R

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

raache m [raa’che] (raache, reëchs-je) muil, keelholte, mondholte. Bij pieng an d’r raache hulpt zelftieë.Bij keelpijn helpt saliethee.

raafst v (rave, reëf(s)je) raaf. Klauwe wie de rave. Stelen als de raven.

raaftsank m [raaf’tsank] (raaftseng, raaftsenke) vrek. Dat is zoene raaftsank; deë vrit nog ziene eje sjtrónks.Dat is een echte vrek.

raam m (rame, reëmsje) 1 fotolijst, omlijsting. Iech zuk inne sjunne raam vuur dat bild.Ik zoek een mooie lijst voor die foto. Ook: lies. 2 kozijn.

raamdóch o [raam’dóch] (raamduch, raamduchs-je) onder de kar gespannen doek waarin het voer was voor het paard.

raar bn/bw (raarder, raarste) schaars, raar. ’t Jeld weëd raar. Het geld wordt schaars. Wat kiekst doe miech zoeë raar aa?Waarom kijk je me zo raar aan? Die oer va diech is óch nit vöal raars. Dat horloge van jou is ook niets bijzonders. ’t Hat nuus raars a jen lief. Ze heeft niets bijzonders aan. Went de ‘hauwe’ kómme zint de ‘hebbe’ raar. Hebben is hebben, maar krijgen is de kunst.

raas sl v rust. Heë hat raas noch rouw. Hij heeft rust noch duur.

rabado [rabad’] (rabadder, rabedsje) bloembed, groentebed.

rabarber m [rabar’ber] rabarber.

rabat m [rabat’] (rabatter, rabetsje) korting. Ze jeëve tsing protsent rabat óp d’r pries.Ze geven tien procent korting op de prijs.

rabauwm [rabauw’] (rabauwe, rabäusje) 1 rabauw, vlegel. Maach dat uur voetkomt, uur rabauwe! Maak dat jullie wegkomen, jullie vlegels. 2 appel, rabauw, grauwe renet.

rabbelv [rab’bel] (rebbel, rebbelsje) 1 kletstante. Hat dat diech die auw rabbel vertseld? Heeft die oude kletstante je dat verteld? 2 onrustige kleuter. Doe kling rabbel, wils doe waal ins rui-ieg zitse blieve! Wil jij wel eens rustig zitten blijven, jij onrustig spookje!

rabbele ww [rab’bele] rabbelet, jerabbeld ratelen, snel en onduidelijk spreken. Ook rebbele.

rabbelebal m[rab’belebal] (rabbelebel, rabbelebelsje) rammelaar.

rabelesjwats bn/bw [ra’belesjwats] ravenzwart. Ook rabesjwats.

rabemoorv [ra’bemoor] (rabemore, rabemeursje) ontaarde moeder.

rabesjwats bn/bw [ra’besjwats] ravenzwart. Ook rabelesjwats.

rad o (raar/reer st, redsje) 1 rad, wiel. Heë is ’t vunnefde rad an d’r waan. Hij is het vijfde wiel aan de wagen. Heë sjloog va vräud ’t rad. Hij maakte een radslag van plezier. Heë is ónger de raar kómme. Hij is aan lager wal geraakt. Heë hat e redsje los. Hij heeft een schroefje los. Bij dem drieënt ’t redsje verkierd erum. Hij is niet goed wijs. 2 fiets. Heë voor mit ’t rad noa zie werk.Hij reed met de fiets naar zijn werk.

radautsmecher m [radauts’mecher] (radautsmecher, radautsmechersje) lawaaimaker. Ook: radauwmecher.

radauw sl m [radauw’] lawaai. Kinger, maacht jinne radauw. Kinderen, maak geen lawaai!

radauwe ww[radau’we] radauwet, radauwd lawaai maken.

radauwmecher m [radauw’mecher] (radauwmecher, radauwmechersje) lawaaimaker. Ook: radautsmecher.

radeerjoemm [radeer’joem] (radeerjoeme, radeerjuumsje) vlakgom, stuf.

radies v [radies’] (radieze, radies-je) radijs. Iech häu jeer e busjel radies-jere. Ik had graag een bos radijsjes.

radong st m [radong’] (radongs, radöngs-je) tulband, cake.

rafeww [ra’fe] rafet, jeraafd rapen. De dikke oes de dunne rafe. Sorteren. Óp ’t veld de eëpel rafe. De aardappelen op het veld rapen.

raffeneerdbn/bw [raffeneerd’] geraffineerd, uitgekookt. Dat has doe jans raffeneerd sjpits braad.Dat heb je heel geraffineerd klaar gespeeld. E raffeneerd vrommesj.Een geraffineerde meid.

rai sl m In de uitdrukking: Inne an d’r rai hauwe. Iemand aan de praat houden, aan het lijntje houden. D’r kaploan preëdiegt kót en jód; heë maat jinne lange rai. De kapelaan preekt kort en goed, hij is niet lang van stof.

raime ww [rai’me] raimet, jeraimd rijmen. Dat raimt ziech a jinne ek.Dat rijmt helemaal niet.

rainieje ww [rai’nieje] rainiejet, jerainiegd reinigen.

rainiejoeng v [rai’niejoeng] (rainiejoenge, rainiejuungs-je) reiniging.

rainste bn [rain’ste] reinste. Dat is de rainste lueje. Dat is de reinste leugen. Dat is de rainste zouwerij. Dat is je reinste troep.

raiser m [rai’ser] (raisere, raisersje) vechtersbaas.

raitse ww [rai’tse] raitset jeraitsd 1 bekoren, verleiden. Die pöl raitset miech.Dat jong meisje bekoorde/verleidde mij. 2 prikkelen, kwaad maken, uitdagen. Heë woar jeraitsd. Hij was geprikkeld. 3 bieden bij het kaartspel (skaat). Heë raitset ummer mieë bij ’t skate.Hij deed een steeds hoger bod bij ’t skaatspel.

rakkere ww [rak’kere] rakkeret, jerakkerd ploeteren.

rakketiegbn/bw [rak’ketieg] gierig. Ziech nit zoeë rakketieg en jef die breursje óch jet.Wees niet zo gierig en geef je broertje ook iets. Ook: rakkieg.

rakkiegbn/bw [rak’kieg] gierig. Zie: rakketieg.

rambw helemaal. Dat is ram verkieëd. Dat is helemaal verkeerd. Dat woar iech ram verjèse. Dat was ik helemaal vergeten. Heë hauw de flesj ram leëg jedrónke. Hij had de fles helemaal leeggedronken.

rammel m [ram’mel] 1 massa, heel veel. Die hauwe heem inne rammel kinger. Zij hadden thuis een massa kinderen. Heë hauw inne rammel jeld verdeend. Hij had heel veel geld verdiend. 2 pak slaag. Doe kries rammel. Jij krijgt een pak slaag.

rammele ww [ram’mele] rammelet, jerammeld rammelen. Heë rammelet an de duur. Hij rammelde aan de deur. Heë rammelet alles durchee. Hij rammelde alles door elkaar. Mit d’r buul rammele (bij het kienspel: mengen). Doe kries ze jerammeld.Jij krijgt een pak slaag.

rammele ww [ram’mele] rammelet ziech, ziech jerammeld stoeien.

