O

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

oad m plaats. Zets alles an oad en sjtel. Zet alles netjes op zijn plaats.

oader[oa’der] vorde. Heë is werm jans in oader.Hij is weer helemaal de oude.

öal st m olie.

öale ww[öa’le] öalet, je-öald oliën.

oalefant m [oa’lefant] (oalefante, oalefentsje) olifant. Heë hat ing hoed wie inne oalefant. Hij heeft een huid als een olifant.

oaleslamp v[oa’leslamp] (oaleslampe, oaleslempsje) olielamp. Ook: oaliegslamp.

oalesmölle v [oa’lesmölle] (oalesmöllens, oalesmöllesje) oliemolen. Ook: oaliegsmölle.

oalieg m [oa’lieg] olie. D’r Hillieje Oalieg krieje. Het H. Oliesel ontvangen.

oaliegslamp v[oa’liegslamp] (oaliegslampe, oaliegslempsje) olielamp. Ook: oaleslamp.

oaliegsmensje o[oa’liegsmensje] (oaliegsmensjere) onze-lieveheersbeestje.

oaliegsmeutjeo [oa’liegsmeutje] (oaliegsmeutjer) kannetje voor de smeerolie.

oaliegsmölle v [oa’liegsmölle] (oaliegmöllens, oaliegsmöllesje) oliemolen. Ook: oalesmölle.

oaliegsneus-je o [oa’liegs’neus-je] (oaliegsneus-jer) olienootje, pinda.

oaliegsteut v[oa’liegsteut] (oaliegsteute, oaliegsteutsje) oliekan.

oaliegszoam m [oa’liegszoam] (oaliegszöam, oaliegszöampje) oliezaad.

öalkop m [öal’kop] (öalköp, öalköpje) oliekop

oam st m adem. Miech jeet d’r oam voet/miech jeet d’r oam oes. Mijn adem stokt. Iech han jinne oam mieë. Ik ben buiten adem. In inne oam. In één adem. Heë sjnapt noa oam. Hij hapt naar adem. Hod (d’r) oam óp. Zeg maar liever niks. Verjès ’t oam sjuppe nit! Hou je goed!

oame ww [oa’me] oamet, je-oamd ademen. Heë hat ’t oame verjèse. Hij is dood.

oamechtieg bn/bw [oa’mechtieg] bewusteloos. Oamechtieg weëde. Flauw vallen.

oameremv [oa’mere] gloeiende houtskolen.

oamerpotm [oa’merpot] (oamerpöt, oamerpöt(s)je) doofpot. De affeer mit de böngs-jer woeët in d’r oamerpot jeduid. De affaire met de bonnetjes werd in de doofpot gestopt.

oamezeek v [oa’mezeek] (oamezeke, oamezeeks-je) mier. Me zeët dat kóffer hulpt teëje de oamezeke. Men zegt dat koper helpt tegen mieren.

oamezekenès o [oa’mezekenès] (oamezekenèster, oamezekenès-je) mierenhoop, mierennest. Heë hat ziech in e oamezekenès jezatsd. Hij heeft zich in een wespennest gestoken. Hij zit in moeilijkheden.

oanebw [oa’ne] zonder. Jeld is nit wiechtieg, evver oane kans te nit.Geld is niet belangrijk, maar zonder kunnen we niet. E puutsj-je oane baad is wie e ai oane zaots. Een kusje zonder baard, is als een ei zonder zout. Kóm miech nit d’r oane. Kom niet zonder (dit of dat) terug.

oar st v (oare, öarsje) aar. Haof mai sjteet ’t koar al in de oare. Half mei staat het koren al vol aren.

oar st v (oare, öarsje) ader. Heë hat ing jesjwolle oar in d’r haos.Hij heeft een opgezwollen ader in zijn hals.

oas st m (öas, öas-je) aas (in het kaartspel). Weë hat d’r sjuppe oas? Wie heeft schoppenaas?

oassl m (öas, öas-je) kwast in hout. Dat bred kans doe nit broeche; ’t is vol öas. Deze plank kun je niet gebruiken, die zit vol kwasten.

oas st o (öaster, öas-je) 1 kreng; deugniet. Doe bis e lekker öas-je.Jij bent een lekkeredeugneut. Wat bis doe e zouwoas.Wat ben jij een kreng. 2 koffiedik. Kaffieë óp ’t oas ópsjudde. Kokend water met nieuwe koffie aan het koffiedik toevoegen. 3 (tussenwerpsel) Oas, wat is deë keel lestieg! Verdorie, wat is die man lastig!

oave bw [oa’ve(n)] boven. Iech jon noa oave. Ik ga naar boven. Vet sjwumt oave en d’r sjoem nog d’rboave. Het schuim heeft altijd het hoogste woord. Dat is inne van oave aaf. Dat is iemand van boven de grote rivieren. Wens doe de moel nit hils, da kries doe ing van oave aaf dri.Als jij je mond niet houdt, dan krijg je een op je donder. Van oave hoei en van ónge foei. Schijn bedriegt.

oavedróp bw er boven op.

oavedruvverbwer overheen. Sjtriech mar ins oavedruvver. Strijk er maar eens overheen.

oavenaa bw bovenaan.

oavend st m [oa’vend] (oavende, öavendsje) avond. D’r Hillieje Oavend. Kerstavond. Die hant mit dem nog nit aldaag oavend. Zij hebben het niet gemakkelijk met hem.

oavendbroeëdo[oa’vendbroeëd] avondeten.

oavendklok v [oa’vendklok] (oavendklokke, oavendklöks-je) avondklok. Oavendklok | kinger noa jen bed | da kunt de vrauw Moele | mit d’r bessemsjtek(kinderrijm).

oavenoes bw opgewonden, geagiteerd. Heë woar jans oavenoes wie heë d’r ieësjte pries jewonne hauw.Hij was heel opgewonden toen hij de eerste prijs had gewonnen.

oavenópbw 1 boven. Vier woeëne oavenóp. Wij wonen boven. 2  bovengronds. Heë wirkt oavenóp.Hij werkt bovengronds.

oaven(t) sl m [oa’ven(t)] (öavents, öaventsje) oven, kachel. Heë wees d’r hónk van d’r oavent tse lokke.  Hij speelt alles klaar.

öavensjte [öa’vensjte] 1bnbovenste. De hemmens ligke in ’t öavensjte sjaos.De hemden liggen in de bovenste la. 2m/vcommandant, overste. Heë is d’r öavensjte van de sjutserij.Hij is de commandant van de schutterij.

oaventsdekkelm[oa’ventsdekkel] (oaventsdekkele, oaventsdekkelsje) kacheldeksel.

oaventsduur v[oa’ventsduur] (oaventsdure, oaventsduursje) kacheldeur.

oaventspiefv [oa’ventspief] (oaventspiefe, oaventspiefje) kachelpijp. Die vrauw hat bee wie ing oaventspief, nit zoeë dik, maar waal zoeë sjwats. Die vrouw heeft benen als een kachelpijp, niet zo dik, maar wel zo zwart.

oaventsrink m [oa’ventsrink] (oaventsring, oaventsrinke) kachelring.

oaventstrómp v [oavents’trómp] breed gedeelte van een kachelpijp om water warm te houden.

oavereëdiesj bw[oa’vereëdiesj]  bovengronds. Miene pap wirket oavereëdiesj. Mijn vader werkte bovengronds.

oaverlangs-sjtoeës m [oaverlangs’-sjtoeës]  zijwand van de galerij waar zich het hoogste punt van de steenkolenlaag bevindt.

oaverlip v [oa’verlip] (oaverlippe, oaverlipsje) bovenlip.

oaverlit o [oa’verlit] (oaverlitter, oaverlitsje) bovenlicht.

oaversjm [oa’versj] (oaversjer, oaversj-je) enkel dijbeen.

öavesjte m [öa’vesjte] overste, hoogste in rang. D’r öavesjte van ’t kloeëster is krank. De overste van het klooster is ziek.

oaveweer bw [oaveweer’] 1bovenaan. Kleëf de tapieët bis oaveweer. Plak het behang tot bovenaan. 2 opgewonden. Heë woar jans oaveweer d’rva. Hij was er helemaal ondersteboven van. 3 m  dak van de galerij.

oberlender m [o’berlender] (oberlender, oberlendersje) soort wittebrood.

obersjtiejer m [o’bersjtiejer]  (obersjtiejer, obersjtiejersje) hoofdopzichter.

obs oooft, fruit. Dis joar is vöal obs.Het is een goed fruitjaar.

obsboom m [obs’boom] (obsboom/obsbeum, obsbeumsje) fruitboom.

obswei v [obs’wei] (obsweie, obsweisje) fruitweide.

óch, ooch ook. Heë woar óch doa.Hij was er ook.

ochbwoch. Och, los miech mit rouw.Laat me toch met rust. Och, wie net!Och, wat mooi!

Ochepln[O’che] Aken. Oche en Kölle zint nit óp inne daag jebouwd. Aken en Keulen zijn niet op een dag gebouwd (je kunt niet alles tegelijk). Dat jeet wie in Oche (alling nit zoeë sjtettiesj). Dat schiet goed op.

ocherm bw ocharm.

oedeer o[oe’deer] (oedere, oedeersje) fraai nummer. Dat vrommesj maat e jans dörp jek; dat is e oedeer.Die vrouw maakt een heel dorp gek; dat is een fraai nummer.

Oeëstere v[Oeës’tere] Pasen. De Oeëstere hauwe. Zijn Pasen houden. Jreun Krismes, wiese Oeëstere  Groene Kerst, witte Pasen. De Oeëstere mit de möllepeëd hauwe. Wordt gezegd als iemand niet kerkelijk is.

oeësterai o [oeës’terai] (oeësteraier, oeësteraisje) paasei. In de kaarwèch junt de koerjonge oeësteraier óphoale.In de goede week gaan de misdienaars paaseieren ophalen.

oeësterhaas m[oeës’terhaas] (oeësterhaze, oeësterheës-je) paashaas.

oeëtsbw ooit.

oejazesbw[oeja’zes] ojee!

oelk m flauwe kul. Maach jinne oelk! Maak geen flauwe kul!

oelm m (oelme, uulmsje) neuswarmertje.

oeniekoem o [oe’niekoem] (oeniekoemer, oeniekuumsje) rare vent.

oer v (oere sl, uursje) 1 klok. De oer sjteet sjtil. De klok staat stil. 2 horloge. Vruier kroog me van d’r jroeësvadder óp de jroeëse kommeliejoeën ing oer. Vroeger kreeg je van je opa met de grote communie een horloge. Deë sjlieëft de oer rónk.Die slaapt de klok rond. Dieng oer jeet óp d’r jelddaag. Jouw horloge looptvoor. 3 uur. Dat hilt va tswelf oer bis middaag (gezegdvan iets dat slecht gerepareerd is). ’t Is vunnef oer. Het is vijf uur.

oer o (oere, uursje) oor. Deë hat ing moel van ee oer bis an ’t angert. Hij heeft een grote mond. Heë woeët roeë bis hinger de oere. Hij bloosde tot achter de oren. Deë hat ’t voesdik hinger de oere, deë hat ’t mit knöa hinger de oere.Dat is een uitgekookte. Dat han iech mit e haof oer jehoeëd.Dat heb ik met een half oor gehoord. Went de kats ziech hinger de oere kratst, da kunt reën.Als de kat zich achter de oren krabt, komt er regen. Wat is dat vuur e dink, wat miech in de oere klinkt?Wat hoor ik dan nu? De oere tute miech.Mijn oren tuiten. ’t Jeet diech ’t ee oer erin en ’t angert eroes.Het gaat bij jou het ene oor in en het andere weer uit. Hod de oere sjtief.Houd je poot stijf. Heë is nog nit drueg hinger de oere.Hij is nog jong en onervaren. De kinger èse miech de oere van d’r kop.De kinderen eten mij de oren van het hoofd. Dat lek iech miech hinger e oer.Dat knoop ik inmijn oren. Dat kans doe diech hinger de oere sjrieve. Laat je dat gezegd zijn. Doa sjud deë jee oer noa. Daar trekt hij zich niets van aan. Iech zets diech d’r kop tusje tswai oere.Ik zet je weer met beide benen op de grond. Has doe drek/sjtrónks in de oere? Ben je soms doof? Deë kal kunt miech naas en oere oes.Dat geklets hangtme de keel uit. Kling kessele hant jroeëse oere.Kleine potjes hebben grote oren. Dem han iech ins de oere jewèsje. Die heb ikeens onverbloemd de waarheid gezegd. Iech lek miech e kiets-je óp e oer.Ik ga even een uiltje knappen. Heë preëdiegt vuur doof oere.Hij preekt voor dovemans oren. Mit e haof oer loestere.Niet goed luisteren. Inne ’t vel uvver de oere sjtreufe.Iemand het vel over de oren trekken. ’t Oer van de tas is aafjebraoche.Het oortje van het kopje is afgebroken. Heë hat ing loes in ’t oer. Hij hoort niet goed of wil het niet horen. Inne de mutsj uvver de oere trekke. Iemand bedonderen.

oerbel v [oer’bel] (oerbelle, oerbelsje) oorbel.

oerdeel o [oer’deel] (oerdele, oerdeelsje) oordeel.

oerekettev [oe’rekette] (oerekettens, oereketsje) horlogeketting.

oereknies m [oe’reknies] oorsmeer.

oeremecher m [oe’remecher] (oeremecher, oeremechersje) horlogemaker.

oerepieng v [oe’repieng] oorpijn. Ook: oerpieng.

oerkap v [oer’kap] (oerkappe, oerkep(s)je) muts met oorkleppen.

oerkoende v[oer’koende] oorkonde.

oerlepsje o [oer’lepsje] (oerlepsjer) oorlel.

oerpieng v [oe’rpieng] oorpijn. Ook: oerepieng.

oerrink m [oer’rink] (oerring, oerrings-je) oorring.

oersjprónk m [oer’sjprónk] (oersjprung) oorsprong.

oersjprunglieg bw[oer’sjprunglieg] oorspronkelijk.

