P

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

paaf m (pave) knal. Los d’r sjtóp ins sjpringe mit inne feste paaf (uit een carnavalslied).

paapsst (pèpste, pèps-je) paus. Deë is i Roeëm jeweë en hat d’r paaps nit jezieë. Letterlijk: Die is in Rome geweest en heeft de Paus niet gezien. Figuurlijk: Hij heeft de klok horen luiden, maar weet niet waar de klepel hangt.

paar o(pare, peersje) paar. E paar sjong/hoaze/häösje. Een paar schoenen/kousen/handschoenen. Jef hem e paar. Geef hem een paar klappen. Heë hat e paar tse winnieg. Hij heeft ze niet allemaal op een rij. Die paar jöarsjere die me nog óp de welt is! Die paar jaar die ik nog te leven heb! ’t Peersje hat ziech aajejoave. Het paartje is in ondertrouw gegaan.

paar bw even. Paar of ónpaar. Even of oneven.

paarwiesbw [paar’wies] paarsgewijs/paarsgewijze.

paas bw pas. Dat kunt miech tse paas. Dat komt mij goed uit.

paat m (pate, peëtsje) peter. Paat en joan. Peter en meter.

paatopart. Vuur mie paat. Voor mijn part.

pachm/v (pachte, pechs-je) pacht. Óp Tsint Martiensdaag (11 november) moeët de pach betsaald weëde. Op St.Martinus (11 november) moest de pacht betaald worden.

pachte ww[pach’te] pachtet, jepacht pachten. Dat is nit ziene ejedom, deë zitst jepachd. Dat is niet van hem, die zit gehuurd.

padm (peëd, peëdsje) pad. Jank dat peëdsje noa, da sjniets doe e jód sjtuk aaf.Volg dat paadje, dan snijd je een flink stuk af.

paf bw paf, sprakeloos.

painlieg bn/bw [pain’lieg] (painliejer, painliegste) pijnlijk.

pak m houvast. Doa han iech jinne pak aa. Daar heb ik geen houvast aan.

pako (pakker, peks-je) 1 pak, pakket. E peks-je tsiejarette, e peks-je toeëbak. Een pakje sigaretten, een pakje tabak. Ze zunt mit zak en pak vertrókke. Ze zijn vertrokken met alles wat ze maar mee konden nemen. 2 schorriemorrie. In die sjtroas woeënt jet pak bijee. In die straat woont wat schorriemorrie bij elkaar.

pak-aa m [pak-aa’] 1 houvast, greep. Die kis is nit sjwoar, evvel iech han jinne richtieje pak-aa draa. Die kist is niet zwaar, maar ik heb er geen goede houvast aan. Pak-aa, brèch sjtoal en iezer en flotter wie d’r wink. Kerkraads sprookje) 2 pannenlap.

pakeëzel m[pak’eëzel] (pakeëzele, pakeëzelsje) pakezel. Iech bin diene pakeëzel nit. Ik ben je pakezel niet.

pakkeww [pak’ke] pók/pakket, jepakd pakken. Went me dem d’r klinge vinger jieëft, da pikt heë ziech de janse hank. Als je hem de pink geeft dan pakt hij de hele hand. Dat bejrebnis hat miech jepakd.Die begrafenis heeft mij aangegrepen. Heë hat ziech werm jepakd. Hij is aan

de beterende hand. Pak doe diech ins mit dem. Probeer jij eens of je hem aankunt.

pakloag v [pak’loag] (paklöag, paklöags-je) paklaag, verharding onder wegdek.

palaver m[pala’ver] kletspraat. Maach nit zoene palaver. Verkoop niet zo’n prietpraat.

palies o [palies’] (paliezer, palies-je) paleis. Ook: pallas.

pallas o [pal’las] (pallaster, pallas-je) paleis. Ook: palies.

palletong m [pal’letong] (palletöng, palletöngs-je) paletot, korte overjas.

palm m (palme, pelmsje) buxus. Ook: palmboom.

palmboom m [palm’boom] (palmbeum, palmbeumsje) palm, buxus. Ook: palm.

palmtak m[palm’tak] (palmtek, palmteks-je) palmtak. D’r jezeënde palmtak woeët an ’t wiewasserpötsje of an ’t kruuts jesjtaoche.De gezegende palmtak werd aan het wijwaterpotje of aan het kruis bevestigd.

Palmzóndieg m [Palmzón’dieg] Palmzondag. Óp Palmzóndieg bejint de kaarwèch. Op Palmzondag begint de Goede Week.

pamp bwpal; onmiddellijk. Iech bleef va sjrek pamp. Ik bleef van schrik onmiddelijk staan. Pamp dróp zaat heë … Pal daarop zei hij …

pampes m [pam’pes] (pampeze, pampes-je) dikke vent.

pampetieg bn/bw [pam’petieg] opgeblazen, dik. Ook: pampieg.

pampieg bn/bw [pam’pieg] opgeblazen, dik. Ook: pampetieg.

pan v (panne, pensje) 1 braadpan. Vuur inne bukkem zets iech de pan nit óp. Over zo’n kleinigheid kan ik me niet druk maken. 2 dakpan. Heë hat ing pan oesligke. Hij begint kaal te worden/Hij is gek. 3 ’t Kink trók e pensje. Het kind vertrok zijn mondje (om te gaan huilen).

pandoer m [pan’doer] pandoer. Iech han pandoer. Ik heb pandoer. Dat is ópjelade pandoer. Dat is onderhands geregeld.

pandoere ww [pan’doere] pandoeret, jepandoerd pandoeren. Vier junt jemuutlieg e pötje pandoere. We gaan gezellig een potje pandoeren (oud-Nederlands kaart(denk)spel met 4 spelers).

panierm [panier’] (paniere, paniersje)  kolenmand.

panko1 pand. 2  strook steenkool die in een etmaal wordt ontgonnen.

pankhoeso [pank’hoes] (pankhoezer, pankhuus-je) bank van lening, lommerd, pandjeshuis.

panksjiensl m [pank’sjien] (panksjieng st, panksjienke) lommerdbriefje.

pannas m [pan’nas] balkenbrij.

pannedaach o[pan’nedaach] (pannedaacher, pannedeëchs-je) pannendak.

pannekóch m [pan’nekóch] (pannekuch, pannekuchs-je) pannenkoek.

pannesjup v [pan’nesjup] (pannesjuppe, pannesjupje) grote schop met opstaande rand, bats. Heë hat heng wie pannesjuppe. Hij heeft handen als batse.

pansj m (pensj, pensj-je) pens, buik, lijf. Deë keël hat inne pansj wie ing buud. Die vent heeft een buik als een wasteil. Deë kriet d’r pansj nit vol. Die krijgt nooit genoeg. Went deë ziene

eje pansj mar vol hat. Hij denkt alleen aan zich zelf. Dem joenket d’r pansj noa e sjtuk

vlaam. Hij had vreselijk veel zin in een stuk vlaai.

pansje ww[pan’sje] pansjet, jepansjd. Een pak rammel geven. Deë hauw ze jepansjd krèje. Die had een pak rammel gekregen.

pansjetieg bn/bw [pan’sjetieg] inhalig. Zich nit zoeë pansjetieg en jef die breursje óch jet. Wees niet zo inhalig en geef je broertje ook wat. Ook: pansjieg.

pansjhónkm [pansj’hónk] (pansjhöng, pansjhönke) inhalig persoon. Ook: pansjjilles, pansjkouw.

pansjieg bn/bw [pan’sjieg] inhalig. Zich nit zoeë pansjieg en jef die breursje óch jet. Wees niet zo inhalig en geef je broertje ook wat.

pansjjillesm [pansj’jilles] (pansjjilleze, pansjjilles-je) inhalig persoon. Ook: pansjhónk, pansjkouw.

pansjkouwv [pansj’kouw] (pansjkui, pansjkuisje) inhalig persoon. Ook: pansjhónk, pansjjilles.

pansjórjel m [pansj’órjel] (pansjórjele, pansjurjelsje) harmonica.

pansjpiefje o [pansj’piefje] neuswarmertje.

pansjpieng v [pansj’pieng] buikpijn.

pantalongv [pantalong’] (pantalongs, pantalöngs-je) pantalon, nette broek.

pantoefel m [pan’toefel] (pantoefele, pantufelsje) pantoffel. Móts doe d’r pantoefel ins koare? Moet je voor je broek hebben?

pantoefeleww [pan’toefele] pantoefelet, pantoefeldeen pak slaag geven.

paoseww [pao’se] paoset, jepaosdpoten. Eëpel en breedloof weëde jepaosd.Aardappelen en prei worden gepoot. Ook: paoze.

paoseëpel mv [paos’eëpel] pootaardappelen.

paoshoots o[paos’hoots] (paosheutser, paosheuts-je) pootstok.

paos-jód o [paos’jód] pootgoed.

paospin m [paos’pin] (paospinne, paospinsje) pootijzer.

paozesl ww paozet, jepaosd poten. Eëpel en breedloof weëde jepaosd. Aardappelen en prei worden gepoot. Ook: paose.

päöze ww [päö’ze] päözet, jepäösd zuipen.

papm papa. Ook: papa.

papv (pepje) pap, brij.

papam papa. Ook: pap.

papdoeësv [pap’doeës] (papdoeëze, papdues-je) kartonnen doos.

papier o [papier’] (papiere, papiersje) papier. Deë hat doa sjleëte papiere. Hij maakt daar weinig kans. Heë hat de papiere krèje. Hij is ontslagen. Iech hod nit óp papier. Ik sta nooit goed op een foto. Dat sjleet in de papiere. Dat loopt in de papieren.

papkwaas m [pap’kwaas] (papkwès, papkwès-je) stijfselkwast.

pappe ww [pap’pe] pappet, jepapd 1 behang insmeren met plaksel. 2 pappen. Inne sjweer pappe. Een zweer pappen.

pappedekkel m [pap’pedekkel] (pappedekkele, pappedekkelsje) karton.

pappejai v [pappejai’] (pappejaie, pappejaisje) papegaai.

papperlaieww[papperlai’e] papperlaiet, papperlaidkletsen. Ook: parlaie.

pappieg bn/bw [pap’pieg] papperig.

paraat st bw/bn [paraat’] klaar, gereed. Iech sjton al lang paraat.Ik sta al een poos gereed. Dat likt al lang paraat. Dat ligt allang gereed. ’t Èse sjteet paraat. Het eten staat klaar. Deë maat jet paraat. Die maakt er een toestand van.

parade-appel m [para’de-appel] (parade-eppel, parade-eppelsje) sierpompoen.

paradies-appel m [paradies’-appel] paradijsappel. ’t Meëdsje hat beks-jere wie paradieseppel. Het meisje heeft wangetjes als paradijsappels.

parai bw [parai’] In de uitdrukking: Dat meëdsje is parai zie modder. Dat meisje lijkt sprekend op haar moeder.

pardongm [pardong’] pardon.

pare ww[pa’re] paret, jepaard paren.

parere ww [pare’re] pareret, pareerd 1 pareren. 2 gehoorzamen. Iech lier diech parere, mentje!Ik leer jou gehoorzamen, mannetje!

