Piet Nieuwenhuizen

D’r Piet hat flink mitjewirkd an d’r Nuie Dieksiejoneer. Óch an de Nederlands-Kirchröadsjer verziejoeën. Wieër ummer mitjlied van d’r werkjroep Dialek van de jemeende en prezentator van de talkshow bij Kirchroa jeet plat. Sjrievet versjiedene moale mit an Platbook.

Verloare

Kuejel,
jranate,
sjleëg,
vallende sjting.
Wat mie hoes woar, mie leëve, mie alles,
is sjtub en drek.
Sjtil in miene kop, nuus wie zoeze.
Rennende lu.
Ligkende lu.
Blód.
Blód, floep.
Nuus.
Alles.
Alling.
Blód.
Blód en floep.
Lit kunt tseruk,
iech bejin tse hure wat iech zien.
Blód, floep.
Pieng.
Pieng va angere.
Angere die renne.
Angere die ligke.
Angere die jing angere mieë zunt.
Iech zien mieng vingere.
Mieng erm.
Kan sjtoa óp mieng bee.
Vang aa tse lofe uvver sjting.
Blód.
Blód en floep.
Uvver sjting  en hoots.
Langs angere.
Angere die róffe oane dat iech ze huur.
Angere die sjtil zunt en vervrónge.
Jeëjer boaver miene kóp.
D’r wèg, woa is d’r wèg.
Weë tseegt miech d’r wèg.
D’r wèg noa de vrijheet.
Jinne voeëjel fleut….

KV 620

De duur sjtóng op. Heë lofet lanksaam um ziech erum kiekend de trap óp. De moere hauwe ing ónbesjtendieje kluur. De trap loog vol mit reklamefoldere, pos en wie ’t sjienget dat wat oes ing jeknapde drekstuut woar jevalle. Óp d’r uvverloof hoeët heë dat de moeziek, die heë al vanaaf de i-janksduur hauw jehoeëd, oes ’t tswaide tsimmer links koam. Effe bloof heë sjtoa. Ziech verwóngerend en tsejerliechertsiet vroeë dat hét noa klassieke moeziek loesteret. Mozart, zieng moeziek die klinkt wie de jroeëse vrijheet. Me had ’t idee dat de moeziek alle kante oes jeet, mar d’r Mozart besjluust en also weëd ’t zoeë wie heë dat wilt. Als kink hauw het al jet mit hem. ’t Jenisset ummer went vier heem loesterete. Wie ’t óp de moezieksjoeël woar en piano sjtoederet, sjpillet ’t sjtonde etudes en preludes. “Die moeziek maat miech vrij in d’r kop,” zaat ’t ummer. Bis dat ’t bekanksjaf kroog an d’r John. Inne jong deë nuus mit moeziek hauw. “ Moeziek remt die denke. Sjtuurt dieng eje kreatieviteet,” woar dem zie adagium. Ing kreativiteet die versjterkt moeët weëde mit GHB umdat me dan vöal mieë kan zieë. “Iech kan zieë wat me boese die moeziek nog in ziech hat. De volsjtendieje vrijheet óp kan zukke en nit i-jesjrenkd weëd durch klassiesje moeziek en al deë kwatsj woa jinne jet aa hat.” Zoeë verlengeret heë zieng menoeng. Dat hoeëte vier wie ’t al wied óp jank woar mit d’r John. De remme woare voet. De partietoere loge wie jevalle herfsblaar in inne ek.  “D’r John jieët miech endlieg de vrijheet die iech ummer zoeët.  Wie hauw iech zoeë blink kanne zieë. Verblingt durch de toetse van d’r piano, leëve hinger ing jardieng van partietoere.”
D’r John noom ‘m mit in ing welt die ’t nog noeëts hauw jezieë. Tseechent ‘m ing vrijheet van tse doeë en tse losse wat-s te wils.  Ze trókke de welt in, wied van heem. Oane ziech de vroag tse sjtelle of ze de vrijheet hant, dat is wat ze wille, óch wal oes tse kanne veure.

