Kerkrade-West).

mier v muur (plant). Jet mier vuur de honder zukke.Wat muur voor de kippen zoeken.

mierakel o [miera’kel] (mierakele, miereëkelsje) mirakel. Me mós jing hillieje aabeëne die jee mierakel dunt. Men moet slechts hulp aan hen vragen, die kunnen helpen. Vöal sjpektakel en winnieg mierakel. Veel geschreeuw en weinig wol.

mierendeels bw [mierendeels’] merendeels, overwegend. ’t Woare mierendeels kinger in d’r zaal.Er waren merendeels kinderen in de zaal.

mier-nieks-dier-nieks bw zo maar.

miertsaal v [mier’tsaal] (miertsale, miertseëlsje)meerderheid. De vrauwe woare in de miertsaal. De vrouwen waren in de meerderheid.

mies sl bn/bwmiezerig, slecht. ’t Is mies weer.Het is miezerig weer. ’t Sjteet mies mit hem. Het is slecht met hem gesteld.

miesje ww [mie’sje] miesjet, jemiesjd mengen, schudden. De kate miesje. De kaarten schudden. ’t Hat ziech ins inne doeëd jemiesjd. (gezegd als iemand de kaarten te lang schudt).

miesje ww [mie’sje] ziech, miesjet ziech, ziech jemiesjd zich mengen. Miesj diech nit i mieng zaache. Bemoei je niet met mijn zaken. Ze miesjete ziech ónger de lu. Ze verspreidden zich onder de menigte.

miesjmasjm[miesj’masj] allegaartje.

miet st m (miete, mietsje) gammel eetketeltje (meestal twee aan elkaar). D’r miet hoale. Eten gaan halen in kloosters of bij liefdadige instellingen. D’r miet bringe. Iemand het middageten brengen.

miet sl vhuur. Iech jon de miet betsale. Ik ga de huur betalen. Koof brikt jing miet. Koop breekt geen huur.

miet sl v mijt. De kneëte van d’r boer hant óp ’t veld ing miet jebouwd.De knechten van de boer hebben op het veld een mijt gebouwd.

mietbóch o [miet’bóch] (mietbucher mietbuchs-je) huurboekje.

mieteww[mie’te] mietet, jemiethuren. Ook: meie.

mieterm[mie’ter] (mieter, mietersje) huurder.

mieter m [mie’ter] (mietere, mietersje) mijter.

mietesser m [miet’esser] (mietesser, mietessersje) meeëter.

mietjlied o [miet’jlied] (mietjlieder, mitjliedsje) lid van een vereniging.

miets v (mietse, miets-je) poes.

miezerabel bw/bn [miezera’bel] miserabel. ’t Jeet ’m miezerabel. Met hem is het miserabel gesteld. Wat e miezerabel keëlsje. Wat een miserabel ventje.

mik v (mikke, miks-je) handige tante. Wat bis doe ing sjeël mik. Wat ben jij toch een nummer!

mikke ww [mik’ke] mikket, jemikd mikken.

milch v melk. Deë hat jet in de milch tse brokke. Die heeft wat in de melk te brokkelen. ’t Is ejaal wie de kouw heesjt, went ze mar milch jieëft. ’t Is niet de naam maar de kwaliteit die ’t ’m doet. Die milch is jedeufd. Die melk is aangelengd. Doe maats e jezich als wuur diech de milch umjejange.Je trekt een gezicht als zeven dagen onweer. Dat heesjt de kats bij de milch bringe. Dat is de kat op het spek binden.

milchsboer m [milchs’boer] (milchsboere, milchsbuursje) melkboer.

milchsbrij m [milchs’brij] melkpap.

milchsemmer m [milchs’emmer] (milchsemmere, milchsemmersje) melkemmer.

milchshoar o [milchs’hoar] (milchshoare, milchshöarsje) donshaar.

milchs-jezich o[milchs’-jezich] (milchs-jezichter, milchs-jezichs-je) melkmuil. Ook: milchsmoel.

milchsjruul m [milchs’jruul] (milchsjrule, milchsjruulsje) melkkan.

milchsklumpsje o [milchs’klumpsje] (milchsklumpsjer)caramel.

milchsman m [milchs’man] (milchsmander, milchsmensje) melkman.

milchsmoel v[milchs’moel] (milchsmoele, milchsmuulsje) melkmuil. Ook: milchs-jezich.

milchsteutv[milchs’teut] (milchsteute, milchsteutsje)melkbus.

milchstsank m [milchs’tsank] (milchstseng, milchstsenke) melktand.

mild bn zacht (milder, mildst) ’t Is hu erg mild an duur. Het weer is vandaag erg mild.

milletsien v [milletsien’] (milletsiene, milletsiensje) medicijn. Die milletsien deet wónger. Dit medicijn doet wonderen.

milts vmilt. Dem is de milts jeplatsd. Hij is doodop.

miltsvuur o [milts’vuur] (miltsvure, miltsvuursje) miltvuur.

minbwmin. Dat is min of mieë woar. Dat is min of meer waar. Dat kinke is erg min. Dat is een erg iel kindje.

minder m [min’der] mindering (bij breien). Nog inne toer sjtrikke en dan móts doe inne minder maache.Nog een naald breien, dan moet je een mindering maken.

mindere ww [min’dere] minderet, jeminderd minderen (bij breien). Doe móts mindere, angesj weëd de hoas tse wied. Je moet minderen, anders wordt de kous te wijd. Bij ’t sjtrikke mós me mindere en heëve. Bij het breien moet je minderen en meerderen.

minderjöarieg bn/bw [min’derjöarieg] minderjarig.

mindestens bw [min’destens] tenminste, op zijn minst. ’t Woare mindestens tswaihónged lu in d’r zaal.Er waren minstens 200 mensen in de zaal. Vier woare mindestens mit tswantsieg man.Wij waren minstens met twintig man.

minnebreur m [min’nebreur] gevangenis in Aken en in Maastricht. Heë zitst in minnebreur. Hij zit in de gevangenis.

mis bw/bw mis. Dat kan nit sjtimme, doe has ’t mis.Dat kan niet kloppen, je hebt het mis.

misbroech m [mis’broech] misbruik. Doe móts va zieng jódheet jinne misbroech maache.Je moet geen misbruik van zijn goedheid maken.

misdoeë ww [misdoeë’] misdong, misdoa misdoen. Han iech diech jet misdoa? Heb ik je iets misdaan?