Paries pln [Paries’] Parijs.

pariezer m [parie’zer] (pariezere, pariezersje) condoom.

parlaie st ww [parlai’e] parlaiet, parlaid kletsen. Sjtank doa nit tse parlaie, maach dat-s te heem kuns!Sta daar niet te kletsen, zorg dat je thuis komt! Ook: papperlaie.

partij v[partij’] (partije, partijsje) partij. Deë hauw ing jouw partij jemaad. Die had een goede partij gespeeld. Inne de partij sjtoa. Voor iemand partij kiezen.

partoebw [partoe’] beslist. Ze wilt partoe e nui kleed han. Ze wil per se een nieuwe jurk hebben.

pasm (pes, pes-je) pas, paspoort.

paspelereww [paspele’re] paspeleret, paspeleerdombiezen.

passe ww[pas’se] passet, jepasd. D’r antsóg past wie aajejaose. Het kostuum past perfect.

Dat past wie ing voes óp e ouw. Dat past als een vuist op een oog. Óp jiddes pötsje

past e dekkelsje.Uiteindelijk komt alles goed. Iech mós passe (bij het kaartspel).

passeww passen. ziech, passet ziech, ziech jepasd. Zoeë jet past ziech nit. Zo iets hoort niet.

passere ww [passé’re] passeret, passeerd gebeuren. Dat kan d’r betste passere. Dat kan iedereen gebeuren.

passiejoeënv [passiejoeën’] (passiejoeëne, passiejuensje) passie. Vruier woeët in de vaaste de passiejoeën jepreëdiegd. Vroeger werd er in de vastentijd de passie gepreekt.

pasteet v[pasteet’] (pastete, pasteetsje) pastei.

pastoerm [pastoer’] (pastuesj, pastuursje) pastoor. Pastoer zeënt ziech zelver ’t ieësjte. De rijken bedienen zichzelf het eerst. Pastoer preëdiegt óch jing tswai moal vuur ’t zelfde jeld. Ik zing geen twee liedjes voor één cent. Inne pastoer sjturft nog nit jeer. Niemand sterft graag. ’t Is nit sjlim, pastoer is zelver mit verbrankd.Het had erger kunnen zijn. Went ’t óp d’r pastoer rent, da druupt ’t óp d’r köster. Als het goed loopt, krijgt ook de mindere wel zijn deel.

pastorij v [pastorij’] (pastorije, pastorijsje) pastorie.

patv (patte, petsje) pat, opgenaaide lap, ingenomen stof.

patekinko [pa’tekink] (patekinger, patekinke) petekind.

patenónk m [pa’tenónk] (patenónkens, patenunks-je) peetoom.

patent m [patent’] patent. Doa han iech patent óp. Daar heb ik patent op.

patent bn [patent’] patent. Dat is inne patente jong. Dat is een aardige knul.

paterm [pa’ter] (patere, peëtersje) pater.

patillieë v [patil’lieë] (patillieëns, patillieësje) platte fles.

patries sl v [patries’] (patrieze, patries-je) patrijs.

patroeën m [patroeën’] (patroeëne, patruensje) beschermheilige. Doe bis inne lestieje patroeën. Je bent een lastig heerschap. Ook: patruener.

patroeënv [patroeën’] (patroeëne, patruensje) patroon voor een vuurwapen.

patroeën o [patroeën’] (patroeëne, patruensje) patroon, model. E patroeën vuur e röks-je. Een patroon voor een rokje.

patroeëntèsj v[patroeën’tèsj] (patroeëntèsje, patroeëntèsj-je) patroontas.

patronaato [patronaat’] (patronate, patroneëtsje) patronaat.

patronesv [patrones’] (patronesse, patrones-je) patrones.

patruenerm [patrue’ner] (patruenere, patruenersje) beschermheilige. Ook: patroeën.

patsj v penarie. In de patsj zitse. In de penarie zitten.

patsjook patsjdiech bw pats. Patsj, doa loog heë. Boem, daar lag hij.

pausst v (päus-je) pauze. Ing paus maache. Pauzeren. In de paus sjpilt d’r ventielator! In de pauze wordt de ventilator aangezet.

pauw st m (pauwe, päuwsje) pauw.

pauwsjtats m [pauw’sjtats] (pauwsjtets, pauwsjtets-je) pauwenstaart.

pavai st v [pavai’] plaveisel. Ook: plavai.

pavaie ww pavaiet, pavaid bestraten. Ook: plavaie.

pavaisjtee m [pavai’sjtee] (pavaisjting, pavaisjtinke) straatkei. Ook: plavaisjtee.

pave ww [pa’ve] pavet, jepaafd 1 slaan (met een knal). Doe zóts nit zoeë mit de duur pave. Sla niet zo met die deur, heb ik je gezegd. Trek kries doe ing jepaafd! Dadelijk krijg je een klap! 2 paffen, roken. Deë paaft de ing tsiejaret noa de anger. Die rookt de ene sigaret na de andere. 3 stevig drinken. An tieëk woeët jepaafd. Aan de bar werd stevig gedronken.

pechmpech. Heë hat jeweun pech jehad. Hij heeft gewoonweg pech gehad.

pèch m pek. Weë mit pèch umjeet, besjmiert ziech de heng. Wie met pek omgaat, wordt ermee besmet.

pèchdroad m [pèch’droad] (pèchdröad, pèchdröadsje) pekdraad.

pèchfakkelv [pèch’fakkel] (pèchfakkele, pèchfekkelsje) pektoorts.

pèchnoldv [pèch’nold] (pèchnolde, pèchnöldsje) naald voor pekdraad.

pèchploaster v [pèch’ploaster] (pèchplöaster, pèchplöastersje) pikpleister.

pèchsjwats bn/bw [pèch’sjwats] pikzwart.

pechterm [pech’ter] (pechter, pechtersje) pachter; huurder. Iech woeën óngeneer

en miene pechter oavenóp.Ik woon beneden en mijn pachter boven.

pechvoeëjel m [pech’voeëjel] (pechvuejel, pechvuejelsje) pechvogel.

peëd sl o (peëd(er), peëdsje) paard. Went de krib ’t peëd noaleuft, da weëd de haver billieg. Als het meisje de jongen naloopt, dan is er iets mis. Wirke wie e peëd. Werken als een paard. Ing krankheet kunt tse peëd en jeet tse vós. Je bent snel ziek, maar nog lang niet beter. Dem hole ze mit zivve peëd nit vas. Die was niet te stoppen. E peëd dat de haver verdeent, kriet ze nit. Paarden die de haver verdienen, krijgen hem niet (niet iedereen krijgt wat hij verdient). Heë hat e jesjeid peëd jereie. Dat heeft hij verstandig gedaan. Die pieng kan jee peëd oeshauwe. Die pijn is niet te verdragen. Dat is jet vuur e peëd. Dat is een paardenmiddel. Dem hauwe ze óp ’t peëd krèje. Die hadden ze op stang gejaagd. Iech han honger wie e peëd. Ik heb honger als een paard. Iech sjwees wie e peëd. Ik transpireer heel erg. ’t Peëd ruucht d’r sjtal. Het paard ruikt de stal (opschieten om snel thuis te komen). Dat is e peëd van e vrommesj. Dat is een zeer plompe vrouw. E vrauwluutshoar trukt mieë wie tsing peëd. Een vrouwenhaar trekt meer dan tien paarden (vrouwen hebben een grote invloed op mannen). Me kan e peëd an ’t wasser tswinge, evvel nit dat ’t zuuft. Men kan niet alles afdwingen.

peëdsblom v [peëds’blom] (peëdsblomme, peëdsblumsje) paardenbloem.

peëdsboeën v [peëds’boeën] (peëdsboeëne, peëdsbuensje) tuinboon.

peëdshoar o [peëds’hoar] (peëdshoare, peëdshöarsje) paardenhaar.

peëdshonger m [peëds’honger] geeuwhonger, honger als een paard.

peëdshorees v [peëdshorees’] (peëdshoreze, peëdshorees-je) paardenhorzel.

peëds-jedóld o [peëds’-jedóld] buitengewoon veel geduld.

peëds-jeluk o [peëds’-jeluk] buitengewoon veel geluk.

peëds-jesjier o [peëds’jesjier] paardentuig.

peëdskaarv [peëds’kaar] (peëdskare, peëdskeersje) paardenkar.

peëdskarresel v [peëds’karresel] (peëdskarreseller, peëdskarreselsje) paardencarrousel.

peëdskasjtai v [peëds’kasjtai] (peëdskastaie, peëdskastaisje) paardenkastanje.

peëdskoer v [peëds’koer] (peëdskuur, peëdskuursje) paardenkuur.

peëdskopm (peëdsköp, peëdsköpje) paardenkop.

peëdskuttel m [peëds’kuttel] (peëdskuttele, peëdskuttelsje) paardenvijg. Peëdskuttele rafe

mit ’t kuttelekeersje. Paardevijgen opruimen met het daarvoor bestemde karretje.

peëdskuttele ww [peëds’kuttele] peëdskuttelet, jepeëdskutteldvleien, in verlegenheid brengen. Heë veult ziech jepeëdskutteld.Hij voelt zich ongewenst gevleid.

peëdsmaat m [peëds’maat] (peëdsmate) paardenmarkt. Vruier jong me noa d’r peëdsmaat i Valkeberg. Vroeger was er een paardenmarkt in Valkenburg.

peëdspoeët m [peëds’poeët] (peëdspoeëte/peëdspuet, peëdspuet(s)je) paardenpoot. Pas óp vuur d’r keël mit de peëdspoeëte. Pas op voor de duivel.

peëdssjlechterm [peëds’sjlechter] (peëdssjlechter, peëdssjlechtersje) paardenslager.

peëdssjtal m [peëds’sjtal] (peëdssjtel, peëdssjtelsje) paardenstal.

peëdssjtats m [peëds’sjtats] (peëdssjtets, peëdssjtets-je) paardenstaart.

peëdstsank m [peëds’tsank] (peëdstseng, peëdstsenke) paardentand. Ing vrauwehank en inne peëdstsank darve nit sjtilsjtoa. Een vrouwenhand en een paardentand staan nooit stil (vrouwen hebben altijd wel iets te doen, net als een paard altijd gevoerd moet worden).

peësj v (peësje, peësj-je) pers.

peësjeww [peë’sje] peësjet, jepeësjd persen, duwen. De miemele peësje. De aalbessen persen. Ziech durch de lu peësje.Zich door de menigte duwen.

peësjerij v [peë’sjerij’] gedrang. Dat woar ing peësjerij um erin tse kómme! Dat was een gedrang om binnen te komen.

peësjiezer o [peësj’iezer] (peësjiezere, peësjiezersje) persijzer.

peësjlap m [peësj’lap] (peësjlep, peëslepje) vochtige doek bij het strijken.

pefferm [pef’fer] peper.

peffere ww [pef’fere] pefferet, jepefferd peperen; slaan. Dat is ing jepefferde rechnoeng. Dat is een gepeperde rekening. Trek kries doe ing jepefferd! Dadelijk krijg jij een pak slaag!

peffermunts m [peffermunts’] pepermunt.

peffermuntssjlaag m [peffermunts’sjlaag] (peffermuntssjleëg) appelflauwte.

peffermuntstieë m [peffermunts’tieë] pepermuntthee.

pelst v (pelle, pelsje) vlies, huid. Ze hauwe hem óp de pelle jezèse. Ze hadden hem achter de vodden gezeten. Dem ruk iech ins óp de pelle. Die zal ik eens op z’n huid zitten.

peleëpel mv [pel’eëpel] kleine aardappels die in de schil gekookt worden. Ook: sjwelmensjer.

pelle ww[pel’le] pellet, jepeld pellen. Jepelde jeësj. Gepelde gerst. Jepelde eëpel zunt sjwelmensjere. Gepelde aardappelen noemen we sjwelmensjere. Heë zoog oes wie oes e aisje jepeld. Hij zag er piekfijn uit.

pelt o Óp pelt sjtoa. (uitdrukking bij het toepen) aan het laatste streepje toe zijn.

pels m (pels, pelsje) pels.

pen st v (penne, pensje) pen. Dat is mit jing pen tse besjrieve. Dat is met geen pen te beschrijven.

penantie m [penan’tie] (penanties, penantiesje) strafschop.

pennik m [pen’nik] (pennigke, penniks-je) penning, medaille.

pentsiejoeën v[pentsiejoeën’] (pentsiejoeëne, pentsiejuensje) pensioen.

pèpsliegbn/bw [pèps’lieg] pauselijk. D’r pèpslieje zeëje. De pauselijke zegen.

per vz bij (in verbindingen als:) Per tsouwval, per eksempel. Per toeval, bijvoorbeeld.

perfek(t) bn/bw [perfek(t)’] perfect, precies. Inne perfekte sjnieder. Een precieze kleermaker.