De zon sjräut jet lid durch de kapodde zonwering in ‘t tsimmer en lieët de sjattets danse. In zieng jedanke óp de moeziek.
Dat bild weëd rouw versjtuurd durch d’r John deë de trap eróp kunt jebroeze. Óp d’r uvverloof bliet e oes die beweëjoeng plötslieg sjtoa. Zieng oge sjisse vuur. Zieng vuus balle ziech. Heë ruft ópjereegd:
Van óngeneer huur iech miene naam róffe. “Ja, rufs te miech?”
“Joa, kuns te kaffe drinke, iech han ‘m al oes jesjód.”
“Iech kóm.”
Iech dun ‘t bóch tsouw. Wat d’r ópjereegde John wilt zage, weëd vuur noen tusje de bladzieë van mie bóch jesjmoard. Lanksaam sjton iech op. ‘t Beweëje jeet de letste tsiet nit mieë zoeë flót. Dinkend an de de rejele die iech jraad leëzet, han iech de formele vrijheet óp tse wille sjpringe en in e paar sjritte de trap aaf tse zoeze, maar nit de materiële vrijheet dat oes tse veure.
Óngeneer zetse vier ós mit e tes-je kaffe vuur ‘t Journaal. Dreivieëdel van ‘t nuits konfronteert ós mit isjrenkoenge woa benoa de res van de welt mit zitst. “Woavuur mósse vier doa ummer mit jekonfronteerd weëde, mit die ieëleng van die erm lu?” Ing retorische vroag.
“Umdat oane duuster jee lit besjteedt,” jeet ‘t miech durch d’r kop.
Noa ‘t journaal loestere vier nog ins noa d’r Mozart.

Koad wasser floep

D’r  Wiek Kuizejeëre woed wakker. Zoeë wie jidder mörje durvete óch hu nit dierek zieng oge óp tse maache. Heë woar neemlieg d’rvan uvvertsuugd dat went heë ze ópdong en ‘t woar duuster, dat e dan doeëd zouw zieë. ‘t Kosset ‘m jiddis kier werm ing uberwiendoeng.
Heë machet ze lanksaam óp en wie jemindlieg loog heë óch noen in zie tsimmer mit wiese moere en mit sjwatse jardienge en ing verjeëlde blom i jen vinster. Heë woar nit doeëd, mar leëve dong heë óch nit, al woar dat al lang zie verlange.
Heë bliet e tsietje rui-ieg ligke. De sjattets beweëje oes ziech zelver uvver de moere.
Ieëtsj jans sjtil, mer almelieg sjterker huet heë bouwere boaver ziech. Sjlaag óp sjlaag vervluugt de sjtilte van d’r mörje. Heë raaft ziech bijee. Wie aajetrókke durch ‘t lit oes jen vinster en de sjleëg van boave. 
De sjtroas is jrauw. De kluur weëd jebraad durch ing sjoeëlklas kinger die wie klatterend wasser ónger zieng vinster durchsjreumt noa e tsiel boese zieng welt. Boaver ‘m sjlunt de sjleëg durch. Ummer heller, ummer kreftiejer.
