N

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

nabwnou, wel. Na, wat zeës doe noe? Nou ja, wat vertel je me nu? Na ja, doe wits wal. Nou ja, je weet wel.

naachtrègliegbw[naach’trèglieg] achteraf, alsnog. Iech wunsj diech naachtrèglieg vöal jeluk óp diene namensdaag.Ik wens je alsnog veel geluk met je naamfeest.

naachwoeks m [naach’woeks] aanvullende jongere krachten.

naaf v (nave, neëfje) naaf.

naal m (neël, neëlsje) spijker, nagel. Dat is miech inne naal an de zerk/doeëdskis. Dat is voor mij als een nagel aan de doodskist. D’r naal óp d’r kop treffe.De spijker op de kop slaan. Weë loeës is, hingt nit alles an inne naal. Wie slim is, zet niet alles op één kaart. Heë hat d’r sjoestersjótsel an d’r naal jehange. Hij heeft het schoenmakersvak eraan gegeven. Inne ’t blód ónger de neël oeszoege.Iemand het bloed onder de nagels vandaan halen. Heë junt inne ’t sjwats ónger de neël nit. Hij gunt een ander het licht in de ogen niet. Heë hat nog jinne naal um ziech an vót tse kratse. Hij kan zich niets permitteren. Ziech jet ónger d’r naal riese. Zich iets op slinkse wijze toeëigenen.

naalvas bn/bw [naalvas’] spijkervast. Heë klauwt alles wat nit naalvas is. Hij steelt alles wat niet spijkervast is.

naalvós m [naal’vós] (naalvus, naalvus-je) ijzeren schoenmakersleest.

naalwassero[naal’wasser] gier. Ook: naalzeek..

naalzeekm[naal’zeek] gier. Ook: naalwasser.

naalzeekdreëjerm[naal’zeekdreëjer] (naalzeekdreëjere, naalzeekdreëjersje) iemand die gierputten leegschept. Iech wirk nit vuur jidderinne, zaat d’r naalzeekdreëjer.Ik werk niet voor iedereen, zei de putjesschepper (ook ik ben kieskeurig).

naamm (name sl, neëmpje) naam, reputatie. Iech han d’r naam en doe has d’r vlaam. Ik krijg de schuld en jij gaat vrijuit. Die hauw inne naam mit dem. Zij werd ervan verdacht, dat zij een stiekeme relatie met hem had. Doe kries nog inne naam wens doe mit dön verkiers. Jij krijgt nog een slechte naam als je met hen omgaat. ’t Kink mós inne naam han.Als ’t kind maar een naam heeft (passend of niet; je moet het kunnen benoemen). Deë hat inne hoeëge naam.Die is belangrijk.

naas st v (naze sl, neës-je) 1 neus. Doa han iech de naas va vol. Dat hangt me de keel uit.

Maach diech inne knub in de naas. Leg een knoop in je zakdoek. Heë sjtikt zieng naas uvveral i.Hij bemoeit zich overal mee. Dat is ing nuisjierieje naas.Dat is een nieuwsgierig aagje. Deë hauw jet an naas.Hij vermoedde iets; hij rook onraad. Woarum móts doe dat alle lu an de naas hange? Waarom moet je dat aan iedereen vertellen? Heë sjmakket miech de duur vuur de naas tsouw.Hij gooide de deur voor mijn neus dicht. Miech jeucht de naas, ’t jieëft nuits.Ik voel aan de jeuk aan mijn neus dat er nieuws op komst is. Dat woar ’m langs de naas jejange.Dat is aan zijn neus voorbijgegaan; dat heeft hij moeten missen. Mit de naas in de bótter valle.Met de neus in de boter vallen. Inne jet vuur de naas voetsjnappe.Iemand iets voor zijn neus wegkapen. Dat is de naas oes ’t jezich.Dat is het beste deel. De naas in de bucher sjtèche. Veel lezen. Woa jees doe hin? De naas noa, dan kunt de vót vazelver.Waar ga je naar toe? De neus achterna, dan kom ik er vanzelf (ontwijkend antwoord). Braaf hat de naas aaf en doe has ze nog (drukt twijfel uit aan iemands braafheid). Hod dieng naas d’roes. Bemoei je er niet mee. Inne de naas in vót sjtèche. Iemand achterna lopen. Heë kiekt nit wieër wie zieng naas rikt.Hij kijkt niet verder dan zijn neus lang is. Dat zal iech dem ins ónger de naas vrieve.Dat zal ik hem wel duidelijk maken. Los miech ins ’t neës-je veule.Laat mij eens je neus voelen(of je wel de waarheid spreekt). Wits te wat iech kroog? Naas in tuut!Weet je wat ik kreeg? Helemaal niets. Ze hauwe hem jet vuur de naas jezatsd. Ze hadden hem wat voorgeschoteld. Deë hauw naas en oge óp. Hij spitste zijn oren. Dat die ziech zelver mit de naas krieje. Dat ze maar voor hun eigen deur vegen. Inne de koete oes de naas hoale./Inne de woof oes de naas trekke.Iemand uithoren. Deë muet ziech ins orrentlieg de naas sjtoeëse. Hij zou zijn hoofd eens moeten stoten. De naas hoeëg in loeët sjtèche. Met de neus in de wind lopen. Iech los miech va jinne óp de naas danse. Ik laat mij door niemand iets zeggen. Deë hat ing naas, die ruucht alles. Die heeft alles zo in de gaten! Doa hauwe vier jèse, dat ’t ós an naas en oere eroeskoam. Daar hebben wij ons buikje rond gegeten. 2 baard van de sleutel. Vuur d’r pastoer sjtikt tse ieësj d’r sjlussel de naas in kirch. De baard van de sleutel is eerder dan pastoor in de kerk. 3  steenbank aan het begin of het einde van de pijler.

naas sl bn (naser, naaste) nat. ’t Woar dis joar inne nase zommer.We hadden dit jaar een natte zomer. Heë woar zoeë naas wie ing verzaofe kats/Heë woar zekenaas.Hij was kletsnat. Inne nase winkter jieëft inne vette kirkef.Een natte winter zorgt voor een vol kerkhof; in een natte winter sterven veel mensen. Heë is nog naas hinger de oere.Hij komt pas kijken. Mai keul en naas, vult de sjuur en óch ’t vaas.Maart koel en nat zorgt voor een goede oogst. Nase jong.Iemand die nog niet droog achter z’n oren is. Dat is inne nase, inne nase reem, inne nase neëf, inne nase jrosje. Dat is een verwaande vent.