Heë is perfek d’r auwe. Hij is precies zijn vader. De zaach is perfek. De zaak is afgehandeld.

perk o (perke, perks-je) perk.

perlst v (perle, perlsje) parel.

perla v [per’la] (perlaats) glazen kraal.

perlemoeto paarlemoer.

permetiekel m [permetie’kel] (permetiekele, permetiekelsje) slinger van een uurwerk. Dem jeet de moel wie inne permetiekel.Hij ratelt maar door.

perreplu m [per’replu] (perrepluuts perrepluutsje) paraplu. Bludieje perreplu! (krachtterm).

perrepluutskrieëmer m[per’repluutskrieëmer] (perrepluutskrieëmer, perrepluutskrieëmersje) rondtrekkend handelaar en hersteller van paraplu’s.

perzeunlieg bn/bw [perzeun’lieg] persoonlijk.

perzoeën m [perzoeën’] (perzoeëne, perzuensje) m en v persoon.

perzoeënetsóg m [perzoeë’netsóg] (perzoeënetsug perzoeënetsugs-je) boemeltrein.

pesv pest. Jet sjuie wie de pes. Iets als de pest schuwen. Doa han iech de pes aajezieë. Daar heb ik de pest aan gezien. Dat sjtónk wie de pes. Dat stonk als de pest.

pet bn/bw In de uitdrukking: Dat meëdsje woar zoeë jek, zoeë döl wie ing pet. Het meisje was door het dolle heen.

petietlieg bw/bn [petiet’lieg] klein sierlijk. Wat e petietlieg kinke. Wat een dotje!

petrolm [petrol’] petroleum. Ook: petroliejoem.

petroliejoemm [petro’liejoem] petroleum. Ook: petrol.

petrollamp v [petrol’lamp] petroliejoemlamp v [petro’liejoemlamp] (petrollampe, petrollempsje) petroleumlamp.

peu a peubwbeetje bij beetje. Zoeë kriet me peu a peu ’t doefes vol. Zo krijgen ze beetje bij beetje de boel vol.

peume 1 o [peu’me] gedroogd kweekgras. 2 mv aardappelschillen. Dat is peume. Dat is knudde, niets waard.

peumekroamm [peume’kroam] rommel.

peumezeker m [peu’mezeker] (peumezekere, peumezekersje) bangerik.

pieëdsj v st (pieëdzje, pieëdsj-je) perzik. Ook: pluusjproem.

pieëdzjeboom m [pieë’dzjeboom] (pieëdzjebeum/pieëdzjeboom, pieëdzjebeumsje) perzikboom.

pieëdsjekeerv [pieë’dsjekeer] (pieëdsjekere, pieëdsjekeersje) perzikpit.

pieëkv kweekgras.

piefsl v (piefe, piefje) pijp. Heë pieft nog ummer oes ing eëde pief. Hij rookt nog steeds uit een aarden pijp. De pief van d’r oavent is durchjeraosd. De pijp van de oven is doorgeroest. E piefje sjtikzie. Een reepje borduurzijde. E piefje sjalot.Een pijpje sjalot. Heë is nog jing pief toeëbak weed. Hij is nog geen pijp tabak waard. Ze hauwe de pief oes. Zij waren buiten adem. Trek draa, angesj jeet diech de pief oes. Schiet eens een beetje op. Dat is ing pief van inne keël. Dat is een grapjas.

piefe ww [pie’fe] peef/piefet, jepèfe roken. Deë pieft ziech ’t hats aaf. Die rookt erg veel. Dat is nit sjlim; dat jeet mit piefe droes. Dat is niet erg, dat gaat zo over.

piefekop m [pie’fekop] (piefeköp piefeköpje) 1 pijpenkop. 2 scheldwoord: ezel.

piefesjpits o [pie’fesjpits] (piefesjpitser piefesjpits-je) mondstuk van de pijp; sigarenpijpje.

piefesjwaam m [pie’fesjwaam] tabaksrook. In de wieëtsjaf lofete diech de oge van d’r piefesjwaam. In het café was zoveel rook dat je ogen ervan gingen tranen.

piefetoeëbakm [pie’fetoeëbak] pijptabak. Ook: pieftoeëbak.

piefezever m [pie’fezever] speeksel in de pijp.

pieftoeëbakm [pief’toeëbak] pijptabak. Ook: piefetoeëbak.

piejauweww [piejau’we] piejauwet, piejauwd schreeuwen van pijn.

piek m slechte jenever, foezel.

piekfain bn/bw [piek’fain] piekfijn.

piekelm [pie’kel] (piekele, piekelsje) pikkel, pukkel.

piekelreët bn/bw [pie’kelreët] recht overeind. De hoare sjtónge hem piekelreët óp d’r kop. De haren stonden bij hem recht overeind op het hoofd.

piekepakkevol bw[pie’kepakkevol] propvol.

pieknaas v [piek’naas] (pieknaze, piekneës-je) drankneus.

piel v (piele, pielsje) pil. D’r dokter hauw miech piele versjrève. De dokter had me pillen voorgeschreven.

piel sl m (piele, pielsje) pijl. Zoeë flot wie inne piel oes d’r boag. Zo snel als een pijl uit de boog. De piel óppase. Opletten.

pielaarhillieje m [pielaar’hillieje] In de uitdrukking: Heë sjteet doa wie inne pielaarhillieje. Hij staat bewegingloos.

piele st ww [pie’le] pielet, jepield sigaretten draaien van shag.

pieleww [pie’le] pielet, jepieldpijlsnel lopen.

pieleboag m [pie’leboag] (pieleböag, pieleböags-je) boog.

pieledrieënerm [pie’ledrieëner] (pieledrieënere, pieledrieënersje) pillendraaier.

piele-wiele bw [pie’le-wie’le] tweeëntwintig (in het kienspel).

pielreët bw loodrecht.

pieltsm (pieltse, pielts-je) paddestoel.

piemauw m [pie’mauw] schorem.

piemel sl m [pie’mel] (piemele, piemelsje) piemel, lul.

pieng vpijn. De welt is vol va pieng en jidderinne veult de zieng. Ieder huisje heeft zijn kruisje. Hoeëvaat lied pieng. IJdelheid moet pijn lijden. Heë hat pieng in ’t potmanee. Hij heeft geldgebrek. Dat is de pieng nit weëd. Dat is de moeite niet waard. Die pieng jun iech jinne hónk. Die pijn gun ik niemand. Pieng an d’r loemel han. Kleinzerig zijn.

pienglieg bn/bw [pieng’lieg] (piengliejer, pienliegste) pijnlijk. Jeld oes-jeëve en tseng trekke is pienglieg.

pienkele ww [pien’kele] pienkelet, jepienkeld plassen. Zunt vier nog nit doa; iech mós nuedieg pienkele.Zijn we er nog niet; ik moet nodig plassen.

pienöakele sl ww [pie’nöakele] pienöakelet, jepienöakeld pijn doen; pesten.

piensjerm [pien’sjer] (piensjere, piensjersje) 1 pincher. Deë man hat ziech inne klinge piensjer jejole wail heë jeer jeet sjpatsere.Die man heeft een pinchertje gekocht omdat hij graag wandelt. 2 schriel mannetje. Zoenge piensjer kan dat nit heëve.Zo’n schriel mannetje kan dat niet tillen.

pienzel m [pien’zel] (pienzele, pienzelsje) kwast, penseel.

pienzele ww [pien’zele] pienzelet jepienzeld verven.

pienzelkweëler m [pien’zelkweëler] (pienzelkweëlere, pienzelkweëlersje) spotnaam voor een huisschilder.

piepam [pie’pa] pipa; schertsend voor de burgemeester.

piepesl ww[pie’pe] piepet, jepiepd piepen. Piepe wie ing moes. Piepen als een muis. E piepe-jongt. Een piepend jong. ’t Keëlsje zaat ’t sjpruchs-je óp mit e piepe sjtimsje. Het ventje zei het versje op met een piepstemmetje. Heë koeët jee piepe wöadsje mieë zage. Hij kon niets meer tot zijn verontschuldiging zeggen.

piepie bw [pie’pie] In de uitdrukking: Piepie maache. Plassen. Dat is piepie. Dat is knudde.

pietsekling bn/bw [piet’sekling] heel klein.

pietsetiegbn/bw [piet’setieg] heel klein, petieterig. Ook: pietsieg.

pietsiegbn/bw [piet’sieg] heel klein, petieterig. Ook: pietsetieg.

pietsj sl v (pietsje, pietsj-je) zweep.

pietsjesl ww [piet’sje] pietsjet, jepietsjd slaan met de zweep.

pietebeerm [piet’ebeer] (pietebere, pietebeersje) ongelikte beer.

pieteman m [pie’teman] (pietemander, pietemensje) lul, plasser.

piezakke ww [pie’zakke] piezakket, jepiezakd pesten. De kinger piezakke. De kinderen pesten. Heë kriet ze jepiezakd. Hij krijgt een pak slaag.

piezel m [pie’zel] (piezele, piezelsje) bullenpees, stierenlul. Inne bange piezel. Een lafaard.

piezele ww [pie’zele] piezelet, jepiezeld slaan. Doe kries ze jepiezeld. Jij krijgt een pak slaag.

piezeletieg bn/bw [pie’zeletieg] onnozel, kleinzielig. Um zoeë e piezeletieg dink maat uur sjtriet? Om zo’n onnozel ding maken jullie ruzie? Ook: piezelieg.

piezelieg bn/bw [pie’zelieg] onnozel, kleinzielig. Sjtel diech nit zoeë piezelieg aa! Stel je niet zo kleinzielig aan. Ook: piezeletieg.

piezelsdink o [pie’zelsdink] (piezelsdinger, piezelsdings-je) prul.

pik m 1 ijzeren punt. 2 hanentree. ’t Ai hat inne pik. Het ei heeft een hanentree.

pikke ww[pik’ke] pikket, jepikd pikken, plukken. De rozienge oes d’r kóch pikke. De rozijnen uit de koek smullen. De honder pikke ziech. De kippen pikken elkaar.

pikkel m [pik’kel] pekel. E verke in d’r pikkel legke. Een varken in de pekel leggen.

pikkele ww [pik’kele] pikkelet, jepikkeld in de pekel zetten. ’t Vleesj pikkele. Het vlees in de pekel leggen.

pikkelhammer m [pik’kelhammer] (pikkelhammere, pikkelhemmersje) pikhouweel.

pikkenereww [pikkene’re] pikkeneret, pikkeneerdprikkelen tot kwaadheid. Die sjtröp hant ’t aod vräusje de janse tsiet pikkeneerd.Die deugnieten hebben het oude vrouwtje de hele tijd proberen boos te maken.

pimpeljich v[pim’peljich] In de uitdrukking: Doa zouw me de pimpeljich va krieje. Daar zou je de kriebels van krijgen.

pin sl m (pin st, pinsje) pin. Inne knool mit inne pin is inne dop. Een tol met een pin is een priktol. Roeë karoeët | iech sjis diech doeëd | mit inne pin | noan eëd erin (spotvers op iemand met rood haar). Heë woar jans van de pin aaf. Hij was helemaal de kluts kwijt. D’r pin dróp zetse. Er een punt achter zetten.

pink m (pinke, pinks-je) pink.

pinkv (pinke, pinksje) pint. Ing pink brandewien. Een pint brandewijn.

pinksblom v [pinks’blom] (pinksblomme, pinksblömsje) pinksterbloem.

pinksdaag mv [pinks’daag] Pinksterdagen.

pinksroeës v[pinks’roeës] (pinksroeëze, pinksrues-je) pioen.