Heë sjteet sjtil. De heng óp de werm sjting van de vinsterbank.
Boave sjtriet d’r sjriener ziech mit wiedersjpenstieje jebunsbreer en vinstersjleëg. Heë trukt auw neël oes en huit nuie in.  Zie jesjier wie tsoldate tse wade op d’r izats, likt óp ‘t jebun en in de vinsterbank. D’r sjriener ziet ziech i jedanke óp in plaatsj wied van neël en vinsterbreer.
Óppen sjtroas lofe de letste kinger langs. Inne inkele huet d’r sjriener sjoebe. Jinne ziet wie heë ziech mit e bret drieënt en d’r voeshammer van de vinsterbank sjtuest.
Tsouwvellieg kiekt d’r Wiek eróp en ziet d’r hammer kómme. Lanksaam wie ing veer, die ing uvvervlujende jaos verluut, kunt d’r hammer óp ‘m aa. De kinger ónger de vinster lofe laachend wieër mit sjtimme die deep jolvend blieve hange. De vingere die de vinsterbank umklammere sjtrekke ziech ónwillieg. D’r hammer hilt zieng kraf in d’r kop jebald.
Dan truft heë inne vinger óp de vinsterbank. De jelenkkapsel deent ziech oes. De peze en sjpiere kómme ónger sjpannoeng. ‘t Jelenk sjuuft oeseree.  De hoed bejint tse sjpanne bis dat ‘t nit wieër jeet. Da platst ze óp. ‘t Blód sjpriets uvver de vinster.
D’r hammer zetst lanksaam aa vuur ziene wèg wieër noa ónge. Ópins, alsof d’r duvel ‘m óp de hiele zitst, jaagt heë op d’r trottoir aa. Mit inne paaf kunt heë aa en bliet ligke alsof nuus passeert wuur.
De pieng kunt wie e jeluietieg iezer óp. Heë zetst aa vuur inne sjrai deë ziech al i ziene keëlkop veëdieg hilt. Zie hats sjleet in de zelfde moas wie ziene vinger.
Plötslieg veult heë de harmonie. ‘t Leëve oes zie hats in ziene vinger, in zie lief. Leëve! Dat is wat heë wilt. D’r sjrai metamorfoseert in inne laach. Deë laach sjwelt aa, sjwelt aa, sjwelt aa, sjtroalt va zie jezich.
A jen uvverzie ziet heë vuur de ieëtsje moal de kluur van de welt weersjpeielt in ing vinster. Heë ziet dat de kinger ónger ing poats durch lofe woa alling zie durchhin passe. Mar dat truft ‘m ubberhaups nit mieë.
Heë veult ziech lieët van jeluk. Lieët va leëve?
Heë zetst ziech in ziene sjtool en hilt ziene jebròche vinger wie e klingnoeëd vuur ziech. De rouw kunt tseruk in zie lief. Mit de rouw óch de zicherheet van zie tsimmer.  Zie zimmer mit de wiese moere en de sjwatse jardienge. In jen vinster bluit in roeë roeës.