naaslaoch o [naas’laoch] (naaslöcher, naaslöchs-je) neusgat. Pas óp, dat is e naaslaoch! Pas op, die is al te nieuwsgierig! Hod ’t vuur diech en sjtiep nit loeter anger lu de naaslöcher óp. Vertel het niet verder en maak andere mensen niet nieuwsgierig.

naat v(nate, neëtsje)1 nacht. Dat is e óngersjeed wie daag en naat.Dat is een verschil van dag en nacht. Dat vrommesj is zoeë vrech wie de naat. Die vrouw is erg brutaal. Naat tsezame. Wel te rusten allemaal. ’t Naats. ’s nachts. 2  nachtdienst. D’r pap hat de naat. Mijn vader heeft nachtdienst.

naatsbregkeler m [naats’bregkeler] (naatsbregkeler, naatsbregkelersje) nachtbraker.

naatshemme o[naats’hemme] (naatshemmens, naatshemsje) nachthemd.

naats-jesjier o [naats’jesjier] (naats-jesjiere, naats-jesjiersje) nachtspiegel.

naatsjiech v [naatsjiech’] (naatsjiechte, naatsjiechs-je) nachtdienst.

naatskommoeëd v[naats’kommoeëd] (naatskommoeëde, naatskommuedsje) nachtkastje.

naatsmès v [naats’mès]nachtmis met Kerstmis.

naatspoem m [naats’poem] (naatspoeme, naatspuumsje) nachtpon.

naatsrouw v[naats’rouw] nachtrust. Inne oes de naatsrouw hoale. Iemand wakker maken.

naatsuulm [naats’uul] (naatsule, naatsuulsje) iemand die laat opblijft.

naatswechterm [naats’wechter] (naatswechter, naatswechtersje) nachtwaker.

nage st ww [na’ge] naget, jenaagd knagen. Dat naagt a miech. Dat knaagt aan me.

naid sl m afgunst. Deë basjt va naid.Die is zeer afgunstig. Dat dunt die loeter oes naid en mis-jóns.Dat doen zij alleen maar uit afgunst en nijd. Dat is alles haas en naid. Dat is alles pure afgunst.

naider m[nai’der] (naider, naidersje)benijder. Weë naider hat, hat broeëd. Weë jing hat, deë liet noeëd.Beter benijd dan beklaagd.

naidieg bw/bn (naidiejer, naidiegste) [nai’dieg] afgunstig. Heë kieket naidieg noa d’r nuie fiets va ziene vrunk. Hij keek afgunstig naar de nieuwe fiets van zijn vriend. D’r Piet is nit vroeë mit zoene naidieje kammeraad.Piet is niet blij met zo’n afgunstige vriend.

nak m (nek, neks-je) nek. Ziech ing vrauw in d’r nak sjloa. Een vrouw aan de haak slaan. Heë

wurpt d’r kop in d’r nak. Hij gooit de kont tegen de krib. Heë sjleet de bee i jen nak.Hij smeert ’m. Drek kries te ’ne sjlaag in d’r nak. Dadelijk krijg je een draai om je oren. Dat hat ’m d’r nak jebraoche. Dat kostte hem zijn nek, dat gaf hem de doodsteek.

nakhoar o [nak’hoar] (nakhoare, nakhöarsje) nekharen. Los ’t mar reëne, dat is jód vuur de nakhoare. Laat het maar regenen, dat is goed voor de nekharen.

naksbn(nakser, nakste)naakt. Nakse hónk. Kale neet. Ze hant hem alles verkoad bis óp de nakse weng.Ze hebben alles van hem verkocht tot op de kale wanden. Nakse behai.Kale kak.

namens bw [na’mens] 1 uit naam van. Namens d’r verain bei iech dis jesjenk aa. Namens de vereniging bied ik dit cadeau aan. 2 genaamd, met de naam. Dat hat inne namens Dingenskirche jesjrève. Dit heeft iemand genaamd Dingenskirche geschreven.

namensdaag m [na’mensdaag] (namensdaag, namesdeëgs-je) naamfeest. Vöal jeluk(s) óp d’r namensdaag. Proficiat met je naamfeest. Nónk Toeën viert namensdaag óp Tsint Antoeëniejoes mit ’t verke.Ome Toon viert zijn naamfeest op St. Antonius van het varken.

namenspatroeën m [na’menspatroeën] (namenspatroeëne, namespatruensje) patroonheilige.

namme ww [nam’me] nammet, jenamd eten (kindertaal).

nana joa ww [na’na joa] jong nana, nana jejange gaan slapen (kindertaal).

nao bw nou. Nao, bis doe veëdieg? (uiting van ongeduld). Nao, wat zouw dat! Nou wat dan nog?

nao da nou dan. Nao da, dan is ’t jód.Nou dan, dan is het goed.

nao ja nou ja. Nao ja, went ’t angesj nit is.Nou ja, als het anders niet kan.

natejaal v [na’tejaal] (natejale, natejeëlsje) nachtegaal. Zie zingt wie ing natejaal.Zij zingt als een nachtegaal. D’r inne ziene uul, is d’r angere zieng natejaal. Over smaak valt niet te twisten. Inne sjtek woa de natejaal drei joar óp jefleut hat.Een stok van behoorlijke dikte. Went de natejaal de jónge jezieë hat, da fleut ze nit mieë.Als de nachtegaal haar jongen heeft gezien, fluit ze niet meer.

natoer v[natoer’]natuur, aard. Heë is vrieë va natoer. Hij is van nature een taaie. Heë is va natoer inne jouwe keël. Hij is van nature een goeie vent.

natoerforsjer m[natoer’forsjer]natuuronderzoeker. Iech bin óngereëdiesje natoerforsjer.Ironisch gezegde voor: Ik ben mijnwerker.

natoersjtee m [natoer’sjtee] (natoersjting, natoersjtinke) natuursteen.

natsiejoeën v [natsiejoeën’] (natsiejoeëne, natsiejuensje) 1 natie. 2 gespuis. Mit zoeng natsiejoeën wil iech nuus tse doeë han.Met zo’n gespuis wil ik niets te maken hebben.