mishandele ww [mishan’dele] mishandelet, mishandeld mishandelen.

mis-jeboert v[mis’-jeboert] (mis-jeboerte) miskraam. Ook: misval.

mis-jelde ww [mis-jel’de] mis-jool, mis-jole ontgelden. Wat d’r kop verjeest mósse de bee mis-jelde. Wat het hoofd vergeet moeten de benen ontgelden. D’r jouwe mós ’t mit d’r koa mis-jelde.De goede moet het met de kwade ontgelden.

mis-jesjik o [mis’-jesjik] ongeluk, tegenspoed.

mis-joa ww [mis’-joa] jong mis, mis-jejange verkeerd gaan. Dat kan diech nit mis-joa.Dat kan je niet ontgaan.

mis-jóns v [mis’-jóns] afgunst.

mis-jónstieg bw/bn [mis’-jónstieg] afgunstig.

mis-jrif m [mis’-jrif] (mis-jriffe, mis-jrifsje) misgreep.

mis-junne ww [mis-jun’ne] mis-junnet, mis-jónd misgunnen.

mis-junstieg bn/bw [mis-jun’stieg] (mis-junstiejer, mis-junstiegste) afgunstig.

miskroam m [mis’kroam] (miskröam, miskröamsje) miskraam.

mislieg bw/bn [mis’lieg] netelig, precair. Heë is in ing mislieje laag.Hij bevindt zich in een netelige situatie.

mislukkeww[misluk’ke] mislukket, mislukd mislukken.

mismód m [mis’mód] neerslachtigheid. Dem is d’r mismód a jen lief.Bij hem is het een en al neerslachtigheid.

mispel v [mis’pel] (mispele, mispelsje) 1 mispel. Zoeë rót wie ing mispel.Zo rot als een mispel. 2 m mispelaar; stok van mispelhout.

misroane ww [misroa’ne] misroanet, misroanemislukken, op het slechte pad geraken. Die eldere hant vöal leed van hönne misroane jong.Die ouders hebben veel verdriet van hun op het slechte pad geraakte zoon.

misse ww [mis’se] misset, jemisd missen. Iech kan diech jód misse! Ik kan je missen als kiespijn!

missiejoeën v [missiejoeën’] missie, parochiële missie. Mit komplete en zeëje woeët de missiejoeën besjlaose.De parochiële missie werd met Gods zegen besloten.

missiejoeënskruuts o [missiejoeëns’kruuts] (missiejoeënskruutser, missiejoeënskruuts-je) missiekruis.

missiejoeënspater m [missiejoeëns’pater] (missiejoeënspatere, missiejoeënspeëtersje) prediker van de parochiële missie.

mis-sjloa ww [mis’-sjloa] sjloog mis, mis-jesjlage tegenzitten, misslaan.

miste v [mis’te]1 mesthoop. 2 binnenplaats.

mistrouwe ww [mistrou’we] mistrouwet, mistrouwd wantrouwen.

misträuiesj bw/bn [mis’trui-iesj] wantrouwend. Kiek nit zoeë misträuiesj; iech han nieks jedoa.Kijk niet zo wantrouwend; ik heb niets gedaan. Heë hauw inne misträuiesje blik in de oge.Hij had een wantrouwende blik in zijn ogen.

misval m [mis’val] (misvel, misvelsje) miskraam. Ook: mis-jeboert.

misversjtendnis o [mis’versjtendnis] (misversjtendnisse, misversjtendnis-je) misverstand.

mit vz met, mee. Mit dat kink wil iech nuus tse maache han.Met dat kind wil ik niets te maken hebben. Dat kan nit ópins, dat mós mit en mit. Dat kan niet in een keer, dat moet geleidelijk.

mitbringe ww [mit’ bringe] braat mit, mitbraad meebrengen. Iech han diech ing medallieë va Keëvelaar mitbraad. Ik heb je een medaille uit Kevelaer meegebracht. Dat meëdsje bringt nogal jet mit. Dat meisje veroorzaakt heel wat gedoe. Uur hat waal sjleët weer mitbraad.Jullie hebben wel slecht weer meegebracht.

mitdoeë ww [mit’doeë] dong mit, mitjedoa meedoen.

mitdrinke ww [mit’drinke] drónk mit, mitjedrónke meedrinken. Drink ee mit. Kom, we nemen er een samen.

mitèse ww [mit’èse] oos mit, mitjèse meeëten. Zets diech um, da kans te mitèse. Kom erbij zitten, dan kun je meeëten. Ès d’r telder nit mit! Zit niet zo te schrokken!

mithelleww[mit’helle] hellet mit, mitjeheld meedoen.

mitjif v [mit’jif] (mitjifte mitjifsje) bruidsschat.

mitjoa ww [mit’joa] jong mit, mitjejange/mitjange meegaan. Doe jees mit went de angere jevare weëde. Jij blijft thuis.

mitkalle ww [mit’kalle] kallet mit, mitjekald. Meepraten. Doa kans doe nit uvver mitkalle.Daar weet jij niets vanaf.

mitkómme ww [mit’kómme] koam mit, mitkómme meekomen. Zint de kinger nit mitkómme? Zijn de kinderen niet meegekomen? Heë kan jaar nit mitkómme. Hij kan helemaal niet meekomen.

mitkrieje ww [mit’krieje] kroog mit, mitkrèje 1 meekrijgen. Die auw jómfer hat nog inne mitkrèje. Die ouwe vrijster heeft er nog een gekregen. 2 begrijpen. Dat hauw iech nit mitkrèje. Dat was me ontgaan.

mitleuferm[mit’leufer] (mitleufere, mitleufersje)meeloper.

mitlieë o [mit’lieë] medelijden.

mitlosse ww [mit’losse] loos mit, mitjelosse een pak slaag geven. Ze hant hem orrentlieg mitjelosse.Ze hebben hem behoorlijk toegetakeld.

mitmaache ww [mit’maache] maachet mit, mitjemaad meemaken. Deë erme keël hat vöal mitjemaad. Die arme vent heeft veel meegemaakt. Iech jeleuf deë maat nit lang mieë mit. Ik denk dat die het niet lang meer maakt.

mitneëme ww [mit’neëme] noom mit, mitjenoame meenemen. Deë nemt óch nuus mit went heë de vót tsouw deet.Die neemt ook niets mee als ie dood gaat.