D’r tsóg

D’r Klinge Adam sjlieëft nog. Ziene beer in d’r erm jeklemd likt heë i jen bed. Heë dreumt dat heë mit inne sjunne roeë bal sjpielt. Almieëlieg weëd d’r daag wakker en lieët de ieëtsje fruliengszon ‘t tsimmer in morjelit zetste. D’r Adam weëd wakker en drieënt ziech um. Heë ziet jraad nog wie inne roeë bal van zie bed rolt en óp ‘t jebun toept. Heë sjpringt flot óp en leuft hinger d’r bal deë durch d’r sjpalt de i-jebouwde kas i-tuult. Mit ziene beer, an ee bee hinger ziech aa trekkend, sjuuft heë hinger d’r bal de kas in. Binne ziet heë ‘m in d’r ek.  Kroefend ónger de kleiaasj, die an de sjtang hingt, rikt e d’rhin. Zoeë jauw wie heë ‘m hat, vilt de duur tsouw en al is duuster.
Almieëlieg ziet heë inne litsjtreep ónger de duur. D’r litsjtreep beweëgt ziech lanksaam noa boave, inne tswaide litsjtreep kunt van ónge en jeet d’r ieëtsje noa en nieëkste kunt en d’r nieëkste en d’r nieëkste, ummer flotter, ummer flotter.  Heë veult dat de kas wie in ing lif noa ónge vilt. ‘t Vreëme is dat heë jaar jinne floep veult.
Wie de lifduur ópsjuuft leuft d’r Adam vanoes de lif inne maatplai óp. De zon sjiengt. Alle lu zunt in hoeëgzommer kleiaasj. Ze zitse ónger beum. Die beum jeëve keule sjatte. Kótterbij ziet heë dat de tek beuje ónger riefe zommervruet. E meëdsje kunt óp ‘m aaf en rikt noa zieng hank. D’r roeë bal verendert ziech in ing appelkoeës. ‘t Meëdsje pakt zieng hank en leuft mit ‘m ónger de beum durch.
Tsesame junt ze e paar tritte noa ee perron óp.  D’r sjtationchef sjteet in ing blauw uniform mit inne koffere trieëter vuur d’r mónk. Heë ruft an éé sjtuk durch: “D’r nieëkste tsóg vieët noa nurjens en hilt alling mar doa.”
Tsesame sjtieje ze in en losse ziech mit d’r tsóg durch de tsiet vare. De tsiet die hun leëvens vormt en kinger sjenkt. Hön kinger weëde jroeëser en junt sjtoedere. D’r Adam maat carrière. De kinger junt ‘t hoes oes. Noen zunt ze werm ónger hön tswaie en èse appelkoeëze.
De daag bejinne tse kutte. Um nog langer lit tse han junt ze noa Sjpanje. In Sivilla plukke ze appeltsiene. Óp inne daag sjtiegt d’r Adam werm in d’r tsóg. Allíng dis kier. D’r sjafner leuft langs en ruft: “Wilt nog inne oessjtieje?” Wie heë van nuus hoeët, zeët heë an d’r Adam: ”Iech zouw mar ins opsjisse, doe has nog mar hóngedvunnenenvóftieg wöad. En ‘t is nog jinne winkter.”
D’r Adam sjtiegt oes en bliet effe sjtoa. Zieng jries hoare verwinge in d’r tsóg. Dan leuft e uvver ‘t perron, durch inne wèg umzeumt mit beum die nog inkele roeë, jeël en broeng blaar hant.  D’r wèg hilt óp vuur ing duur. Hinger die duur is ing hal.  In d’r ek zitst inne man deë piano sjpilt. Lu danse walser óp doezend sjtere en viejoeële. Inne jong in ing roeë uniform mit e plat kepje zets ‘m ing hank in ruk en sjuuft ‘m rui-ieg maar besjloase ing lif in. Die vilt ónjeremd eraaf. Zoeë flot dat zie lief protesteert. Heë sjluust zien oge.
Sjtil sjpilt moeziek. ‘t Liecht wal of heë drin sjweëft. ‘t Letste allegro van Vivaldi’s “Vier Jahreszeiten”. De leëvendiegheet van ‘t allegro lieët ‘m de oge óp maache.
Heë zits in inne jemuutlieje sjtool.
In e tsimmer dat ‘m berui-iejend bekankd vuurkunt.
In zieng hank hilt heë inne jranaatappel. Tseeche van leëve en doeëd.
D’r jranaatappel sjpliest óp en de zöam sjweëve droes um inne roeë bal tse vorme. 
Ziene letste oam kondenzeert.
Heë wingt oeseree boaver ‘t bed van e jöngsje mit inne beer in d’r erm.