natuurlieg bw [natuur’lieg] (natuurliejer, natuurliegste) natuurlijk.

näu st bw allemaal. Has te ze nog näu? Heb jij ze nog allemaal?

näu sl bn/bw 1 nauw, nauwkeurig, echt. Dat móts doe nit zoeë näu neëme. Dat moet je niet zo nauw nemen. Zoeë näu kunt ’t ziech nit. Zo precies hoeft dat niet. Dat dong hön näu jód. Dat was echt naar hun zin. 2 (näuer, näust) zuinig, gierig. Dat is e näu vrommesj. Dat is een zuinige vrouw. Heë is nog tse näu um ziech zat tse èse.Hij is nog te gierig om genoeg te eten.

näuerdiengs bw[näuerdiengs’] onlangs. Ook: näulieg.

näulieg bw[näu’lieg] onlangs. Heë woar näulieg bij ós. Hij was onlangs nog bij ons. Ook: näuerdiengs.

navel m [na’vel](navele, neëvelsje) navel.

navelbróch m [na’velbróch] (navelbruch, navelbruchs-je) navelbreuk. ’t Kink hauw las van e navelbruchs-je. Het kind had last van een navelbreukje.

navelfluus-je o [na’velfluus-je] (navelfluusjer) navelpluisje.

naveltavele o [na’veltavele] In de uitdrukking: Doe has ’t naveltavele Je bent niet goed wijs.

navelvieësj v[na’velvieësj] (navelvieëzje, navelvieësj-je)navelbandje.

navelzoeze o [na’velzoeze] In de uitdrukking: Doe has ’t navelzoeze. Je bent niet goed wijs.

nazeww [na’ze] nazet, jenaasd 1 (rond)neuzen. Heë naast uvveral erum.Hem ontgaat niets.2bevallen, aanstaan. Dat naast miech nit. Dat bevalt mij niet. 3 vitten. Deë hat loeter jet tse naze. Hij heeft altijd wat te vitten.

nazebutteler m [na’zebutteler] (nazebutteler, nazebuttelersje) Iemand die voortdurend in de neus peutert.

nazetieg bw/bn [na’zetieg] (nazetiejer, nazetiegste) kieskeurig bij het eten. Katse zint döks nazetieje èsere.Katten zijn vaak kieskeurige eters. Ook: nazieg.

nazewermer m [na’zewermer] (nazewermer, nazewermersje) neuswarmertje.

nazieg bw/bn [na’zieg] (naziejer, naziegste) kieskeurig bij het eten. Ook nazetieg.

nè/nee bw neen. Nè, kinger! Ieja nè! (uitroepen van verwondering). Nè, wats te nit zeës! Wat je niet zegt! Jummieg nee!Hemeltje nee. Deë kan nit jód nè zage. Die kan niet goed neen zeggen.

neëfst m (neëve, neëfje) neefje, neef (zoon van broer of zus). Zie ook: fetter.

neële ww [neë’le] neëlet, jeneëld spijkeren. E jebun neële. Een vloer dichtspijkeren.

neëme ww[neë’me] noom, jenoame nemen. Me mós wisse tse jeëve en tse neëme. Het is een kwestie van geven en nemen. Dat nem iech óp mieng kap.Dat is voor mijn verantwoording. Doe nems miech de wöad oes d’r mónk.Je neemt me de woorden uit de mond. Doa kans doe jif óp neëme. Daar kun je gif op nemen. Dat móts doe nit zoeë jenauw neëme.Dat moet je niet zo nauwnemen. Ook: numme.

neer bn/bw (neëder, neerst) laag. ’t Tsimmer is neer jesjtaoche. Het plafond is nogal laag. De sjwalbere vleie neer. De zwaluwen vliegen laag. Heë hat ziech neer jezaofe. Hij heeft zich kapot gezopen. Inne nere zölder. Een lage zolder.

neerv (nere, neersje) nier. Heë hat ’t an de nere. Hij heeft iets aan de nieren. Dat is dem an de nere jejange. Dat heeft hem lelijk aangegrepen. Hu krient vier neersjere bij de middieg. Vandaag krijgen we niertjes bij het middageten. Vruier plantset me Mastrichter platte nere (soort aardappelen).

neerhouwe ww [neer’houwe] houwet neer, neerjehouwe neerslaan. Ónjeluk en krankheet houwe inne neer.Ongeluk en ziekte verpesten iemand het leven.

neerkómme ww [neer’kómme] koam neer, neerkómme 1 omlaag komen. D’r winkvoeëjel, de lófballong kunt neer. De vlieger, de luchtballon, kwam omlaag. 2 bevallen. Tant Kleer is neerkómme van ’t tswaide kink.Tante Claire is van het tweede kind bevallen.

neerleëje ww [neer’leëje] ook neerlegke [neer’legke] laat neer, neerjelaad neerleggen. Durch d’r reën hat ’t koar ziech neerjelaad. Door de regen is het koren neergeslagen.

neersjtee m(neersjting, neersjtinke) niersteen.

neervalle ww [neer’valle] vool neer, neerjevalle neervallen. Heë wirkt bis heë d’rbij neervilt.Hij werkt tot hij erbij neervalt.

neëve(r) vz [neë’ve(r)] naast. Deë hat vruier in sjoeël neëver miech jezèse. Hij heeft vroeger op school naast mij gezeten. Heë woent neëver de kirch. Hij woont naast de kerk.

neëvebij bw[neëvebij’] 1 ernaast. Heë hat ziech inne sjunne tsents neëvebij verdeend. Hij heeft een leuk bedrag na werktijd verdiend. 2 terloops.

neëvenaa bw [neëvenaa’] hiernaast. Iech jon ins jauw neëvenaa. Ik ga eens snel naar de buren.

neëvenee bw [neëvenee’] naast elkaar. Vier tswai woeëne neëvenee. Wij twee wonen naast elkaar. Ook: neëveree.

neëveree bw [neëveree’] naast elkaar. Ze zose neëveree wie de honder óp de rek.Ze zaten naast elkaar als de kippen op stok. Ook: neëvenee.

neëvezaach v[neë’vezaach] (neëvezaache/neëvezaachens, neëvezeëchs-je) bijzaak.

nejer m [ne’jer] (nejere, nejersje) neger.

nejerpiemel mplaatselijke benaming voor lisdodde.