oertsejerm [oer’tsejer] (oertsejer, oertsejersje) wijzer van de klok.

oertsiet v[oer’tsiet] de juiste tijd. Has doe de oertsiet? Kun je me vertellen hoe laat het is?

oervieg v[oer’vieg] (oervieje, oervieëgs-je) oorveeg.

oerwórm m [oer’wórm] (oerwurm, oerwurmsje) oorworm.

oerzaach v [oer’zaach] (oerzaache) oorzaak. D’r doeëd wilt ing oerzaach han. Alles heeft zijn oorzaak.

oerzoeze o [oer’zoeze] oorsuizing. Iech han al d’r janse daag ’t oerzoeze.Ik heb al de hele dag oorsuizing.

oes vz uit. D’r oavent is oes. De kachel is uit. Heë is dróp oes wie d’r duvel óp ing zieël. Hij is er erg op uit. Iech han de pief oes. Ik ben buiten adem. Heë woar oes rand en band. Hij was uitgelaten. Heë koam nog jód oes de vus.Hij had nog een goede conditie.

oesbaiereww [oes’baiere] baieret oes, oes-jebaierdaan de grote klok hangen, uitdragen.

oesbiese ww [oes’biese] bees oes/bieset oes, oes-jebèse uitbijten. Doa han iech miech de tseng aa oes-jebèse. Daar heb ik veel moeite voor gedaan, echter zonder succes.

oesbilde ww[oes’bilde] bildet oes, oes-jebildopleiden.

oeshikke ww [oes’hikke] hikket oes, oes-jehikdverzinnen. Weë hat dat oes-jehikd? Wie heeft dat verzonnen?

oesblieve ww [oes’blieve] bleef oes/blievet oes, oesblève uitblijven, lang weg blijven.

oesbloaze ww [oes’bloaze] bloazet oes, oes-jebloazeuitblazen.

oesbouw m[oes’bouw] 1 uitbouw. 2  betimmering.

oesbouweww [oes’bouwe] bouwet oes, oes-jebouwd 1  stutten. 2 uitbreiden.

oesbrèche ww [oes’brèche] brooch oes, oes-jebraoche uitbreken. De peëd zint oes-jebraoche.De paarden zijn uitgebroken.

oesbrenneww [oes’brenne] brank oes/brennet oes, oes-jebrankd uitbranden; uitgaan. D’r oavent is oes-jebrankd. De kachel is uit(gegaan).

oesbringe ww[oes ‘bringe] braat oes, oesbraad 1 uitbrengen. Heë kank jee woad oesbringe.Hij kon geen woord uitbrengen. 2 rondbrengen, uitventen. De bruedsjere oesbringe. De broodjes rondbrengen.

oesbruie ww [oes’bruie] bruiet oes, oes-jebruid uitbroeden.

oesbusjtele ww[ oes’busjtele] busjtelet oes, oes-jebusjteld afborstelen. Iech moeët van de mam d’r teppieg kloppe en oesbusjtele. Ik moest van mijn moeder de mat uitkloppen.

oesdene ww [oes’dene] denet oes, oes-jedeend uitdienen. Iech han mieng tsiet oes-jedeend.Ik heb mijn tijd uitgediend.

oesdinkeww [oes’dinke] daat oes, oes-jedaad uitdenken. Dat is nit oes tse dinke. De gevolgen zijn niet te overzien.

oesdoeëww [oes’doeë] dong oes, oes-jedoa 1 uitdoen, uitkleden. Doe móts ’t lit oesdoeë.Jij moet het licht uitdoen. Heë deet ziech ’t hemme vuur inne oes. Hij heeft alles voor een ander over. Heë hat ziech vuur zieng kinger oes-jedoa.Hij heeft alles voor zijn kinderen gedaan. Me mós ziech nit ieëder oesdoeë bis dat me sjloffe jeet.Je moet niet te voorbarig zijn. 2 rooien. Iech don de eëpel vuur de vós oes.Ik rooi aardappelen met de hand.

oesdraag m[oes’draag] bericht, opheldering. Iech han oesdraag uvver de sjtuur krèje.Ik heb bericht over de belasting gekregen.

oesdrage ww[oes’drage] droog oes/draget oes, oes-jedrage uitdragen. Doe móts nit oesdrage wat in hoes jezaad weëd! Wat thuis besproken wordt, blijft onder ons. De tsiedónk oesdrage. De krant rondbrengen.

oesdrieëne ww [oes’drieëne] drieënet oes, oes-jedrieënd uitdraaien Ing lamp oesdrieëne. Een lamp uitdraaien.

oesdrieveww[oes’drieve] dreef oes/drievet oes, oes-jedrève uitdrijven. Mit houwe driefs doe inne duvel oes en tsing erin.Iemand slaan heeft vaak een averechts effect.

oesdrinke ww[oes’drink] dronk oes, oes-jedrónke leegdrinken.

oesdroek m [oes’droek] (oesdroeke, oesdruksje) uitdrukking.

oesdrueje ww[oes’drueje] druejet oes, oes-jedruegd uitdrogen]. D’r weier is oes-jedruegd. De vijver is uitgedroogd.

oesdrukke ww [oes’drukke] drukket oes, oes-jedrukd uitdrukken. Heë meent ’t jód, mar heë hat ziech verkierd oes-jedrukd.Hij meent het goed, maar hij heeft zich verkeerd uitgedrukt.

oesdruklieg bw [oes’druklieg] uitdrukkelijk. Iech han diech oesdruklieg jezaad doe zouwts heem blieve. Ik heb je uitdrukkelijk gezegd dat je thuis moet blijven.

oesduieww[oes’duie] duiet oes, oes-jeduid uitdrukken. Ing tsiejaret oesduie.Een sigaret uitdrukken.

oesdunneww [oes’dunne] dunnet oes, oes-jedund uitdunnen. De moere oesdunne. De wortels uitdunnen.

oesee bw [oes-ee’] uit elkaar. De jong jetrouwde lu zint werm oesee.Het pasgetrouwde stel is weer uit elkaar.Ook: oeseree.

oeserbw [oe’ser] 1 buiten. Heë woar oeser ziech va jif. Hij was razend. Heë woar oeser oam.Hij was buiten adem. 2 behalve. Heë hat alles oeser leefde. Hij heeft alles behalve liefde.

oeseree bw [oeseree’] uit elkaar. Dat bóch is jans oeseree. Dat boek ligt helemaal uit elkaar. Ook: oesee.

oeshan ww [oes ‘han] hauw oes, oes-jehad uithebben. De tsiedónk/e bóch oeshan. De krant/een boek uithebben.

oeshange ww[oes’hange] hong oes/hanget oes, oes-jehange uithangen, zich bevinden. De vaan oeshange. De vlag uithangen. Wen iech mar wus woa die labang oeshöng.Als ik maar wist waar die vrouw zich ophoudt. Ze hant oes-jehange.Ze hebben hun huwelijk aangekondigd in het kastje van de burgerlijke stand. D’r Jan oeshange. De gek mankeren.

oeshaodeww[oes’haode] ook oeshauwe [oes’hauwe] hool oes, oes-jehaode/oes-jehauwe uithouden. Die pieng is nit mieë oes tse haode.Die pijn is niet meer te verdragen. Bij die madam hilt jee deensmeëdsje ’t lang oes.Bij die mevrouw houdt geen dienstmeisje het lang uit.

oeshele ww [oes’hele] helet oes, oes-jeheeld volkomen genezen. Die wond mós oeshele.Die wond moet helemaal genezen.

oeshelpe ww [oes’helpe] hólp oes, oes-jehólpe helpen, meehelpen. Kans doe miech mit e paar euro oeshelpe?Kun je mij een paar euro lenen? Wens te kingerkommeliejoeën has, kom iech diech oeshelpe.Met de kindercommunie kom ik je uithelpen.

oeshikke ww [oes’hikke] hikket oes, oes-jehikd uitbroeden. Weë hat dat oes-jehikd?Wie heeft dat uitgebroed?

oeshoale ww [oes’hoale] hoalet oes, oes-jehold uithalen. Ze hant ’t meëlenès oes-jehold. Ze hebben het merelnest uitgehaald. Wat has te werm vuur sjtrich oes-jehold? Wat heb je nu weer uitgespookt? Zoeë holt me inne jek oes. Zo kom je erachter.

oes-jaaf v [oes’ jaaf] (oes-jaaf, oes-jeëfsje) uitgave.

oes-jank m [oes’-jank] (oes-jeng, oes-jengs-je) 1 uitgang. ’t Hoes kriet tswai oes-jeng. Het huis krijgt twee uitgangen. 2 uitgaansdag. ’t Deensmeëdsje hat mar ins d’r mond oes-jank. Het dienstmeisje heeft maar eenmaal per maand een vrije dag. 3afloop. Iech bin ins benuid wat die zaach vuur inne oes-jank numt.Ik ben eens benieuwd hoe deze zaak afloopt. 4  eindafrekening salaris. Hu is oes-jank.Vandaag krijgen de mijnwerkers de eindafrekening van hun loon.

oes-janksmond m[oes’-janksmond] eindafrekening salaris. Ook: oes-jank.

oes-jeëve ww [oes’-jeëve] joof oes, oes-jejoave/oes-jejeëve. uitgeven. De wèsj oes-jeëve. De was buiten de deur geven. Jieëfs te nog ee oes? Geef je nog een rondje? Heë jieëft ziech vuur inne moezieker oes.Hij geeft zich voor een muzikant uit.

oes-jefoeksd bw/bn [oes’ jefoeksd] uitgeslapen, sluw.

oes-jehikd bw/bn [oes’ jehikd] uitgekookt.

oes-jelaierd bw/bn [oes’-jelaierd] dol (van schroef).

oes-jelajerd bw/bn [oes’-jelajerd] versleten (kogellager).

oes-jesjèsebw/bn [oes’-jesjèse] In de uitdrukkingen: Bis doe endlieg oes-jesjèse? Ben je eindelijk uitgezanikt? Deë is hei oes-jesjèse. Die is hier uitgepoept.

oes-jetseerd bw/bn [oes’-jetseerd] uitgemergeld.

oes-jisse ww [oes’-jisse] jisset oes, oes-jejaose 1 uitgieten. 2 volgieten. Sjtee mit blei oes-jisse (om een hek vast te zetten giet men het gat in de steen vol met lood).

oes-joa ww [oes’-joa] jong oes, oes-jejange uitgaan. Trek draa, angesj jeet diech de pief oes. Trek eraan, anders gaat je pijp uit. Dem is de pief oes-jejange. Hij is gestorven. Dem is de keëts oesjejange. Hij is overleden. Mam, iech mós ins oes-joa!Mama, ikmoet even naar de wc.

oeskalle ww [oes’kalle] kallet oes, oes-jekald uitpraten. Los miech oeskalle.Laat me uitpraten. Ook: oesmoele.

oeskaoche ww [oes’kaoche] kaochet oes, oes-jekaochd uitkoken. Knaoke oeskaoche vuur liem. Botten uitkoken voor lijm. Dat is inne oes-jekaochde.Dat is een uitgekookte.

oeskawauweww [oes’kawauwe] kawauwet oes, oeskawauwdnabauwen.

oeskeëke ww[oes’keëke] keëket oes, oes-jekeëkd uitschreeuwen.

oeskème ww[oes’kème] kèmet oes, oes-jekèmd uitkammen.

oeskenne ww [oes’kenne] ziech, kank ziech oes, ziech oes-jekankd zich terecht vinden, de weg vinden. Iech kank miech in ’t nui vieëdel jaar nit mieë oes.Ik was in de nieuwe wijk de weg volledig kwijt.

oeskere ww [oes’kere] keret oes, oes-jekeerd uitvegen. Bij ’t oeskere van d’r maat vingt ziech alles. Bij het schoonvegen van de markt wordt weer alles netjes.

oeskiek m [oes’kiek] uitzicht. Doe has hei inne sjunne oeskiek. Hier heb je een mooi uitzicht.

oeskieke ww [oes’kieke] keek oes/kieket oes, oes-jekèke uitkijken. Iech mós oeskieke vuur anger werk. Ik moet naar ander werk uitzien. Óp die tapieët bin iech oes-jekèke. Hier heb ik het wel gezien.

oeskiere ww [oes ‘kiere] kieret oes, oes-jekierd uitkeren, uitbetalen. Heë kroog ziene loeën oes-jekierd. Hij kreeg zijn salaris uitbetaald.

oeskieroengv [oes’kieroeng] (oeskieroenge, oeskieruungs-je) uitkering.

oeskloppe ww [oes’kloppe] kloppet oes, oes-jeklopd 1 uitkloppen. Heë kloppet de pief oes. Hij klopte zijn pijp uit. 2 luidruchtig zijn waren aanprijzen op de markt.

oesklöpper m [oes’klöpper] (oesklöppere, oesklöppersje) standwerker.

oeskómme ww [oes’kómme] koam oes, oeskómme uitkomen. Woa kunt deë wèg óp oes? Waar komt deze weg op uit? Dat kunt an ing duur oes. Dat is lood om oud ijzer. Dat meëdsje kunt óp zie modder oes. Het meisje lijkt op haar moeder. Iech kom mit miene loeën oes.Ik kom rond met mijn salaris.

oeskómme o [oes ‘kómme] bestaan. Iech han mie oeskómme. Ik kan er van rondkomen.

oeskónf v [oes’kónf] (oeskónfte) inlichting.

oeskotse ww [oes’kotse] kotset oes, oes-jekotsd uitbraken; zijn hart luchten.

oeskratse ww [oes’kratse] 1 kratset oes, oes-jekratsd uitkrabben. 2 curetteren.

oeskrieje ww [oes’krieje] kreeg oes/kroog oes, oeskrèje 1 uitbetaald krijgen. Wie jedeeld woeët, kroog heë óch jet oes. Toen er gedeeld werd, kreeg hij ook iets uitbetaald. 2 erbij krijgen. Wievöal krien iech oes went vier toesje? Hoeveel krijg ik toe als we ruilen?