Pinkste v [Pink’ste] Pinksteren. Iech kom went Poasje en Pinkste óp inne daag valle. Ik kom niet. ’t Meëdsje vool en loos Poasje en Pinkste kieke. Het meisje viel, waardoor haar onderrok onder haar jurk uitkwam.

pinleffelm [pin’leffel] rasp (pinleffele, pinleffelsje) om de uitstekende pinnen in een schoen te verwijderen.

pinne ww [pin’ne] pinnet, jepind 1vast slapen. Jewieter of jee jewieter, heë pint jeweun durch. Weer of geen weer, hij slaapt gewoon door. 2Geld uit de automaat halen.

pinne ww [pin’ne]. pinnet, jepind pinnen. De sjong zunt jepind. De schoenen zijn gepind.

pinzuul v [pin’zuul] (pinzule, pinzuulsje) schoenmakers-els.

pipsj m (pipsje, pipsj-je) pip. De honder hant d’r pipsj. De kippen hebben de pip(ziekte). Doa zouw me d’r pip va krieje. Daar zou je de kriebels van krijgen.

pirrek m [pir’rek] (pirregke pirreks-je) pier, regenworm. Zoeë majer wie inne pirrek. Zo mager als een regenworm. Deë is vuur de pirregke. Die is ernstig ziek. Bludieje pirrek! (krachtterm).

pis m pis. Inne d’r pis loa maache. Iemand het bloed onder de nagels vandaan halen. Iech han pis wie e Belsj kingermeëdsje. Ik moet heel nodig plassen.

pisbak m[pis’bak] (pisbek, pisbeks-je o) pisbak.

pishoddelm [pis’hoddel](pishoddele, pishöddelsje) luier. Ook: pisloemel, wikkel.

pisloa bn/bw [pisloa’] zo warm als urine. Went ’t klingt jebaad woeët, da zaat de mam: ‘Maach ’t wasser pisloa’. Ze volt da mit d’r elleboag of ’t jód woar.Als het kind in bad ging, zei moeder: ‘Zorg dat het water lauw-warm is’. Ze voelde dan met haar elleboog of het goed was.

pisloemelm [pis’loemel](pisloemele, pislumelsje) luier. Ook: pishoddel, wikkel.

pispot m [pis’pot] (pispöt, pispötje) pispot. Pispötsjere.Haagwinde.

pisseww[pis’se] (pisset, jepisd) pissen. Die hant nog in ’t nemlieje kuulsje jepisd. Ze zijn van jongsaf vrienden. Deë hauw neëver de baar jepisd. Die had zich lelijk misrekend. Heë hat in ’t karesjpoor jepisd. Hij heeft een strontje op zijn oog. D’r Niekela moeët ins pisse| an ing döarehek | Doe koame tswai poliese | die nome d’r Niekela mit | Niekela hei, Niekela

doa | Niekela in d’r bókseboam.(versje).

piswelv [pis’wel](piswelle, piswelsje) krul gemaakt met een krultang (spottend).

pitsj v figuurnaad. In dat kleed mós nog ing pitsj. In die jurk moet nog een naad.

pitsjbloarv [pitsj’bloar](pitsjbloare, pitsjblöarsje) klemblaar.

pitsje ww [pit’sje] pitsjet, jepitsjd 1 knellen, knijpen 2 drinken. Kóm, vier junt ós jauw ee pitsje. Laten we een pilsje gaan pakken.

pitsjeugs-je o [pitsj’eugs-je] knipoogje.

pitsjlamp v [pitsj’lamp] (pitsjlampe, pitsjlempsje) zaklantaarn.

pitsjsjierv [pitsj’sjier] (pitsjsjiere, pitsjsjiersje) vliegend hert.

pitsjtsang v [pitsj’tsang] (pitsjtseng, pitsjtsengs-je) nijptang.

pittertsillieë v [pittertsil’lieë] peterselie.

plaan st m plan (plane, pleënsje) bedoeling.

plaanbóch o [plaan’bóch] (plaanbucher, plaanbuchs-je) agenda, planner. Mie plaanbóch zeët dat iech zamsdieg verzamloeng han. Volgens mijn agenda heb ik zaterdag vergadering. Ook: vaarplaan.

plaanmieësieg bw[plaan’mieësieg] volgens plan.

plaatv (plate, pleëtsje) plaat; kaalkop. D’r nuie sjutsekönnek kroog de plate umjehange. De nieuwe schutterskoning kreeg de platen omgehangen. Besser ing plaat wie jaar jee hoar.Beter iets dan niets.

plaatsj st v (plaatsje/plaadzje sl, pleëtsj-je) 1 plaats. Heë kunt nit va plaatsj. Hij komt niet vooruit. Zets de prulle a plaatsj. Zet de spullen op hun plaats. Ópjesjtange plaatsj verjange. Opgestaan is plaats vergaan.2 betrekking. ’t Is allewiels nit jemeklieg um ing jouw plaatsj tse vinge. Het is tegenwoordig niet gemakkelijk om een goede betrekking te vinden.

plai sl m (plaie, plaisje) plein, plaats.

plaitebw [plai’te] bankroet.

plak m (plek, pleks-je) hoofddoek, omslagdoek. ’t Aod möddersje hauw d’r wölle plak um. Het oude moedertje had de wollen hoofddoek om.

plak m (plagke) uitslag aan de mond. ’t Kink hauw plagke an d’r mónk. Het kind had mond-uitslag.

plak m pofschuld. Jet óp d’r plak jelde. Iets op de pof kopen.

plakkeww [plak’ke] plakket, jeplakd op de pof kopen. Poefe en plakke bringt in mennieje hoeshalk leed en sjtriet. Het op de pof kopen zorgt in menige huishouding voor verdriet en ruzie.

plakkop m[plak’kop] (plakköp, plakköpje) iemand die vaak op de pof koopt.

plaksjood v [plak’sjood] schuld.

plane ww [pla’ne] planet, jeplaand plannen maken, ontwerpen. Jód jeplaand is haof jebouwd. Een goede begin is het halve werk.

plansjeww [plan’sje] plansjet, jeplansjdplenzen, plassen. ’t Is an ’t plansje.Het is aan het plenzen. De kinger plansje in de peul wasser.De kingeren plenzen in de plassen water.

plansjm (plansje) plens. Iech kroog inne plansj wasser uvver miech.Ik kreeg een plens water over me heen.

plants v (plantse, plents-je) 1 plant. 2schelk, soort kool. Vier èse hu plantse.We eten vandaag jonge savooiekool. Inne jouwe jademan mós mit Wiese Zóndieg sjun plantse han. Een goede tuinman heeft op Beloken Pasen (zondag na Pasen) mooie savooiekool. De mam kaocht plantse óngeree.Moeder kookt stamppot van jonge savooiekool.

plantse ww[plan’tse] plantset, jeplantsd planten. Sjlaat plantse. Sla planten.

plat bn/bw (platter, platste) plat, vlak, ordinair. Ing platte sjup. Een platte schop. Heë mós tswai wèche plat ligke. Hij moet twee weken plat liggen. Ziech de poeëte plat lofe. De benen uit zijn lijf lopen. Zoeë plat wie ing loes. Zo plat als een luis. Zoeë plat wie inne tsents. Zo plat als een cent. Doe woar iech plat wie iech dat hoeët. Ik was stomverbaasd, toen ik dat hoorde.

Inne jet plat vuur d’r kop zage. Iemand recht in zijn gezicht de waarheid zeggen. Plat in de moel. Ruwe taal gebruikend.

plat o dialect. ’t Plat verhoenze. Het dialect verbasteren.

platduutsjo [plat’duutsj] Platduits. Paas óp, angesj kal iech ins platduutsj mit diech. Pas op, anders zal ik een hartig woordje met je spreken.

platekop m [pla’tekop] (plateköp, plateköpje) kaalkop.

platemieëner m [pla’temieëner] (platemieënere, platemieënersje) herenkapper (ironisch). Bis te bij d’r platemieëner jeweë? Ben je bij de kapper geweest?

plat-eweg bw [plat-eweg’] vlakweg, ronduit. Inne plat-eweg de woarheet zage. Iemand ronduit de waarheid zeggen.

platewiekser m [pla’tewiekser] (platewieksere, platewieksersje) lijntrekker, luilak.

platieel v[platieël’] (platiële, platieelsje) platte schotel.

platkop m [plat’kop] (platköp, platköpje) schoenspijker met platte kop.

plats m (pletse, plets-je) platrond gebak, met suiker bestrooid. Zie ook: plets-je.

platseww [plat’se] platset, jeplatsd barsten, springen. De lófballong is jeplatsd. De luchtballon is gesprongen.

platsendere ww [platsende’re] platsenderet, platsendeerd op zijn plaats zetten.

platsje ww [plat’sje] platsjet, jeplatsjd 1 in modder of water lopen. 2 smakken met het eten

platsjreën m [platsj’reen] plensbui.

platsjtuk o [plat’sjtuk] (platsjtukker, platsjtuks-je) schouderstuk van een kledingstuk.

platvós m [plat’vós] (platvus, platvus-je) 1 platvoet. 2 lekke band.

plavai st v [plavai’] plaveisel. Ook: pavai.

plavaie ww plavaiet, plavaid bestraten. Ook: pavaie.

plavaisjtee m [plavai’sjtee] (plavaisjting, plavaisjtinke) straatkei. Ook: pavaisjtee.

plavong m [plavong’] (plavongs, plavöngs-je) plafond. Heë woeët zoeë wies wie d’r plavong Hij werd zo wit als het plafond. An d’r plavong hong inne widman (spinnendraad).

plekjoemie m[plek’joemie] (plekjoemiets, plekjuumsje) pleister om een band te plakken.

plekke ww [plek’ke] plekket, jeplekd 1 plakken, kleven. Ing vrijmark óp d’r brif plekke. Een postzegel op de brief plakken. 2 dronken zijn in de uitdrukking: Heë hauw ze plekke.3 zitten blijven, doubleren.

plekmeëlo [plek’meël] plakstijfsel.

plekploaster v[plek’ploaster] (plekploastere, plekplöastersje) kleefpleister, plakpleister.

plektsuug o [plek’tsuug] reparatiemateriaal voor een fietsband.

plemplem bw [plem’plem’] niet goed wijs.