nelbek sl m [nel’bek] (nelbekke, nelbeks-je) groentje. Deë nelbek wil miech de wet vuursjrieve. Dat groentje wil mij de wet voorschrijven.

nelles st m [nel’les] (nelleze, nelles-je) snotneus. Maach dat-s te voet kuns, doe nelles. Maak dat je wegkomt, jij snotneus.

nemlieg bw/bn [nem’lieg] dezelfde, hetzelfde. D’r nemlieje hód.Dezelfde hoed. Woeëns doe nog óp de nemlieje plaatsj?Woon je nog steeds op dezelfde plaats? Dat is ummer ee en ’t nemlieje.Dat is altijd hetzelfde.

nèmlieg bw [nèmlieg] ook neemlieg namelijk. Dat wees iech besjtimd, iech woar nèmlieg zelver d’rbij.Dat weet ik zeker, ik was er namelijk zelf bij.

nerevet o [ne’revet] niervet.

nerf v (nerve, nerfje) 1litteken. 2 zenuw. Heë hat ’t óp de nerve, heë hat mit de nerve tse doeë. Hij heeft last van de zenuwen. Deë jeet miech óp de nerve. Die werkt op mijn zenuwen. Deë hat nerve! Die heeft stalen zenuwen.

nervepitter m [ner’vepitter] (nervepittere, nervepittersje) zenuwpees.

nervesjlaag m[ner’vesjlaag] (nervesjleëg, nervesjleëgs-je) zenuwschok.

nèso(nèster, nès-je) nest. Iech han e nès mit veer aier vónge. Ik heb een nest met vier eieren gevonden. Dat is inne oes e jód nès. Die komt uit een goed nest. Deë zitst in e werm nès. Hij zit er warmpjes bij. Dat is inne sjleëte voeëjel, deë zie nès besjiest. Een vogel bevuilt zijn eigen nest niet. Doe bis e vrech nès. Jij bent een brutaal nest.

nèsai o [nès’ai] (nèsaier, nèsais-je) nestei.

nèsveremv [nès’vere] nestveren. De doef hat de ieësjte nèsvere jesjtoeëse.De duif komt in de eerste rui. Deë hat nog nèsvere. Hij is nog niet droog achter zijn oren.

net bn/bw (netter, netste) 1 mooi; aardig. Dat kink woar net jekleid. Dat kind was mooi gekleed. ’t Mariesje is e net meëdsje. Marietje is een mooi meisje. Doe verlangs evver inne nette pries. Jij vraagt toch een aardige prijs. Doe bis miech inne nette! Jij bent een mooie! Dat is inne nette hillieje. Dat is een mooie heilige. Dat is ing nette zouwerij. Dat is me een mooie rotzooi. 2 fatsoenlijk, net. Neëver ós woeëne nette lu. Naast ons wonen aardige mensen.

nets o (netser, nets-je) net.

netsde st v [nets ‘de] vochtigheid, nattigheid. In de moere zitst netsde: de tapieët lieët los. De muren zijn vochtig, het behang laat los. De letste daag is diech jet netsde oes jen loeët jevalle!Het heeft de afgelopen dagen veel geregend.

netseww[net’se] netset, jenetsd 1 vochtig zijn. De wond netst, ’t is nog jing roof dróp. De wond is nog vochtig, er is nog geen korst op. 2 invochten. Vuur ’t sjtrieche weëd de wèsj jenetsd.Voor het strijken wordt de was bevochtigd.

nettiegheet v [net’tiegheet]vriendelijkheid.In de uitdrukking: Iech zaan diech dat in ing nettiegheet.Ik zeg je dat in alle vriendschap.

neume ww [neu’me] neumet/nómp, jeneumd/jenómpd noemen. Doe móts ’t kink/dink mit d’r richtieje naam neume. Je moet het kind/ding bij de juiste naam noemen. Inne eëzel neumt ziech ummer ’t ieëtsj.Een ezel noemt zich altijd het eerst.

neumensweëd bw/bn [neu’mensweëd]noemenswaard(ig).

niebwnooit. ’t Is zoeë kaod wie nog nie.Het is erg koud. Ook niemoals.

niedertrechtieg bn/bw[nie’dertrechtieg] gemeen.

nieëst v naaste omgeving, buurt. D’r Karl woeënt hei jans in d’r nieë. Karel woont hier vlak in de buurt.

nieëkstem[nieëk’ste] (eerst)volgende; dichtsbij zijnde. Los d’r nieëkste eri kómme. Laat de volgende maar binnen komen. Bis ing nieëkste kier, of Jod wil.Tot de volgende keer, als het God belieft.

nieëkstens bw [nieëk’stens] in het vervolg. Doe móts nieëkstens óp tsiet kómme. Je moet in het vervolg op tijd komen!

nieën m naaiwerk. De mam is an d’r nieën. Moeder zit aan het naaiwerk.

nieëne st ww [nieë’ne] nieënet, jenieëndnaaien. Doebel jenieënd hilt besser. Zeker is zeker. Jet óp de hank nieëne.Iets handmatig naaien. Oes nieëne joa. Buitenshuis gaan naaien.

nieënesje v[nieë’nesje] (nieënesjes) naaister. Vier hauwe de nieënesje in hoes.Bij ons thuis was de naaister aan het werk. Lange vaam, voel nieënesje. Een lange draad, een luie naaister.

nieënkörf m [nieën’körf] (nieënkörve, nieënkörfje) naaimand.

nieënsjoeëlv[nieën’sjoeël](nieënsjoeële, nieënsjuelsje)naaischool.

nieët v (nieëte, nieëtsje) nicht, kind van broer of zuster.

nieëvel m [nieë’vel]mist. ’t Is zoene nieëvel dat me jing hank vuur de oge zieë kan. Het is zo mistig dat je geen hand voor de ogen kan zien. Nieëvel is de moor va alle weer.Mist kan overgaan zowel in zonnig weer als in regen.

nieëveletiegbw/bn[nieë’veletieg] (nieëveletiejer, nieëveletiegste) mistig. Ook: nieëvelieg.

nieëveliegbw/bn[nieë’velieg] (nieëveliejer, nieëveliegste) mistig. Ook: nieëveletieg.

niegkeniek m [nieg’keniek](niegkenieke, niegkenieks-je)vanaf de bok bediende wagenrem.

niekel m [nie’kel] 1 nikkel. 2Duitse munt (5 pfennig). Dat is nog jinne niekel weëd. Dat is nog geen 5 pfennig waard.