rammelskis v [ram’melskis] (rammelskiste, rammelkis-je) kast voor prullaria.

rammenas v [rammenas’] (rammenasse, rammenes-je) wortel met radijssmaak, rammenas.

rammenassejek bn/bw [rammenassejek’] knettergek.

ramplassang m [ramplassang’] (ramplassing, ramplassings-je) remplaçant, plaatsvervanger bij de dienstplicht, plaatsvervanger. Dat woar miene ramplassang. Dat was mijn plaats­vervanger in militaire dienst. D’r ramplassang preziedent.De plaatsvervangende president.

ramsjm gelegenheidskoopje. Iech hauw inne jouwe ramsj jemaad. Ik had een goede koop gemaakt. Die jelde dat in inne ramsj óp. Die kopen dat in één keer op.

ramsje ww [ram’sje] ramsjed, jeramsjd handelen in ongeregeld goed. Die hant ziech dat allenäu bijee jeramsjd.Die hebben dat allemaal bij elkaar gegraaid.

ramsjwaar v [ramsj’waar] ongeregeld goed. D’r oesklöpper óp d’r maat woeët zieng ramsjwaar mit e puutsjhenke kwiet. De standwerker op de markt werd zijn gevarieerd assortiment goederen heel gemakkelijk kwijt.

rand m in de zegswijze: Ze woare oes rand en band. Zij waren door het dolle heen.

randalereww [randale’re] randaleret, randaleerd herrie schoppen.

randevoe hauwe ww [ran’devoe hauwe] hool randevoe, randevoe jehauwe de orde herstellen, in orde brengen. Doa mós iech ins randevoe hauwe. Daar moet ik eens de orde herstellen.

rang m (reng, rengs-je) rang. Alles wat va rang en sjtand is, woar doa vertroane. Iedereen van rang en stand was daar aanwezig.

rankm (reng st rengs-je) renke, rand. Óp d’r rank van d’r weier. Aan de rand van de vijver.

rank m (ranke, renks-je) rank. Boeëne, eëtse en droeve hant ranke. Bonen, erwten en druiven hebben ranken.

ranzieg bn/bw [ran’zieg] (ranziejer, ranziegste) ranzig. De bótter is ranzieg. De boter is ranzig. Ook ranzetieg.

ranzetieg bn/bw [ran’zetieg] (ranzetiejer, ranzetiegste) ranzig. Ook ranzetieg.

ranzjeermasjieng m [ranzjeer’masjieng] (ranzjeermasjienger, ranzjeermasjienke) rangeerlocomotief.

ranzjeerplai m [ranzjeer’plai] (ranzjeerplaie, ranzjeerplaisje) rangeerterrein.

ranzjere ww [ranzje’re] ranzjeret, ranzjeerd rangeren.

raos m 1roest. Raos vreest iezer. Roest tast ijzer aan. 2roet. D’r sjoar(e)sjtee zitst vol raos.De schoorsteen zit vol roet.

raoste ww[raos’te] raostet, jeraost roesten. Jetsuug mós drueg ligke, angesj jeet ’t raoste.Gereedschap moet droog liggen, anders gaat het roesten.

raostieg bn/bw [raos’tieg] roestig. D’r masjedroad is raostieg. Het harmonicagaas is roestieg.

ras o (rasse, res-je) ras. Die knieng zint ring ras. Die konijnen zijn raszuiver.

raspel v[ras’pel] (raspele, respelsje) 1 rasp. De raspel mit de besjoatneus loog in ’t kuchesjaos. De rasp met de nootmuskaat lag in de keukenla. 2 ratel. De klone maachete mit hön raspele vöal sjandaal.De clowns maakten met hun ratels veel lawaai. 3onrustig klein kind. Doe raspel, zits ins rui-ieg. Jij spook, blijf eens rustig zitten!

raspele ww [ras’pele] raspelet, jeraspeld raspen. D’r sjoester raspelt de zöal sjnak. De schoenmaker raspt de zolen recht.

rat v (ratte, retsje) rat. Ing auw rat vingt me nit lieët. Een oude rat is moeilijk te vangen.

ratsekaalbn/bw [rat’sekaal] radicaal, helemaal. Heë hauw de hoare ratsekaal aafjesjneie. Hij had geen haar meer op zijn hoofd. De toelpe woare ratsekaal aafjeroepd. De tulpen waren helemaal uitgetrokken.

ratsiejoeën v[ratsiejoeën’] (ratsiejoeëne, ratsiejuensje) portie. Doe has dieng ratsiejoeën jehad. Jij hebt je portie gehad.

rattekroedo [rat’tekroed] rattenkruid, arsenicum.

ratteplangm rataplan. Heë worp d’r janse ratteplang de duur oes. Hij gooide de hele rataplan het huis uit.

rattesjtatsm[rat’tesjtats] (rattesjtets, rattesjtets-je) rattestaart; lange, dunne, ronde vijl.

rattevenger m [rat’tevenger] (rattevenger, rattevengersje) 1 rattenvanger 2 ruwharige pincher.

räu st v berouw, spijt.

räuber m [räu’ber] (räuber, räubersje) rover, boefje. Heë is ónger de räuber jeroane. Hij is in slecht gezelschap terecht gekomen. Räuber en sjandiet. Rovertje spelen.

räubere ww [räu’bere] räuberet, jeräuberd roven.

räue ww [räu’e] räuet, jeräud spijten.

räujeldo [räu’jeld] rouwgeld.

räume ww [räu’me] räumet, jeräumd ontruimen. Heë mós de woeënoeng räume.Hij moet de woning ontruimen.

rausj m (rausje, räusj-je) roes. Heë sjlieëft ziene rausj oes. Hij slaapt zijn roes uit. De vurrieje wèch hauwe vier inne jouwe rausj jemaad. De vorige week hebben we eens goed de bloemetjes buiten gezet.

rauw noch mauw In de uitdrukking: Heë zaat rauw noch mauw.Hij gaf geen kik.

rauwel v [rau’wel] (rauwele, räuwelsje) mopperpot. Tant Fieng is ing ieëwieje rauwel. Tante Fien is een hardnekkige mopperpot.

rauwele ww [rau’wele] rauwelet, jerauweld mopperen. Heë hat ’t rauwele óp. Bij hem is mopperen troef. Al rauwelens lofet heë de duur oes. Al mopperend maakte hij de deur achter zich dicht.

rauwlenderm [rauw’lender] (rauwlendere, rauwlendersje) wildebras. Doe rauwlender! Has doe werm de bóks kapot?Jij wildebras! Heb je nu alweer je broek stuk?

razeermetso [razeer’mets] (razeermetser, razeermets-je) scheermes. Ook: raziermets.

razelm [ra’zel] bibber. Iech han d’r razel in de bee. Mijn benen bibberen.

razele ww [ra’zele] razelet, jerazeld bibberen. Heë razelt in alle jelidder van de kauw. Hij bibbert door het hele lichaam van de kou.

razere ww[raze’re] razeret, razeerd scheren. Ook: raziere.

raziere ww [razie’re] razieret, razierd scheren. Ook: razere.

raziermetso [razier’mets] (raziermetser, raziermets-je) scheermes. Ook: razeermets.

razierer m [razie’rer] (razierer, razierersje) kapper. Vruier hauwe de razierer ing kóffere sjeersjóttel an de duur hange.Vroeger hadden de kappers een koperen scheerschotel aan de deur hangen.