oeskroame ww [oes’kroame] kroamet oes, oes-jekroamd uithalen, uitkramen. Iech han ’t janse sjaaf oes-jekroamd.Ik heb de hele kast uitgeruimd. Zut uur an ’t oeskroame?Gaan jullie verhuizen? Móts doe noe alles oeskroame wats doe wits?Moet jij nu alles naar buiten brengen wat je weet?

oeskwetsje ww [oes’kwetsje] kwetsjet oes, oes-jekwetsjd uitpersen.

oeslaache ww [oes’laache] laachet oes, oes-jelaachd uitlachen.

oeslaag mv [oes’laag] onkosten. Dizze mond han iech vöal oeslaag. Deze maand heb ik veel onkosten.

oeslane ww[oes’lane] lanet oes, oes-jelane uitladen.

oesleëje ww [oes’leëje] laat oes, oes-jelaad uitleggen. De wèsj óp de bleech oesleëje.De was op het gras uitleggen om te bleken. Dat móts doe miech ins oesleëje. Dat moet je me eens uitleggen. Ook: oeslegke.

oesleëve ww [oes’leëve] leëvet oes, oes-jeleëfd uitleven. Ziech an jet oesleëve. Iets met veel plezier doen. Deë auwe man ziet oes-jeleëfd oes. De oude man ziet er afgeleefd uit.

oesleffele ww [oes’leffele] leffelet oes, oes-jeleffeld uitlepelen. Wat me ziech i-jebrokd hat, mós me óch oesleffele. Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten.

oeslegke ww [oes’legke] laat oes, oes-jelaad uitleggen. Zie ook: oesleëje.

oeslenderm [oes’lender] (oeslender, oeslendersje) buitenlander.

oeslieëne ww [oes’lieëne] lieënet oes, oes-jelieënd uitlenen. Alles kans doe oeslieëne, alling dieng vrauw nit. Je kunt alles uitlenen, alleen je vrouw niet.

oesligke ww [oes’ligke] laat oes, oes-jelaad In de uitdrukking: Heë hat ing pan oesligke. Hij begint kaal te worden.

oesloere ww [oes’loere] loeret oes, oes-jeloerd begluren.

oesloetsje ww [oes’loetsje] loetsjet oes, oes-jeloetsjd leegzuigen, leeglikken.

oeslofeww [oes’lofe] lofet oes, oes-jelofe (er op) uitlopen, aflopen. De verf leuft oes. De kleur loopt door. Iech bin jesjpand wie de zaach oesleuft. Ik ben benieuwd hoe de zaak afloopt. Zut uur nog nit oes-jelofe?Zijn jullie nog niet uitgelopen? De beum en sjtruuch lofe oes.De bomen en struiken lopen uit.

oeslokke ww [oes’lokke] lokket oes, oes-jelokd uitlokken. Doe móts jinne sjtriet oeslokke. Je moet geen ruzie uitlokken.

oeslosse ww [oes’losse] loos oes, oes-jelosse uitlaten, weglaten, overslaan. Bij ’t sjtrikke inne sjtich oeslosse.Bij het breien een steek overslaan. Heë lieët ziech ummer a miech oes. Hij koelt altijd zijn woede op mij. Heë hat ziech nog nit druvver oes-jelosse. Hij heeft nog geen beslissing genomen.

oesmaache ww [oes’maache] maachet oes, oes-jemaad uitmaken, uitdoen. De lamp oesmaache.De lamp uitdoen. ’t Vuur oesmaache.Het vuur uitmaken. Wat hei in hoes jesjuucht, dat maach iech oes.Wat hier in huis geschiedt, bepaal ik. Dat is ing oes-jemade zaach.Dat is afgesproken. Maat diech dat jet oes, dat heë óch mitjeet?Heb je er iets op tegen dat hij ook mee gaat? Heë hat miech vuur sjpitsboof oes-jemaad.Hij heeft mij voor bandiet uitgemaakt.

oesmoeleww [oes’moele] moelet oes, oes-jemoelduitpraten. Ook: oeskalle.

oesnaam v [oes’naam] (oesname, oesneëmsje) uitzondering.

oesnaamswies bw [oes’naamswies] bij wijze van uitzondering.

oesneëme/oesnumme ww [oes’neëme/oes’numme] noom oes, oes-jenoame uitnemen, verwijderen, uithalen. Heë kriet de jal oes-jenoame.Hij krijgt de gal verwijderd. De köchin hat de hon oes-jenoame.De kokkin heeft de ingewanden uit de kip gehaald.

oesnótse ww [oes ‘nótse] nótset oes, oes-jenótsd 1 nuttig gebruiken. De tsiet, de jeleëjenheet oesnótse. De tijd nuttig gebruiken. 2 uitbuiten. Deë nótst zieng lu oes! Die buit zijn mensen uit.

oesoame ww [oes’oame] oamet oes, oes-jeoamd uitademen. Juh, oam ins feste oes! Hup, adem eens flink uit!

oespakke ww[oes’pakke] pakket oes, oes-jepakd uitpakken. Pak mar ins oes. Vertel maar eens wat je op je lever hebt.

oespeësje ww[oes’peësje] peësjet oes, oes-jepeësjd uitpersen. Heë hat e jezich wie ing oes-jepeësjde tsietroeën. Zijn gezicht is vol rimpels.

oesperwietskas v [oes’perwietskas]  benedenstuk van een uit twee delen bestaande stijl, gevormd door een vierkante ijzeren kast, waarin de bovenstijl door middel van houten wiggen wordt vastgezet.

oespikke ww [oes’pikke] pikket oes, oes-jepikd uitpikken. Ing kroa pikt de anger jee oog oes. Een kraai pikt de ander geen oog uit.

oesplukke ww [oes’plukke] ploat oes/plukket oes, oes-jepload uitplukken. Inne de vere oesplukke. Iemand een poot uitdraaien.

oesprakkezere ww [oes’prakkezere] prakkezeret oes, oesprakkezeerd verzinnen.

oespoef m [oes’poef] m (oespuuf, oespuufje) uitlaat.

oesrafe ww [oes’rafe] rafet oes, oes-jeraafd 1 uithalen. De forneus oesrafe. Het fornuis uithalen. 2 sorteren. De eëpel oesrafe. De aardappelen sorteren.

oesrangzjere ww[oes’rangzjere] rangzjeret oes, oesrangzjeerd afdanken.

oesrechene ww [oes’rechene] rechenet oes, oes-jerechend uitrekenen. Oes-jerechend doe móts zoeëjet zage. Uitgerekend jij moet zoiets zeggen.

oesreë(d) v [oes’reë(d)] (oesreë, oesreedsje) uitvlucht, smoesje. Doe has ummer ing jouw oesreë bij d’r hank. Je hebt altijd een goede uitvlucht paraat.

oesreie ww [oes’reie] reiet oes, oes-jereid draden uit een stuk stof halen, om een gaatje in een kostuum te stoppen.

oesrekke ww[oes’rekke] ziech, rekket ziech oes, ziech oes-jerekd  zich uitrekken.

oesrèste ww[oes’rèste] rèstet oes, oes-jerèst uitrusten. Óp ing bank in d’r beusj is ’t jód oesrèste.Op een bank in het bos is het goed uitrusten.

oesreuche ww [oes’reuche] reuchet oes, oes-jereuchd uitroken.

oesriese ww [oes’riese] rees oes/rieset oes, oes-jerèse uitrukken. Ós kats en noabesj kats | die hauwe ziech jebèse | ós kats hauw noabesj kats | ’t sjtets-je oes-jerèse (versje). Deë riest ziech óch jee bee oes. Die spant zich ook niet erg in. Deë riest ziech ieëder ing brieëm durch jen vót. Die is zo gierig.

oesriffele ww [oes’riffele] riffelet oes, oes-jeriffeld uithalen. Iech han ’t jesjtrikd wes oes-jeriffeld. Ik heb het gebreid vest uitgerafeld. Doe móts diech ins losse oesriffele en vanuits aasjtrikke. Je bent niet goed snik.

oesroetsje ww[oes’roetsje] roetsjet oes, oes-jeroetsjd uitglijden.

oesróffe ww[oes’róffe] róffet oes, oes-jeróffe uitroepen.

oesrolle ww [oes’rolle] rollet oes, oes-jerolddeeg uitrollen.

oesrume ww [oes’rume] rumet oes, oes-jeruumd leegruimen.

oessjachte ww [oes’sjachte] sjachtet oes, oes-jesjachtuitdiepen. D’r kelder oessjachte. De kelder uitdiepen.

oessjampe ww [oes’sjampe] sjampet oes, oes-jesjampd afschampen, uitglijden.

oessjarre ww [oes’sjarre] sjarret oes, oes-jesjard uitschrapen. D’r kessel oessjarre. De ketel uitschrapen.

oessjlaagm [oes’sjlaag] (oessjleëg, oessjleëgs-je) uitslag. ’t Kink hat oessjlaag an d’r mónk. Het kind heeft monduitslag.

oessjliefe ww [oes’sjliefe] sjliefet oes, oes-jesjlèfe iemand op een glijbaan ten val brengen.

oessjlisse ww [oes’sjlisse] sjlisset oes, oes-jesjlaose uitsluiten.

oessjloa ww[oes’sjloa] sjloog oes, oes-jesjlage uitslaan, uitbotten.

oessjloddere ww[oes’sjloddere] sjlodderet oes, oes-jesjlodderd uitspoelen (de was).

oessjloffeww [oes’sjloffe] sjloffet oes, oes-jesjloffe uitslapen.

oessjniejeww [oes’sjnieë] sjneet oes/sjniejet oes, oes-jesneie uitsnijden.

oessjnoeve ww [oes’sjnoeve] sjnoevet oes, oes-jesjnoefd snuiten. Ziech de naas oessjnoeve.De neus snuiten.

oessjoebe ww[oes’sjoebe] sjoebet oes, oes-jesjoebd uitschelden. Inne oessjoebe dat jinne hónk broeëd d’rva vreest. Iemand uitschelden waar geen hond brood van eet.

oessjoere ww [oes’sjoere] sjoeret oes, oes-jesjoerd uitschuren. De kessele oessjoere. De ketels uitschuren.

oessjpanne ww[oes’sjpanne] sjpannet oes, oes-jesjpand uitspannen.

oessjpeule ww [oes’sjpeule] sjpeulet oes, oes-jesjpeuld uitspoelen.

oessjpikkelere ww [oes’sjpikkelere] sjpikkeleret oes, oes-jesjpikkeleerd bespieden.

oessjpoeëke ww [oes’sjpoeëke] sjpoeëket oes, oes-jesjpoeëkd uitspoken.

oessjprèche ww [oes’sjprèche] ziech, sjprooch ziech oes, ziech oes-jesjpraoche uitspreken, zeggen wat men van plan is, zijn hart luchten. Doe móts diech noe oessjprèche: jees doe mit of nit? Je moet je nu uitspreken, ga je mee of niet?

oessjproach v [oes’sjproach] (oessjpröach, oessjpröachs-je) uitspraak.

oessjpuie ww [oes’sjpuie] sjpuiet oes, oes-jesjpuid uitspuwen.

oessjrieve ww [oes’sjrieve] sjreef oes/ sjrievet oes, oes-jesjrèveuitschrijven. Ing rechnoeng oessjrieve. Een rekening uitschrijven.

oessjtèche ww [oes’sjtèche] sjtooch oes/sjtèchet oes, oes-jesjtaoche uitsteken. Sjtèch die breursje nit de oge oes. Maak je broertje niet jaloers.

oessjtelle ww [oes’sjtelle] sjtalt oes/sjtellet oes, oes-jesjtald/ oes-jesjteld 1 uitstellen 2tentoonstellen.

oessjtelloeng v[oes’sjtelloeng] (oessjtelloenge, oessjtelluungs-je) tentoonstelling.

oessjtiepe ww [oes’sjtiepe] sjtiepet oes, oes-jesjtiepd uitsteken (de tong).

oessjtoa ww [oes’sjtoa] sjtong oes, oes-jesjtange uitstaan. Die eldere sjtunt mit deë jong d’r doeëd oes.Die ouders hebben heel wat uit te staan met die jongen.

oessjtoffere ww [oes’sjtoffere] sjtofferet oes, oessjtoffeerd van het nodige voorzien. Zie hauw de kinger va kop bis vós oessjtoffeerd. Ze had de kinderen van top tot teen in het nieuw gestoken.

oessjträue ww [oes’sjträue] sjträuet oes, oes-jesjträud uitstrooien.

oessjtreufe ww[oes’sjtreufe] sjtreufet oes, oes-jesjtreufd 1 van het lijf stropen 2 uitplunderen. Dem hauwe ze va kop bis vós oes-jesjtreufd. Ze hadden hem van alles beroofd.

oessjtriecheww [oes’sjtrieche] sjtreech oes/sjtriechet oes, oes-jesjtrèche uitstrijken.

oessjtuur v[oes’sjtuur] uitzet, bruidsschat.

oessjudde ww [oes’sjudde] sjód oes/sjuddet oes, oes-jesjóduitgieten, uitgooien, uitstorten.

oessjuppe ww [oes’sjuppe] sjuppet oes, oes-jesjupd opscheppen. Iech han de tsoep al oes-jesjupd.Ik heb de soep al opgeschept.

oestreëne ww [oes’treëne] troan oes/treënet oes, oes-jetroane 1 uittreden. Heë is oes d’r verain jetroane.Hij heeft het lidmaatschap van de vereniging opgezegd. 2zijn behoefte doen. Iech mós ins oestreëne.Ik moet eens naar het toilet.

oestrekkeww [oes’trekke] trók oes/trekket oes, oes-jetrókke 1 uittrekken. D’r dusj oestrekke.De tafel uittrekken. 2 verhuizen. Tswaimoal oestrekke is eemoal aafjebrankd.Twee keer verhuizen is heel erg.

oestselle ww[oes’tselle] tsellet oes, oes-jetseld uittellen. Die vrauw is oes-jetseld. Die vrouw is uitgeteld (moet bevallen).