nieknaok m [niek’naok] (nieknaoke, nieknäöks-je) ezel (kindertaal).

nieks bw [nieks’] niets. Dat kan miech nieks sjeële. Dat kan mij niets schelen. Ook: nuus, nuuks.

nieksnóts m [nieks’nóts] (nieknótser, nieksnötsje) nietsnut. Ook: nieksnutser.

nieksnutser m [nieks’nutser] (nieknutsere, nieksnutsersje) nietsnut. Ook: nieksnóts.

nieksnutsieg bw/bn [nieks’nutsieg] waardeloos. Ook: nieksnutsetieg.

nieksnutsetieg bw/bn [nieks’nutsetieg] waardeloos. Ook: nieksnutsieg.

niemoalsbw[nie’moals] nooit. Dat jesjuucht niemoals.Dat zal nooit gebeuren. Ook nie.

niena sl bw[nie’na] In de uitdrukking: Niena joa. Gaan slapen (kindertaal). Niena, niena kinke | tsukersje in ’t mönke | kletsj-je óp ’t vutsje | deet dat kinke judsje(wiegeliedje).

niena v[nie’na] kinderfles met speen. ’t Kinke mós de niena han.Het kindje moet de fles hebben.

nieneww[nie’ne] nienet, jeniend drinken (kindertaal).

niep m (niepe, niepje) lul.

niepe ww [nie’pe] niepet, jeniepd nippen. Heë niepet ins an d’r sjedammer. Hij nipte eens aan de jonge klare. ’t Woar óp ’t niepe. Het was op het nippertje.

niepel m [nie’pel] (niepele, niepelsje) nippel, tepel.

niepes m [nie’pes] (niepeze, niepes-je) halve gare. Ook: niepeteng.

niepeteng m [nie’peteng] (niepetenge, niepetengs-je) halve gare. Ook: niepes.

nietsj bn/bw vlug, beweeglijk, voorlijk. Dat is e nietsj keëlsje. Dat is een voorlijk kereltje. Heë is zoeë nietsj wie ing sjtrónksvlei. Hij is zo snel als een strontvlieg. Heë leuft nietsj noa de vuurduur.Hij loopt snel naar de voordeur.

nis m het niezen. Kinger, wat bin iech an d’r nis! Tjonge jonge, wat moet ik toch maar steeds niezen!

nisv (nisse, nis-je) neet. Wen me luus hat, hat me jemindlieg óch nisse.Als je luizen hebt, heb je gewoonlijk ook neten.

nissekamp m [nis’sekamp] (nissekem, nissekemsje) netenkam. Jef miech ins d’r nissekamp; iech mós de kinger kème. Geef mij eens de netenkam; ik moet de kinderen kammen. Ook: nisselekamp.

nissel v[nis’sel] (nissele, nisselsje) (brand)netel. Heë hat ziech vliddieg in de nissele jezatsd. Hij heeft zich in een netelige situatie gewerkt.

nissel o [nis’sel] (nissele, nisselsje)neteldoek, soort stof.

nissele bn [nis’sele] neteldoeks. Heë dreët mar nissele hemde. Hij draagt alleen maar neteldoeks-hemden.

nisselekamp m [nis’selekamp] (nisselekem, nisselekemsje) netenkam. Ook: nissekamp.

niste ww [nis’te] nistet, jenist niezen. Went inne jenist hat, da zeët me: Jod zeën diech of jezónkheet.Als er iemand geniesd heeft, dan zegt men God zegene u of gezondheid.

nit bw niet. Dat is doch woar, of nit?Dat is toch waar, of niet? Dat don iech va tse leëve nit/Dat don iech vuur alles in de welt nit. Dat doe ik van ze lang zal ze leven niet.

noa 1 vz naar, na. Maach diech noa heem en dan noa je bed. Maak dat je thuis komt en dan naar bed. Heë mós noa de tsoldate. Hij moet in dienst. D’r inne noa d’r angere koam aajesjravele. De een na de ander kwam binnendruppelen. Iech kom noa die daag. Ik kom binnenkort. 2bw/bnna, dichtbij. (noader, nöadste) Heë sjteet miech zier noa. Hij staat me zeer na. Óp e hoar noa wuur ’t miech jefloepd. Op een haar na was het mij gelukt. ’t Woar noa an d’r oavend. Het liep tegen de avond. Heë is noa an de achtsieg. Hij is bijna tachtig jaar. Dat werk kost noa an de doezend euro.Dat werk kost een kleine duizend euro. Deë hat va-ze-leëve jinne jet tse noa jedoa. Hij heeft nooit een vlieg kwaad gedaan. ’t Eent vuur en ’t angert noa. Het een na het ander. ’t Hemme is noader wie d’r rok. Het hemd is nader dan de rok. Dem sjteet ’t kriesje noader wie ’t laache. Hem staat het huilen nader dan het lachen.

noaber st m [noa’ber] (noabere, nöabersje) buurman. Hod vrid mit d’r noaber. Houd je buurman te vriend.

noabere ww[noa’bere]noaberet, jenoaberdbuurten. ’t Oavends jon iech ins jeer e sjtöndsje noabere.’s-Avonds ga ik wel eens graag een uurtje buurten.

noaberjong m [noa’berjong] (noaberjonge, noaberjöngs-je) buurjongen.

noaberkink o[noa’berkink] (noaberkinger, noaberkinke) kind van de buren; buurmeisje.

noaberman m [noa’berman](noaberlu, noabermensje) buurman.

noabersjaf v[noa’bersjaf] buurt. Dat woar ing blamaasj vuur de janse noabersjaf. Dat was een blamage voor de hele buurt.

noabesj bw/bn [noa’besj] van de buren. Trouw diech noabesj kink, jel diech noabesj rink, da wits te wat-s te has en bis te nit bedroage.Zoek het bij mensen die je goed kent.

noabesje v [noa’besje](noabesjer, noabesj-je)buurvrouw.

noabij bw [noabij’]nabij, dichtbij.

noablare ww [noa’blare] blaret noa/bloaret noa, noajeblaard/noajebloard doorbladeren. De tsiedónk noablare.De krant doorbladeren.

noabreuzele ww[noa’breuzele]breuzelet noa, noajebreuzeldnababbelen, nakletsen.