plenke joa ww [plen’ke joa] jong plenke, plenke jejange de hort op zijn.

plenkesjev [plen’kesje] uithuizige vrouw, vrouw die nooit thuis is. Ook: leufesje.

plets-je o (pletsjere) koekje, gemaakt van deegresten voor een plats, koek of vlaai.

pletsje ww [plet’sje] pletsjet, jepletsjd smakken.

plette ww plettet, jeplet pletten.

plezeer st o [plezeer’] plezier. Vöal plezeer en komt jauw weer. Veel plezier en tot spoedig ziens. Inne e plezeer doeë. Iemand een plezier doen.

plezerieg bn/bw(plezeriejer, plezeriegste)plezierig.

plieëster m [plieës’ter] pleisterkalk.

plieëstere ww [plieës’tere] plieësteret, jeplieësterd stucadoren. An tieëk plieëstere. Blijven plakken.

plieësterlats v [plieës’terlats] (plieësterlatse, plieësterlets-je) pleisterlat.

plieëstermanm [plieës’terman] (plieësterlu, plieëstermensje) stucadoor.

plieësternaal m [plieës’ternaal] (plieësterneël, plieësterneëlsje) spijker met grote kop.

plieësterwerko[plieës’terwerk] pleisterwerk.

plimp v (plimpe, plimpsje) wimper.

plimpeww [plim’pe] plimpet, jeplimpdmet de ogen knipperen. Heë plimpet miech e eugs-je.Hij gaf mij een knipoogje.

plint v (plinte, plintsje) plint.

plintepuutsjer m [plintepuut’sjer] (plintepuutsjere, plintepuutsjersje) kleine opdonder (scheldwoord).

ploag st v (plöag, plöags-je) plaag.

ploage ww [ploa’ge] ploaget, jeploagd plagen. De kui weëde durch de vleie jeploagd. De koeien worden door de vliegen geplaagd.

ploage ziech, ploaget ziech, ziech jeploagd zich afbeulen, zich inspannen. Me sjint en ploagt ziech daag in daag oes en me kunt jinne vós vuuroes. Men beult zich dag in dag uit af en je schiet er niets mee op. Ploag diech jet. Doe je best.

ploagjees m [ploag’jees] plaaggeest.

ploaster st v [ploas’ter] (ploastere, plöastersje) pleister. Ook: flaster.

ploastereww [poas’tere] ploasteret, jeploasterdeen pleister opleggen.

ploensj m (ploensje, pluunsj-je) plons.

ploensje ww [ploen’sje] ploensjet, jeploensjd 1plonzen. D’r sjtee ploensjet in ’t wasser. De steen plonste in het water. 2 zakken voor een examen. D’r erme jong is jeploensjd. De arme jongen is gezakt voor zijn examen.

ploes st v (pluus, pluus-je) pluis. Ploeze van de peëdsblom bloaze. Pluizen van de pardenbloem blazen.

ploete sl mv [ploe’te] plunje, kleren. Verzouw diech de ploete nit. Pas op dat je je plunje niet vuil maakt.

ploeze sl ww [ploe’ze] ploezet, jeploesd pluizen. De honder ploeze ziech. De kippen plukken zich kaal.

plógst m (plug, plugs-je) ploeg. Heë zoog oes alsof heë hinger d’r plóg jejange hai. Hij zat dik onder de modder. Deë jeet alsof heë hinger d’r plóg lofet. Hij hompelt.

plógge ww[plóg’ge] plógget, jeplógd ploegen.

plógiezer o [plóg’iezer] (plógiezere, plógiezersje) ploegijzer.

plógsjtats m [plóg’sjtats] (plógsjtets, plógsjtets-je) ploegstaart.

plómpbn/bw (plómper, plómpste) plomp. Deë hat waal plómpe sjong aa. Die heeft me toch plompe schoenen aan!

Ing plómpe kouw. Een plompe koe.

plómpewèg bw [plómpewèg’] botweg.

plómpheet v [plómp’heet] plompheid.

plötslieg bw [plöts’lieg] plotseling. En e bis-je plötslieg. En snel een beetje!

plouw st v (plouwe, pluisje) plooi.

plouwe ww [plou’we] plouwet, jeplouwd plooien.

plukm (pluk, pluks-je) pluk. D’r ieësjte pluk. De eerste oogst.

plukke ww [pluk’ke] ploat/plukket, jepload/jeploeëd plukken. De sjtere losse ziech nit van himmel plukke. Het is niet zo eenvoudig als het uitziet. Die hant hem orrentlieg jepload. Die hebben hem behoorlijk opgelicht.

pluum st v (plume, pluumsje) veer, pluim. D’r jroeësvadder hauw ing pluum a ziene hód. De opa had een pluim aan zijn hoed.

plumo o[plumo’] (plumoots, plumeutsje) veren dekbed.

pluussl v (pluze, pluus-je) pluis. Óp inne sjwatse rok ziet me jiddes pluus-je. Op een zwarte rok zie je elk pluisje.

pluusj m pluche. Iech volt miech wie inne kuttel óp inne pluusje sjtool. Ik was niet op mijn gemak in dat deftig gezelschap.

pluusjproem v [pluusj’proem] (pluusjproeme, pluusjpruumsje) perzik. Ook: pieëdsj.

pluze ww [plu’ze] pluzet, jepluusd pluizen. Deë sjtaof pluust erg. Die stof pluist erg.

poal st m (pöal, pöalsje) paal. Poal hauwe. Het tot het einde toe uithouden. Heë is uvver de pöal jejange. Hij is clandestien de grens overgegaan. Mit dem ziene kop kan me pöal i jen eëd houwe. Hij is zo koppig als een ezel.

pöale ww [pöa’le] pöalet, jepöald met een paal stutten; aan een paaltje vastleggen.

E beumsje pöale. Een boompje planten. Deë is nog tse dom um de jeet tse pöale. Hij is nog te dom om de geit aan een paaltje vast te leggen.

poasj-ai o [poasj-ai] (poasj-aier, poasj-aisje) paasei. Ee ai is jee ai | tswai aier is ee ai | drei aier is e poasj-ai (paasrijmpje).

poasjbetste o [poasjbet’ste] paasbest. In zie poasjbetste jong heë noa ’t bejrebnis. Op zijn Paasbest ging hij naar de begrafenis.

Poasje st v [Poa’sje] Pasen. Jreun Krismes, wiese Poasje. Wiese Krismes, jreun Poasje. Na een groene Kerst krijgen we een witte Pasen, na een witte kerst een groene Pasen. Zieng Poasje hauwe.Paasfeest vieren, vakantie vieren. De Poasje mit de möllepeëd hauwe. Zijn Pasen pas op Beloken Pasen houden. Dat jesjuucht went Poasje en Pinkste óp inne daag valle. Dat gebeurt nooit. ’t Meëdsje vool en loos Poasje en Pinkste kieke.Het meisje viel, waardoor haar onderrok onder haar jurk te zien was. Zie ook: Oeëstere.

poasjwek m [poasj’wek] (poasjwegke, poasjweks-je) paasbrood.

poatsv (pöats-je) poort. Heë kiekt hem aa wie de kouw de nui poats. Hij staat hem totaal verbouwereerd aan te kijken. Inne de poats aaf jage. Iemand wegjagen, iemand ontslaan. Dieng poats sjteet óp. Je gulp staat open.

poatseww [poat’se] poatset, jepoatsd de hele tijd in- en uitlopen. De kinger haode ziech an ’t poatse. De kinderen blijven maar in-en uitlopen.

poatsekop m [poat’sekop] (poatseköp, poatseköpje) iemand die de hele tijd in- en uitloopt.

poebliekoemo [poeb’liekoem] publiek.

poedel m [poe’del] (poedele, pudelsje) poedel. Heë zoog oes wie inne nase poedel. Hij zag uit als een natte poedel. Heë razelt wie inne jesjoare poedel. Hij bibbert van de kou. Inne poedel werpe(bij het kegelen).

poedelestww [poe’dele] ziech, poedelet ziech, ziech jepoedeld zich poedelen.

poedelnaks bn/bw [poedelnaks’] poedelrue bn/bw [poedelrue’] poedelnaakt. Poedelnaks mit

de heng in tèsj. Poedelnaakt met de handen in de zakken.

poedersl m [poe’der] poeder.

poedere sl ww [poe’dere] poederet, jepoederd poederen. De mam poedert de nonnevótse

mit tsoeker. Moeder bestrooit de strikken (gebak) met poedersuiker.

poedertsoeker sl m [poe’dertsoeker] poedersuiker.

poeësst v (poeëze, pues-je) poos. Losse vier e pues-je rèste. Laten we een poosje rusten.

poeëtst m (poeëte/puet, puetsje/puetje) poot. Heë vilt uvver zieng eje puet. Hij valt over zijn eigen benen. D’r poeët van d’r sjtool. De poot van de stoel. Inne e puetsje verzetse. Iemand pootje lappen. Ziech de poeëte platlofe. Zijn uiterste best doen. Inne ’t puetsje krauwe. Iemand de hielen likken.

poeëze ww [poeë’ze] poeëzet, jepoeësd een poosje rusten.

poef m (poefe, puufje) 1 plof. Óp eemoal joof ’t inne poef. Opeens was er een plof te horen. 2 fijn kolengruis. Van d’r poef maachete ze vruier mit leem jedeks. Van de fijne kolengruis en klei maakten ze vroeger kolenslik. 3 poef, zitkussen. Zets diech mar óp d’r poef. Ga maar op de poef zitten. 4 pof, krediet. Óp d’r poef jelde. Op krediet kopen. 5 bordeel.

poefbuchs-je o [poef’buchs-je] (poefbuchs-jer) kredietboekje. Sjrief ’t mar in ’t poefbuchs-je. Schrijf het maar in het kredietboekje.

poefeww [poe’fe] poefet, jepoefd 1 ploffen; poffen. ’t Vuur poeft. Het vuur ploft. 2 poffen/lenen. Heë poeft en plakt bij Jod en alle welt. Hij poft overal waar hij maar komt.

poefelv [poe’fel] (poefele, pufelsje) oliebol. Mit vasteloavend bikt de mam poefele. Met carnaval bakt mijn moeder oliebollen.

poefelbekkerm [poe’felbekker] (poefelbekkere, poefelbekkersje) spottend voor de bakker.

poefelbrui v [poe’felbrui] de olie waarin de oliebollen gebakken worden. ’t Felt nog draa, dat ze ziech de poefelbrui lieëne kómme. Het ontbreekt er nog aan dat ze de olie waarin de oliebollen gebakken worden, komen lenen.

poefer m (pufer, pufersje) 1 buffer. 2 iemand die de hele tijd geld leent.

poefkinko [poef’kink] (poefkinger, poefkinke) 1 buitenechtelijk kind. 2 stiefkind (fig.) Bin iech da hei ummer ’t poefkink?Ben ik hier dan nu altijd het zwarte schaap?

poefmodder v[poef’modder] (poefmoddere, poefmöddersje) bordeelhoudster.

poefmouw m [poef”mouw] (poefmouwe, poefmuisje) pofmouw.

poefpaafbwplotseling. Heë bloof poefpaaf sjtoa. Hij bleef plotseling staan.

poekel m [poe’kel] (pukel pukelsje) bochel. Doe kans miech d’r poekel eróp. Je kunt me de pot op. Inne breie poekel han. Een brede rug hebben. Heë hat d’r poekel vol sjood. Hij zit tot over zijn oren in de schuld. Kóm mensje, da kans doe óp d’r poekel zitse. Kom maar op mijn rug, jongetje.