oesvalle ww [oes’valle] vool oes, oes-jevalle uitvallen. Heë vool tjeën miech oes. Hij viel tegen mij uit. D’r antsóg is jet völlieg oes-jevalle.Het kostuum is iets te ruim uitgevallen. Doa valle diech de sjong van oes! Daar krijg je wat van!

oesvare ww [oes’vare] voor oes/varet oes, oes-jevare 1 uitvaren. 2 op het land brengen. D’r mès oesvare. De mest op het land brengen. 3  tijdens de dienst naar boven gaan.

oesveëje ww [oes’veëje] veëjet oes, oes-jeveëgd uitvegen.

oesverkoof m [oes’verkoof] (oesverkeuf, oesverkeufje) uitverkoop.

oesveure ww [oes’veure] veuret oes, oes-jeveurd uitvoeren.

oesvinge ww [oes’vinge] vong oes, oesvónge uitvinden.

oesvisje ww[oes’visje] visjet oes, oes-jevisjduitvissen.

oesvleie ww [oes’vleie] vloog oes/vleiet oes, oes-jevloage uitvliegen. ’t Nès is leëg, de vuejel zunt oes-jevloage.Het nest is leeg, de vogels zijn uitgevlogen.

oesvlóg m [oes’vlóg] (oesvlug, oesvlugs-je) uitstapje.

oesvore ww[oes’vore] voret oes, oes-jevoordvan voering voorzien.

oesvrèse ww [oes’vrèse] vroos oes, oesvrèse uithalen. Wat has doe werm oesvrèse? Wat heb je nu weer uitgehaald?

oesvringe ww [oes’vringe] vrong oes, oes-jevrónge uitwringen. D’r sjroebloemel oesvringe. De dweil uitwringen. Deë zoog oes wie inne oes-jevrónge sjroebloemel. Hij zag er afgepeigerd uit.

oesvroage ww [oes’vroage] vroaget oes, oes-jevroagd uitvragen.

oesvuurlieg bw [oesvuur’lieg] uitvoerig.

oeswase ww [oes’wase] waset oes, oes-jewase uitgroeien.

oeswèg m [oes’wèg] (oesweëg, oesweëgs-je) uitweg.

oeswendieg bw [oes’wendieg] van buiten. Iech ken d’r sjpróch oeswendieg. Ik ken de spreuk van buiten.

oeswerpe ww [oes’werpe] wórp oes, oes-jewórpe uitstrooien.

oeswèsje ww [oes’wèsje] woosj oes/wèsjet oes, oes-jewèsje uitwassen.

oeswieche ww [oes’wieche] weech oes/wiechet oes, oes-jewèche uitwijken.

oeswiejeww [oes’wieje] wiejet oes, oes-jewieduitweiden, wijder maken. Ziech d’r hód oeswieje losse.Zijn hoed wijder laten maken.

oeswieze ww[oes’wieze] ziech, wees ziech oes/wiezet ziech oes, ziech oes-jewèze/ziech oes-jeweëze 1 blijken. Dat zal ziech oeswieze. Dat zal blijken. 2 zich legitimeren,

oeswirkoeng v [oes’wirkoeng] (oeswirkoenge, oeswirkuungsje) uitwerking.

oeswoeëne ww[oes’woeëne] woeënet oes, oes-jewoeënd/oes-jewónd als dienstbode inwonen. Iech han zivve joar oes-jewoeënd. Ik heb zeven jaar als dienstbode ingewoond.

oeswusje ww [oes’wusje] wusjet oes, oes-jewusjd uitvegen.

oeszeëne ww [oes’zeëne] zeënet oes, oes-jezeënd zegenen van een vrouw die haar kerkgang doet.

oeszetse ww [oes’zetse] zats oes/zetset oes, oes-jezatsd 1 uitzetten. 2 uitplanten. Breedloof en sjlaat oeszetse. Prei en sla uitplanten. 3aanmerken. Has te doa-aa jet oes tse zetse? Heb je daarop iets aan te merken?

oeszich v [oes’zich] (oeszichter) uitzicht.

oeszieë ww [oes’zieë] zoog oes, oes-jezieë uitzien. Zoeë zies te oes! Dat zou je wel willen! Hei ziet ’t jód oes, hei los iech miech nit nuedieje. Hier bevalt het me goed, hier ga ik naar toe.

oeszitse ww [oes’zitse] zoos oes, oes-jezèse uitzitten. De sjtroaf oeszitse. De straf uitzitten.

oeszoege ww [oes’zoege] zoeget oes, oes-jezoage uitzuigen. Ze hant hem ’t blód ónger de neël oes-jezoage. Ze hebben hem het bloed onder de nagels vandaan gehaald.

oeszujerm [oes’zujer] (oeszujer, oeszujersje) uitzuiger.

oeszukkeww[oes’zukke] zoeët oes, oes-jezoeëduitzoeken. ’t Weer en de famillieë kan me ziech nit oeszukke. Het weer en de familie kan men niet zelf uitzoeken.

oetenzielieëmv [oetenzie’lieë] benodigdheden, gereedschappen.

oetsbroor m [oets ‘broor] (oetsbreur, oetsbreursje) iemand die graag anderen bij de neus neemt.

oetsesl ww [oet’se] oetset, je-oetsd plagen.

ofbwof 1 (nevenschikkend) Iech häu jeer e sjtuk of veer. Ik had graag een stuk of vier. Joa of nee zage. Ja of neen zeggen. 2 (onderschikkend) Of-s te ’t hem zeës of zings, heë loestert doch nit. Of je het hem nu zegt of zingt, hij luistert toch niet! Iech wees nit of ze kómme, of dat ze heem blieve. Ik weet niet of ze komen of dat ze thuis blijven. Of-s doe dat zoeë dees of ezoeë, ’t kunt an ing duur oes.  Hoe je het ook doet, het komt op hetzelfde neer. 3 indien, zo. Of Jod wil. Als God het belieft.

öffentlieg bn/bw [öf’fentlieg] openbaar.

offer o [of’fer] (offer, öffersje) offer. Bij e bejrebnis jeet me tsem offer en me kriet dan inne doeëdetseddel. Bij een begrafenis geef je een bijdrage en krijg je een gedachtenisprentje. Went inne inne bidwèg maachet, dan joof me hem e offer mit. Als iemand op bedevaart ging, kreeg hij een offer voor een intentie mee.

offere ww [of’fere] offeret, je-offerd offeren. Ing keëts offere. Een kaars offeren.

offerjank m [of’ferjank] (offerjeng) offergang.

offersjtok m [of’fersjtok] (offersjtök, offersjtöks-je) offerblok. Wens te wils dat inne boer inne umwèg maat, da zets hem inne offersjtok in d’r weëg.Een boer draait een cent tien keer om, voordat hij hem uitgeeft.

offetseerm [offetseer’] (offetsere, offetseersje) officier.

ogeblik o [o’geblik] (ogebliks-je) ogenblik.

ogebroane mv [o’gebroane] wenkbrauwen. Ook: oogsbroane.

ogefliemereo [o’gefliemere] flikkering voor de ogen.

ogemoasv [o’gemoas] ogenmaat.

ogesjien m [o’gesjien] schijn. Dat deet heë mar vuur d’r ogesjien. Dat doet hij maar voor de schijn.

ogetroeës m [o’getroeës] ogentroost.

ojee bw [ojee’] uitroep.

okkelere ww [okkele’re] okkeleret, okkeleerd oculeren.

oktaaf m [oktaaf’] octaaf. D’r Joep hat d’r oktaaf. Joep drinkt dagen achtereen.

oktober m [okto’ber] oktober. In d’r oktober woeët jidder oavend d’r roeëzekrans jebeënd. In oktober werd elke avond de rozenkrans gebeden.

oksaal m [oksaal’] (oksale, okseëlsje) oksaal.

oma v [o’ma] (omaats) grootmoeder.

ómp bnoneven. Ómp of paar.Oneven of even.

ónappetietliegbn/bw [ónappetiet’lieg] onsmakelijk.

ónbedaadbn/bw [ónbedaad’] zonder nadenken.

ónbekwieëm bn/bw [ónbekwieëm’] ongemakkelijk.

ónbeliebd bn/bw [ónbeliebd’] impopulair.

ónbesjoefd bn/bw [ónbesjoefd’] onbeschoft. Ook: ónjesjoefd.

ondereww [on’dere] onderet, je-onderdvaag vermoeden (hebben). Heë onderet jet.Hij had een vaag vermoeden.

óndueg v [ón’dueg] (óndueg) ondeugd; ondeugendheid. Heë hat d’r kop vol óndueg. Zijn hoofd zit vol met ondeugd. Dem kunt de óndueg eroes (gezegd als iemand uitslag aan zijn mond heeft). Dat is ing óndueg van inne jong. Dat is een ondeugende jongen.

ónduejebn/bw [óndue’je] ondeugend. Ook: ónduejentieg.

ónduejentiegbn/bw [óndue’jentieg] ondeugend. Dat is e ónduejentieg jöngs-je.Dat is een ondeugend jongetje. Ook: óndueje.

óneëve bn/bw [óneë’ve] oneven. Drei is óneëve. Drie is oneven. Dat is jinne oneëve miensj. Dat is een geschikte vent. Doa woar jee óneëve woad jevalle. Daar was geen onvertogen woord gevallen.

óneffe bn/bw [onef’fe] oneffen.

ónejenutslieg bn/bw [ónejenuts’lieg] onbaatzuchtig.

ónenieg bw [óne’nieg] oneens.

ónenigheet v [óne’niegheet] (ónenighete, ónenigheetsje) onenigheid, ruzie.

ónfatsoeno [ón’fatsoen] plomp iemand.

ónfatsuunlieg bn/bw [ónfatsuun’lieg] ontfatsoenlijk.

ónge vz [ón’ge] 1 beneden, onder. Vier woeëne ónge. Wij wonen beneden. Heë woar van oave bis ónge klatsjnaas. Hij was van boven tot onder kletsnat. 2 ginds. Doa ónge is jet passeerd. Daarginds is iets gebeurd.

óngedrónger bw [óngedrón’ger] diep eronder, verder eronder.

óngehoeëgbw [óngehoeëg’] ginds, verderop.

óngelangs bw [óngelangs’] onderlangs.

óngenaa bw [óngenaa’] onderaan.

óngeneer bw [óngeneer’] 1 beneden. Vier woeëne óngeneer. Wij wonen beneden. 2 ondergronds  Wirket heë óngeneer of oavenóp? Werkte hij onder- of –bovengronds?

óngenerum bw [óngenerum’] onderom. Heë hauw voezele óngenerum de bóksepief. Hij had rafelen onderaan de broekspijp. Ook: óngenum.

óngeni bw [óngeni’]  ondergronds.

óngenóp bw onderop. Heë woar jans van óngenóp bejonne. Hij was helemaal van onderop begonnen.

óngenum bw [óngenum’] onderom. Heë hauw voezele óngenum de bóksepief. Hij had rafelen onderaan de broekspijp. Ook: óngenerum.

ónger vz [ón’ger] onder. Ónger ós jezaad en jesjwèje.Onder ons gezegd en gezwegen. D’r kranke loos alles ónger ziech joa. De zieke liet alle ontlasting onder zich lopen.

óngerband o [ón’gerband]  onderband.

óngerbandvöaderoengv [ón’gerbandvöaderóng]  het vervoer van de kolen op de onderband.

óngerbingeww [ón’gerbinge] bong ónger, óngerjebónge onderbinden. Ze hauwe sjmoekelwaar óngerjebónge. Ze hadden smokkelwaar onder de kleren verstopt.

óngere ww [on’gere] óngeret, je-óngerd vermoeden. Ich hauw al jet je-óngerd. Ik had al zo’n vermoeden.

óngerbóks v[ón’gerbóks] (óngerbókse, óngerbuks-je) onderbroek.

óngerdessebw [óngerdes'(se)] intussen.

óngeree bw [óngeree’] door elkaar. Me kan jet óngeree kaoche/miesje/reure.Je kunt iets door elkaar koken/mengen/roeren. Dat woar bij dön inne sjunne óngeree. Dat was bij hun een mooie warboel. Die hauwe loeter knies óngeree. Die hadden voortdurend ruzie met elkaar.

óngereëdiesjbw [óngereë’diesj]  ondergronds.

óngerhank bw[óngerhank’ ] onderhand. ’t Weëd óngerhank tsiet dat vier junt.Het wordt onderhand tijd dat we gaan.

óngerhaod o [ón’gerhaod] onderhoud.

óngerhaode ww[ón’gerhaode/ón’gerhauwe] hool ónger, óngerjehaode onderhouden. Heë hat de rat vunnef menute ónger wasser jehaode bis ze doeëd woar.Hij heeft de rat vijf minuten onder water gehouden, voordat ze dood was.

óngerhaode ww [óngerhao’de/óngerhau’we] ongerhool, óngerhaode/óngerhauwe  onderhouden. Dat hoes is jód óngerhaode.Dat huis is goed onderhouden.

óngerhauwe ww[óngerhau’we] ziech, óngerhauwet ziech, ziech óngerhauwe met elkaar praten.

óngerhemme o [ón’gerhemme] (óngerhemmens óngerhemsje) onderhemd.

óngerhengs bw [óngerhengs’] om handen, onder handen. Momentaan han iech nuus óngerhengs. Op het ogenblik heb ik niets om handen. Dem hauwe ze vliddieg óngerhengs jehad.Hem hadden ze lelijk onderhanden genomen.

óngerjoa ww [ón’gerjoa] jong ónger, óngerjejange ondergaan. De zon is óngerjejange. De zon is ondergegaan.

óngerjoa ww[óngerjoa’] óngerjong, óngerjange ondergaan. Heë hat ing sjwoar operatsiejoeën óngerjange. Hij heeft een zware operatie ondergaan.

óngerjrave ww [ón’gerjrave] jravet ónger, óngerjejrave onderspitten. Heë jravet ’t ónkroed ónger. Hij groef het onkruid onder.

óngerjrónk m [ón’gerjrónk] ondergrond.

óngerkank m [ón’gerkank] onderkant.

óngerkómme o [ón’gerkómme] onderdak.