Blauw

Ing kroa zitst óp inne tak. Heur rabesjwatse vere blinke in de middiegzon. Ze kiekt boave óp inne man deë al e tsietje vuur e hoes sjteet, ing hank in zieng mankteltèsj.
E paar drueg blaar winge kniesperent bijenee teëje d’r jieëvel.
D’r man trukt ziech los van d’r trottoir en zetst e paar sjritte. Oes zieng kling lere aktetėsj hólt heë ee paar sjlussele. Sjtikt inne jet ónjemekkelieg in ‘t sjlaos. D’r tswaide past.
De duur jeet jeläufieg óp en sjuuft jet verjeëlde pos vuur ziech oes. Lanksaam sjtiegt heë uvver d’r dörpel. In d’r jank bliet heë sjtoa, alsof heë tswiefelt of heë ziech d’r jas oes zouw doeë. Sjtilte hingt um ‘m hin, mit zieng vrij hank verzukt heë d’r jesjmak van verlosseheet van ziene mónk tse vrieve.
Heë leuft ‘t woeëntsimmer in. Durch de vinster ziet heë d’r jaad. Ieëtsj alling ‘t hingenste sjtuk. Wie in inne film kómme de bilder, bij jiddere sjrit versjuvend in de tsiet, óp ‘m aaf.
An íng zie sjtunt nog jet verwilderde blomme en ing hek. Ing lujister, famillieë van de olief. Ing vietsehek zaat heë zelver ummer. Vruier trók heë wal ins e viets-je oes die hek en houwet doa mit op pöalsjer en aaf en tsouw óp kinger die heë nit oes koeët sjtoa en, dat woar óch wiechtieg, die sjlapper woare wie heë.
An de anger zie van ‘t jraas is d’r jaad bejrensd mit inne hootsere tsaun noa d’r noaber, d’r Sjeële hónk nómpe ze dem ummer. Umdat heë hóstet wie inne bletsjende hónk en ummer noa de vraulu sjeëlet.
Vruier sjpieëlet heë óp dat jraas. ‘t Woar doe al zoeë jreun wie ‘t noen óch nog is. D’r plai hat ziech in al die joare winniejer je-enderd wie heë.
Wied voet ziet heë ziene pap hinger d’r hankmasjieng duie um d’r plai in sjoes tse haode. Heë sjniet de hek bij en rakelt d’r blommejaad óp.
Went heë kótterbij kunt, ziet heë woa de kreftieje Siberische Irisse mit die intensief kluur ummer sjtónge.
Heë woar nog noeëts in Siberië, heë woar nog noeëts óp Hawaï, hat noeëts durch d’r Himalaya mit inne roekzak jesjwórve. Heë woar nog noeëts richting vrij. Maar íng moal alle fessele losse sjpringe. Wie zouw dat zieë jeweë?
In inne zonnesjtool likt zieng jong vrauw ing tsiejaret tse piefe in d’r sjatte van ing haof hoeëg vietsehek.  Zie broor is jet an inne Puch an ’t kloemele.
Nog inne sjrit en zieng kinger kómme in bild.
De vietsehek is werm jet hoeëjer en sjteet sjtram. D’r hootsere tsaun van d’r Sjeële Hónk is deels bewase mit klimop.
Kiek wie ze renne en sjpringe. Wie de jezichsjer sjtroale. 
Heë dinkt dra wie ze vroagete of heë inne winkvoeëjel mit ze kank maache. ‘Den zelver jemade winkvuejel vluje hoeëjer wie alle angere.’
“Mörje,” zaat heë, “mörje maache v’r inne.  Mörje.
Flaich dat heë doch nog ins inne kan maache mit zieng klingkinger. Went die dat ubberhaups nog wille.  Winkvoeëjel, in d’r wink jesjlage winkvoeëjel.
De hek is hoeëg en ónjesjoare. De breer van d’r tsaun hange anee durch’t jesjtel van d’r oes jewase klimop.
’t Jraas sjteet hoeëg. Hei en doa plat jewingd.
Zouw heë ziech drin kanne verberje?
Went heë ziech noen dróp zouw zetse, alling maar zetse, flaich nog effe legke, da kuem heë kóm nog óp. Wuur dat sjlim?
Heë leuft eroes, uvver de paar trottoirsjting die al ing ieëwiegheet vuur d’r uvverjank tusje hoes en plai zörje. Heë bliet e tsietje in ’t jraas sjtoa. ’t Vilt ‘m nit óp dat de vuchde durch zieng dun lere zoale trukt. De kling aktetèsj sjuuft oes zieng hank en vilt tusje ‘t ópjesjaose jraas mit de zoamköp. Lanksaam zetst heë ziech óp d’r plai. Ziene blik bliet effe aan d’r boom, hinge in d’r jaad, hange. Da lieët heë ziech hingeruvver zakke in ’t jraas.
Ing ónbesjrieflieje rouw vauwt ziech uvver ‘m oes. 
Hei bliet heë ligke bis dat de loeët alle blauw oes ‘t jraas jetrókke hat.
In d’r boom land ing kroa óp inne tak. Heur rabesjwatse vere blinke in de oavendzon.

‘t Zommerkleedsje

D’r auwe kloon hong in ’t sjaaf. In d’r ek hinger de linker duur.  Heë wós zelver jaarnit mieë wie lang dat heë doa al hong. ’t Koam ‘m wie ing ieëwigheet vuur. Passere dong nit vöal mieë.  Aaf en tsouw jong de duur ins óp en dan koam de vrauw van d’r Aujoes, zienge dreëjer en hong jet d’r bij in ’t sjaaf.
Mar lets, doe passeret jet woa d’r kloon ziech vuur versjrók. De vrauw maachet de duur óp en vong aa de klamotte óp de stjang te versjuve. E paar zaache woeëte oes ’t sjaaf  jehold en in d’r zak van d’r Max jeduid. 
De heng van de vrauw pakkete zie knophoots vas.
Zieng klure verbleechete….  Mar d’r momang jong vuurbij.
Vuur hu woar heë jered van d’r Max.