noad st v (nöad, nöadsje) naad. Lange droad, sjleëte noad.Met een lange draad is hetslecht naaien. Hoaze mit of zónger noad.Kousen met of zonder naad. Heë hat nuus óp de nöad. Hij is platzak.

nöade ww [nöa’de] nöadet, jenöad zomen. Inne handóch nöade. Een handdoek zomen.

noadeel o [noa’deel] (noadele, noadeelsje) nadeel.

noaderbij bw [noaderbij’] dichterbij. ’t Jewieter kunt noaderbij.Het onweer komt dichterbij.

noaderhank(s) bw [noaderhank(s)’] naderhand.

noadinke ww[noa’dinke] daat noa, noajedaad nadenken. Ieëtsj noadinke en da kans doe kalle. Denk na voordat je iets zegt. Dink ins druvver noa en zag miech besjeed.Denk er eens over na en geef me een seintje.

noadoeësj m [noa’doeësj] nadorst.

noadrage ww[noa’drage] droog noa / draget noa, noajedrage. nadragen. Inne de vót noadrage. Zich voor iemand uitsloven.

noadrèglieg bn/bw[noa’drèglieg] nahoudend, haatdragend. Doe móts nit zoeë noadrèglieg zieë.Je moet niet zo haatdragend zijn.

nöadste m [nöa’dste] (nöadste, nöads-je) naaste.

noahaode ww [noa’haode ] noahauwe[noa’hauwe] hool noa, noajehaode/noajehauwe 1 nahouden. D’r meester hool d’r jong noa. De meester liet de jongen nablijven. 2 aanrekenen. Inne jet noahaode. Iemand iets blijven aanrekenen.

noajeboert v [noa’jeboert] (noajeboerte, noajebuurtsje) nageboorte.

noajedechnis o[noa’jedechnis] (noajedechnisse, noajedechnis-je) nagedachtenis.

noajeëve ww[noa’jeëve] joof noa, noajejeëve 1 nageven. Ierlieg is e, dat mós me ’m noajeëve. Hij is eerlijk, dat moet men hem nageven. 2 toegeven, onderdoen. Inne nuus noajeëve. Voor niemand onderdoen.

noajesjmak m [noa’jesjmak] nasmaak. Dat tsäug hat inne vieze noajesjmak.Dat spul heeft een vieze nasmaak.

noajoa ww [noa’joa] jong noa, noajejange nagaan. Doe móts ummer de baach noajoa, da kuns doe an de mölle.Als je de beek nagaat kom je bij de molen/Je moet logisch nadenken. Móts doe ins noajoa wievöal muite iech doamit han.Je moet eens nagaan hoeveel moeite me dat kost. Heë jeet zie jesjef noa.Hij doet wat hij moet doen. Heë jeet zie plezeer noa. Hijzoekt z’n pleziertje. Heë jeet de wieëtsjafte noa.Hij loopt de kroegen af.

noajoar o [noa’joar] najaar, herfst. Ook: herfs.

noajaoarsweer o [noa’joarsweer] herfstweer.

noakieke ww [noa’kieke] keek noa / kieket noa, noajekèke 1 nakijken. D’r meester keek de hefte noa. De meester keek de schriften na. 2ohet nakijken Weë tse lang waad, hat sjpieëder ’t noakieke.Wie te lang wacht, komt er beteuterd vanaf.

noakómme ww [noa’kómme] koam noa, noakómme nakomen. Iech jon al. Wents te wils kans te noakómme. Ik ga al, als je wilt kun je nakomen. Wat-s doe versjpriks, móts doe óch noakómme.Wat je belooft moet je ook nakomen.

nöakste m [nöa’kste] (nöakste) naaste.

noalieësieg bw/bn [noa’lieësieg] (noaliesiejer, noaliesiegste) slordig, nonchalant.

noalofe ww [noa’lofe] leef noa / lofet noa, noajelofe nalopen. Dem lofe alle höng noa. Hij loopt opvallend gekleed. Dem leuft ’t jeluk noa. Het geluk loopt hem na. Noalofe helle. Tikkertje spelen.

noalosse ww [noa’losse] loos noa / losset noa, noajelosse minder, zwakker worden, vieren. D’r sjtórm lieët noa.De storm wordt minder. Mieng oge losse noa.Mijn ogen worden zwakker. Los nog jet koad noa.Laat het touw wat vieren.

noamaache ww [noa’maache] nadoen, imiteren. Dat kans doe dem ins noamaache. Dat brings doe nit sjpits.Doe het hem maar eens na.Dat speel je niet klaar.

noanaam m [noa’naam] (noaname, noaneëmpje) achternaam.

noarieseo [noa’riese] rieset noa, noajerèse  het hoger maken van de galerij.

noaróffe ww [noa’róffe] reef noa / róffet noa, noajeróffe naroepen. Doe móts jing lu óppen sjtroas noaroffe.Je moet de mensen op straat niet naroepen.

noasjikke ww [noa’sjikke] sjikket noa, noajesjikd nasturen.

noasjudde ww [noa’sjudde] sjód noa, noajesjód bijschenken. Drinks doe d’r kaffieë oes of zouw iech nog jet noasjudde?Drink je het kopje leeg of zal ik nog wat koffie bijschenken?

noatrekke ww [noa’trekke] trók noa, noajetrókke. Heë trukt e bee noa. Hij trekt met een been.

noatroere ww [noa’troere] troeret noa, noajetroerd rouwen over.

noavenant bw [noavenant’] navenant. D’r loeën is noavenant ’t werk. Het loon is overeen-komstig met het werk.

noaveuleww [noa’veule] vólt noa/veulet noa, noajeveuld / noajevóld navoelen. Dat kan iech diech jód noaveule. Dat kan ik goed met je meevoelen.

noavöadere ww [noa’vöadere] vöaderet noa, noajevöaderd  na de dienst doorwerken.

noawerpe ww [noa’werpe] wórp noa, noajewórpe nagooien. Noawerpe of noatule(kinderspel). Inne mit sjting noawerpe. Iemand met stenen nagooien, iemand verguizen.

noawieze ww [noa’wieze] wees noa / wiezet noa, noajeweëzenawijzen, bewijzen. Dem kans doe nuus noawieze.Hem kun je niets bewijzen. Dem wieze de lu mit d’r vinger noa.Hij wordt met de vinger nagewezen.