mitsjprèche ww [mit’sjprèche] sjprooch mit, mitjesjpraoche meespreken. Hei han iech óch nog e wöadsje mit tse sjprèche.Hier heb ik ook nog iets te vertellen.

mitwoch m [mit’woch] (mitwöch, mitwöchs-je) woensdag. Mitwoch weëd de wèch jedeeld. Woensdag wordt de week gedeeld. Ook: joonsdieg.

moad m (möad, möadsje) moord. Dat jieëft moad en doeëdsjlaag. Dat wordt moord en doodslag. Heë keëkt hulp en moad. Hij schreeuwt moord en brand.

moade ww [moa’de] moadet, jemoad moorden.

möader m [möa’der](möader, möadersje)moordenaar.

moal v (moal, möalsje) keer, maal. Jod zeën diech vuur noen en ing anger moal! Gezondheid! (als iemand geniest heeft). Wens doe miech nog ee moal bejieëns, kuns doe ee an ’t jeëve. Nog éémoal, da kuns te ee an ’t jeëve.De volgende keer dat wij elkaar begroeten geef je een rondje.

moale ww [moa’le] moalet, jemoald schilderen Moal diech jet da has te óch jet! Blijf niet zeuren! Mauwmensjere moale. Peuterig schrijven. Doe móts miech jing mensjere moale. Je moet je niet teveel aanmatigen. Iech han ee jemoald krèje. Ik heb een proces verbaal gekregen.

möaler m [möa’ler] (möaler, möalersje) kunstschilder.

moalneëme ww [moal’neëme] noom moal, moaljenoame vermenigvuldigen.

moaltsiet v [moal’tsiet] (moaltsiete, moaltsietsje) maaltijd.

moasv(moase, möas-je) maat; duimstok. D’r sjnieder nemt de moas. De kleermaker neemt de maat. Tsinterkloas (6 december) zetst de daag óp de moas. Met Sinterklaas worden de dagen niet meer korter. Hei kriet me nog zieng moas. Hier krijg je je glas nog goed vol. Heë hat e möas-je tsevöal jedrónke.Hij had iets te veel gedronken. E möas-je.Een achtste liter.

möatsl ww (conj.) geïsoleerde vorm van een werkwoord met de betekenis: mogen, kunnen. Iech möat lieje dat-s te d’r pipsj kreugs. Ik zou willen dat je de kriebels ervan krijgt. ’t Möat zieë dat-s te reët has. Het zou kunnen dat je gelijk hebt. Zie: maagst.

mobbel v [mob’bel] (mobbele, möbbelsje) dikkerdje.

mobbelieg bn/bw [mob’belieg] mollig. Dat is e leef, mobbelieg diets-je. Dat is een lief, mollig kindje.

mobiel bn/bw [mobiel’] kras. D’r nónk is mit zieng achtsieg joar nog mobiel.Mijn oom is met zijn tachtig jaar nog kras. Iech zal dem ins mobiel maacheIk zal die eens aan het werk zetten. Heë is werm jans mobiel. Hij is weer op de been.

módm moed. Los d’r mód nit zinke. Houd de moed erin. Mód vuur zes en angs vuur inne. Hij heeft wel een grote bek, maar als het er op aankomt doet hij het in zijn broek van angst. Heë hauw d’r mód in d’r boam. Hij had de moed verloren. De rieche wisse nit wie ’t de erme döks tse mód/tse mouw is.De rijken weten niet hoeveel armoede er is.

móddelieg bw/bn [mód’delieg] drukkend. ’t Is hu móddelieg werm. Het is vandaag drukkend warm.

modder v [mod’der] (moddere, möddersje) 1 moeder. Heë is zie modder oes ’t jezich jesjneie. Hij lijkt sprekend op zijn moeder. Oes modders duppe is ’t jód sjuppe. Hotel mama. ’t Weer kent me an d’r wink en de modder an ’t kink. Het weer herken je aan de wind en de moeder aan het kind. 2moer. Doe móts de modder feste aadrieëne. Je moet de moer stevig vastdraaien.

modderbrós v [mod’derbrós] (modderbróste, modderbrus-je)moederborst.

Modderjoades v [Modderjoa’des] (Modderjöadeze, Modderjöades-je) Moeder Gods. Mariabeeld. Modderjoades sjtank ós bij! Moeder Gods sta ons bij. Óp ’t fertieko sjtong ing sjun Modderjoades. Op de kast stond een mooi Mariabeeld. Went e meëdsje fleut, dan kriesjt de Modderjoades. Fluitende vrouwen en loeiende koeien zijn zelden goeie.

moddersjoeës m [mod’dersjoeës] (moddersjues, moddersjues-je) moederschoot.

moddersjproach v [mod’dersjproach] moedertaal. ’t Kirchröadsj is ós moddersjproach. Kerkraads is onze moedertaal.

modderzieëlieg alling bw [modderzieëlieg alling’] moederziel alleen. Heë woar modderzieëlieg alling in d’r beusj. Hij was helemaal alleen in het bos.

model o [model’] (modeller, modelsje) model. Dat is e model van e vrommesj! Dat is een abnormaal dik vrouwspersoon. De sjutserij woar model jekleid. De schutterij stond er piekfijn op.

módwilm[mód’wil] moedwil, opzet, baldadigheid. Dat hant die doeëmjröaf oes loeter módwil kapot jemaad.Dat hebben die vlegels met opzet kapot gemaakt.

módwillieg bw/bn [mód’willieg] opzettelijk, moedwillig. Dat is jee ónjeluk, dat hant ze módwillieg jedoa. Dat is geen ongeluk, dat hebben ze moedwillig gedaan.

moed sl m modder; koffiedik. De zief is vol moed. De dakgoot is vol modder. De kaar is in d’r moed sjtèche blève. De kar is in de modder blijven steken. Sjud miech mar jet óp d’r moed! Gooi er maar wat water bij!

moedelest ww[moe’dele] moedelet, jemoedeld troebel maken, modderen. De kinger zunt werm in d’r pool an ’t moedele. De kinderen spelen weer in de modder .

moedelieg st bn/bw [moe’delieg] troebel. ’t Wasser in d’r reënbak is moedelieg. Het water in de regenton is troebel.