óngerkómme ww[óngerkóm’me] óngerkoam, óngerkómme onderkomen. ’t Hoes is óngerkómme. Het huis is onderkomen/verwaarloosd.

óngerkrieje ww [ón’ger krieje] kroog ónger, óngerkrèje onderkrijgen. Los diech nit óngerkrieje. Laat je niet onder krijgen.

óngerkrufer m [ón’gerkrufer] (óngerkrufere, óngerkrufersje) onderkruiper.

óngerlaad bn/bw [óngerlaad’] onderlegd.

óngerlangssjtoeës m [óngerlangs’sjtoeës]  het laagste punt van de steenkolenlaag in een galerij.

óngerlief o [ón’gerlief] (óngerliever, óngerliefje) onderlijf.

óngerliefje o [ón’gerliefje] (óngerliefjer) onderlijfje/onderhemd.

óngermieter m [ón’germieter] (óngermietere, óngermietersje) onderhuurder.

óngerneëme ww[óngerneë’me] óngernoom, óngernoame ondernemen. Ook: óngernumme.

óngerneëmer m [óngerneë’mer] (óngerneëmere, óngerneëmersje) ondernemer.

óngernumme ww[óngernum’me] óngernoom, óngernoame ondernemen. Ook: óngerneëme.

óngerpechter m [ón’gerpechter] (óngerpechtere, óngerpechtersje) onderpachter.

óngerrok m [ón’gerrok] (óngerrök óngerröks-je) onderrok.

óngersjeedm [ón’gersjeed] (óngersjede, óngersjeedsje) onderscheid, verschil.

óngersjetse ww[óngersjet’se] óngersjetset, óngersjetsd onderschatten.

óngersjiedliegbn/bw [óngersjied’lieg] verschillend.

óngersjrieve ww[óngersjrie’ve] óngersjreef, óngersjrève ondertekenen.

óngersjrif v[ón’gersjrif] (óngersjrifter, óngersjrifsje) handtekening.

óngersjtèche ww [ón’gersjtèche] sjtooch ónger, óngerjesjtaoche 1 onder de kleren verbergen. Sjmoekelwaar óngersjtèche. Smokkelgoed onder de kleren verbergen. 2 onderdoen. Vuur dem sjtèch iech nit ónger. Voor hem doe ik niet onder.

óngersjtoa ww [óngersjtoa’] ziech, óngersjtong ziech, ziech óngersjtangewagen, durven. Óngersjtank diech! Waag ’t eens!

óngersjtutse ww [óngersjtut’se] óngersjtutset, óngersjtutsd ondersteunen.

óngersjtutsoengv[óngersjtut’soeng] (óngersjtutsoenge, óngersjtutsuungs-je) steun, ondersteuning.

óngertsóg m [ón’gertsóg] (óngertsug, óngertsugs-je) moerbalk, langsdrager, onderslag, onderbalk.

óngertusje bw [óngertu’sje] ondertussen.

óngervange ww [óngervan’ge] óngervong, óngervange ondervangen, tijdelijk stutten. Bij ’t oesbrèche van ing vinster mós me de moer óngervange. Bij het uitbreken van een kozijn moet je de muur tijdelijk stutten. D’r jieëvel óngervange. De gevel ondervangen.

óngerverbónko[ón’gerverbónk]in de uitdrukking:Jee óngerverbónk in jet krieje.Ergens geen wijs uit worden.

óngervinge ww [óngervin’ge] óngervong, óngervónge ondervinden.

óngerwasserpómpv [óngerwas’serpómp] (óngerwasserpómpe, óngerwasserpumpje) dompelpomp, onderwaterpomp.

óngerweëgs bw [óngerweëg(s)’] onderweg. Doa is jet óngerweëgs. Daar is een kindje op komst.

óngerwèsj v [ón’gerwèsj] ondergoed.

óngerwiels bw [óngerwiels’] onderwijl, ondertussen.

óngerwoeëneww [óngerwoeë’ne] óngerwoeënet, óngerwoenduitwonen.

óngerzeel o [ón’gerzeel] onderkabel van een lift.

óngerzie v [ón’gerzie] onderkant.

ónheemlieg bn/bw [ónheem’lieg] griezelig.

ónhendiegbn/bw [ónhen’dieg] (ónhendiejer, ónhendiegste) onhandig.

ónheufliegbn/bw [ónheuf’lieg] (ónheufliejer, ónheufliegste) onbeleefd.

ónieëlieg bn/bw [ónieë’lieg] buitenechtelijk. E ónieëlieg kink. Een buitenechtelijk kind.

ónierliegbn/bw [ónier’lieg] (ónierliejer, ónierliegste) oneerlijk.

ónjebieënde m [ónjebieën’de] een keiharde, een onbuigzaam persoon. D’r Joep is inne ónjebieënde. Joep is een keiharde.

ónjedóld v [ón’jedóld] ongeduld. Wat bis doe e sjtuk ónjedóld. Wat ben jij ongeduldig.

ónjedraosjebn/bw [ónjedrao’sje] ongedorst. Vruier woeët de vruet ónjedraosje in de sjuur braad.Vroeger werd het graan ongedorst in de schuur gebracht.

ónjeduldieg bn/bw [ónjedul’dieg] (ónjeduldiejer, ónjeduldiegste) ongeduldig.

ónjehäuero [ón’jehäuer] monster, ondier.

ónjehoebeld bn/bw [ónjehoe’beld] (ónjehoebelder, ónjehoebeldste) onbeschaafd, onbehouwen. Zoene ónjehoebelde patroeën is miech nog nit bejieënd. Zo’n onbeschaafd persoon ben ik nog niet tegengekomen.

ónjehorzaambn/bw [ónjehor’zaam] (ónjehorzamer, ónjehorzaamste) ongehoorzaam.

ónjehurieg bn/bw [ónjehu’rig] (ónjehuriejer, ónjehuriegste) onbehoorlijk.

ónjekaochd bn/bw [ónjekaochd’] ongekookt. Ónjekaochd jeet óch durch ’t laoch. Vieze varkens worden niet vet.

ónjekommeletseerde m [ónjekommeletseerde] onbehouwen vent. (letterlijk: heiden, ketter).

ónjelaad bn/bw [ónjelaad’] nog niet gelegd. Vräu diech nit óp ónjelade aier. Verheug je niet te vroeg.

ónjeleëje bn/bw [ónjeleë’je] ongelegen ’t Kunt miech hu ónjeleëje. Het komt vandaag voor mij ongelegen.

ónjeleuvieg bn/bw [ónjeleu’vieg] (ónjeleuviejer, ónjeleuviegste) ongelovig. Inne ónjeleuvieje Tommes. Een ongelovige Thomas.

ónjeliech bn/bw [ónjelieg’] (ónjeliecher, ónjeliechste) ongelijk. De trottoirsjting ligke ónjeliech. De stoeptegels liggen ongelijk.

ónjeluk o [ón’jeluk] (ónjelukker, ónjeluks-je) ongeluk. E ónjeluk sjlieëft lies. Een ongeluk zit in een klein hoekje. E jeluk bij e ónjeluk han. Een geluk bij een ongeluk hebben. Doa zies doe e heufje ónjeluk. Daar zie je een hoopje ongeluk.

ónjeluklieg bn/bw [ónjeluk’lieg] (ónjelukliejer, ónjelukliegs te) ongelukkig.

ónjeluksval m [ón’jeluksval] (ónjeluksvel, ónjeluksvelsje) ongeluk.

ónjemaach o [ón’jemaach] ongemak.

ónjemaneerd bn/bw [ónjemaneerd’] (ónjemaneerder, ónjemaneerdste) ongemanierd.

ónjemeklieg bn [ónjemek’lieg] (ónjemekliejer, ónjemekliegste) ongemakkelijk, vervelend. Pas óp vuur dem! Deë kan wus ónjemeklieg zieë. Pas op voor hem! Die kan erg vervelend zijn.

ónjemengbw [ónjemeng’] buitengewoon. ’t Zint ónjemeng vöal ónjelukker passeerd.Er zijn buitengewoon veel ongelukken gebeurd.

ónjemuutlieg bn [ónjemuut’lieg] (ónjemuutliejer, ónjemuutliegste) ongezellig, nijdig. D’r pap kenk wal ins ónjemuutlieg weëde. Mijn vader kan wel eens nijdig worden.

ónjenommerd bn/bw [ónjenom’merd] ongenummerd. Vier hure bij de ónjenommerde. Wij tellen niet mee. Ook: ónjenommereerd.

ónjenommereerd bn/bw [ónjenommereerd’] ongenummerd. Vier hure bij de ónjenommereerde. Wij tellen niet mee. Ook: ónjenommerd.

ónjenued bn/bw [ón’jenued] ongenood. Ónjenued is óch hei. Wat moet die hier?

ónjepefferdbn/bw [ónjepef’ferd] ongepeperd. Iech han hem ónjepefferd de woarheet ónger de naas jevrève.

ónjerecht bn/bw [ón’jerecht] (ónjerechter, ónjerechtste) onrechtvaardig.

ónjerechtiegheet v [ónjerech’tiegheet] (ónjerechtieghete, ónjerechtiegheetsje) onrechtvaardigheid.

ónjerejeld bn/bw [ónjere’jeld] (ónjerejelder, ónjerejeldste) ongeregeld.

ónjeroamd bw [ónjeroamd’] zonder kleerscheuren. Oes die zaach kuns doe nit ónjeroamd eroes. In die zaak kom je er niet zonder kleerscheuren van af.

ónjeroane bn/bw [ónjeroa’ne] slecht opgevoed. Ónjeroane kinger. Slecht opgevoede kinderen. Dat is e ónjeroane sjoaf. Dat is een dom kuiken dat er ingelopen is.

ónjesjikdbn/bw [onjesjikd’] onhandig.

ónjesjoare bn/bw [ónjesjoa’re] 1 ongeschoren. Heë leuft de haof wèch mit e ónjesjoare jezich.  Hij loopt de halve week met een ongeschoren gezicht rond. 2 zonder kleerscheuren, ongemoeid. ’t Is tse hoffe, dat heë ónjesjoare oes die zaach kunt. Het is te hopen dat hij zonder kleerscheuren uit die zaak komt.

ónjesjoefdbn/bw [ónjesjoefd’] onbeschoft. Tegenwoordig ook: ónbesjoefd.

ónjetseld bn/bw [ónjetseld’] ongeteld. Häue vier mar inne zak/buul ónjetselde. Zaten we maar beter in de slappe was.

ónjetsiefer o [ón’jetsiefer] ongedierte.

ónjetsievelezeerd bn/bw [ónjetsievelezeerd’] ongeciviliseerd, onbeschaafd.

ónjeveer bw ongeveer.

ónjevellieg bn/bw [ónjevel’lieg] niet behulpzaam. Ziech nit ezoeë ónjevellieg en help die vrauw ins. Wees eens een beetje behulpzaam en help die vrouw eens.

ónjeveulieg bn/bw [ónjeveu’lieg] ongevoelig. Deë is doa jans ónjeveulieg vuur. Hij is daar totaal ongevoelig voor.

ónjeveuliegheetv [ónjeveu’liegheet] ongevoeligheid, kilheid. Zieng ónjeveuliegheet brikt hem nog ins óp. Zijn ongevoeligheid breekt hem nog eens op.

ónjewend bn/bw [ónjewend’] ongewoon.

ónjewèsje bn/bw [ónjewè’sje] ongewassen. Heë koam ónjewèsje van koel. Hij kwam ongewassen uit de mijn thuis. Inne ónjewèsje de woarheet zage. Iemand onverbloemd de waarheid zeggen.

ónjeweun bn/bw [ónjeweun’] ongewoon.

ónjewilliegbn/bw [ónjewil’lieg] onwillig. Went heë ónjewillieg is, huet ’t óp. Als hij niet wil, houdt het op.

ónjewisbn/bw [ónjewis’] onzeker.

ónjezaotse bn/bw [ónjezaot’se] ongezouten. Me kan inne ónjezaotse de woarheet zage.Men kan iemand ongezouten de waarheid zeggen.

ónjezieë bn/bw [ónjezieë’] ongezien. Ziech ónjezieë urjens eri foesje. Ongezien ergens naar binnen glippen.

ónjezónk bn/bw [ón’jezónk] ongezond. Al tse vöal is ónjezónk. Al te veel is ongezond.

ónjezörgd bn/bw [ónjezörgd’] onbezorgd. Zie hant inne ónjezörgde auwe daag. Zij genieten van een onbezorgde oude dag.

ónjóds bw [ón’jóds] In de uitdrukking: Nuus vuur ónjóds. Neem het me niet kwalijk.

ónjunstieg bn/bw [ónjuns’tieg] ongunstig.

ónköste mv [ón’köste] onkosten.

ónkrislieg bn/bw [ónkris’lieg] onchristelijk. Inne ónkrislieg behandele. Iemand niet goed behandelen.

ónkroed o [ón’kroed] onkruid. Ónkroed verjeet nit. Onkruid vergaat niet. Ónkroed wieëst i jiddere jaad. In iedere familie heb je wel een zwart schaap. ’t Ónkroed sjteet hem bis an d’r haos. Hij zit tot over zijn oren in de problemen.

ónmach v [ón’mach] onmacht. Heë vool in ónmach. Hij viel flauw.

ónmeuglieg bn/bw [ónmeug’lieg] onmogelijk. Ook: ónmeujelieg.

ónmeujelieg bn/bw [ónmeu’jelieg] onmogelijk. Ook: ónmeuglieg.

ónmiensjlieg bn/bw [ónmiensj’lieg] onmenselijk.

ónmieësieg bn/bw [ónmieë’sieg] onmatig.

ónnuedieg bn/bw [ónnue’dieg] onnodig. Ónnuedieje muite. Onnodige moeite.

ónnuezel bn/bw [ónnue’zel] onnozel. Ónnuezele Kinger (28 december). Dat is ónnuezele kalDat is onnozele praat.

ónnutbn/bw [ón’nut] vuil, niet proper. Doe kans sjpieële joa, evvel maach diech nit ónnut.Je kunt gaan spelen, maar maak je niet vuil. Bij dön ziet ’t ónnut oes.Bij hen thuis ziet het niet proper uit.