rebbele ww [reb’bele] rebbelet, jerebbeld ratelen, snel en onduidelijk spreken. Ook rabbele.

rebelliesj bn/bw [rebel’liesj] ook rebelsj bn/bw [rebelsj’] rebels, opstandig, pisnijdig.

rèch m (rèche, rèchs-je) hark.

rèche ww [rèche] rèchet, jerèchd harken.

reche ww ziech, rechet ziech, ziech jerechd wraak nemen.

rechenbóch o[re’chenbóch] (rechenbucher, rechenbuchs-je) rekenboek.

rechene ww [re’chene] rechenet, jerechend rekenen. Rechene wie inne appetieëker. Rekenen als een apotheker. Heë weest tse rechene. Hij is een goed zakenman. Óp dem kans doe rechene. Op hem kun je rekenen. De vrauw rechenet in d’r vunnefde mond. De vrouw is in de vijfde maand van haar zwangerschap.

rechenfeëler m [re’chenfeëler] (rechenfeëler, rechenfeëlersje) rekenfout.

rechenmasjieng m [re’chenmasjieng] (rechenmasjienger, rechenmasjienke) rekenmachine. In dat jesjef hauwe ze nog inne auwe rechenmasjieng.In die winkel hadden ze nog een oude rekenmachine.

rechensjaf v [re’chensjaf] rekenschap.

rechfertieje ww [rech’fertieje] ziech, rechfertiejet ziech, ziech (je)rechfertiegd zich verantwoorden. Doavuur kuns doe diech an ’t rechfertieje. Daarvoor moet jij je verantwoorden.

rechnoeng v[rech’noeng] (rechnoenge, rechnuungs-je) rekening. Loestieg jeleëfd en zieëlieg jesjtórve, is d’r duvel de rechnoeng verdórve.Wie zorgeloos leeft en zalig sterft, ontsnapt aan de duivel.

rechsjaffe bn/bw [rechsjaf’fe] rechtschapen. Dat woar inne rechsjaffe miensj. Dat was een rechtschapen mens.

redde ww [red’de] reddet, jered redden. Heë wees ziech wal tse redde. Hij weet zich wel te redden.

reë, reed st v rede. Doe móts miech nit ummer in de reë valle. Je moet mij niet steeds in de rede vallen. Heë mós miech reed en antwoad jeëve. Hij moet mij rekenschap geven.

reë st v (reë(ts), reësje) reden. Doa han iech mieng reë vuur. Daar heb ik mijn reden voor.

reedlieg bn/bw [reed’lieg] redelijk. Dat is inne reedlieje pries vuur dat hoes. Dat is een redelijke prijs voor dat huis.

reednerst m [reed’ner] (reednere, reednersje) redenaar.

reef m (refe, reefsje) band, hoepel. De refe van de ton zint verraosd. De banden van de ton zijn verroest. De jonge sjpieële mit de refe. De jongens spelen met de hoepels.’t Meëdsje hauw inne reef in de hoare. Het meisje had een band in de haren.

reeflofeww [reef’lofe] lofet reef, reefjelofe achter de hoepel lopen. Ze dunt reeflofe.Ze lopen achter de hoepel (oud spel).

reëkel st m [reë’kel] (reëkele, reëkelsje) reu, rekel. Jef miech van d’r nieëkste wórp e reëkelsje. Geef me van de volgende worp een reutje. Dat is inne reëkel van inne jong. Die jongen is een echte rekel.

reem m (reme, reemsje) riem. D’r reem van d’r klómp. De riem van de klomp. D’r reem enger sjnalle. De riem strakker aantrekken. Oes angerluuts leer is ’t jód reme sjnieje. Met andermans veren pronken. Inne reem sjnuutse. Veterdrop snoepen. ’t Raziermets óp d’r reem aaftrekke. Het scheermes op de riem aanscherpen. Mós iech d’r reem aafdoeë! (bedreiging). Moet ik mijn riem afdoen? Inne nase reem. Een verwaande kwast. Va angerluuts leer is ’t jód reme sjnieje. Het is goed riemen snijden uit andermans leer.

reen m (rene, reensje) grens van een perceel.

reën m regen. Reën vuur nuung oere zal nit lang doere. Als het voor negen uur regent, is het snel weer droog. Dat woar ing orrentlieje sjoel reën. Dat was een behoorlijke regenbui. Doa has te d’r reën! Daar heb je het gedonder! Dat sjud deë aaf wie d’r hónk d’r reën. Dat laat hem koud. D’r jaad kuet inne joesj reën verdrage. De tuin kan wel een regenbui verdragen. Heë hat e jezich wie zivve daag reën. Hij trekt een gezicht als kregen we zeven dagen regen. ’t Jieëft reën: d’r mond hat inne krans um ziech, de eësteroge pitsje miech, de kats weesjt ziech hinger de oere, d’r sjwaam van de kamiengs sjleet neer, d’r abee sjtinkt, de zon sjteet óp sjtiepe, de aat sjtinkt (versje).

reënbak m [reën’bak] (reënbek, reënbeks-je) regenbak.

reënboag m (reënböag, reënböags-je) regenboog. Went d’r reënboag an d’r himmel sjteet, hat d’r duvel kirmets.Als de regenboog aan de hemel staat, is er kermis in de hel.

reëndruup v [reën’druup] (reëndrupe, reëndruupsje) regendruppel.

reëne ww [reë’ne] reënet, jerend regenen. Went ’t óp d’r pastoer rent, dan druupt ’t óp d’r köster. Als het goed loopt, krijgt ook de mindere wel zijn deel. ’t Ziet oes als went ’t woof reëne jöng. De lucht ziet er slecht uit, alsof we noodweer krijgen. (zo donker is de lucht). Went ’t óp Maria-Zief (O.L.Vrouw Visitatie, 2 juli) rent, da rent ’t vieëtsieg daag an ee sjtuk. Als het op 2 juli(Maria-dag) regent, dan regent het veertig dagen aan een stuk. ’t Is an ’t reëne dat ’t joesjt; dat ’t zieft; alsof ’t mit emmere eraaf kuem. Het regent dat het giet, alsof het met emmers naar beneden komt. ’t Rent auw wiever. ’t Rent wie ing zouw (uitdrukkingen gebruikt als het heel veel regent). En went ’t mörje sjtrónks rent, vier junt doch!Al regent het morgen stront, we gaan toch. Went ’t nit rent, da druupt ’t. Alle beetjes helpen. ’t Rent nit alledaag wegkebrij. Het kan niet iedere dag feest zijn.

reëneweer o [reëneweer’] regenweer. Iech han ’t reëneweer in de knaoke. Ik voel het regenweer aankomen. Went de sjwalbere deep vleie, da kunt reëneweer. Als de zwaluwen laag vliegen, komt er regen.

reënkrank bw [reën’krank] In de uitdrukking: ’t Weer is reënkrank. Het blijft maar regenen.

reënlaoch o [reën’laoch] (reënlöcher, reënlöchs-je) regengat, regenhoek. D’r wink sjteet oes ’t reënlaoch. De wind zit in de regenhoek.

reënman(k)tel m [reën’man(k)tel] (reënmen(k)tel, reënmen(k)telsje) regenjas.