moedduvel m [moed’duvel] (moedduvele, moedduvelsje) mol. D’r moedduvel hat werm in ’t jezieëns jesjtoeëse.De mol heeft weer eens in het pas gezaaide gras gewoeld.

moedduvels-jank m [moed’duvels-jank] (moedduvels-jeng, moedduvelsjengs-je) molsgang.

moeëde m [moeë’de] mode. Woa ’t moeëde is, junt de verke baarvussieg. Het kan zo gek niet zijn, als het maar mode is.

moeëdepóp v [moeë’depóp] (moeëdepóppe, moeëdepupsje) modepop; etalagepop.

moef m (moefe, muufsje) 1 mof (van bont). 2 mof (buis verbinding).

moek m moek (moeke, muuks-je) gril, kuur. Dem zal iech ins de moeke oesdrieve. Die zal ik eens die grillen aafleren. Heë hat moeke veel. Hij heeft kuren.

moeke ww [moe’ke] moeket, jemoekd.Doe móts richtieg an d’r aat aahauwe en nit moeke. Je moet de hand bij de streep houden en de knikker met de duim wegschieten zonder de hand te bewegen.

moeke ww [moe’ke] ziech, moeket ziech, ziech jemoekd zich verroeren. Doa bliets te zitse en moek diech nit!Blijf daar zitten en verroer je niet.

moekefoek m [moe’kefoek] m slechte koffie, surrogaat.

moekouw v [moe’kouw] (moekui, moekuisje) koe (kindertaal).

moeks m (moekse, muuks-je) kik. Nog inne moeks en da has te ing kleëve. Nog een kik en je krijgt op je donder.

moekse ww [moe’kse] ziech, moekset ziech, ziech jemoeksd geluid maken.

moeksmuus-jens-sjtil bw [moeks’muus-jens-sjtil] muisstil.

moel v(moele, muulsje) 1 mond. Heë hat ing moel wie ing sjuurpoats, wie bruiesjkoel va ee

oer bis an ’t angert. Hij heeft een grote mond. Heë hat ing moel wie inne sjloeb. Hij heeft een scheve mond. Deë kan alles mit de moel.Die kan alles met de mond. Went deë de moel ópriest, da kries doe jee woad d’rtusje.Als hij zijn mond opentrekt kom je niet meer aan het woord. Ing jouw moel an d’r kop han. Zijn woordje doen. Kal wie diech de moel jewase is. Spreek toch gewoon. Inne de moel sjneure.Iemand de mond snoeren. Heë is mit de moel ummer Pietsje vuuróp. Hij heeft altijd de grootste mond. Heë is laos in de moel.Hij is grof gebekt. Dem jeet de moel wie e sjmikkesjnoar/wie ing endevót.Hij roert zijn mond duchtig. Heë lieët ziech va zieng vrauw de moel óphauwe. Hij laat zijn vrouw de kost verdienen. Dat vrommesj is nit óp de moel jevalle.Die vrouw is niet op haar mond gevallen. Hod de moel! Hou je bek! Maach de moel tsouw, ’t trukt.Houd je mond, het tocht. Dem han iech de moel jesjtópd.Die heb ik de mond gesnoerd. Heë lieët de moel hange, heë maat ing sjeef moel.Hij is ontstemd. Heë hat ing vliddieje moel an d’r kop.Hij is een vuilbek. Mit moel en poeëte joa zage. IJverig ja knikken. 2 kusje. Jef de mam mar ins jauw e muulsje.Geef je moeder maar eens vlug een kusje.3schoenneus. De moele van de sjong zint durch.De neuzen van de schoenenzijn kapot.

moeld v(moelde, muuldsje)  kom, uitholling.

moeleëzel m [moel’eëzel] (moeleëzele, moeleëzelsje) muilezel.

moelkorf m [moel’korf] (moelkörf, moelkörfsje) muilkorf. Dem hauwe ze d’r moelkorf umjedoa.Hem hadden ze het zwijgen opgelegd.

moeleww[moe’le] moelet, jemoeld 1 praten, kletsen. Deë moelt diech de oere van d’r kop. Die praat aan een stuk door. Deë moelt ziech jet! Die vertelt maar wat! Moele wie inne hegke-advokaat.Praten als een hegge-advocaat. Wat angere moele is miech allelee. Wat anderen ervan zeggen laat me koud. E moele oas. Roddelaarster. Moele en knöa in bed sjiese. Praatjes hebben, maar niets waar kunnen maken. 2de neus van een schoen herstellen. De sjong nuits moele losse. De neuzen van de schoenen laten herstellen.

moelefloepet m [moelefloe’pet] (moelefloepete, moelefloepetsje) veelprater.

moelejan m [moe’lejan] (moelejane/moelejandere, moelejeënsje) kletswijf.

moelerij v [moelerij’] (moelerije, moelerijsje) geroddel. Doe móts diech nit an de moelerij van de lu óphaode. Trek je maar niets van dat geklets van de mensen aan.

moelewassero[moe’lewasser] spraakwater. Heë hat moelewasser jehad.Hij praat aan een stuk door.

moelwerk o [moel’werk] (moelwerker, moelswerks-je) grote bek. Deë hat e moelwerk an d’r kop. Die heeft veel praats.

moemps m bof (kinderziekte).

moenietsiejoeën v [moenietsiejoeën’]  v 1 springstoffen. 2 munitie.

moer sl m (moere, muursje) waterketel.

moer st v (moere) (moere, muursje) muur. De vleie an de moer hingere hem.Hij windt zich op over iedere kleinigheid. Deë kiekt durch zivve moere. Hij heeft zijn ogen overal. Deë poal sjteet zoeë vas wie ing moer. Die paal staat zo vast als een muur. De moere hant oere. Het is zeer gehorig.

moersl v (moere, muursje sl) wortel, peen. Went ’t Kriskinke is jeboare, da hant de rubbe en de moere d’r sjmaach verloare.Dat is niet veel zaaks. Ès moere, da broechs te jinne bril.Eet wortelen, dan heb je geen bril nodig.

moere ww [moe’re] moeret, jemoerd metselen.