ónpaar bn/bw [ón’paar] onpaar, oneven. Die sjong zunt ónpaar. Die schoenen horen niet bij elkaar.

ónpaasbw [ón’paas] onpas. Die sjteet miech tse paas en tse ónpaas vuur jen duur. Die komt me te pas en te onpas bezoeken.

ónpesliegbn/bw [ónpes’lieg] onpasselijk. Iech veul miech hu ónpeslieg.Ik ben vandaag onpasselijk.

ónras m [ón’ras] (ónrasse, ónresje) onrust(ig persoon).

ónreët o [ón’reët] onrecht. Ze hant miech ónreët aajedoa. Ze hebben me onrecht aangedaan. ’t Ónreët jeet bis an de hiemliesje poats. Het onrecht rijkt tot aan de hemelpoort.

ónreët bn/bw [ón’reët] onrechtvaardig. Ónreët jód (je)dijt nit. Onrechtvaardig goed gedijt niet. Ónreët jód kunt noeëts in ’t dreide blód. Onrechtvaardig verworven goed gaat vóór het derde geslacht verloren.

ónrejeerd bn/bw [ónrejeerd’] onverzorgd, slordig. Heë ziet ónrejeerd oes. Hij ziet slordig uit.

ónrejel bn/bw [ónrejel’] oneerlijk.

ónrief bn [ónrief’] onrijp.

ónrouw v [ón’rouw] onrust. Iech maach miech ónrouw. Ik maak me ongerust. Doe bis de ónrouw zelver. Jij bent de onrust zelf.

ónrui-ieg bn/bw [ónrui’-ieg] onrustig. Dat is inne ónrui-ieje jees. Dat is een onrustige geest.

óns o [óns’] (uns, uns-je) 100 gram.(óns, uns-je) Iech häu jeer e óns jebakke pasteet jevelles. Mag ik a.u.b. een ons gebakken pastei hebben?

ónsjoeldv [ón’sjoeld] onschuld. Ing ónsjoeld vom lande.Een onnozel meisje.

ónsjterbliegbn/bw [ónsjterb’lieg] onsterfelijk. Ziech ónsjterblieg blamere.Zich onsterfelijk belachelijk maken.

ónsjuldieg bn/bw [ónsjul’dieg] onschuldig.

onthaode ww [onthao’de] onthool, onthaode onthouden. Ook: onthauwe.

onthauweww [onthau’we] onthauwet, onthauwe onthouden. Ook: onthaode.

ónträu bn/bw [ón’trui] ontrouw. Heë is zie woad ónträu woeëde. Hij heeft zich niet aan zijn woord gehouden.

óntserbrieëchlieg bn/bw [óntserbrieëch’lieg] onbreekbaar. Dis roet is óntserbrieëchlieg.Deze ruit is onbreekbaar.

óntsevreie bn/bw [óntsevrei’e] ontevreden. Inne óntsevreie miensj.Een ontevreden mens. Doe broechs nit zoeë óntsevreie tse kalle. Je hoeft niet zo ontevreden te praten.

óntsevreieheetv [óntsevrei’eheet] ontevredenheid. ’t Hersjt óntsevreieheet ónger de lu.Er heerst ontevredenheid onder de mensen.

ónuvverlaad bn/bw [ónuvverlaad’] onoverlegd, ondoordacht. Wat e doa zaat, woar erg ónuvverlaad.Wat hij zei, was erg ondoordacht. Mennieje pollietieker huit ziech ónuvverlaad jet oes de kuel.Menig politicus spreekt ondoordacht.

ónval m[ón’val] (ónvel, ónvelsje) ongeval. Iech han ónval/iech bin ónval an ’t viere. Ik kan wegens een ongeval niet werken. Ónval trekke. Een uitkering krijgen wegens invaliditeit.

ónverbesserlieg bn/bw [ónverbes’serlieg] onverbeterlijk. Deë man is ónverbesserlieg.Die man is onverbeterlijk. D’r duvel is ónverbesserlieg sjleët. De duivel is onverbeterlijk slecht.

ónverdórve bn/bw [ónverdór’ve] onbedorven. Kling kinger zunt nog ónverdórve.Kleine kinderen zijn nog onbedorven. Doa vertselt e miech ónverdórve de woarheet. Hij vertelt me ongezouten de waarheid.

ónverdraag m [ón’verdraag] onmin. Die leëve in ónverdraag. Die leven in onmin. E leëg sjaaf jieët ónverdraag. Armoede is vaak de oorzaak van ruzie tussen man en vrouw.

ónverhofs bw [ónverhofs’] onverwachts. Heë sjtong miech ónverhofs vuur jen duur.Hij stond onverwachts voor me.

ónverjèslieg bn/bw [ónverjès’lieg] onvergetelijk. Ziene man zieëliejer is vuur hem nog ummer ónverjèslieg.Haar man zaliger is voor haar nog altijd onvergetelijk. Roda hat ónverjèslieg sjun jesjpild.Roda heeft overgetelijk mooi gespeeld.

ónvernónf v [ón’vernónf] onverstand. Ónvernónf sjteet vuur de duur.Daar komt spuit elf.

ónvernunftieg bn/bw [ónvernunf’tieg] onverstandig. Dat woar inne ónvernunftieje entsjloes.Dat was een onverstandig besluit. Kal nit ezoeë ónvernunftieg.Praat niet zo onverstandig.

ónversjemd bn/bw [ónversjemd’] onbeschaamd. Dat is ing ónversjemde lueje.Dat is een onbeschaamde leugen. Heë luugt ónversjemd. Hij liegt onbeschaamd.

ónversjtank o [ón’versjtank] onverstand, domheid.

ónversjtendiegbn/bw [ónversjten’dieg] (ónversjtendiejer, ónversjtendiegste) onverstandig.

ónversjtendliegbn/bw [ónversjtend’lieg] (ónversjtendliejer, ónversjtendliegste) onbegrijpelijk.

ónvervalsjdbn/bw [ónvervalsjd’] onvervalst. Deë jong sjprooch ónvervalsjd Kirchröadsj.Die jongen sprak onvervalst Kerkraads.

ónverwaadsbn/bw [ónverwaads’] onverwachts.

ónverzieëns bw [ónverzieëns’] onverwachts, onvoorziens. Heë wool miech ónverzieëns uvverrasje. Hij wilde mij onverwachts verrassen.

ónvrid m [ón’vrid] onvrede.

ónwaarsjainliegbw/bn [ónwaarsjain’lieg] (ónwaarsjainliejer, ónwaarsjainliegste) onwaarschijnlijk.

ónweer o[ón’weer] onweer, noodweer.

ónwil m [ón’wil] onwil, onvermogen. Dat is jinne ónwil va dem, dat is ónversjtank. Dat is geen onwil van hem, dat is onvermogen. Iech zien miene eje ónwil. Dat bevalt mij helemaal niet.

ónzicher bn/bw [ónzi’cher] onzeker. Went heë inne vuurdraag hilt, is heë ummer ónzicher.Als hij een voordracht houdt, is hij altijd onzeker. De hockeysjpillere hant ónzicher jesjpild.De hockeyers hebben onzeker gespeeld.

ónzicherheet v [ónzicher’heet] (ónzicherhete, ónzicherheetsje) onzekerheid. Doa zunt nog vöal ónzicherhete. Er zijn nog veel onzekerheden.

ónzin m [ón’zin] onzin.

ónzjeneerd bn/bw [ónzjeneerd’] ongegeneerd. Dat is inne richtieje ónzjeneerde boer.Dat is echt een ongegeneerde boer. Heë wirkt ónzjeneerd lanksaam.Hij werkt schaamteloos langzaam.

oog st o (oge sl, eugs-je) oog. Ózzen Herjod noa de oge sjtèche. Nooit tevreden zijn. E jód eugs-je óp inne han. Een oogje op iemand hebben. Ich han de janse naat jee oog ópee jedoa. Ik heb de hele nacht geen oog dicht gedaan. Óp ’t hillieg oog plógge/moere. Met het blote oog ploegen, metselen. Inne an de oge aafzieë wat hem an de vót felt. Overdreven zorg voor iemand hebben. Deë hat jee jód oog in d’r kop. Hij kan niet goed schatten. Oge óp of angesj ’t potmanee/oge óp of nee d’r buul. Kijk uit je ogen, anders word je bedrogen. Inne d’r sjtub oes de oge bloaze. Iemand ongezouten de waarheid zeggen. ’t Oog wilt óch jet han. Het oog wil ook wat hebben. Heë pitsjt e eugs-je tsouw. Hij knijpt een oogje dicht. Inne e eugs-je pitsje. Iemand een knipoogje geven. Dieng oge zunt jroeëser wie d’r boech. Jouw ogen zijn groter dan de buik. Doe bis in mieng oge inne jauner. Jij bent volgens mij een schurk. Drink wasser; doa kries te kloar oge va. Drink water, daar krijg je heldere ogen van. Heë keek ziech de oge oes. Hij keek zijn ogen uit. Heë ziet krank oes de oge. Hij kijkt niet helder uit zijn ogen. Iech broech jinne noa de oge tse kieke. Ik hoef voor niemand bang te zijn. Heë maachet oge (wie e kumpje). Hij zette grote ogen op. Dem is vöal vuur de oge kómme. Hij heeft veel gezien in zijn leven. Doe zouwts diech de oge oes d’r kop sjame. Je moet je de ogen uit de kop schamen. ’t Woeët hem jreun en jeël vuur de oge. Het werd hem geel en groen voor de ogen. Has te dieng oge óppen ruk?Ook: Has te jing oge in d’r kop? Heb jij je ogen op je rug? Heb jij geen ogen in je hoofd? Heë hauw naas en oge óp. Hem ontging niets. Krieg diech de oge in heng. Je moet scherp uitkijken (in het donker). Die tswai zunt wie kramp en oog. Die twee kunnen het goed met elkaar vinden. Wievöal oge has doe nog in heng? Hoeveel punten heb je nog? (bij het kaartspel). Die tswai zunt wie kramp en oog. Die twee passen goed bij elkaar. Deë hat e paar verkierde oge in d’r kop. Die heeft iets gemeens in zijn blik. Ook: ouw (Bleijerheide).

oogsbroanemv [oogs’broane] wenkbrauwen. Ook: ogebroane.

oogsplimp v [oogs’plimp] (oogsplimpe, oogsplimpsje) wimper.

oogtsank m [oog’tsank] (oogtseng, oogtsenke) hoektand.

óp 1 vz op. Óp is óp. Op is op. ’t Jeld is óp. Het geld is op. Vieëdel óp zes. Kwart over zes. Iech wees wat dat óp ziech hat. Ik ken de moeilijkheden. Óppen zie! Opzij! 2 bw open. De vinster is óp. Het raam is open.

opa m [o’pa] (opaats) opa.

ópbeie ww[óp’beie] boan óp/beiet óp, ópjeboane opbieden.

ópberme ww [óp’berme] bermet óp, ópjebermd ophopen. ’t Häu ópberme. Het hooi ophopen. De sjanse ópberme. De takken ophopen.

ópbinge ww [óp’binge] bong óp, ópjebónge 1 opbinden, opschorten. De vrauwe bónge ziech de sjótse óp. De vrouwen gingen aan het werk. 2 voor het lapje houden. Inne jet ópbinge. Iemand iets wijs smaken.

ópbraadbn/bw [óp’braad] kwaad, opvliegend. Heë is jauw ópbraad.Hij is snel kwaad. Ook: ópjebraad.

ópbrèche ww [óp’brèche] brooch óp, ópjebraóche opbreken, openbreken. De sjtroas ópbrèche. De straat openbreken. De brankkas ópbrèche. De brandkast openbreken.

ópbringe ww [óp’bringe] braat óp, ópbraadopbrengen.

ópbroeze ww[óp’broeze] broezet óp, ópjebroesd opbruisen.

ópdoeë ww [óp’doeë] dong óp, ópjedoa 1 oplopen. Heë dong ziech ing krankheet óp. Hij heeft een ziekte opgelopen. ’t Weer deet ziech óp. Het weer klaart op. 2 opendoen. Heë dong de duur óp. Hij opende de deur. Dóch d’r mónk óp. Doe je mond open.

ópdrengliegbn/bw [ópdreng’lieg] opdringerig.

ópdrieëne ww [óp’drieëne] drieënet óp, ópjedrieënd 1 opdraaien, opwinden. De oer ópdrieëne. Het horloge opwinden. Drieën de zon ins óp. Je kunt wel eens beter weer bestellen. 2 opjutten. Los diech nit ópdrieëne. Laat je niet opjutten.

ópdrieve ww [óp’drieve] dreef óp/ drievet óp, opjedrève opjagen, opdrijven. De sjproane ópdrieve. De spreeuwen opjagen. D’r pries ópdrieve. De prijs opdrijven. Inne ’t sjpel ópdrieve. Iemand op stang jagen.

ópee bw [ópee’] op elkaar.

ópenthaod m [óp’enthaod] oponthoud, verblijf.

ópèse ww[óp’èse] oos óp, ópjèse opeten.

ópfriekeleww[óp’friekele] friekelet óp, ópjefriekeld (het kapsel) in orde brengen.

óphan ww [óp’han] hauw óp, ópjehad ophebben. Iech han de bótram óp. Ik heb de boterham op. Heë hat jing jouwe óp. Hij is met het verkeerde been uit bed gestapt.

óphaode ww [óp’haode/óphauwe] hool óp, ópjehaode/óphauwe 1 ophouden, inhouden. Kling kinger hauwe waal ins d’r oam óp! Kleine kinderen houden wel eens de adem in. Hod oam óp! Zeg liever niks! Los diech nit óphaode. Laat je niet ophouden. Deë mós de heng óphaode. Die moet bedelen. Doa hilt ziech van alles óp. Daar komt allerlei volk. Heë hilt ziech mit jezöks óp.Hij houdt zich met gepeupel op. D’r sjtrank wol óphaode. De streng wol ophouden. 2 openhouden. Hod miech ins de duur óp. Houd mij de deur eens open. Heë lieët ziech va zieng vrauw de moel óphaode. Hij laat zich door zijn vrouw onderhouden.