 D’r Max. Vier hauwe ins inne Prins deë ezoeë hoosj. d’r Kloon ziet ‘m in jedanke nog óp de trappe van ’t Jemeendehoes sjtoa. ’t Waor inne sjunne daag, d’r maat vol mit klone en anger jekke, de zon sjienget en d’r Joep fleutet d’r sjlajer van ‘t joar. Wie vólt d’r kloon ziech in zie element. ’t Woeët jesjprónge en jejuuchd bis sjpieë in de naat. An d’r oavend woar ’t nog 11 jraad. Sjtel diech dat ins vuur, 11 jraad en dat in d’r fibberwaar. D’r kloon vólt ziech wie óp inge WMC aovend in d’r joelie.

Wie angesj verjeet ’t ‘m noen,  in ’t sjaaf an de sjtang, in d’r duuster a jen vrauluutszie.
Neëver ‘m hingt inne links jedrieënde auwe jas, zoene winktersjtuub deë me hu tsen daags nit mieë ziet. Dat waor inne in ziech zelver jekierde, doa koam jee woad oes. D’r kloon moeët ’t mit zieng eje jedanke doeë.

I jedanke zoog heë ziech sjpringe óp d’r Maat, sjoenkele a jen Bouwerwei, Zinge in de Rodahal en trekke durch de sjtroase van de sjtad. Durch doezende bónkte klure, moeziek en jezank umsjpóld. Wie óp wólke jedrage vólt heë ziech in d’r 11e klonehimmel. Ze vierete tsesame bis dat ’t tse sjpieë woar vuur inne nuie daag. Sjtieng boem, sjtieng boem.

Lanksaam jeweënet heë ziech an zie leëve in ’t sjaaf en d’r sjtub zammelet ziech almieëlieg óp zieng sjouwere.
In ing van zieng angsmomente, wie de vrauw alwerm ins in ’t sjaaf an ’t kroame woar, merket heë dat ’t jet drukker an de sjtang woar woeëde. Neëver d’r links jedrieënde hong plötslieg e zommerkleedsje. D’r kloon koeët zieng oge nit van ‘m aaf haode.  Zieng klure passete haarjenauw bij de zieng. D’r sjnit woar zoeë perfek wie inne Aujoes ziech mar kan wunsje. Heë häu zoeë jeer ins teëje ‘m aa jehange. ‘t Woar ezoeë kótbij en óch ónendlieg wied. Zouw ’t d’r kloon óch jezieë han?
Vanaaf deë moment kroog d’r kloon las van sjtres. Heë wool voet, mar nit voet noa d’r Max en heë wool blieve. Heë hoffet dat ’t voet wille winniejer woeët en dat heë ummer koeët blieve.
‘t Zommerkleedjse  bloof hange en d’r kloon bloof hoffe.

Tsesame danse óp de moeziek van doezend träöte en viejoeële. Jreun, jeël en roeë lit sjiengt uvver de klure van ’t zommerkleedsje. ’t Laacht wie inne zonnesjien en ziet alling d’r kloon. ‘t Sjweëft in zieng erm, lieët wie ’t lit van d’r ieëtsje vasteloavendsdaag.  Alling, tusje alle klone en jekke. En allenäu zunt ze vroeë. Vroeë vuur d’r kloon en zie zommerkleedsje.

D’r Kloon kent ’t kraache van de sjaafsduur vöal tse jód. Ziene droom weëd tserrèse went heë van de sjtang weëd jenoame. D’r Floep maat zich van ‘m meester. Heë hingt sjlap an zie hoots. Zommerkleedsje, Zommerkleedsje.
Dan sjtiegt inne in ‘m drin, heë veult de hits, heë huet de moeziek.
Endlieg.
Endlieg is de Vasteloavend in d’r Aujoes jetrókke.