moes sl v (muus, muus-je) 1 muis. Bij dön ligke de muus doeëd vuur ’t sjaaf. Bij hen hebben ze niets te eten. Dat hulpt tjeën de muus, zaat d’r boer en doe sjtooch heë zieng sjuur i brank.Dat is wel een erg overdreven reactie. Doe has doch jing muus jèse. Ik ben niet vies van je (als men een bord, mes of lepel van iemand anders gebruikt). Dat muus-je hat e sjtets-je krèje.Die zaak krijgt nog een vervolg. Bij dön weul iech ins jeer muus-je sjpille.Ik zou wel eens willen weten wat daar gezegd wordt. Tsint Katrieng (25 november) wurpt d’r kauwe sjtee in d’r Rieng en Tsint Jertroed (17 maart) mit de moes holt ’m werm droes.De winter begint met St. Catharina en eindigt met St. Gertrudis. Dat is ing raar tsoat muus.Dat zijn rare lui. 2 muis van de hand. Iech han pieng in de moes. 3 computermuis.

moesdoeëd bn/bw [moes’doeëd] zo dood als een pier, morsdood. De kats óp d’r wèg woar moesdoeëd. De kat op de weg was zo dood als een pier. Heë hauwet de vlig moesdoeëd. Hij sloeg de vlieg morsdood.

moesj st m (muusj, muusj-je) bonte duif.

moes-jrauw bn [moes’-jrauw’] muisgrijs.

moeskuttele mv [moes’kuttele] muizenkeutels; ook hagelslag. Ing bótram mit moeskuttele. Een boterham met hagelslag.

moeslaoch o [moes’laoch] (moeslöcher, moeslöchs-je) muizengat. Heë kruuft va floep in e moeslaoch.Hij is doodsbang.

moesoer o [moes’oer] veldsla.

moester o [moes’ter] (moestere, muustersje) 1 ontwerp, dessin. Dat sjtäöfje hat e appaat moester. 2staal. Noa ’t moester tse oerdele is dat inne sjterke sjtaof. Naar het model te oordelen is dat een sterke stof. 3 raar mens. Deë jong is e net moester!Die jongen is een rare!

moesterbóch o [moes’terbóch] (moesterbucher, moesterbuchs-je) staalboek.

moestere ww [moes’tere] moesteret, jemoesterd 1 maatnemen, opmeten. 2 aanmonsteren.

moestsank m [moes’tsank] (moestseng, moestsenke) melktand.

moesval v [moes’val] (moesvalle, moesvelsje) muizenval.

moet sl v rui. De honder legke nit mieë, ze zunt in de moet. De kippen leggen geen eieren meer, ze zijn in de rui. Heë zingt wie inne kanalieëvoeëjel deë in de moet is.Hij zingt vals.

moete sl ww [moe’te] moetet, jemoet 1 ruien. De honder hant jód jemoet. De kippen hebben heel wat geruid. 2 pruilen, mokken. Kries doe diene zin nit, da vings te aa tse moete.Als jij je zin niet krijgt begin je te mokken. ’t Is hu moete weer.Het is druilerig vandaag.

moeteëzel sl m [moet’eëzel] (moeteëzele, moeteëzelsje) brompot.

moetieg sl bw/bn [moe’tieg] humeurig, pruilerig. Has doe werm van die moetieje bieze?Ben je weer met het verkeerde been uit bed gestapt? Mós dat meëdsje noen ummer zoeë moetieg kalle? Moet dat meisje altijd zo pruilerig praten?

moetsv (moetse, muuts-je) korte aarden pijp. Mieng moets is inne jouwe nazewermer.Mijn pijp is een goede neuzenwarmer.

moetse sl mv [moet’se] carnavalsgebak. Mit vasteloavend bikt de mam moetse.Met carnaval bakt mijn moeder “moetse”.

moeze ww [moe’ze] moezet, jemoesd 1 muizen. Went de katse moeze, da mauwe ze nit. Als de katten op muizenjacht zijn, hoor je ze niet. Woava liert ’t kets-je moeze? Waar zou het kind dat van hebben? 2 snuffelen. Wat bis doe in ’t sjaos an ’t moeze? Wat snuffel jij in de la?

moezelien m [moezelien’] soort stof, mousseline. ’t Meëdsje hat e nui moezelienge kleedsje aa.Het meisje heeft een nieuw jurkje aan van mousseline.

moeziek v [moe’ziek] muziek.

moeziekaliesj bn [moezieka’liesj] muzikaal. Dat is ing jans moeziekaliesje famillieë. Die familie is heel muzikaal.

moeziekant m [moeziekant’] (moeziekante, moeziekentsje) muzikant.

moezieker m [moe’zieker] (moeziekere, moeziekersje) muzikant.

moeziekkonkoer m [moe’ziekkonkoer] muziekconcours. Jidder veer joar is i Kirchroa Welt Moeziekkonkoer.Elke vier jaar vindt in Kerkrade het Wereld Muziek Concours plaats.

móffel m [mof’fel] (móffele, muffelsje) hap, brok. Iech han hu nog jinne moffel jèse.Ik heb vandaag nog niets gegeten. Heë tselt inne de móffele in d’r mónk. Hïj kijkt iemand de brokken uit de mond. Dat is e appetietlieg muffelsje.Dat is een smakelijk hapje. De mam hat ’t broeëd i muffelsjer jesjneie.Moeder heeft het brood in stukjes gesneden.

móffele ww [móf’fele] móffelet, jemóffeld smullen.

mokkel v[mok’kel] (mokkele, mökkelsje) mokkel. Ja, die mokkel, ja die pöl, die wil iech puutsje. Ja, die mokkel, ja die pöl, die wil iech han.(stukje uit carnavalsliedje).

mókse ww [mok’se] mókset, jemóksd pruilen. Doe kans mókse zoeëlang doe wils.Je kunt pruilen zo lang als je wilt.

mol sl o honk (bij kinderspel) Noalofe óphelle; ónger d’r dusj is mol. Tikkertje spelen; onder de tafel is het honk (mag je niet getikt worden). Óp de hoeke is mol. Als je op de hurken zit, mag je niet getikt worden.

móld sl v (mólde, möldsje) baktrog.

molestereww[moleste’re] molesteret, molesteerdvernielen. Ze hant de beumsjer molesteerd.Ze hebben de boompjes vernield.

molkroet o [mol’kroet] kruisblad, wolfsmelk. Ook: molleverjif.

mölle v [möl’le] (möllets, möllensje) molen. ’t Wasser van de mölle kiere. Een voordeel niet benutten. ’t Wasser óp de mölle kiere.Van een voordeeltje gebruik maken. Durch de hultse mölle joa. Spitsroeden lopen, flinke tegenspoed verduren.