noawirke ww [noa’wirke] wirket noa, noajewirkd overwerk doen.

noazageww [noa’zage] zaat noa, noajezaad nazeggen. Miech kan jinne jet noazage. Mij valt niets te verwijten.

noazommer m [noa’zommer] nazomer. D’r noazommer of d’r allerhilliejezommer is de sjunste tsiet in d’r herfs.De nazomer of allerheiligenzomer is de mooiste tijd van de herfst.

nobelbn/bw [no’bel] (nobeler, nobelste) nobel. Dat is inne nobele miensj. Dat is een nobel persoon. En dat wille nobel lu zieë! En anders doen ze zich zo deftig voor! Ummer nobel, went ’t óch sjwoar vilt. Altijd de schijn ophouden, ook al is het moeilijk.

nobles v [nobles’] deftige stand (meestal ironisch).

noch bw noch. Heë jeleuft a Jod noch jebod. Hij gelooft in God noch gebod. Deë kent kirch noch kloes.Die kent God noch gebod.

noe(n) bw nu; nou. Noe zaan iech evver nuus mieë! Nu zeg ik niets meer! Kiek ins aa! Noen huet óch alles óp!Kijk aan, nu houdt ook allesop! Noen en dan.Nu en dan. Va noe aaf aa.Van nu af aan.

noesl vogenblik. In ing noe woar heë versjwoende.In een mum van tijd was hij verdwenen.

noedelemv [noe’dele] macaroni, pasta.

noeëbw node, met tegenzin. Dat don iech noeë. Dat doe ik met tegenzin.

noeëdst v(m) nood. Heë hat hem oes d’r noeëd jehólpe. Hij heeft hem uit de nood geholpen. Noeëd sjleet d’r duvel doeëd. Een kat in het nauw, maakt rare sprongen. Weë klaagt hat jinne noeëd, weë sjtuut hat jee broeëd. Klagers geen nood, zwijgers geen brood. Is me oes d’r noeëd, dan kunt d’r doeëd. Is de mens uit de nood, volgt vaak de dood. Deë is va noeëd tse broeëd kómme. De slechte tijd is voorbij en het gaat hem nu goed. Dat hat jing noeëd. Dat heeft geen haast.

noeëdbehulp m[noeëd’behulp] noodhulp.

noeëddoof v [noeëd’doof] nooddoop.

noeëdhelferm [noeëd’helfer] (noeëdhelfer, noeëdhelfersje) noodhelper. De vieëtsing Noeëdhelfer.De veertien Noodhelpers.

noeëdsjalter m [noeëd’sjalter] (noeëdsjaltere, noeëdsjeltersje)  noodschakelaar om de transportband stil te zetten.

noeëdsjtóp m[noeëd’sjtóp] (noeëdsjtöp, noeëdsjtöpsje) noodhulp. Iech los miech nit als noeëdsjtóp broeche.Ik laat me niet als excuus gebruiken.

noeëdvals bw[noeëd’vals] desnoods.

noeëtv noot (muziek) (noeëte, nuetsje) Heë kan jing noeët leëze. Hij kan geen noot lezen. ’t Jeet hei nit noa noeëte. Het komt hier niet zo nauw. Deë kroog sjleëg noa noeëte. Hij kreeg een flink pak slaag.

noeëts bw nooit. Doa bin iech nog noeëts jeweë. Daar ben ik nog nooit geweest.

noekel v [noe’kel (noekele, nukelsje) zuigfles. ’t Kinke mós de noekel han. Het kindje moet de fles hebben. Doe bis mie leef nukelsje.Jij bent mijn schatje!

noekele ww [noe’kele] noekelet, jenoekeldzuigen. Noekele an d’r sjoem van de lakritsflesj.Aan het schuim van de fles lakrits zuigen.

noel sl v nul (noele, nuulsje). Doe bis ing jroeëse noel. Jij bent een grote nul. I noel komma nuuks woar heë versjwoende.In een mum van tijd was hij verdwenen. Heë mós ins óp nommer noel joa. Hij moet naar de wc.

noets v (noetse, nuuts-je) langwerpig gebak.

nog bw nog. ’t Jieëft drei tsoate vleie: al vleie, wat vleie, nog vleie.Er zijn drie soorten vliegen: al vliegen, veel vliegen, nog vliegen.

nold st v (nolde, nöldsje) naald, speld. Me kank ing nold hure valle. Je kon een speld horen vallen. Iech zits wie óp nolde. Ik zit op hete kolen./Ik voel me niet op mijn gemak.

noldekusse o [nol’dekusse] (noldekussens, noldekus-je) speldenkussen.

noldemecher m[nol’demecher] (noldemechere, noldemechersje) arbeider op een naaldenfabriek.

Noldes o [Nol’des] naaldenfabriek (in Herzogenrath).

nommedaagm [nom’medaag] 1 namiddag. 2  middagdienst.

nommer st m [nom’mer] (nommere, nömmersje) nummer, getal. Bij ’t kieme de nommere aafróffe.Bij het kienen de nummers afroepen. Heë jeet óp nommer zicher. Hij neemt geen risico. Heë zitst óp nommer zicher. Hij zit in de gevangenis. Deë hat hei jinne nommer. Hij telt hier niet mee.

nommere ww [nom’mere] nommeret, jenommerd nummeren. De hoezer zint jenommerd. De huizen zijn genummerd.

non v (nonne, nönsje) non.

nónkm (nónke, nunks-je) oom. Deë mós nónk a miech zage. Ik ben zijn oom.

nónkejong m [nón’kejong] (nónkejonge, nónkejöngs-je) neef, oomzegger.

nonnevóts v[non’nevóts] (nonnevótse, nonnevuts-je) carnavalsgebak in de vorm van een strik.

noos sl v (neus, neus-je) noot. Dikke neus. Walnoten. Kling neus. Hazelnoten. Deë is zoeë

doof wie ing noos.Die is zo doof als maar wat. Deë kriet nog hel neus tse kraache.Hij krijgt nog harde noten te kraken. Iech han mit dem nog e neus-je tse kraache.Ik heb met hem nog een appeltje te schillen. Neus-jere.Nootjeskolen. ’t Jeet um de neus.Het gaat om de knikkers. Inne de neus aazetse. Iemand met de knokkels over het hoofd wrijven. Iech treën diech ónger de neus.Ik trap je onder de ballen.