ópheëve ww [óp’heëve] hoof óp/heëvet óp, ópjehoave opheffen. A dem hieëft nog jinne hónk ziene poeët óp. Hij is een verachtelijk iemand.

óphelle ww [óp’helle] hellet óp, ópjeheld een spel doen. Verberje óphelle; ónger d’r dusj is mol. Verstoppertje spelen; onder de tafel is honk. Noalofe óphelle. Nalopertje spelen.

óphoaleww [óp’hoale] hoalet óp, ópjehold ophalen.

óphouw m [óp’houw]  opbouw (van beneden naar boven).

óphueje ww[óp’hueje] huejet óp, ópjehuegd aanaarden. De ëepel en boeëne óphueje. De aardappelen en bonen aanaarden.

óphure ww [óp’hure] hoeët óp, ópjehoeëdstoppen, ophouden. Noe huet evvel alles óp! Dat doet de deur dicht.

ópins bw [ópins’] opeens, plotseling.

ópjaaf v [óp’jaaf] (ópjave, ópjeëfje) opgave, taak.

ópjaffeleww[óp’jaffele] jaffelet óp, ópjejaffeldmet de gaffel losmaken. D’r breedloof ópjaffele. De grond tussen de prei met de gaffel losmaken.

ópjebraadbn/bw [óp’jebraad] kwaad, opvliegend. Wat is dat vuur e ópjebraad miensj!Wat is dat een opvliegend mens! Ook: ópbraad.

ópjeëve ww [óp’jeëve] joof óp, ópjejoave opgeven.

ópjehoavebn/bw [óp’jehoave] verzorgd. Doa is me jód ópjehoave.Daar word je als gast goed verzorgd.

ópjehuubdbn/bw [óp’jehuubd] boordevol. Ing ópjehuubde mangel.Een boordevolle mand.

ópjelaad bn/bw [óp’jelaad]. Heë is jód ópjelaad. Hij is goed gehumeurd.

ópjelde ww [óp’jelde] jool óp, ópjejole opkopen.

ópjesjaosebn/bw [óp’jesjaose] opgeschoten.

ópjoaww [óp’joa] jong óp, ópjejange 1 opgaan, rijzen. D’r jong jeet óp vuur ’t riebewies.De jongen gaat op voor het rijbewijs. 2 opengaan. Wens doe dat huets, junt diech de oge óp. Als je dit hoort, zul je het begrijpen.

ópjrave ww [óp’jrave] jravet óp, ópjejrave opgraven.

ópkaoche ww [óp’kaoche] kaochet óp, ópjekaochd opkoken.

ópkeuferm [óp’keufer] (ópkeufer, ópkeufersje) opkoper.

ópkieke ww [óp’kieke] keek óp/kieket óp, ópjekèke opkijken.

ópkieke ww [óp’kiepe] kieket óp, ópjekiekd opkippen.

ópkliere ww [óp’kliere] klieret óp, ópjeklierd 1 opklaren. D’r himmel kliert óp. De lucht klaart op. 2 voorlichten. De mam hauw heur doater ópjeklierd. De moeder had haar dochter voorgelicht.

ópkneufeww [óp’kneufe] kneufet óp, ópjekneufd opknopen, losknopen.

ópkómme ww [óp’kómme] koam óp, ópkómme opkomen. De zon kunt óp. De zon komt op. Heë mós vuur dat kink ópkómme. Hij moet voor dat kind betalen. ’t Jezieëns kunt jód óp. Het zaaigoed komt goed op. Iech jeleuf nit dat d’r Frens nog ins ópkunt. Ik geloof niet dat Frans nog op de been komt. Doa kuns doe nit van óp. Dat kun je financieel niet bolwerken. Dat kunt diech nog óp! Dat zal je nog opbreken.  Ópkómme. Naar boven komen. Wie sjpieë kuns doe óp? Hoe laat ben jij klaar met werken?

ópkratse ww [óp’kratse] kratset óp, ópjekratsd openkrabben. Heë hat ziech zie janse bee ópjekratsd. Hij heeft zijn hele been opengekrabd. ’t Meëdsje hat ziech ópjekratsd. Het meisje heeft zich opgedoft.

ópkrempele ww [óp’krempele] krempelet óp, ópjekrempeld omslaan. Heë krempelt ziech de mouwe óp. Hij stroopt de mouwen op.

ópkrieje ww [óp’krieje] kreeg óp/kroog óp, ópkrèje 1 opkrijgen. Heë wurpt mit ’t jeld, als wuur ’t nit óp tse krieje. Hij smijt met het geld alsof hij het niet op krijgt. 2 open krijgen. Iech krien die flesj nit óp. Ik krijg die fles niet open.

ópkroame ww [óp’kroame] kroamet óp, ópjekroamd opbouwen. D’r maat ópkroame. De marktkramen plaatsen.

ópkroefe ww [óp’kroefe] kroof óp/kroefet óp, ópjekraofe 1 opkruipen 2 door kruipen bezeren. Heë hat ziech de kneie ópjekraofe. Hij heeft met kruipen zijn knieën beschadigd.

ópkröppe ww[óp’kröppe] kröppet óp, ópjekröpd opkroppen. ’t Leed ópkröppe. Het verdriet opkroppen. Doe móts nit alles ópkröppe. Je moet van je hart geen moordkuil maken.

ópkwelle ww [óp’kwelle] kwol óp/kwellet óp, ópjekwolle opwellen.

óplane ww [óp’lane] lanet óp, ópjelane opladen.

óplappe ww [óp’lappe] lappet óp, ópjelapd oplappen.

ópleëje ww[óp’leëje] laat óp, ópjelaad opleggen. De mam hat ’t bed frisj ópjelaad. Moeder heeft het bed van schone lakens voorzien. Deë rink is va zilver mit jood ópjelaad. Het is een verguld zilveren ring.

ópleëve ww [óp’leëve] leëvet óp, ópjeleëfd opleven. Zie huus-je ópleëve. Zijn huisje opleven.

óplegke ww [óp’legke] laat óp, ópjelaad opleggen. Zie ook: ópleëje.

ópligke ww [óp’ligke] loog óp, ópjeleëje 1 (ergens op) liggen. Die plaat likt nit richtig óp. Die plaat ligt er niet goed op. 2 doorliggen. Heë hat ziech d’r janse ruk ópjeleëje. Zijn rug is helemaal doorgelegen.

óploere ww[óp’ loere] loeret óp, ópjeloerd iemand opwachten. Ze hauwe hem mit tswai man ópjeloerd. Ze hadden hem met twee man opgewacht.

óplofe ww [óp’lofe] leef óp/lofet óp, ópjelofe oplopen.

óploof m [óp’loof] (ópleuf, ópleufje) 1 oploop. 2 omelette soufflée.

óplosse ww [óp’losse] loos óp/losset óp, ópjelosse 1 oplaten. De kinger hant d’r voeëjel ópjelosse. De kinderen hebben de vlieger opgelaten. 2 openlaten. Doe lieëts ummer de duur óp. Jij laat altijd de deur open.

ópmaache ww[óp’maache] maachet óp, ópjemaad 1 opmaken, decoreren, presenteren. Inne kóch ópmaache. Een taart versieren. Jód ópjemaad is haof verkaod. Goed gepresenteerd is half verkocht. 2 openmaken, openen. Maach de vinster óp. Maak het raam open. Heë hat e jesjef ópjemaad. Hij heeft een zaak geopend.

ópmóntereww [óp’montere] mónteret óp, ópjemónterd opmonteren, opvrolijken.

ópneëmeww [óp’neëme] noom óp, ópjenoameopnemen. De mam noom jeld van de bank óp. Moeder nam geld van de bank op. ’t Meëdsje hat ’t tsimmer ópjenoame. Het meisje heeft de kamervloer opgedweild. Ook ópnumme.

ópneëmer m [óp’neëmer] (ópneëmere, ópneëmersje) dweil. Deë keël zuuft wie inne ópneëmer. Die vent zuipt als een dweil.

ópneume ww[óp’neume] neumet óp, ópjeneumdopnoemen. De juffrauw neumet alle name van de sjoeëlkinger óp.De juffrouw noemde alle namen van de leerlingen op.

ópnummeww [óp’numme] noom óp, ópjenoameopnemen. Iech num ’t mit d’r fiengste óp.Ik neem het tegen de beste op. Ook: ópneëme.

óppakke ww [óp’pakke] pók óp/pakket óp, ópjepakd oppakken. De mam pók ’t kink óp. De moeder pakte haar kind op. Jet verkieëd óppakke. Iets verkeerd opvatten. Vier pakke ós óp en junt.Wij maken ons klaar en gaan.

óppase ww [óp’pase] paset óp, ópjepaasd oppassen, opletten. De piel óppase. Zorgen dat het werk goed verloopt. Deë hat ópjepaasd. Die heeft opgelet.

óppenuits bw [óppenuits’] opnieuw.

oppereww [op’pere] oppere, je-opperd als opperman werken.

oppermanm [op’perman] (opperlu, oppermentje) opperman.

óppoetse ww[óp’poetse] poetset óp, ópjepoetsd 1 oppoetsen. De sjong óppoetse. De schoenen oppoetsen. 2 opdirken. ’t Mademsje hauw ziech nog ins ópjepoetsd!Het mevrouwtje had zich nog eens opgedirkd.

óppotleffeleww [óp’potleffele] ziech, óppotleffelet ziech, ziech óppotleffeldzich opdirken.

óppotte ww [óp’potte] pottet óp, ópjepot oppotten.

óprafe ww[óp’rafe] rafet óp, ópjeraafd oprapen. Bij ’t sjtrikke inne sjtich óprafe. Bij het breien een steek ophalen.

ópreje ww [óp’reje] ziech, rejet ziech óp, ziech ópjereegd ziech opwinden. Reeg diech nit zoeë óp, angesj weëd diech ’t hemme tse kót/doa weëds te vliddieg va.Wind je niet zo op anders wordt je hemd te kort, dat staat je niet goed.

óprejoeng v [óp’rejoeng] opwinding.

ópreure ww [óp’reure] reuret óp, ópjereurd oprakelen.

óprieëkele ww [óp’rieëkele] rieëkelet óp, ópjerieëkeld oprakelen, opporren. Mit ’t sjtucheliezer ’t vuur óprieëkele. Met de pook het vuur oprakelen. Ook: óprikkele.

óprieëteww [óp’rieëte] ziech, rieëtet ziech óp, ziech ópjerieët overeind komen.

ópriese ww [óp’riese] rees óp/rieset óp, ópjerèse opbreken, openscheuren; opensperren. Ze hant ’t janse jebun ópjerèse. Ze hebben de hele vloer opgebroken. Iech rees miech an d’r naal d’r doem óp. Ik scheurde aan de nagel mijn duim open. Heë rees de moel bis hingeweer óp. Hij sperde zijn mond wagenwijd open.

óprikkele ww [óp’rikkele] rikkelet óp, ópjerikkeld oprakelen, opporren. Mit ’t sjtucheliezer ’t vuur óprikkele. Met de pook het vuur oprakelen. Ook: óprieëkele.

óproetsje ww [óp’roetsje] roetsjet óp, ópjeroetsjd opschuiven. Ook: óprutsje.

ópróffeww [óp’róffe] róffet óp, ópjeróffeoproepen.

ópröpsje ww [óp’röpsje] röpsjet óp, ópjeröpsjd oprispen. Dat zal diech nog ópröpsje. Dat zal je nog opbreken.

óprume ww [óp’rume] rumet óp, ópjeruumd opruimen.

óprutsje ww [óp’rutsje] rutsjet óp, ópjerutsjd opschuiven. Ook: óproetsje.

ópsjisse ww [óp’sjisse] sjoos óp/sjisset óp, ópjesjaose opschieten. ’t Koar sjuust jód óp. Het koren groeit hard.

ópsjlaag m [óp’sjlaag] (ópsjleëg, ópsjleëgs-je) opslag.

ópsjlisse ww [óp’sjlisse] sjloos óp/sjlisset óp, ópjesjlaose ontsluiten, openmaken.

ópsjloa ww [óp’sjloa] sjloog óp, ópjesjlage 1opslaan. Alles sjleet óp. Alles wordt duurder. 2 opkippen. Ing kaar sjlam ópsjloa. Een kruiwagen kolenslik opkippen.

ópsjloekeww [óp’sjloeke] sjloeket óp, ópjesjloekd opslokken.

ópsjnappe ww[óp’sjnappe] sjnappet óp, ópjesjnapd opvangen.

ópsjnieje ww [óp’sjnieje] sjneet óp/sjniejet óp, ópjesjneie opensnijden.

ópsjnoeve ww[óp’sjnoeve] sjnoof óp/sjnoevet óp, ópjesjnoave/ ópjesjnoefd opsnuiven.

ópsjoere ww[óp’sjoere] sjoeret óp, ópjesjoerd 1 opschuren. 2 openschuren, wond schuren. D’r sjtieve kraag hat miech d’r haos ópjesjoerd. Door het schuren van de stijve kraag heb ik mijn hals verwond.

ópsjokkele ww [óp’sjokkele] sjokkelet óp, ópjesjokkeld opschudden.

ópsjóttele ww[óp’sjóttele] sjóttelet óp, ópjesjótteld opdissen.

ópsjpeule ww[óp’sjpeule] sjpeulet óp, ópjesjpeuld opspoelen. De wèsj ópsjpeule. De was opspoelen.

ópsjpille ww [óp’sjpille] sjpillet óp, ópjesjpild uitspelen. Deë de vuurhank hat, mós ópsjpille. Degene die de voorhand heeft, moet uitspelen. Sjun weer ópsjpille. Zich mooi voordoen.

ópsjprietse ww[óp’sjprietse] sjprietset óp, ópjesjprietsdopspatten.

ópsjpringe ww [óp’sjpringe] sjprong óp, ópjesjprónge opspringen. Iech han ópjesjprónge heng. Ik heb gesprongen handen.