reënpiefv [reën’pief] (reënpiefe, reënpiefje) regenpijp.

reënpiet m [reen’piet] (reënpiete, reënpietsje) onguur persoon (scheldwoord).

reensjtee m [reen’sjtee] (reensjting, reensjtinke) grenssteen.

reënvaas o [reën’vaas] (reënvazer, reënveës-je) regenton. Inne kop wie e reënvaas. Een hoofd als een regenton.

reënwassero [reën’wasser] regenwater.

reesst v reis. (reze, rees-je) Woa jeet de rees hin? Waar gaat de reis naar toe?

reesdoef v [rees’doef] (reesdoeve, reesduufje) postduif.

reeskörf m [rees’korf] (reeskörf, reeskörfje) verzendmand (voor de duiven).

reëto gelijk, recht. Reët has te, mar sjwieje móts te. Gelijk heb je, maar zwijgen moet je. Woa nuus is, doa hat d’r kaizer zie reët verloare. Waar niets is, heeft de keizer geen recht. Zie reët zukke. Zijn gelijk zoeken.

reët bw (reëter, reëtste) 1 recht, juist. Reët bliet reët en sjleët bliet sjleët. Alles blijft bij het oude. ’t Jidderinne reët maache. Het iedereen naar de zin maken. Dat is nit mieë wie reët. Dat is helemaal juist. Weë nit kunt tse reëter tsiet, deë mós èse wat uvverbliet. Wie niet op tijd komt, moet eten wat overblijft. Inne reëte fetter.Een volle neef. 2 Inne reëte. Een steile pijler. Iech wirk in d’r reëte. Ik werk in de steile pijler. Dat is miech reët. Daar ben ik het mee eens. Weë jelukzieëlieg wilt sjterve, deë lieët de reëte (rechthebbenden) erve. Wie gelukkig wil sterven, laat de rechthebbenden erven.

reëte(r)bn reëts rechts, rechter. De reëter/reëtse hank. De rechter hand. Iech houw diech reëts en links um de oere. Ik sla je rechts en links om de oren. Die hoas is links en reëts jesjtrikd. Die kous is links en rechts gebreid.

reëtoesbw [reëtoes’] rechtuit, ronduit. Uur mót reëtoes blieve vare. Jullie moeten rechtdoor blijven rijden. Dat zaan iech diech reëtoes in ’t jezich. Dat zeg ik je recht in het gezicht.

reëtóp bw [reëtóp’] 1 recht(op). Loof ins reëtóp. Loop eens rechtop. Doa jongs doe reëtóp kapot. Daar was het niet om te harden. 2 in orde. Iech veul miech nit reëtóp. Ik ben niet in orde.

reëts-erum bw [reëts-erum’] ook reëts-um bw [reëts-um’] rechtsom. De kaffieëmölle jeet reëts-um. De koffiemolen draait rechtsom.

reëtsouwbw [reëtsouw’] dadelijk, zometeen. Waad effe; iech kom reëtsouw. Wacht even, ik kom dadelijk.

refreng m [refreng’] (refrenger, refrengs-je) refrein.

regiment o [regiment’] (regimente, regimentsje) regiment. Die hant heem e jans regiment kinger. Die hebben thuis een hele schaar kinderen. In die hoeshalk veurt de vrauw ’t regiment. In dat huishouden is de vrouw de baas.

rejaal o [rejaal’] (rejale, rejeëlsje) plank of vak in een kast.

rejel v [re’jel] (rejele, rejelsje) regel. A rejel grondig, stevig, flink. Ziech a rejel wèsje. Zich grondig wassen. Heë hauw ze a rejel jesjwaamd krèje. Hij had een stevig pak slag gekregen.

rejelbn/bw [rejel’] (rejeller, rejelste) werkelijk, eerlijk, betrouwbaar. Doe móts rejel zieë en nit foetele. Je moet eerlijk zijn en niet vals spelen. Dat is e rejel jesjef mit rejel prieze. Dit is een betrouwbare zaak met eerlijke prijzen.

rejele ww [re’jele] rejelet, jerejeld regelen. Die zaach is nog lang nit jerejeld. Die zaak is nog lang niet geregeld.

rejelereww [rejele’re] rejeleret, rejeleerdreguleren. Iech mós de oer ins rejelere.Ik moet de klok eens reguleren.

rejeleroeng v [rejele’roeng] riolering.

rejelmieësieg bn/bw [rejelmieë’sieg] (rejelmieësiejer, rejelmieësiegste) regelmatig.

rejeloeng v [re’jeloeng] (rejeloenge, rejeluungs-je) regeling.

rejelreët bw [re’jelreët] regelrecht. Doe kuns oes de sjoeël rejelreët noa heem! Jij komt uit school regelrecht naar huis.

rejere ww [reje’re] rejeret, rejeerd 1 regeren 2 het uiterlijk verzorgen. Iech mós de kinger nog rejere. Ik moet de kinderen nog verzorgen. Jidder zamsdieg weëd ziech ins jód rejeerd.Elke zaterdag besteden wij extra zorg aan onszelf. D’r man kan waal rejere, evver de vrauw mós hoezere. De man kan wel de baas zijn, maar de vrouw moet huishouden.

rejieroeng v[rejie’roeng] (rejieroenge, rejieruungs-je) regering.

rejiero [rejier’] leiding, orde. In die hoeshalk felt ’t rejier. In die huishouding ontbreekt de leiding.

rekv(rekke, reks-je)rek. De honder zitse óp de rekke. De kippen zitten op stok. Heë jaapt noa de rek. Hij verlangt naar zijn mandje.

rekke ww [rek’ke] rekket, jerekd rekken.

rekke ww [rek’ke] ziech, rekket ziech, ziech jerekd strekken, rekken. Iech mós miech ins rekke. Ik moet mijn benen eens strekken. Deë sjtaof rekt ziech evvel vliddieg. Die stof laat zich moeilijk rekken.

reklaam v[reklaam’] reclame.

reksel o [rek’sel] (reksel, rekselsje) halsband van een hond. Reem en reksel. Riem en halsband van een hond.

reksjtang v [rek’sjtang] (reksjtange, reksjtengsje) rekstok. Iech maach d’r kröatsj an de reksjtang. Ik maak het vogelnestje aan de rekstok.

reliejoeën v[reliejoeën’] (reliejoeëne, reliejuensje) religie. Deë hat jing reliejoeën in d’r zak. Die heeft niets met religie.

remhoots o [rem’hoots] (remhootser, remheuts-je)  stuk hout om mijnwagen af te remmen.

remmeterm[rem’meter] (remmeter, remmetersje) mannetjeshaas of -konijn.

rempin m [rem’pin] (rempinner, rempinsje)  rempin om een wiel van een mijnwagen vast te zetten.

remsjong m [rem’sjong] (remsjong, remsjönke) remschoen.