poekele ww [poe’kele] poekelet, jepoekeld 1 op de rug dragen. Zek meël poekele. Zakken meel op de rug dragen. De modder poekelt d’r janse daag mit ’t kink. De moeder draagt het kind de hele dag op de rug. 2 iemands rug wassen. Kóm, poekel miech jevelles ins. Kom me alsjeblieft eens de rug wassen.

poekelieg bw/bn [poe’kelieg] bultig.

poel st v (poele, puulsje) 1 zuigfles. Iech mós ’t kinke de poel nog jeëve. Ik moet het kindje de fles nog geven. Deë hat tse lang de poel jehad. Hij is kinderachtig. Ook: poela. 2 plat drankflesje. Deë hat ummer e puulsje in tèsj. Die heeft altijd een flesje drank in de zak.

poel v poule, inzet bij duivenwedvluchten. De poel jeet bis tswai euro. De poule gaat tot twee euro.

poelav [poe’la] zuigflesje voor kind. Jef ’t kinke de poela.Geef het kindje de zuigfles. Ook: poel.

poele ww [poe’le] poelet, jepoeld poolen (bij duivenwedvluchten).

poelt o (poelte, puultsje) lessenaar.

poem bw In de uitdrukking: Iech bin poem jèse. Ik ben vol.

poem m (puum, puumsje) nachtjapon.

poemela v [poem’el(a)] (pumelsje) stevig, mollig meisje.

poemelieg bn/bw [poe’melieg] (poemeliejer, poemeliegste) klein en mollig. Dat is e poemelieg diets-je. Dat is een mollig kindje.

poep m(puupje) wind, scheet. En ’t Juupje van d’r Heie (Ter Heyden) hauw e puupje losse vleie(versje).

poepa v[poe’pa] (poepas) poppetje, mooi meisje.

poepe ww[poe’pe] poepet, jepoepd 1 een wind laten. 2 poepen. Mós ’t kinke ins poepe? Moet het kindje eens poepen?

poepzak m [poep’zak] dikkertje. Kóm ins óp ‘’ sjues-je, klinge poepzak. Kom eens op mijn schootje, jij klein dikkerdje.

poerbw puur. Deë rink is va poer jood. Die ring is van puur goud. Dat dunt die oes poere naid. Dat doen die uit pure afgunst.

poessl v (puus-je) dot. Ing poes watte. Een dot watten.

poesjv(poesje, puusj-je) kut, vagina.

poet sl m (poete, puutsje) blaag, rakker. Die poete maache inne jet tse sjaffe. Die rakkers bezorgen iemand handen vol werk.

poetsm 1 schoonmaak. De mam is veëdieg mit d’r poets. Moeder is klaar met de schoonmaak. 2 pleisterwerk. D’r bouw sjteet in d’r poets. De bouw is gevorderd tot het pleister(stucadoors) werk.

poetse ww [poet’se] poetset, jepoetsd poetsen, schoonmaken.

poetsfiemel m [poets’fiemel] (poetsfiemele, poetsfiemelsje) schoonmaakwoede.

poetes m [poe’tes] (putes-je) 1 bloedworst. Noa ’t sjlachte óp d’r poetes joa. Na het slachten kunnen we bloedworst eten. ’t Is miech poetes. Het laat mij koud. 2 dikzak. Inne poetes van inne jong.Een dikzak van een jongen.

poetiek m [poe’tiek] (poetieke, poetieks-je) rommelwinkeltje.

poetzak m [poet’zak] (poetzek, poetzeks-je) lastig kind.

pöfv [pöf’] (pöfje) claxon van voertuig. Deë old-timer hat ing sjun pöf. Die old-timer heeft een mooie claxon.

pöffe ww [pöf’fe] pöffet, jepöfd claxoneren. Heë pöffet effe wie e miech zoog. Hij claxoneerde even toen hij me zag.

pok v (pokke, pöks-je) pok. De pokke zetse. Inenten tegen pokken.

pokkebrifje o [pok’kebrifje] pokkenbriefje, een doktersattest.

pokketiegbn/bw [pok’ketieg] pokdalig. Ook: pokkieg.

pokkiegbn/bw [pok’kieg] pokdalig. Ook: pokketieg.

pölst v l jonge kip, 2 jong meisje. Dat is evvel ing nette pöl. Wat een knappe jonge meid.

poletseiv [poletsei’] politie.

poliepe mv [polie’pe] poliepen. ’t Kink kroog de poliepe oes-jenoame. Het kind kreeg de poliepen uitgenomen.

polies m [polies’] (poliese, polies-je) agent.

polieter m [polie’ter] (polietere, polietersje) geniepig persoon. Doe bis inne vale polieter. Jij bent een gemeen en geniepig persoon.

polkakop m [pol’kakop] (polkaköp, polkaköpje) polkahaar, ouderwets pagekapsel.

Pollak m[Pol’lak] (Pollakke, Polleks-je) Pool.

pölle-ai o [pöl’le-ai] (pölle-aier, pölle-aisje) ei van een jonge hen.

polletiek m [pol’letiek] politiek. D’r Joep jeet in d’r polletiek. Joep wordt actief in de politiek.

pollietieker m [pollie’tieker] (pollietiekere, polletiekersje) politicus.

pollietiesj bn/bw [pollie’tiesj] 1politiek. 2vals, geniepig.

póls v (puls, puls-je) pols. Inne d’r póls veule. De polsslag bij iemand voelen.

pólster o [pól’ster] opgevulde zitting.

pólstere ww [pól’stere] pólsteret, jepólsterd stofferen.

pólswermer m [póls’wermer] (pólswermere, pólswermersje) polsmofje.

polver m [pol’ver] (polvere, pölversje) poeder; buskruit. D’r dokter hauw miech e pölversje versjrève. De dokter had mij een poedertje voorgeschreven. Deë hat d’r polver nit oesvónge. Die heeft het buskruit niet uitgevonden; dat is de slimste niet. Deë is jinne sjaos polver weëd. Dat is een nietsnut.

polverdruegbn/bw [polverdrueg’] kurkdroog.

polvere ww [pol’vere] polveret, jepolverd slaan in de uitdrukking. Inne ing polvere. Iemand

een oplawaai geven.

polvermensjeo [pol’vermensje] begeleider van de buskruitwagen.

pomel v [pomel’] (peumel, peumelsje) pin van een scharnier.

pómpv (pómpe, pumpsje) pomp.

pómpbóks v [pómp’bóks] (pómpbókse, pómpbuks-je) pofbroek.

pómpe ww [póm’pe] pómpet, jepómpd 1 pompen. Deë pómpt óch wasser in ing mangel. Hij brengt uilen naar Athene. 2 poffen, voorschieten. Pómp miech jet bis jelddaag. Schiet me iets voor tot loondag.

pómpekammer v [póm’pekammer]  pompenkamer.

pómpele ww [póm’pele] pómpelet, jepómpeld schommelen op een stoel.

pómpemasjienis m [póm’pemasjienis] (pómpemasjieniste)  pompmachinist.

pómpemecher m[póm’pemecher] (pómpemecher, pómpemechersje) pompmaker.

pómperniekelm [póm’perniekel] pompernikkel, donker roggebrood.

pómpesjteem [póm’pesjtee] (pómpesjting pómpesjtinke) gootsteen.

pómpetsang v[póm’petsang] (pómpetseng, pómpetsengs-je) waterpomptang.

pómpmoelv [pómp’moel] (pómpmoele, pómpmuulsje) grote mond.

pónkm (pónkte, punks-je) punt. ’t Is pónk tswelf. Het is klokslag twaalf uur.

pónk o (pónger, punke) pond. Mit ’t pónk is ’t billiejer. Per pond is het goedkoper.

pónkwiesbw [pónkwies’] pondsgewijze.

ponnie m [pon’nie] (ponniets, ponniesje) ) pony.

ponnieköpje o [pon’nieköpje] ponykapsel.

pool m (peul, peulsje) poel. D’r Ronge Pool óp d’r maat va Kirchroa. De ‘Ronge Pool’ op de markt van Kerkrade. Deë kan inne janse pool verdrage. Die kan heel wat hebben. ’t Is jee peulsje zoeë kling of ’t muurt ziech al ins. Er is overal wel eens iets mis. Heë is uvver d’r jroeëse pool. Hij is overzee.

póp v(póppe,pupsje) pop. ’t Kinke sjpieëlt mit de póp. Het kindje speelt met de pop.

póppe ww [póp’pe] póppet, jepópd 1 van stropoppen voorzien. ’t Daach póppe. Het dak van stropoppen voorzien. 2 neuken. Heë kieket wie e frisj jepópd kuuche. Hij keek stomverbaasd.

póppekopm [póp’pekop] (póppeköp, póppeköpsje) poppengezicht.

póppekroam m [póp’pekroam] waardeloos spul.

póppeliemm [póp’peliem] poppenlijm, iets broos, iets breekbaars. Tsiem, tsiem, tsiem, die auw die is va póppeliem.(uit een carnavalsliedje).

póppesjpel o [póp’pesjpel] póppekas v [póp’pekas] poppenkast.

póppesjtrónks m [póp’pesjtrónks] In de uitdrukking: Ze woare zoeë fien wie póppesjtrónks. Zij waren poeslief.

póppewaan m [póp’pewaan] (póppeweëns, póppeweënsje) poppenwagen.

poree m [po’ree] prei. Ook: breedloof.

portret o [portret’] (portretter, portretsje) portret. Wat bis doe e vliddieg portret. Wat ben jij gemeen.

portsiejoeënv[portsiejoeën’] (portsiejoeëne, portsiejuensje) portie.

portsiejoenkelem [portsiejoen’kele] onrustig heen en weer lopen (afgeleid van het steeds weer de kerk in en uitgaan om zodoende aflaten te verdienen).