noos-sjaal v [noos’-sjaal] (noos-sjale, noos-sjeëlsje) notendop.

nop v(noppe, nöpje) nop, geld. Heë hat jing noppe mieë. Hij heeft geen geld meer.

norde o [nor’de] noorden.

noseboom m [no’seboom] (nosebeum, nosebeumsje) notenboom.

notaar m [notaar’] (notare, noteersje) notaris.

nótse m [nót’se] voordeel, baat. Doa han iech jinne nótse va.Daar heb ik geen baat bij.

nótse ww [nót’se] nótset, jenótsd baten/nuttig zijn. Dem kans doe jouw wöad jeëve, ’t nótst allemoal nuus.Hem kun je blijven waarschuwen, het baat allemaal niets. Nótst ’t nuuks, ’t sjaad óch nit.Baat het niet, het schaadt ook niet. ’t Kan nuus nótse, iech mós ins vótse. Ik kan er niets aan doen, maar ik moet een laten vliegen.

november m [novem’ber] november.

nuedieg bn/bw [nue’dieg] (nuediejer, nuediegste) nodig. Dat woar evvel nit nuedieg.Dat was toch niet nodig. Dat is zoeë nuedieg wie broeëd i jen hoes.Dat is broodnodig.

nuedieje ww[nue’dieje] nuediejet, jenuediegd noden, dringend verzoeken. Los uuch nit nuedieje en zetst uuch um.Wees zo vrij en ga zitten.

nuist bn (nuier, nuitste) 1 nieuw. Dat is miech nui. Dat is nieuw voor mij. Nui is träu. Een nieuweling is volgzamer dan een oude rot. Me mós de auw sjong nit voetwerpe ier me nuie hat. Je moet geen oude schoenen weggooien voordat je nieuwe hebt. Heë kieket wie e nui kinke. Hij keek als een pasgeboren kindje. Mörje hant vier nui lit. Morgen is nieuwe maan. Doa is d’r nui vanaaf.Daar is het nieuwe vanaf. Wits te al ’t nuitste? Wents te sjiets dan

duits te!Weet je al het nieuwste, bij het poepen moet je drukken: je vertelt me niks nieuws. 2 benieuwd. Iech bin doch ins nui of d’r Sjeng mitjeet.Ik ben toch eens benieuwd of Sjeng meegaat.

nui-iegheet v [nui’-iegheet] (nui-ieghete, nui-iegheetsje) nieuws. Kens doe de letste nui-iegheet?Weet je het laatste nieuws?

Nuienage pln [Nui’enage] Nieuwenhagen.

nuijoar o [nui’joar’] nieuwjaar. Jelukzieëlieg nuijoar | d’r kop vol hoar | d’r mónk vol tseng | ’t jeluk in jen heng.Nieuwjaarswens. De rechnoeng kries doe mit nuijoar.Dat kost je niets. Inne ’t nuijoar aafjewinne. Iemand vóór zijn met de nieuwjaarswens.

nuimoeëdiesj bw/bn [nui’moeëdiesj] (nuimoeëdiesjer, nuimoeëdiesjte) modern.

nuisjierieg bn/bw [nui’sjierieg] (nuisjieriejer, nuisjieriegste) nieuwsgierig. Heë is nit nuisjierieg went heë alles wees! Hij is een lopende krant. Dat is ing nuisjierieje naas.Dat is een nieuwsgierig aagje. Iech woeët nuisjierieg aajekèke wie iech erinner koam. Ik werd nieuwsgierig aangekeken toen ik binnenkwam.

nuisjieriegheet v [nui’sjieriegheet] nieuwsgierigheid.

nuits o nieuwtje, nieuws. Ummer jet nuits en zelde jet jóds. Altijd wat nieuws maar zelden iets goeds. Doa is ’t nuits vanaaf.Dat is geen nieuws meer.

numme ww[num’me]noom, jenoame nemen. Me mós ’t numme wie ’t kunt.Men moet het nemen zoals het komt. Num diech in aat!Pasop! Dat móts doe nit zoeë jenauw numme.Dat moet je niet zo nauwnemen. Ook: neëme.

nurje bw [nur’je] ook nurjens [nur’jens] nergens. ’t Is nurjens besser wie heem. Oost west, thuis best.

nurjele ww [nur’jele] nurjelet, jenurjeld 1 onduidelijk praten. ’t Äudsje nurjelet jet tusje de tseng. Het oudje mompelde wat tussen de tanden door. 2 herkauwen. De kouw loog in de wei tse nurjele.De koe herkauwde in de wei.

nutslieg bn/bw [nuts’lieg] (nutsliejer, nutsliegste) nuttig.

nutter bn/bw [nut’ter] nuchter. Heë is zoeë nutter wie e kaof. Hij is zo nuchter als een kalf. Doa móts doe nuttere sjpui óp doeë; dat heelt. Daar moet je spuug op doen, dat heelt. Deë weëd d’r janse daag nit nutter.Die wordt vandaag niet meer nuchter.

nuuks bw [nuuks’] niets. Dat kan miech nuuks sjeële.Dat kan mij niets schelen. Ook: nuus, nieks.

nuunennuuntsieg tw [nuunennuun’tsieg] negenennegentig.

nuung tw negen (nuunge, nuungs-je). De nuung daag hauwe. Een novene houden. Heë wurpt alle nuung(bij het kegelspel).

nuungde tw [nuung’de] negende. Noa d’r nuungde daag woar de vrauw werm óp de bee(negen dagen na de geboorte van haar kind).

nuuntsieg tw [nuun’tsieg] negentig.

nuuntsing tw negentien.

nuus sl bw niets. Doa is miech nuus aa jeleëje. Daar is mij niets aan gelegen. Die dónge nuus angesj wie ziech sjtrieje. Die maakten alleen maar ruzie. Dat han iech vuur nuus en weer nuus jedoa. Dat heb ik helemaal voor niets gedaan. Dat jeet diech nuuks aa. Dat gaat je niets aan. Jidderinne ’t ziengt, da hat d’r duvel nuus. Iedereen het zijne, dan komt er ook geen herrie. Nuus vuur ónjóds. Neem me niet kwalijk. Doe kries inne lekkere nuuks mit inne lange sjtats. Je krijgt helemaal niets. Dat hat nuus óp ziech. Dat heeft niets om het lijf. Ook: nuuks, nieks.