Remung pln [Remung’] Roermond.

ren v (renne, rensje) kippenladder. Ing ren is d’r leuf van d’r honderpark noa ’t honnesjter. Een kippenladder is de loop van de kippenren naar het kippenhok.

rendere ww [rende’re] ziech, renderet ziech, ziech rendeerd. renderen. Dat poetieks-je rendeert ziech. Dat winkeltje is lonend.

renet v [renet’] (renette, renetsje) appel, reinet.

rengeww [ren’ge] renget, jerengdboontjes afhalen.

renietsiejoes-öal m [renie’tsiejoes-öal] ricinusolie, wonderolie.

renne ww [ren’ne] rennet, jerend rennen. Heë rent ziech ’t hats oes jen lief. Hij rent zich het hart uit zijn lijf. Deë ziet ze renne. Hij is niet goed wijs.

rentev [ren’te] rente, pensioen. Heë leëft zieng rente. Hij is rentenier. Heë trukt rente van de koel. Hij krijgt pensioen van de mijn.

reperatoer v[reperatoer’] (reperatoere, reperatuursje) reparatie.

reparere ww[ repare’re] repareret, repareerd repareren.

repetere ww [repete’re] repeteret, repeteerd repeteren.

reppe ww [rep’pe] ziech, reppet ziech, ziech jerepd zich bewegen. Rep diech nit! Hou je koest!

res(t) v(reste, res-je) rest, restant. Dat is de res van ’t sjutsefes. Dat is alles wat overgebleven is.

respek o [respek’] respect. Heë wees ziech respek tse versjaffe. Hij weet respect af te dwingen.

respektabel bn/bw [respekta’bel] respectabel. ’t Is inne respektabele miensj. Het is een respectabel persoon.

respektere ww[respekte’re] respekteret, respekteerdrespecteren.

rèsteww [rès’te] ziech, rèstet ziech, ziech jerèst rusten. Zouwe vier ós inne sjlaag rèste? Zullen we een poosje rusten?

restorang o [restorang’] (restorangs, restorengs-je) restaurant. In dat restorang kans te jód èse. In dat restaurant kun je goed eten.

retoer bw [retoer’] (retuursje) retour, terug. Ziech retoer melde. Zich terug melden.

retsepo [retsep’] (retsepte, retsepsje) recept.

reuche ww[reu’che] reuchet, jereuchd roken. De woeësj, ’t sjpek reuche. De worst, het spek roken. Jereuchd vleesj hilt ziech jód (reactie van een roker op het verwijt dat er te veel gerookt wordt).

reuchere ww [reu’chere] reucheret, jereucherd uitroken. Mespele reuchere. Wespen uitroken.

reuches o [reu’ches] (reuches, reuches-je) rookhok.

reuchvleesjo [reuch’vleesj] rookvlees. Ook: roochvleesj.

reule mv [reu’le] rode hond. ’t Kink hat de reule. Het kind heeft de rode hond.

reumatiek m [reumatiek’] reumatiek.

reuro (reure, reursje) buis, spreekbuis. Doa is jet van in de reure. Er is sprake van, dat er iets gaat gebeuren.

reure ww [reu’re] roeët/reuret, jereurd roeren. Je mieë dat-s te in d’r strónks reurs, je mieë dat ’t sjtinkt.Hoe meer je erover praat, des te erger wordt het. Hank noch vós reure. Geen poot uitsteken. Dat roeët jee hoar/Dat roeët an e hoar. Dat scheelde geen haar.

reureww [reu’re] ziech, reuret/roeët ziech, ziech jereurd zich verroeren. Blief sjtil zitse en reur diech nit van de plaatsj! Blijf stil op je plaats zitten en verroer je niet.

reuteleww [reu’tele] reutelet, jereuteld reutelen.

revendereww [revende’re] revenderet, revendeerd revideren, nazien, controleren. An d’r tsol weëd me aaf en tsouw revendeerd. Aan de grensovergang word je af en toe nog gecontroleerd.

revier o [revier’] (reviere, reviersje) 1 gebied, district. In ’t Wórmrevier zunt vöal koele. In het Wormdalgebied zijn veel mijnen. Kóm miech nit in ’t revier. Bemoei je niet met mijn zaken. 2  ondergrondse afdeling. ’t Revier bevare. De afdeling controleren.

reviersjtiejer m [revier’sjtiejer]  (reviersjtiejer, reviersjtiejersje) afdelingsopzichter.

reze ww [re’ze] rezet, jereesd reizen.

rezenderm [re’zender] (rezender, rezendersje) handelsreiziger.

rezerf v[rezerf’] (rezerve, rezerfsje) reserve. Heë hat nog jet i rezerf. Hij heeft nog iets in reserve.

rezerverado [reser’verad] (rezervereer, rezerveredsje) reservewiel. ’t Rezerverad likt in d’r kófferbak. Het reservewiel ligt in de kofferruimte.

rezervere ww [rezerve’re] rezerveret, rezerveerd reserveren. Iech han in dat restorang inne dusj vuur ós rezerveerd. Ik heb in dat restaurant een tafel voor ons jereserveerd.

rezervesjpiller m [rezer’vesjpiller] (rezervesjpillere, rezervesjpillersje) reservespeler. De rezervesjpillere zitse óp de bank. De reservespelers zitten op de bank.

reziedentsv [reziedents’] (reziedentse, reziedents-je) residentie. De reziedents van d’r sjtadsprins mit vasteloavend.De residentie van de stadsprins met carnaval.

rezoluut bn/bw [rezoluut’] resoluut.

rib v (ribbe, ribsje/ribsjere) rib. Dem kans doe de ribbe tselle. Bij hem kun je de ribben tellen. Heë hat nuus mieë; jinne fennek mieë óp de ribbe. Hij is platzak. Kómpes mit ribsjere. Zuurkool met ribjes.

ribbedenserm [rib’bedenser] (ribbedensere, ribbedensersje) lang en mager mannelijk persoon.

ribbekas v[rib’bekas] (ribbekaste, ribbekes-je) borstkast. Heë hat ze óp de ribbekas krèje. Hee heeft ze ervan langs gekregen.

ribbesjtoeës m[rib’besjtoeës] (ribbesjtues, ribbesjtues-je) vriendschappelijk duwtje. Inne ribbesjtoeës jeëve. Een steuntje in de rug geven.

ribbesjtrek m [rib’besjtrek] (ribbesjtrekke, ribbesjtreks-je) steengaas.

rib(be)sjtuk o (ribbesjtukker, ribbesjtuks-je) ribstuk (vlees).

richte ww[rich’te] richtet, jerichtrichten. De pöal richte. De palen richten. Doe móts diech óp d’r letste poal richte. Je moet je op de laatste paal richten. Uur broecht uuch nit noa miech tse richte.Jullie hoeven geen rekening met mij te houden.

richter m [rich’ter] (richter, richtersje) rechter.

richtieg bn/bw [rich’tieg] (richtiejer, richtiegste) juist, echt. Doe bis d’r richtieje man. Jij bent de juiste man. Iech wil die auw zaach richtieg maache(in orde brengen). Bis doe waal richtieg? Ben je wel wijs? In dat hoes is ’t nit richtieg. In dat huis is het niet pluis.

richtiegheet v [rich’tiegheet] (richtieghete) juistheid. ’t Hat alles zieng richtiegheet. Alles is in orde.

richtoeng v [rich’toeng] ( richtoenge, richtuungs-je) 1 richting. 2  drie in elkaars verlengde opgehangen loodjes die de richting aangeven van de te drijven galerij. D’r marksjaider hingt de richtoeng. De mijnmeter bepaalt de richting. De richtoeng durchtrekke. De richting bepalen. Ze zint oes de richtoeng jevare. Ze zijn van de rechte lijn afgeweken.