Portsiejoenkoelam [Portsiejoen’koela] Portiuncula, Mariakapel aan de rand van Assisi. Mit Portiuncula in- en oes-joa.Op 2 augustus en 2 november herhaaldelijk de kerk in en uitgaan voor een kort gebed om zoedoende aflaten te verdienen (aflaten najagen).

pos m (poste, pös-je) post, betrekking. D’r Sjeng hat e sjun pös-je bij de jemeende. Sjeng heeft een leuke betrekking bij de gemeente. Zint alle poste in d’r sjtreeb bezatsd? Zijn alle posten in de kolenpijler bezet?

poshuier m [pos’huier] posauwe m [pos’auwe] posäudste[pos’äudste]  voorman in de mijn.

posjelai m [posjelai’] porselein. Dóch jet häusj mit d’r posjelai. Doe voorzichtig met de porselein. Inne d’r posjelai kroame. Alles kort en klein slaan.

posjelaie bn [posjelai’e] porseleinen. Vingere van d’r kroam, miech zint al tswai posjelaie Herjödsjere tsem däuvel jejange!Blijf daar vanaf, er zijn al twee porseleinen Christus-beeldjes kapot. Inne posjelaie naatswechter. Iemand die niet voor zijn taak berekend is.

poskaat v [pos’kaat] (poskate, poskeëtsje) briefkaart.

poskantoero [pos’kantoer] (poskantuesj, poskantuursje) postkantoor.

pospeëd o [pos’peëd] (pospeëder, pospeëdsje) postpaard. Heë leuft wie e pospeëd. Hij loopt als een postpaard.

poste ww[pos’te] postet, jepost posten. Inne brif poste. Een brief posten.

postiel v [postiel’] (postiele, postielsje) postille, stichtelijk boek.

postuur v [postuur’] postuur. Heë sjtalt ziech i postuur. Hij ging in de houding staan.

poszieëjel m [pos’zieëjel] (poszieëjele, poszieëjelsje) postzegel. Sjpaart die broor nog ummer poszieëjele? Spaart je broer nog altijd postzegels? Ook: vrijmark.

pot m (pöt, pötsje/pötje) pot. Die tswai zint inne Jod en inne pot. Dat zijn twee handen op

één buik. Dat is pot wie dekkel. Dat is een pot nat. Óp jidder pötsje past e dekkelsje. Voor alle problemen is er een oplossing. Jebasjte pöt haode ’t langste. Krakende wagens lopen het

langst. Zouwe vier e pötje kate? Zullen we een spelletje kaarten? Heë hat d’r pot. Hij heeft de pot gewonnen. Pötsje sjarre (een kaartspel).

potdóchm [pot’dóch] (potduch(er), potduchs-je) vaatdoek.

potduppeo [pot’duppe] (potduppens) domoor.

potentaatm [potentaat’] potentaat. Dat is d’r potentaat van de kling eëpel.Veel geschreeuw en weinig wol.

potleffel m [pot’leffel] (potleffele, potleffelsje) pollepel.

potloeëdm [pot’loeëd] (potlued, potluedsje) potlood.

potloeëde ww [pot’loeëde] potloeëdet, jepotloeëd potloden. D’r oavent potloeëde. De oven potloden.

potmanee o [potmanee’] (potmaneets, potmaneetsje) portemonnee.

potte ww[pot’te] pottet, jepot potten.

pötte ww [pöt’te] pöttet, jepöt veel drinken, oppotten.

pottebank v [pot’tebank] (pottebenk, pottebenks-je) stellage voor potten en pannen.

pottebekkerm [pot’tebekker] (pottebekker, pottebekkersje) pottenbakker.

pottekieker m [pot’tekieker] pottekieker, pottekiekersje) pottekijker.

pot-uul m [pot’-uul] (pot-ule, pot-uulsje) domoor, lomperd. Dat is inne pot-uul van inne

keël. Dat is een lompe boer.

praamst v (prame, preëmsje)1 praam (knijper voor de bovenlip van een paard). 2  hout om te remmen. 3daas, steekvlieg. Miech hat ing praam jesjtaoche.Ik ben door een daas gestoken.

praatsjv (praatsje) grote vlek.

prach v pracht.

prakkezere ww [prakkeze’re] prakkezeret, prakkezeerd prakkezeren, piekeren, overdenken.

Prakkezeer nit zoeë lang. Pieker niet zo lang. Prakkezere is ’t haof werk. Overdenken is het halve werk.

praktezereww [prakteze’re] praktezeret, jepraktezeerdpraktizeren.

praktiesj bn/bw [prak’tiesj] praktisch. Heë is praktiesj veranlaagd. Hij is praktisch aangelegd.

prameww [pra’me] pramet, jepraamdeen slag toebrengen. Heë pramet hem ing en die woar nit va sjleëte eldere. Hij gaf hem een slag en die was niet mis!

pratsjm modder. Loof nit durch d’r pratsj. Loop niet door de modder. De sjtroas woar inne pratsj. De straat was één grote modderpoel. Dat is jet oes ’t joar pratsj. Dat is iets

van het jaar nul. Inne jouwe tsoldaat jeet óch durch d’r pratsj (gezegd van een man die een slonzige vrouw trouwt).

pratsj bw In de uitdrukking: Pratsj in ’t jezich. Recht voor zijn raap.

pratsje ww [prat’sje] pratsjet, jepratsjd 1 door de modder lopen. Bis doe durch d’r sjloever jepratsjd? Ben jij door de modder gelopen? 2 smijten. Iech pratsjet hem de kloemele vuur de vus. Ik smeet de spullen voor zijn voeten.

pratsjmoel v [pratsj’moel] (pratsjmoele, pratsjmuulsje) iemand met brede mond en dikke lippen.

pratsjmurrieg bn/bw [pratsjmur’rieg] overrijp. De biere zint pratsjmurrieg. De peren zijn overrijp.

pratsjnaas bn/bw kletsnat.

pratsjpoeëtm [pratsj’poeët] (pratsjpoeëte, pratsjpuetsje) vuile voet/schoen. Loof nit mit dieng pratsjpoeëte durch d’r jesjroebde jank! Loop niet met je vuile poten door de gang die pas jeschrobd is.

pratsjvoel bn/bw door en door rot. De pieëdzje woare pratsjvoel. De perziken waren door en door rot.

prattele ww [prat’tele] prattelet, jepratteld pruttelen. ’t Vleesj prattelt in de pan. Het vlees pruttelt in de pan.

prattelmanesm [prattelma’nes] (prattelmaneze, pratelmeënes-je) kletsmajoor.

prechtieg bn/bw [prech’tieg] prachtig.

preëdieg v [preë’dieg] (preëdieje, preëdiegs-je) preek.

preëdiegsjtool m [pree’diegsjtool] preekstoel.

preëdieje ww [preë’dieje] preëdiejet, jepreëdiegd preken. D’r pastoer preëdiegt óch

jing tswaimoal vuur ’t zelfde jeld. Ik zing geen twee liedjes voor één cent. Dem kan me preëdieje zoeëvöal me wilt, ’t hulpt nuus. Bij hem kun je preken zoveel je maar wilt, het helpt niets.

prelblok m [prel’blok] ook prelbók m [prel’bók] stootblok aan het einde van een spoor. Deë keël is inne richtieje prelbók. Die man is een bokkige vent.

prem v remhelling.

premere ww [preme’re] premeret, premeerdeen prijs toekennen.

prems v (premze, prems-je) rem.

premze ww [prem’ze] premzet, jepremsd remmen.

prengel m [pren’gel] (prengele, prengelsje) 1 dikke stok. De neus mit d’r prengel aafhouwe. De noten met een dikke stok van de boom afslaan. 2 lomperd.

prengeleww [pren’gele] prengelet, jeprengeld met een stok slaan.

pres bw tegen elkaar aan. De bieljardbel ligke pres. De biljardballen liggen tegen elkaar aan.

pres bw klaar. Die zaach is pres. Die zaak is afgehandeld.

preskopm [pres’kop] preskop, vleesbeleg.

preslap m [pres’lap] (preslep, preslepje) vochtige doek bij het strijken.

presseww [pres’se] presset, jepresd persen.

pressere ww[presse’re] presseret, presseerd haasten. Iech han jing tsiet; iech bin presseerd.Ik heb geen tijd, ik heb haast. ’t Presseert nit. Er is geen haast bij.

pretsies bw/bn [pretsies’] (pretsiezer, pretsieste) precies. Dat meëdsje is pretsies zieng mam. Dat meisje is precies haar moeder. D’r Nöl is inne pretsieze. Nol is een precieze.

preutsjv (preutsje, preutsj-je) 1 plens. Iech kroog ing preutsj wasser uvver miech. Ik kreeg een plens water over me heen. 2 gieter. Jef miech ins de preutsj. Geef me eens de gieter.

preuve ww [preu’ve] preuvet, jepreufd proeven; beproeven, onderzoeken.

prezent bw [present’] present.

prezent o [prezent’] (prezentsjer) cadeau.

prezentatsiejoeën v [prezentat’siejoeën] presentatie. De prezentatsiejoeën van de zietsoeng woar in jouw heng. De presentatie van de zitting was in goede handen.

prezentatsiejoeënspries m [prezentat’siejoeënspries] (prezentatsiejoeënsprieze, prezentatsiejoeënspries-je) presentatieprijs, prijs voor de show.

prezentere ww [prezente’re] prezenteret, prezenteerd presenteren.

preziedent m [preziedent’] president. D’r preziedent van d’r Vasteloavendsverain. De president van de carnavalsvereniging.

prie sl v (prieje, priesje) prij, kreng. Dat is ing oes-jefoeksde, asserante, klafe, voel, hoeëveëdieje prie. Dat is een uitgerangeerd, asserant, kletsend, lui en hoogmoedig kreng.

prieëm st v (prieëm, prieëmsje) priem. D’r pap maachet ziech ekstra löcher in d’r reem mit ing prieëm. Vader maakte extra gaten in zijn riem met een priem.

priema bw/bn [prie’ma] prima.

priemiets v[priemiets’] eerste plechtige H.Mis van een neomist.

priemel m [prie’mel] (priemele, priemelsje) melkstoeltje met één poot.

pries sl v (prieze, pries-je) snufje, snuifje. Ing pries peffer. Een snufje peper. Ing pries sjnoeftoeëbak. Een snuifje pruimtabak.

pries sl m (pries, pries-je) prijs. Dat kans doe vuur e billieg pries-je han. Dat mag je voor een klein prijsje hebben. Hei zint prieze wie in ing appetieëk. Hier hanteren ze hoge prijzen. Heë hingt in de prieze. Hij staat er slecht voor. Samenstellingen zijn: Priessjisse. Prijsschieten. Prieslofe. Wedstrijdlopen. Prieskejele. Wedstrijdkegelen.enz.

prietsj m diarree. Heë is an d’r prietsj. Hij heeft diarree.

prietsj v(prietsje, prietsj-je)1 kleine hoeveelheid vloeistof. Jef de blomme ing prietsj wasser. Geef de bloemen een scheutje water. 2 proppenschieter gemaakt van een vliertak.

prietsj bw ertussenuit. Kóm hauwe vier d’r ruk jedrieënd, of ’t Frens-je woar prietsj. We hadden nauwelijks de rug gekeerd of Fransje was ertussenuit.

prietsje ww [priet’sje] prietsjet, jeprietsjd spuiten. Went me de miemele peësjt, dan prietsjt d’r zaf. Als je de aalbessen perst, dan spuit het sap eruit.

prietel m [prie’tel] 1 diarree. 2 smurrie. Iech troan ing sjwoab kapot dat d’r prietel eroes koam. Ik trapte op een kakkerlak, zodat er smurrie uit kwam.

prievaat bn/bw[prievaat’] privé.

prieze ww [prie’ze] prees/priezet, jeprèze prijzen. Heë woeët jeprèze um ziene izats. Hij werd om zijn inzet geprezen.

prieze ww [prie’ze] priezet, jepriesd prijzen. De waar in de sjauwkas prieze. De producten in de etalage prijzen.

priezieg bn/bw [prie’zieg] (prieziejer, prieziegste) prijzig duur.

prikke ww [prik’ke] prikket, jeprikd 1 opvangen. Iech koeët miech nog jraad an inne tak prikke. Ik kon me nog net aan een tak vastgrijpen. Mit d’r bal prikke. Een bal tegen een muur gooien en weer opvangen. 2 bikkelen.

prikkele ww [prik’kele] prikkelet, jeprikkeld tintelen. Mieng vingere prikkele van de kauw. Mijn vingers tintelen van de kou.

prikknoak m [prik’knoak] (prikknöak, prikknöaks-je) bikkel. De sjmaal zieë van d’r prikknoak hoosje wap en trier, de brei zieë hoosje ruk en laoch. De smalle kanten van de bikkel werden wap en trier genoemd, de brede kanten heetten rug en gat.

prins m prins. (prinse, prins-je) Deë hat e leëve wie inne prins. Die heeft een leven als een prins.