möllepeëdo[möl’lepeëd] (möllepeëd, möllepeëdsje) molenpaard. De Poasje mit de möllepeëd hauwe. Zijn Pasen pas op Beloken Pasen houden. Triep-trap möllepeëd, hónged daalder bis te weëd(kinderversje).

mölles m [möl’les] (mölleze, mölles-je) dikkerd. Wat is dat vuur e lekker mölles-je van e kink. Wat een lekker dikkerdje!

möllesjtee m [möl’lesjtee] (möllesjting, möllesjtinke) molensteen. Deë kan nuus ligke losse wie jlui iezer en möllesjting. Hij gapt alles wat los en vast is.

mölleter m [möl’leter] (mölleter, mölletersje) 1 molenaar. Dat is e anger köarsje, zaat d’r mölleter en doe bees heë óp inne moezekuttel. Dat is van een heel andere kwaliteit. 2meikever. D’r mölleter is an ’t tselle. De meikever telt zijn geld.

molleverjif o [mol’leverjif] kruisblad, wolfsmelk. Ook: molkroet.

mollie m [mol’lie] (molliets, molliesje) hond. Iech los nit d’r mollie mit miech maache. Ik laat mij niet voor aap zetten.

mollieg bn/bw [mol’lieg] (molliejer, molliegste) mollig, behaaglijk. Dat is e mollieg bedsje. Dat is een behaaglijk bedje. Hei is ’t mollieg werm.Hier is het behaaglijk warm.

mólm m molm. D’r mólm in auw beum is d’r betste blommedrek. De molm die in oude bomen zit, is de beste bloemenaarde. ’t Honnesjter is vol mólm. Het kippenhok zit vol molm.

mólm bnwormstekig, vermolmd. De breer en de trave óppene zölder zint mólm.De planken en balken op zolder zijn vermolmd.

molmoes v [mol’moes] (molmuus, molmuus-je) woelmuis.

moltere ww [mol’tere] molteret, jemolterd1 het maalloon met koren betalen. 2 iets

van het loon stiekem achterhouden.

moltong m [mol’tong] molton.

momv (momme, mömsje) vermomd persoon tijdens het carnaval.

momang m [momang’] ogenblik.

moment o [moment’] (momente, momentsje) ogenblik. Waad e moment, da jon iech mit. Wacht even, dan ga ik mee. Iech woar óp dat moment nit heem. Ik was toen niet thuis.

momentaan bw [momentaan’] [momentaal’] op ’t ogenblik, momenteel. Wat uur vroagt han iech momentaan nit. Wat u vraagt heb ik op dit ogenblik niet.

momentsjäös mv [moment’sjäös] verscheidene schoten die tegelijkertijd ontploffen.

mommejezich o [mom’mejezich] (mommejezichter, mommejezichs-je) mombakkes.

mómpele ww [móm’pele] mómpelet, jemómpeld mompelen.

mómpietsm[móm’piets] iets waardeloos. Jel diech zoeëjet nit, dat is mómpiets. Koop zo iets niet, dat is waardeloos. Wie woar ’t mit de doeve jejange? Mómpiets! Hoe is het met de duiven gegaan? Heel slecht!

mondst m (monde, möndsje) maan. 1’t Is vol lit en d’r mond sjteet kloar an d’r himmel. Het is heel klaar en de maan staat helder aan de hemel. D’r mond jeet óp. De maan gaat op/Hij begint kaal te worden. Trek sjtriejel iech diech ing dat-s te d’r mond vuur e sjwelmensje aazies.Dadelijk krijg je een op je donder. Die leëve hinger d’r mond. Die zijn achterlijk. 2 maand. Kóm mar in inne mond of tswai tseruk. Kom maar over twee maanden terug.

mondelankbw[mon’delank] maandenlang. Mondelank hant vier jesjpaard. We hebben maandenlang gespaard. Iech han mondelank nuus mieë va hem jehoeëd. Ik heb maandenlang niets meer van hem vernomen.

mondelito[mon’delit] (mondelidder, mondelitsje) maanlicht. Ook: mondlit.

mondesjien m [mon’desjien] maneschijn.

mondieg m [mon’dieg] (mondieje, mondiegs-je) maandag. Inne bloa mondieg maache. Een dag niet werken.

mondlito[mond’lit] (mondlidder, mondlitsje) maanlicht. Ook: mondelit.

monete mv [mone’te] geld, duiten.

móngeww[món’ge] mónget, jemóngd monden, smaken, bevallen. Dat èse móngt miech. Dat eten smaakt me. Dat zal hem waal nit mónge.Dat zal hem wel niet bevallen.

möngs-jensmoas bw [möngs’-jensmoas] mondjesmaat.

mónk m mónk (möng, möngsje/mönke) mond. Wat bitter is vuur d’r mónk, is vuur ’t hats

jezónk. Wat bitter is voor de mond, is voor het hart gezond. Doe nums miech de wöad oes d’r mónk. Je haalt me de woorden uit de mond. Ziech jet an d’r mónk aaf sjpliese. Iets uit z’n mond sparen. Doe jong hem d’r mónk van alling óp. Toen ging zijn mond open van verbazing. Hod diech de hank vuur d’r mónk wens doe hóste móts. Houd je hand voor de mond als je moet hoesten. Inne ’t broeëd oes d’r mónk sjtoeëse. Iemand duperen. Heë numt jee blad vuur d’r mónk. Hij neemt geen blad voor de mond. Dóch d’r mónk óp! Doe je mond open. Heë leëft van de hank in d’r mónk.Hij leeft van de hand in de tand. Noe has doe d’r mónk vol tseng.Nu weet je niets meer te zeggen. Vöal möng, leëg sjóttele.Veel monden, weinig eten. Heë hat jee besser vrunke wie zie eje mönke. Hij snoept graag. D’r mónk tsenke. De mond tergen. Besser hel jebloaze wie d’r mónk verbrankd. Beter hard geblazen dan de mond verbrand. Heë hat verjèse d’r mónk mit tse bringe. Hij zegt geen stom woord. Niena, niena, kinke| tsukersje in ’t munke| kletsj-jere óp ’t vutsje| deet dat kinke judsje! (wiegeliedje). Deë hat inne mónk wie inne abbee. Hijheeft een verwaarloosd gebit.