riebel v [rie’bel] (riebele, riebelsje) ribbel. Iech han jeer riebelevlaam.Ik heb graag vlaai met ribbels.

riebele ww [rie’bele] riebelet, jeriebeld ribbelen. Jeriebeld papier. Geribbeld papier.

riech o (riecher, riechs-je) rijk. Hu has doe ’t riech vuur diech alling. Vandaag heb je het rijk voor jou alleen.

riech bn/bw (riecher, riechste) rijk. Erm of riech, d’r doeëd maat alles jeliech. Arm of rijk, de dood maakt alles gelijk. Heë is zoeë riech wie wasser deep. Hij is net zo rijk als het water diep is. Heë is d’r könnek tse riech. Hij is de koning te rijk. D’r rieche man wees nit wie ’t d’r erme tse mouw is. De rijke weet niet hoe het de arme te moede is. Wied is riech. Over iemand die van ver komt, kun je makkelijk opscheppen. Riech in de wig, erm in ’t jraaf. Rijk geboren, arm gestorven.

riechdomm [riech’dom] rijkdom. Wat nótst inne d’r riechdom, went heë nit jezónk is. Wat heeft iemand aan rijkdom als hij niet gezond is?

rieë st o [rie’ë] (rieëts, rieësje) ree.

rieëjel m [rieë’jel] (rieëjele, rieëjelsje) grendel. Doch d’r rieëjel óp de poats. Doe de grendel op de poort.

rieëte ww [rieë’te] rieëtet, jerieëtet richten. De aas rieëte. De as richten. D’r daachsjtool rieëte.

rieëte ww [rieë’te] ziech, rieëtet ziech, ziech jerieët opstaan. Iech bin mui jezèse; iech mós miech ins rieëte. Ik ben moe gezeten, ik moet me effe strekken.

rief st v(rieve, riefje) rasp. Mit de rief de moere rieve. De wortels met de rasp raspen.

riefsl m rijp. In d’r sjpieë herfs zunt mörjens de velder bedekt mit rief. Op het einde van de herfst zijn ’s morgens de velden bedekt met rijp.

rief sl bn/bw (riefer, riefste) rijp. Me mós de neus sjlon wen ze rief zint. Je moet de noten plukken als ze rijp zijn. D’r sjweer is rief. De zweer is rijp. Deë is rief vuur de flat. Hij is rijp voor het gekkenhuis.

riefeww[ rie’fe] riefet, jeriefd rijpen. De eppel riefe al. De appels beginnen al te rijpen.

riefeww [rie’fe] riefet, jeriefd rijpen. ’t Hat dis naat jeriefd. Het heeft vannacht gerijpd.

riefiezero [rief’iezer] (riefiezere, riefiezersje) grove rasp (van schoenmaker of timmerman).

riefkóch m [rief’kóch] (riefkuch, riefkuchs-je) aardappelpannenkoek.

rieje ww riejet, jereie rijden. Heë hat e jesjeid, e dom peëd jereie. Hij heeft verstandig, dom gehandeld. De maar hat miech jereie. Ik heb een nachtmerrie gehad.

riel v(riele, rielsje)1 tralie (spijl). De riele van ’t jieter zunt beraosd. De spijlen van het hek zijn verroest. 2reepje deeg. 3 ladder in een kous. Iech han ing riel in de hoaze. Ik heb een ladder in de kousen.

rielebed o [rie’lebed] (rielebedder, rielebedsje) traliebedje.

rieletoeët v [rie’letoeët] (rieletoeëte, rieletuetsje) vlaai met reepjes deeg.

riengela-roza bw [rien’gela-roza] een kringspel voor meisjes.

riengele ww [rien’gele] ziech, riengelet ziech, ziech jeriengeld worstelen.

riengeler m [rien’geler] (riengeler, riengelersje) worstelaar.

riepeëd o [rie’peëd] (riepeëd, riepeëdsje) rijpaard. Mit de kinger riepeëdsje sjpieële. Met de kinderen rijpaardje spelen. E riepeëd sjpant me nit vuur de drekskaar. Gezegd als iemand een werk beneden zijn waardigheid vindt. E riepeëdsje. Rode soldaatkever.

ries sl m (riese, ries-je) 1reus. Inne ries van inne keël. Een reus van een vent. 2 rijst. Ries mit proeme. Rijst met pruimen. Jef de kuuchens jet ries. Geef de kuikens wat rijst.

ries sl o (riezer, ries-je) rijs. Doch jet riezer óp ’t vuur. Doe wat rijs op het vuur.

riesbrij m[ries’brij] rijstebrij.

riese ww [rie’se] rees/rieset, jerèse 1trekken. Heë is zoeë sjterk, deë riest boom oes jen eëd. Hij is onnoemelijk sterk, hij trekt bomen uit de grond. Deë hauw werm de zieng jerèse. Hij was weer aardig op dreef. Doa móst uur uuch hu mit doa riese. Daar moeten jullie vandaag mee toekomen.2 scheuren Ziech ing vunnef in de bóks riese. Zijn broek scheuren.

riespele ww [ries’pele] riespelet, jeriespeld ritselen. Has doe muus in jen hoes? ’t Riespelt jet hinger de plint. Heb jij muizen in huis, er ritselt iets achter de plint.

riesvlaam m(riesvleëm, riesvleëmsje) rijstevlaai.

rieter m [rie’ter] (rieter, rietersje) ridder. Vier tswai hant al mennieje rieter jemaad. Wij hebben al vaak de bloemetjes buiten gezet.

rietsj v [rietsj’] (rietsje, rietsj-je) rij. Ing janse rietsj kinger. Een hele rij kinderen.

rieve ww [rie’ve] reef/rievet, jerève raspen. Moere rieve. Wortels raspen.

riezele ww [rie’zele] riezelet, jeriezeld langzaam neervallen van sneeuw, regen of kalk. ’t Riezelt en fiezelt d’r janse daag. Het regent de hele dag. De keldermoere riezele. De keldermuren bladderen. Bij dem riezelt d’r kalk. Hij wordt seniel. De milchtsoep is jeriezeld. De melksoep is geschift.

riezerbessem m [rie’zerbessem] (riezerbesseme, riezerbessemsje). Bezem van berkentakjes of heide.

riezieg bn/bw [rie’zieg] (rieziejer, rieziegste) reusachtig. Iech hauw miech riezieg jevräud. Ik had me reusachtig verheugd.

riffelm [rif’fel] (riffele, riffelsje) 1 draadje dat loslaat. Doe has inne riffel in ’t kleed. Er zit een draadje los aan je jurk 2 dun laagje steenkool in het gesteente koaleriffel of dun laagje steen in de kolenlaag sjteeriffel.

riffele ww [rif’fele] riffelet, jeriffeld rafelen.

riffels-jaar o [rif’fels-jaar] uitgehaald breigaren.

rij st v (rije, rijsje) 1 rij. Ing rij hoezer. Een rij huizen. Jank in de rij sjtoa. Ga in de rij staan. Has doe ze nog näu óp ing rij? Heb jij ze nog allemaal op een rij? 2 beurt. Iech bin an de rij. Ik ben aan de beurt. Vier kómme allenäu an de rij. We komen allemaal aan de beurt.