ópsjravele ww [óp’sjravele] sjravelet óp, ópjesjraveld opkrabbelen, overeind krabbelen.

ópsjrieve ww [óp’sjrieve] sjreef óp/sjrievet óp, ópjesjrève opschrijven.

ópsjrif v[óp’sjrif] (ópsjrifter, ópsjrifje) opschrift.

ópsjroeve ww [óp’sjroeve] sjroevet óp, ópjesjroefd openschroeven. Kans doe d’r pot nit ópsjroeve? Kun je de pot niet openschroeven?

ópsjtapele ww [óp’sjtapele] sjtapelet óp, ópjesjtapeld opstapelen.

ópsjtaoche ww [óp’sjtaoche] sjtooch óp/sjtaochet óp, ópjesjtaoche opstoken. Vier hant de letste koale ópjesjtaochd. We hebben de laatste kolen opgestookt.

ópsjtècheww [óp’sjtèche] sjtooch óp/sjtèchet óp, ópjesjtaoche 1 opsteken. D’r vinger ópsjtèche. De vinger opsteken. Ing tsiejaar ópsjtèche. Een sigaar opsteken. Mieng doater sjtikt ziech de hoare zelver óp. Mijn dochter steekt haar haren zelf op. 2opensteken. Ing bloar ópsjtèche. Een blaar opensteken.

ópsjtiepe ww [óp’sjtiepe] sjtiepet óp, ópjesjtiepd opsteken; stutten. De kaar ópsjtiepe. De kar opsteken.

ópsjtoa ww [óp’sjtoa] sjtong óp, ópjesjtange opstaan. Ópjesjtange, plaatsj verjange. Opgestaan, plaats vergaan. Doa sjton iech nit vuur óp. Dat is mij te min. Iech jeleuf doe bis hu vrug ópjesjtange. Jij bent ook goed wakker vandaag!

ópsjtoeës m [óp’sjtoeës] (ópsjtues, ópsjtues-je) beginstoot bij biljarten.

ópsjtoeëse ww [óp’sjtoeëse] sjtoeëset óp, ópjesjtoeëse 1 de beginstoot doen. 2 oprispen, opbreken. D’r herrek is miech vliddieg ópjesjtoeëse. De haring is mij lelijk opgerispt. Dat zal diech nog ópsjtoeëse! Dat zal je nog opbreken. 3 wond stoten. Heë hat ziech ’t bee ópjesjtoeëse. Hij verwondde door het stoten zijn been.

ópsjtóppe ww [óp’sjtóppe] sjtóppet óp, ópjesjtópd opvullen, opzetten. Inne voeëjel ópsjtóppe. Een vogel opstoppen.

ópsjtrieche ww[óp’sjtrieche] sjtreech óp/sjtriechet óp, ópjesjtrèche opstrijken. Inne d’r tsap ópsjtrieche. Iemands pols masseren (oude geneeswijze).

ópsjtuchele ww[óp’sjtuchele] sjtuchelet óp, ópjesjtucheld oppoken, opstoken.

ópsjudde ww [óp’sjudde] sjód óp/sjuddet óp, ópjesjód opschudden. Kaffieë ópsjudde. Koffie zetten.

ópsjuppe ww[óp’sjuppe] sjuppet óp, ópjesjupd opscheppen. De tsoep ópsjuppe.  De soep opscheppen.

ópsjuve ww [óp’sjuve] sjoof óp/sjuvet óp, ópjesjoave/ópjesjuufd opschuiven. Sjuuft e bis-je óp, da kan doa nog inne zitse.Schuif een beetje op, dan kan daar nog iemand zitten.

ópsjwelle ww [óp’sjwelle] sjwol óp/sjwellet óp, ópjesjwolle opzwellen. Ziene inkel woar jans ópjesjwolle.Zijn enkel was helemaal opgezwollen.

ópsjwense ww [óp’sjwense] sjwenset óp, ópjesjwensd ophitsen. D’r polletieker sjwenset d’r janse zaal óp.De politicus hitste de hele zaal op.

óptakele ww[óp’takele] takelet óp, ópjetakeld optakelen. D’r haan woeët noa d’r kirchtoer ópjetakeld.De haan werd de kerktoren op getakeld.

óptoeëne ww[óp’toeëne] toeënet óp, ópjetoeënd ontdooien. De mam lieët ’t vleesj ieësj ins jód óptoeëne.Moeder laat het vlees eerst eens goed ontdooien.

óptreëneww [óp’treëne] troan óp, ópjetroane optreden. Bij ‘Kirchroa Jeet Plat’ treëne inne janse hoof sjrievere óp.Bij ‘Kirchroa jeet plat’ treden een heleboel schrijvers op.

óptreëne o [óp’treëne] (óptreënens, óptreënsje) optreden. Het hat dizzenoavend e óptreëne in ’t theater an de Wienjraat.Zij heeft vanavond een optreden in het theater aan de Wijngracht.

óptrekke ww [óp’trekke] trók óp, ópjetrókke 1 optrekken. De moer mós bis drei meter ópjetrókke weëde. De muur moet tot drie meter opgetrokken worden. 2 opvoeden. Kinger óptrekke is ing jroeëse kóns. Kinderen opvoeden is een grote kunst. 3 regelmatig omgaan. Mit zieng vrung óptrekke. Regelmatig met vrienden omgaan.

óptrit m [óp’trit] (óptritte, óptritsje) opstapje. Past óp vuur ’t óptritsje. Let op het opstapje.

óptsógm [óp’tsóg] (óptsug, óptsugs-je) optocht. D’r prins kunt ummer an d’r sjloes van d’r óptsóg.De prins komt altijd aan het eind van de optocht.

ópvaat v [óp’vaat] (ópvate, opveëtsje) oprit. Zets d’r auto mer óp de ópvaat.Zet de auto maar op de oprit.

ópvalle ww[óp’valle] vool óp, ópjevalle 1 opvallen. Ze woare ing proem ópjevalle. Ze waren een slag opgevallen. 2door vallen verwonden. Heë hat ziech de sjtier ópjevalle. Bij het vallen heeft hij zijn voorhoofd verwond.

ópvangeww [óp’vange] vong óp, ópjevange opvangen. Iech kan die kinger nit allenäu ópvange.Ik kan die kinderen niet allemaal opvangen.

ópvank m [óp’vank] (ópveng, ópvengs-je) opvang. D’r ópvank in de Lukerhei is jód.De opvang in de Luikerheidekliniek is goed.

ópvauweww [óp ‘vauwe] vauwet óp, ópjevauwe opvouwen. Iech mós de wèsj nog ópvauwe.Ik moet de was nog opvouwen.

ópveure ww[óp’veure] veuret óp, ópjeveurd opvoeren. Jiddes moal veurt heë e nui theatersjtuk óp.Hij voert elke keer een nieuw theaterstuk op.

ópveure ww [óp’veure] ziech, veuret ziech óp, ziech ópjeveurd zich gedragen. Heë veurt ziech óp wie inne jebèse hónk.Hij gedraagt zich als een gebeten hond.

ópvleie ww [óp’vleie] vloog óp/vleiet óp, ópjevloage opvliegen. Doe broechs doch nit vuur d’r jeringste sjies jiddesmoal óp tse vleie.Je hoeft toch niet voor ieder wissewasjeuit je slof te schieten.

ópvrèseww [óp’vrèse] vroos óp, ópvrèse opvreten. De verke hant alles ópvrèse. De varkens hebben alles opgevreten. Deë vreest ziech óp va jif.Hij wordt razend.

ópvrizze ww [óp’vrizze] vroor óp/vrizzet óp, opjevroare opvriezen. Bij ós vuur jen duur is d’r sjtoep ram ópjevroare.Bij ons voor de deur is het trottoir helemaal opgevroren.

ópwade ww [óp’wade] wadet óp, ópjewaad 1 opwachten. 2 bedienen. Heë lieët ziech hinge wie vure ópwade. Hij laat zich van alle kanten bedienen.

ópwadoengv [óp’wadoeng] bediening. Uvver de ópwadoeng woar jee klage. De bediening was prima.

ópweecheww[óp’weeche] weechet óp, ópjeweechd losweken. Doe móts ’t ai-jeël ieësj ópweeche, angesj kries te deë leffel nit ring.Je moet het eigeel eerst opweken, anders krijg je die lepel niet schoon.

ópwermeww [óp’werme] wermet óp, ópjewermd opwarmen. Dat èse woar ópjewermde  kroam. Het eten was opgewarmde troep.

ópwerpeww[óp’werpe] ziech, wórp ziech óp, ziech ópjewórpe zich verzetten. Doa tjeën mós me ziech ópwerpe. Daartegen moet men zich verzetten. D’r wink hat ziech ópjewórpe. De wind is opgestoken.

ópwingeww [óp’winge] winget óp, ópjewingd opwaaien. D’r sjtórm hat de blaar ópjewingd.De storm heeft de bladeren opgewaaid.

ópwinge ww [óp’winge] wong óp, ópjewónge opwinden. Iech han jaar ópjewónge. Ik heb garen opgewonden.

ópwirkeww [óp’wirke] ziech, wirket ziech óp, ziech ópjewirkd zich opwerken. Heë hat ziech bis vaarsjtiejer ópjewirkd.Hij heeft zich opgewerkt tot hoofdopzichter.

ópwule ww [óp’wule] wulet óp, ópjewuuld opwoelen. D’r mol hat de plantse oes d’r jaad ópjewuuld. De mol heeft de planten uit de tuin opgewoeld.

ópzage ww[óp’zage] zaat óp, ópjezaad opzeggen. E jediech ópzage. Een gedicht opzeggen.

ópzats m[óp’zats] (ópzets, ópzets-je) opzetstuk. D’r ópzats van de forneus. Het opzetstuk van het fornuis.

ópzetseww [óp’zetse] zats óp, ópjezatsd opzetten. Weë mit kejelt mós óch mit ópzetse. Wie de lusten wil hebben, moet ook de lasten dragen.

ópzich v [óp’zich] toezicht. Heë hilt hu ópzich óp de kinger.Hij houdt vandaag toezicht op de kinderen.

ópzichterm [óp’zichter] (ópzichtere, ópzichtersje) opzichter. Dóch jraad of-s te wirks, doa kunt d’r ópzichter.Doe net alsof je werkt, daar komt de opzichter.

ópzie bw [ópzie’] opzij. Jank e bis-je ópzie. Ga een beetje opzij.

ópzieëww[óp’zieë] woar óp, ópjeweë op zijn, wakker zijn. Het woar de janse naat óp en hat jee oog tsouw jedoa. Zij was de hele nacht wakker en heeft geen oog dicht gedaan.

ópzoefe ww[óp’zoefe] zoof óp/zoefet óp, ópjezaofe leegzuipen. Went óch mer jet in de flesj uvverbliet, meent heë ummer dat heë ’t mós ópzoefe.Als ook maar iets in de fles overblijft, meent hij altijd dat hij het moet leegzuipen.

ópzoegeww[óp’zoege] zoog óp/zoeget óp, ópjezoage/ópjezoegd/ópjezuugd opzuigen. Die hongshoare móts te mit d’r zujer ópzoege.Die hondenharen moet je met de stofzuiger opzuigen.

orde m [or’de] (ordens) 1orde, onderscheiding. Inne jeeslieje orde. Een religieuze orde. Inne prinslieje orde.Een onderscheiding van prins carnaval. 2orde, congregatie.

ordentliegbn/bw [or’dentlieg] behoorlijk, fatsoenlijk. Dat zint ordentlieje lu. Dat zijn fatsoenlijke mensen. Deë hauw ze ordentlieg zitse. Die had een behoorlijk stuk in zijn kraag. Ook: orrentlieg.

ordieneerbn/bw [ordieneer’] ordinair.

ordnoengv [ord’noeng] orde. Ordnoeng is ’t haof leëve.Orde is belangrijk. Dat jeet in ordnoeng.Dat komt in orde.

oriejienaalbn/bw [oriejie’naal] orgineel. Dat is e oriejienaal jesjenk. Dat is een orgineel cadeau.

oriekel v [orie’kel] (oriekele, oriekelsje) aurikel.

orjanis m [orjanis’] (orjaniste, orjanis-je) organist.

órjel v [ór’jel] (órjele, örjelsje) orgel.

órjelspief v [ór’jelspief] orgelpijp. Deë jècht wie ing órjelspief. Zijn adem piept. Die hauwe kinger wie de órjelspiefe. Zij hadden kinderen van alle leeftijden.

orkeso [orkes’] (orkester, orkes-je) orkest. Dat orkes sjpilt alle tsoate moeziek. Dat orkest speelt alle soorten muziek.

orrentliegbn/bw [or’rentlieg] behoorlijk, fatsoenlijk. Dat zint orrentlieje lu. Dat zijn fatsoenlijke mensen. Deë hauw ze orrentlieg jesjoerd krèje. Die had een flink pak slaag gekregen. Ook: ordentlieg.

ós (osse, ös-je) palmtak.

ós 1 pers vnw ons. An ós kan jinne tiepe. Aan ons kan niemand tippen. Ós kent ós. Ons kent ons. 2 bez vnw ons. Ós mam, ós kink. Onze vader, onze moeder, ons kind. Vier hant ’t óst draa jedoa. Wij hebben er alles aan gedaan.

oste o [os’te] oosten.

oswink m [os’wink] oostenwind. D’r oswink kunt va Roa. De oostenwind komt uit Herzogenrath. D’r oswink is vrieë. De oostenwind is kil.

ótse mv [ót’se] etensresten. An dusj darfs doe jing ótse maache. Aan tafel mag je geen etensresten achterlaten. Went um Litmes (2 februari) de zon in de keëtse sjiengt, da mós d’r sjieëfer de ótse verware.Als op Maria-Lichtmis de zon schijnt, moet de herder zuinig zijn met het voer (want dan zullen er volgens het volksgeloof nog veel winterse dagen komen).

ouwo (ouwe) oog (Bleijerheide). Ook: oog.

ózze bez vnw [óz’ze] onze. Ózze pap. Onze vader.