mónkele ww [món’kele] mónkelet, jemónkeld mompelen, fluisteren. Me mónkelt dat d’r Sjeng vreëm jeet. Er wordt gemompeld dat Sjeng vreemd gaat.

mónkmonneka m [mónk’monneka] (mónkmonnekaats, mónkmonnekeëtsje) mondharmonica.

mónkpa(a)s bw/bn [mónk’pa(a)s] hapklaar, niet te heet en niet te koud. De tsoep woar jraad mónkpaas. De soep had de juiste temperatuur.

mónksjtuk o[mónk’sjtuk] (mónksjtukker, mónksjtuks-je) mondstuk.

mónkvol m [mónk’vol] mondvol. Is me wied va heem en me huurt inne mónkvol Kirchröadsj, da jeet inne ’t hats óp wie bócheskóch.Ben je ver van huis en je hoort iemand Kerkraads praten dan vrolijk je terstond op.

mónkwerk o [mónk’werk] (mónkwerker, mónkwerks-je) mondwerk.

monneka m[mon’neka] (monnekaats, monnekeëtsje) harmonica. D’r Joep sjpilt óp d’r monneka.Joep speelt op zijn harmonica.

mönsj m (mönsje, mönsj-je) doopkleed met capuchon.

mónster o [món’ster] (mónstere, mönstersje)gedrocht.

mónter bn/bw monter, opgewekt. Dat is e mónter keëlsje. Dat is een monter manneke. ’t Kink woar mónter. Het kind was opgewekt. Hod uuch mónter! Hou je!

montoer st m [montoer’] (montoere, montuursje) 1herenkostuum, uitdossing. Weë mit Oeëstere jing nui montoer aahauw, deë moeët d’r köster kroamele(het werd als een verplichting gevoeld met Pasen op zijn paasbest te verschijnen). Ook: mantoer. 2montuur.

moor v(more, meursje)1 moer, wijfjeskonijn. Remmeter en moor. Konijn en wortel. 2moer. D’r duvel en zie moor. De duivel en zijn moer. 3 Doa weëd iech nit moor van. Daar kom ik niet mee klaar.

moos omos. Doe móts ’t moos tusje de sjting ins voetdoeë.Je moet het mos tussen de stenen eens verwijderen.

moosuul m [moos’uul] (moosule, moosuulsje) stomme uil, uilskuiken.

mop m (moppe, möpsje) zeilveger.

möp m (möppe, möpsje) 1 mormel (hond), walgelijke vent. Jees te mit d’r möp sjpatsere? Ga je met de hond wandelen? Wat bis doe inne vieze möp! Wat ben jij een varken! 2  onderste gedeelte van een mijnwagen voor het vervoer van materiaal.

moppe mv [mop’pe] geld. Die hant moppe! Die hebben geld!

möpse ww [möp’se] möpset, jemöpsd pikken.

moraal m [moraal’] moraal. Heë hat jinne moraal in d’r zak.Hij heeft geen moraal!

moras o [moras’] (morasse, mores-je) moeras.

morassieg bn/bw [moras’sieg] moerassig.

mores liere [mo’res liere] lieret mores, mores jelierd mores leren.

moriets m [mo’riets] (morietse, moriets-je) moor. Inne sjwatse moor. Een smeerpoes.

mörje m [mör’je] (mörjens) morgen. Mörje is inne angere daag. Morgen kan alles anders zijn. Hu is d’r letste daag, mörje vingt de sjoeël werm aa (kinderliedje). Jódde mörje! Goede morgen.

mörjenoavend m [mör’jenoavend] morgenavond.

mörjensreën m [mör’jensreën] morgenregen. Inne mörjensreën en inne auwwieverdans doere nit lang.Ochtendsregen en een oudewijvendans duren niet lang.

mörjeroeëd o [mör’jeroeëd] morgenrood.

mörjesjteer m [mör’jesjteer] (mörjesjtere, mörjesjteersje) 1 morgenster. 2 narcis.

mörjevrug bw [mör’jevrug] morgenvroeg.

morju, morjeng [morju’] [morjeng’] krachttermen.

mórks m ondeugdelijk werk.

mórkse ww [mórk’se] mórkset, jemórksd prutsen. Wat bis doe an d’r auto an ’t mórkse? Wat zit je aan de auto te prutsen?

mórkserij v [mórkserij’] prutswerk.

mórmeldeer o [mór’meldeer] (mórmeldere, mórmeldeersje) marmot. Heë sjlieëft wie e mórmeldeer. Hij slaapt als een marmot.

morree m [morree’] soort stof, moiré. ’t Meëdsje hauw e morree kleedsje aa. Het meisje had een moiré jurkje aan. Inne morree sjótsel.Een moiré-schort.

mós m het moeten. Jees doe werm wirke? Joa, dat is d’r leve mós.Ga je weer werken. Ja, dat zal wel moeten.

mósse ww [mós’se] moeët, jemoeët moeten. Me mós ’t ee mit ’t angert neëme.Men moet niet aan alles even zwaar tillen. De jonge kanne sjterve, de auwe mósse sjterve.Jongeren kunnen sterven, ouderen moeten sterven. Dat hat ezoeë zieë mósse.Dat heeft zo moeten zijn. Heë kan ’t waal, went heë mós.Hij kan het wel, als het moet. Wils doe nit, da móts doe!Wie niet horen wil, moet voelen. ’t Jöngs-je mós ins.Het jongetje moet eens plassen. Wat mós ’t zieë? Waarmee kan ik U van dienst zijn?/Hoeveel moet ik betalen? Mósse is tswank en kriesje is kingerjezank (gebruikt als tegenwerping op irritante dwangmatigheid).

mósterd m [mós’terd] mosterd.

mósterdblom v [mós’terdblom] (mósterdblomme, mósterdblumsje) herik.

mósterdduppe o [mós’terdduppe] (mósterdduppens) mosterdpotje.

mósterdploaster v [mós’terdploaster](mósterdplöaster, mósterdplöastersje)mosterdpleister.

mósterdpötsje o [mós’terdpötsje] mosterdpotje.

mósjelv[mó’sjel] (mósjele, musjelsje) mossel.

mosjeu m [mosjeu’] (mosjeuts, mosjeus-je) meneer (ironisch).

mot v (motte, mötsje) mot. Lit trukt de motte aa.Licht trekt de motten aan. Deë dóch is van de motte tservrèse.Die doek is door de motten aangevreten. Doa zouwts te de motte va krieje! Daar krijg je wat van!

moter m [mo’ter] (motere, meutersje) motor.

motreën m [mot’reën] motregen.

mottebolm[mot’tebol] (motteböl, mottebölsje) mottenbal.

mottekis v [mot’tekis] (mottekiste, mottekis-je) mottenkist.

mottekop m [mot’tekop] (scheldwoord).

mottepolver m [mot’tepolver] (mottepolvere, mottepölversje) mottenpoeder.

mouw m (mouwe, mäusje) mouw. Deë hat matties in de mouwe. Die is sterk. Dat sjud me mar nit oes inne mouw.Dat is niet gemakkelijk op te lossen. Inne mit de mouwe krieje. Iemand op zijn fouten attent maken.

mouwesjótselm[mou’wesjótsel] (mouwesjutsel, mouwesjutselsje) mouwschort.