rije st ww [rij’e] rijet, jerijd rijgen. De mouwe an d’r rok rije. De mouwen aan de jas rijgen. De sjong rije. De schoenen rijgen. De krol rije. De krul rijgen. De doeve rijete ziech jód. De duiven kwamen kort na elkaar binnen.

rijjaar o [rij’jaar] rijggaren.

rijlief o [rij ‘lief] (rijliever, rijliefje) keurslijfje.

rijnoad v [rij ‘noad] (rijnöad, rijnöadsje) rijgnaad.

rijnold v [rij’nold] (rijnolde, rijnöldsje) rijgnaald.

rijsjong mv [rij’sjong] (rijsjong, rijsjönke) rijgschoen.

rijvaam m [rij’vaam] (rijveëm, rijveëmsje) rijgdraad.

rikke ww [rik’ke] rikket, jerikd reiken, toereikend zijn. Rik miech ins d’r hammer. Geef me eens de hamer. Jeliech kries doe ing jerikd. Dadelijk krijg je een pak rammel. Went me dem d’r klinge vinger rikt, wilt heë de janse hank han. Als je hem de pink geeft wil hij de hele hand hebben. Vier woare mit tswai man mieë an dusj, evvel ’t hat jerikd. Wij waren met twee man meer aan tafel, maar het was toereikend.

rimpele ww [rim’pele] rimpelet, jerimpeld plisseren.

rin v(rinne, rinsje) goot, geul, riool.

ring bn/bw (ringer, ringste) rein, proper. Ziech ring wèsj aadoeë. Schoon ondergoed aantrekken. Dat is de ringste foetelij. Dit is een zuiver geval van valsspelen. ’t Is doa zoeë ring, dat-s te van de eëd èse kuets.Daar is het zo proper, daar zou je vanaf de bodem kunnen eten. Inne ringe wien sjudde. Zuivere wijn schenken. Hod diech ’t hoes ring. Haal geen ongewenst volk in huis. Deë hat óch d’r poekel nit ring. Hij heeft iets op zijn kerfstok. ’t Weëd óch tsiet, dat-s doe die zaach in ’t ringe brings. Het wordt ook tijd dat je die zaak oplost.

ringe ww [rin’ge] ringet, jeringd van een ring voorzien. De doeve ringe. De duiven van ringen voorzien.

ringelateur m [ringelateur’] (ringelateure, ringelateursje) hangklok met houten kast en slinger.

ringele ww[rin’gele] ringelet, jeringeld zeven. De koale oes ’t jris ringele. De kolen uit het gruis zeven. De sjting oes d’r zank ringele. De stenen uit het zand zeven.

ringelotte mv [ringelot’te] soort pruim, rijngold, reine-claudes.

ringelskoale mv [rin’gelskoale] uit de as gezeefde kolen.

ringelskörf m [rin’gelskörf] (ringelskörf, ringelskörfje) kolenzeef.

rink sl m (ring st, rings-je) ring, kring, hoepel. Ze hant ziech de ring jejole. Ze gaan zich verloven. Ring bloaze bij ’t piefe. Ringen blazen bij het roken. Heë hat ring ónger de oge. Hij heeft wallen onder de ogen. Iech jon mit d’r rink lofe. Ik ga met de hoepel lopen.

rink sl o (ringer, rinks-je) rund. Heë blouwt wie e rink. Hij bloedt als een rund.

rinkbouw m [rink’bouw]  soort tunnelbouw.

rinklofe ww [rink’lofe] lofet rink, rinkjelofe hoepelen.

rinkoavent m [rink’oavent] (rinköavent, rinköaventsje) ringoven, veldoven.

rinksjisse ww[rink’sjisse] sjisset rink, rinkjesjaose bepaald knikkerspel.

rinkvieë o [rink’vieë] rundvee, uilskuiken. Wat bis doe e rinkvieë! Wat ben jij een rund!

rinkvinger m [rink’vinger] (rinkvingere, rinkvingersje) ringvinger.

rinkvleesjtsoep v [rink’vleesjtsoep’] (rinkvleesjtsuup(s)je) runderbouillon, rundvleessoep.

rinkwerpe ww [rink’werpe] wórp rink, rinkjewórpe ringwerpen. Rinkwerpe óp d’r hoepela. Ringwerpen op de kermis.

rinne ww [rin’ne] ron, jeronne 1 vloeien. ’t Blód ron oes de wond. Het bloed vloeide uit de wond. 2 stollen, stremmen. De milch is an ’t rinne. De melk is aan het stollen.

ris m (risse, ris-je) scheur, barst. Inne ris van de koel. Een scheur van de mijn. Inne ris in ’t kleed han. Een scheur in de jurk hebben.

riskans v [riskans’] gewaagde onderneming.

riskantbn/bw [riskant’] (riskanter, riskantste) riskant.

riskere ww [riske’re] riskeret, riskeerd riskeren. Riskeer ins inne euro! Waag er eens een euro aan! Riskeer diech ins tse werpe! Heb het lef eens om te gooien!

rister m [ris’ter] (rister, ristersje) plakspaan. Me hat iezere en hootsere rister. Er zijn houten en ijzeren plakspanen.

rit m (ritte, ritsje) rit.

rit o (ritte, ritsje) riet.

rits m(ritse, rits-je)spleet, reet.

ritsesjiebeler m [rit’sesjiebeler] (ritsesjiebeler, ritsesjiebelersje) werkman die de rails en de wissels schoonmaakt. Figuurlijk: hielenlikker.

rittebn/bw [rit’te] rieten. Inne ritte zessel. Een rieten zetel.

Roa pln Herzogenrath.

road st m(röad, röadsje) 1 raad. Iech jef diech inne jouwe road. Ik geef je een goede raad. Hei mós road jesjafd weëde. Dit vraagt om raad. Uvver naat kunt road. De nacht brengt raad. 2 gemeenteraad. Mörje kunt d’r road bijee. Morgen komt de gemeenteraad bij elkaar.

roadhoes o [road’hoes] raadhuis.

röadselo [röad’sel] (röadsel, röadselsje) raadsel.

roadsjlaag m [road’sjlaag] (roadsjleëg, roadsjleëgs-je) raadslag.

röakeleww [röa’kele] röakelet, jeröakeld poken, rakelen. Doe móts ins mit ’t sjtucheliezer in de forneus röakele. Je moet eens met de pook in het fornuis rakelen.

roamestww [roa’me] ziech, roamet ziech, ziech jeroamd vuil maken, besmeuren. schrammen. Iech han miech an d’r kóm jesjtrèche duresjtiel jeroamd. Ik heb me besmeurd aan de pas geverfde deurpost. Ziech de hank an d’r sjtacheldroad roame. Zich de hand aan de prikkeldraad bezeren.

roane st ww [roa’ne] roanet, jeroane 1 raden. Iech jef diech tse roane wat dat jekost hat. Raad eens hoeveel dat gekost heeft. Dat is diech jeroane. Dat is je geraden. 2 raad geven. Wen iech diech jód roan, los doa de vingere vanaaf. Als ik je een goede raad mag geven, blijf daar met je vingers vanaf. Weë nit tse roane is, is óch nit tse helpe. Wie geen raad wil, is ook niet te helpen.