prinse ww [prin’se] prinset, jeprinsd een pak slaag geven. Doe kries ze jeprinsd, wens te heem kuns! Jij krijgt een pak slaag als je thuiskomt.

prinses v[prinses’] (prinsesse, prinses-je) prinses. Ze loos ziech ópwade wie ing prinses. Ze liet zich opwachten als een prinses.

prinsesboeëne mv [prinses’boeëne] prinsessenbonen.

prinsliegbn/bw [prins’lieg] prinselijk. Mit vasteloavend neumt me de eldere van d’r prins de prinslieje eldere.Met carnaval noemt men de ouders van de prins de prinselijke ouders.

print v print (printe, printsje) 1peperkoekfiguur. Öcher printe. Printen uit Aken. Al naargelang de vorm heeft men: printehats(printenhart), printesjteer(printenster), printeman(printenman). D’r Sjeng is inne richtieje printeman. Jan is een onhandig persoon. 2gezicht. Jeliech kries doe ing óp de print.Jij krijgt dadelijk een mep op je gezicht.

printsiep o [printsiep’] (printsiepe, printsiepsje) principe.

probere ww [probe’re] proberet, probeerd proberen. Probere jeet uvver sjtoedere. Proberen gaat boven studeren. Va probere weëde de jómfere raar. Wordt als grap gezegd als iemand het heeft over ‘proberen’; je moet niet iets proberen, je moet het kunnen.

proem v (proeme, pruumsje) 1 pruim. Proeme wie de doeme, inne jrosje ’t pónk! Pruimen zo groot als duimen, 10 cent per pond! Has te ing proem sjiek vuur miech? Heb je wat pruimtabak voor me? Heë woar ing proem ópjevalle! Hij had zich belachelijk gemaakt! 2 vagina, kut.

proemeww [proe’me] proemet, jeproemd 1 pruimen. Dem kan iech nit proeme. Hem kan ik niet pruimen. 2slaan. Trek kries doe ing jeproemd! Dadelijk krijg je een pak slaag. 3 duwen, achteloos weggooien. Proem de sjteul mar doa in d’r ek. Duw de stoelen maar in die hoek.

proemeboom m [proe’meboom] (proemeboom/proemebeum, proemebeumsje) pruimenboom.

proemekeer v [proe’mekeer] (proemekere, proemekeersje) pruimenpit.

proemevlaam m[proe’mevlaam] (proemevleëm, proemevleëmsje) pruimenvlaai. Sjwatse proemevlaam. Zwarte pruimenvla. Ook: kingsdoofvlaam, troervlaam.

proetsj v scheut. Ier iech ’t wós, kroog iech ing proetsj wasser in ’t jezich. Voor ik het wist kreeg ik een scheut water in het gezicht.

proetsje ww [proet’sje] proetsjet, jeproetsjd spuiten, spatten; pruttelen. ’t Wasser proetsjet ós oes de sjong. Het water spoot ons uit de schoenen. De kinger proetsjete ziech ’t wasser in ’t jezich. De kinderen spoten elkaar het water in het gezicht. De broadwoeësj proetsjt in de pan.De braadworst pruttelt in de pan.

proetsjmoel v [proetsj’moel] (proetsjmoele, proetsjmuulsje) zuurpruim.

professerm [profes’ser] (professere, professersje) professor.

professiejoeën v[professiejoeën’] beroep. Heë woar sjnieder va professiejoeën. Hij was kleermaker van beroep.

profetseieww [profetsei’e] profetseiet, profetseid profeteren, voorspellen. Dat die zaach sjeef zouw joa, dat hauw iech hem profetseid.Dat die zaak zou mislukken, dat had ik hem voorspeld.

profetseijoengv [profetsei’joeng] (profetseijoenge, profetseijuungs-je) profetie.

profieët m [profieët’] (profieëte, profieëtsje) profeet. Dat is inne profieët deë broeëd eest.Dat is een man met rare ideeën. ’t Jeet ziech alling um Mozes en de profieëte. Het gaat alleen maar om het geld.

profiet m [profiet’] (profietsje) profijt, voordeel. Doa has doe nit vöal profiet va jehad. Daar heb je niet veel voordeel van gehad. Ieëtsj kómme de köste en dan d’r profiet. Eerst komen de kosten en dan het profijt.

profietlieg bw/bn [profiet’lieg] voordelig. Doa bin iech profietlieg aa kómme. Daar ben ik voordelig aangekomen.

profietskrieëmer m [profiets’krieëmer] (profietskrieëmere, profietskrieëmersje) koopjesjager.

profietere ww [profiete’re] profieteret, profieteerd profiteren.

projram m [projram’] (projramme, projremsje) programma.

pröl v(prölle, prölsje)1 stuit, zitvlak. Ze rutsjet oes en vool óp de pröl. Ze gleed uit en viel op de stuit. Iech jef diech ing óp de pröl. Ik geef je een op de kont. 2 dikke vrouw.

proof st v (prove, preufsje) 1 proef. Pastoer kriet ummer de ieësjte proof. Pastoor mocht van alles het eerste proeven. 2 repetitie. De harmonie hat mörje proof. De harmonie heeft morgen repetitie.

propm (pröp, pröpje/pröpsje) prop.

propperbn/bw [prop’per] proper, zindelijk. Is ’t kinke al propper? Is het kindje al zindelijk? Die hat nuus propperes a jen lief. Zij heeft nooit schone kleren aan.

propperieteetv [propperieteet’] properheid, zindelijkheid. Propperieteet jeet vuur alles, zaat de vrauw en keret d’r drek ónger d’r teppieg.Properheid gaat voor alles, zei de vrouw en veegde het vuil onder het tapijt.

pröpsjbn/bw (pröpsjer, pröpsjte) nors, bars. Heë kunt miech jet pröpsj vuur. Hij lijkt me een norse man.

prós bw proost. Prós Nui-joar. Gelukkig nieuwjaar.

prosje ww[pro’sje] prosjet, jeprosjd klungelen. Wat bis doe diech bijee an ’t prosje? Wat ben jij toch bij elkaar aan het klungelen? Dat is Marie Prosj: hu jenieënd en mörje los. Dat is slecht naaiwerk.

protsent o [protsent’] (protsente, protsentsje) procent.

protses m [protses’] (protsesse, protses-je) proces. Mit dem maache ze kótte protses. Met hem maken ze korte metten. Besser e majer verjeliech wie inne dure protses. Beter een kleine schikking dan een duur proces.

protsessiejoeën v[protsessiejoeën’] (protsessiejoeëne, protsessiejuensje) Processie. De Marcusprotsessiejoeën. De Marcus-processie (25 april).

prottekolo/m[prottekol’] (prottekoller, prottekölsje) 1oprocesverbaal. Alwerm e prottekölsje an d’r boam! Alweer een procesverbaal aan de broek! 2mverslag, notulen. D’r prottekol van de verzamloeng.Het verslag van de vergadering.

prove ww [pro’ve] provet, jeproofd repeteren.

proviejangm [proviejang’] proviand.

pruukv (pruke, pruuks-je) pruik. Los diech de pruuk ins sjnieje! Laat je haar eens knippen!

prul sl m (prulle, prulsje) prul, rommel. Pak diene prul bijee. Pak je rommel bij elkaar.

pruttelm [prut’tel] ouderwetse leunstoel. D’r jroeësvadder zoos in d’r pruttel. Opa zat in de ouderwetse leunstoel.

pruttele ww [prut’tele] pruttelet, jeprutteld mopperen, pruttelen. Wat aod is, pruttelt jeer. Mopperen is ouderen eigen. ’t Kaffewasser is al an ’t pruttele. Het koffiewater pruttelt al.

pruttelieg bn/bw [prut’telieg] knorrig.

Pruusm (Pruse, Pruus-je) Pruis, Duitser. D’r Pruus | hat nuus | hat alles verklopd | de bedsjtat en d’r kammerpot. (spotrijm). D’r betste Pruus hat e peëd jesjtoale, jeklauwd.Je kunt Duitsers niet vertrouwen.

pufeww [pu’fe] pufet, jepuufd 1puffen. Wens doe d’r Haanderberg óp jees, da kuns doe an ’t pufe.Als je de berg van Haanrade op gaat, zul je van inspanning puffen. 2paffen. Doe bis de ing tsiejaret noa de anger an ’t pufe.Je bent de ene sigaret na de andere aan het paffen.

pufetieg bn/bw [pu’fetieg] broeierig warm. ’t Is hu pufetieg weer. Het is vandaag broeierig warm.

pungel st m [pun’gel] (pungele, pungelsje) l bundel mijnkleding. Doa koam inne man van koel | deë hauw ing sjwatse moel | deë hauw d’r pungel ónger d’r erm | en hauw d’r kaffe nog nit werm (kinderrijmpje) 2 lastig kind. Uur pungele, maacht dat uur voet komt! Jullie vlegels, donder op!

pungele ww [pun’gele] pungelet, jepungeld dragen. Iech kan diech doch nit d’r janse wèg pungele. Ik kan je toch niet de hele weg dragen.

punger o [pun’ger] (pungere, pungersje) unster, compact soort weegschaal.

punklieg bn/bw [punk’lieg] op tijd. Doe móts zörje dat-s te ummer punklieg bis. Je moet zorgen dat je altijd op tijd bent.

puus m 1 beddezak, nest. ’t Is al nuung oer en doe liks nog ummer in d’r puus.Het is al negen uur en je ligt nog altijd in bed. 2 zak (ontslag). Heë hat d’r puus krèje. Hij is ontslagen.

puts m(putse, puts-je) 1 put, bron. Dat is wasser in inne puts jesjód. Dat is vergeefse moeite. Óch inne puts is leëg tse krieje. Aan alles komt een eind. 2 water (van de put). Krieg miech inne loeëp puts oes de baar. Neem voor mij een kan water uit de beek. Hoal miech inne jank puts, ing vaat puts. Haal twee emmers water. E jlaas puts. Een glas water.

putsbaarv [puts’baar] (putsbare, putsbeersje) grote stenen waterpot.

putsdun bn/bw [puts’dun’] zeer dun. Die tsoep is evvel putsdun! Die soep is wel erg dun!

putsemmer m [puts’emmer] (putsemmere, putsemmersje) putemmer.

putshaamm [puts’haam] (putsheëm, putsheëmsje) juk.

putshoak m [puts’hoak] (putshöak, putshöaks-je) puthaak.

putskette v[puts’kette] (putskettens, putsketsje) putketting.

putswingv [puts’wing] (putswinge, putswings-je) windas bij de put.

putszeel o [puts’zeel] (putszeler, putszeelsje) puttouw.

puutsjv mond (negatief) Hod dieng puutsj! Houd je mond! Trek kries doe ing óp de puutsj. Dadelijk krijg je een op je gezicht! Ze lieët de puutsj hange. Ze trekt een lipje. Die puutsj van dem is tsolvrij. Hij flapt er alles uit.

puutsje ww[puut’sje] puutsjet, jepuutsjd kussen. Jidderinne puutsjt zieng vrauw óp zieng maneer. Iedereen doet alles op zijn eigen manier. Deë kan ing jeet tusje de heure puutsje. Hij heeft een smal gezicht. De rillekwieje puutsje. De relekwie kussen.

puutsjhenke o [puutsj’henke] (puutsjhenker) kushandje. Dat weëd iech mit e puutsjhenke kwiet. Dat word ik gemakkelijk kwijt.

puutsjmoel v [puutsj’moel] (puutsjmoele, puutsjmuulsje) kusmondje.