Mozes m [Mo’zes] In de uitdrukking: ’t Jeet ziech alling vuur Mozes en de profieëte. ’t Gaat alleen om ’t geld.

mud v (mud, mudsje) mud.

mufetieg bn/bw [mu’fetieg] muf. In dat mufetieg kabäus-je kan doch jee miensj sjloffe.In dat muf hokje kan toch niemand slapen.Ook: mufieg.

mufieg bn/bw [mu’fieg] muf. Ook: mufetieg.

mugkesjtich m [mug’kesjtich] (mugkesjtich, mugkesjtichs-je) muggensteek.

mugkezifter m [mugkezif’ter] (mugkeziftere, mugkeziftersje) muggezifter, miereneuker, iemand die overal iets op aan te merken heeft. Dat is inne richtieje mugkezifter.Die heeft overal iets op aan te merken.

mui st bn (muier, muitste) moe, beu. Iech bin mui wie inne hónk. Ik ben bekaf. Heë is jet mui an ing zie. Hij is een beetje aan de luie kant. Heë is al mui, went heë angere ziet wirke. Hij is al moe als hij anderen ziet werken. Iech bin nog tse mui um tse sjpuie. Ik ben nog te moe om te spuwen. Iech bin dat mui wie kauwe brij.Ik ben het zat.

muielieg bw [mui’elieg] mogelijk. Ook: meuglieg, meujelieg.

muieliegheet v [mui’eliegheet] (muielieghete, muieliegheetsje) mogelijkheid.

muiheet v [mui’heet] vermoeidheid. Iech kan va muiheet nit mieë sjtoa.Ik kan van vermoeidheid niet meer staan.

muitev[mui’te] moeite. Dat is evvel de muite weed! Dat is toch de moeite waard! D’r Hain joof ziech alle muite, evver ’t nótset nuus.Hein heeft zich volledig ingezet, maar het heeft niets opgeleverd. Die muite hat ziech jeloeënd.Die moeite was het waard. ’t Hauw vöal muite jekost. Het had veel moeite gekost.

muk v (mugke, muks-je) mug. Went ’t oavends de mugke danse, da weëd ’t daags dróp sjun weer Als ’s avonds de muggen dansen, wordt het de dag erna mooi weer. Deë huet ing muk hóste. Hem ontgaat niets. Dat is jet vuur ing muk. Dat is net genoeg voor een holle kies.

Heë maat oes ing muk inne oalefant.Hij maakt van een mug een olifant.

Mukkebummele [Mukkebum’mele] Nergenshuizen, einde van de wereld. Heë woeënt i Mukkebummele, woa de höng mit de vót bletsje.Hij woont in Nergenshuizen waar alles anders is.

mul m droge aarde, stof. De boeën is wie inne jek, ze wieëst nog livver in d’r mul wie in d’r drek(bonen moeten bij droog weer gezaaid worden).

mulle ww [mul’le] ziech, mullet ziech, ziech jemuld een stofbad nemen. De honder mulle ziech in d’r sjtub.De kippen poedelen in het stof.

mundieg bn/bw [mun’dieg] mondig, meerderjarig.

munster o [mun’ster] dom in Aken. Went dat woar weëd, da vange de klokke i jen munster van alling aa tse loeë. Het zal nooit waar worden. Dat is zoeë aod wie d’r woof a jen munster. (de wolf in het portaal van de dom).

munts v (muntse, munts-je) munt. Iech han ing sjun zamloeng muntse.Ik heb een mooie verzameling munten.

mure ww [mu’re] muret, jemuurd troebelen. ’t Wasser is jemuurd. Het water is troebel geworden. ’t Is jee peulsje zoeë kling of ’t muurt ziech al ins. Er is overal wel eens iets mis.

murer m [mu’rer] (murer, murersje) metselaar. Drei murer zint veer verke. Metselaars maken veel rommel.

murerstraog m [mu’rerstraog] (murersträög, murersträögs-je) mortelbak.

murrieg bw/bn [mur’rieg] murw. De biere zint murrieg.De peren zijn zacht. Doe maats miech murrieg.Jij maakt mij bekaf. Doa woar jet murrieg. Daar was iets gaande.

muterm[mu’ter] (mutere, mutersje) een humeurig iemand.

mutsj v (mutsje, mutsj-je) muts. Dat krien iech nit ónger de mutsj. Dat wil er bij mij maar niet ingaan. Heë hat hu de jouw mutsj óp. Hij is vandaag goed gemutst. Ze hant hem de mutsj uvver de oere jetrókke. Ze hebben hem bedonderd. Heë hat de mutsj óp ’t linkeroer. Hij is slecht gehumeurd. Dat is ’m nit noa de mutsj.Dat heeft/doet hij niet graag.

muuchere ww [muu’chere] muucheret, jemuucherd veel eten. Die vrauw kan evver muuchere. Die vrouw kan me toch wat weg eten!

muuf bn/bw (mufer, muufste) muf. ’t Ruucht muuf in ’t tsimmer. Het ruikt muf in de kamer.

muus-jenshäusj bw/bn [muus’jenshäusj] muisstil.

muus-jenssjtil bw/bn [muus’jenssjtil] muisstil.

muzer m [mu’zer] (muzere, muzersje) snuffelaar.

muzieëlieg bw/bn [mu’zieëlieg] moeizaam. Dat is e muzieëlieg werksje.Dat is een moeizaam werkje. Heë sjlefet de sjting muzieëlieg erinner.Hij sleepte de stenen moeizaam naar binnen.