roaze st ww [roa’ze] roazet, jeroasd razen, schelden. Blief van de plets-jere aaf, angesj roast de mam. Blijf van de koekjes af, anders scheldt moeder. Dat wief hat hu nog ins ’t roaze óp. Bij die vrouw is vandaag nog eens schelden troef.

roazeknaok m [roa’zeknaok] (roazeknäök, roazeknäöks-je) gevoelige plek aan de elleboog.

roazements(et)ieg bw/bn [roazemen’tsieg] (roazementsiejer, roazementsiegste) afschuwelijk. Die roazementsieje boechpieng! Die afschuwelijke buikpijn! ’t Is hu roazementsieg sjleët weer.Het is vandaag afschuwelijk slecht weer. Doe roazementsieje poet! Jij rotaap!

roazetieg bn/bw [roa’zetieg] razend. Inne roazetieje hónk. Een razende hond. Doe kans miech roazetieg maache. Jij kunt me razend maken.

röchele ww[rö’chele]röchelet, jeröcheld rochelen.

rodelbaan v [ro’delbaan] (rodelbane, rodelbeënsje) rodelbaan. D’r Haanderberg neumt me óch de rodelbaan. De Haanraderberg wordt ook de rodelbaan genoemd.

roebel m [roe’bel] (roebele, rubelsje) speelbeurt, robber. Dizze roebel jewin iech. Deze ronde win ik. Dizze roebel kom iech diech vuur. Bij deze beurt ga ik je voorbij.

roebel m [roe’bel] (roebele, rubelsje) oneffenheid. Inne wèg vol roebele en knoebele. Een weg vol hobbels en oneffenheden.

roebeleww [roe’bele] roebelet, jeroebeld 1 wrijven, bewegen over een oneffen oppervlak, hobbelen. En vier roebele en vier boebele óp Kirchroa aa (liedje). Roebel ins jauw uvver die hankducher.Ga er maar eens gauw met het strijkijzer over. ’t Woar nog in de tsiet, dat de erm vrauwe de wèsjtsienge noajónge en ziech de erm laam roebelete óp ’t wèsjbred. Het was nog in de tijd dat de arme vrouwen zich als wasvrouw verhuurden en zich de armen lam wreven op het wasbord. 2 knorren. ’t Roebelt miech i jen lief van d’r honger. Mijn maag knort van de honger.

roebelsbred o [roe’belsbred] (roebelsbreer, roebelsbred(s)je) wasbord.

roeë(d)st bn/bw rood. Roeë(d) kappes is e jezónk èse. Rode kool is gezond eten. Heë kroog inne roeë kop. Hij kreeg een rode kop. Deë kan luje oane roeë tse weëde. Die kan liegen zonder rood te worden. Inne roeë. Een rooie, een rebel. Een roodharige. Went d’r roeë noa heem kunt | dan is de mama vroeë | dan broecht ze jinne petroliejoem | deë roeë, deë luet ezoeë (versje).

roeëderbusj-je o [roeë’derbusj-je] (roeëderbusj-jer) roodborstje.

roeëdsjtets-je o [roeëd’sjtets-je] (roeëdsjtets-jer) roodstaartje.

Roeëm(e)plaatsnaam Rome. Wie kotter a Roeëm, wie lauwer d’r kris. Hoe korter men Rome nadert, des te gematigder is de christen. Óp Jreune Donnesjdieg junt de klokke noa Roeëm brij èse. Op Witte Donderdag gaan de klokken naar Rome. Heë is i Roeëm jeweë en hat d’r paaps nit jezieë.Hij heeft de klok horen luiden maar weet niet waar de klepel hangt. Went me inne eëzel noa Roeëm sjikt, kriet me e jries deer tseruk. Iemand die geen hersens heeft, kun je niets bijbrengen.

roeëmenniegm [roeë’mennieg] rode menie.

roeësst v (roeëze, rues-je) roos.

roeëzebed o [roeë’zebed] (roeëzebedder, roeëzebedsje] perk met rozen.

roeëzeblado [roeëze’blad] (roeëzeblaar roeëzebledsje) rozenblad. D’r inne verliebt ziech in e roeëzeblad, d’r angere in ing kouwflat. Over smaak valt niet te twisten.

roeëzekörf m [roeë’zekörf] (roeëzekörf, roeëzekörfje) rozenmandje. Draag miech roeëzekörfje, iech bin mui. Een kind dragen tussen vader en moeder in op de gekruiste armen.

roeëzekrans m [roeë’zekrans] (roeëzekrens, roeëzekrens-je) rozenkrans. In d’r lange roeëzekrans kómme. Gaan trouwen. A dem kan me ziech d’r roeëzekrans aasjtrieche. (ironisch: zo braaf is hij).

roeëzesjtok m [roeë’zesjtok] (roeëzesjtök, roeëzesjtöks-je) rozenstruik.

roek m (ruuk, ruuks-je) ruk. Nog inne feste roek en ’t sjaaf sjteet a plaatsj. Nog een flinke ruk en de kast staat op zijn plaats.

roeke ww [roe’ke] roeket, jeroekd rukken. Doe móts jeliechmieësieg blieve trekke en nit roeke. Je moet gelijkmatig blijven trekken en niet rukken.

roekoeke ww [roe’koeke] roekoeket, jeroekoekd kirren van duiven.

roektsoek bw [roektsoek’] vliegensvlug, bliksemsnel. Alles jóng doe roektsoek. Alles ging toen bliksemsnel.

roektsoek m [roektsoek’] (roektsoeke, roektsuuks-je)  kettingtakel.

roeleww [roe’le] roelet, jeroeld rollen. Bij d’r sjteeberg roele döks koale eraaf. Bij de steenberg rollen vaak kolen naar beneden.

roemsl m 1(roeme, ruumsje) ruimte. Doe darfs de hek nit óp ’t sjeet plantse; doe móts 50 cm roem losse.Je mag de heg niet op de erfscheiding plaatsen; je moet 50 cm ruimte laten. 2teelaarde. Iech han jouwe roem in d’r jaad.Ik heb goede teelaarde in de tuin.

roepm (ruup, ruupsje) ruk. Mit inne roep trók heë d’r poal oes de ëed. Met een ruk trok hij de paal uit de grond.

roep-diech bw [roep’-diech] in een oogwenk. Roep-diech woar heë voet. In een oogwenk was hij weg.

roepe ww [roe ‘pe] roepet, jeroepd rukken, plukken. Doe zies oes wie ing jeroepde hon. Jij ziet uit als een geplukte kip. Weë hat diech de hoare jeroepd? Wie heeft jou de haren geplukt? Hauwe ze diech jeroepd mit kate? Hadden ze jou met kaarten geld afgetroggeld? Iech veul miech wie van d’r pot jeroepd. (gezegd als iemand in zijn werk gestoord wordt). Ziech inne roepe.Masturberen.

roepsjv (roepsje, ruupsj-je) rups. De roepsje hant alles kaal vrèse. De rupsen hebben alles kaalgevreten.

roerv buikloop, dysenterie.

roesjesl ww [roe’sje] roesjet, jeroesjd suizen, ruisen. Miech roesje de oere. Mij suizen de oren. D’r wink roesjt durch de beum. De wind ruist door de bomen.

roesmasoeë m [roes’masoeë] (roesmasoeës, roesmasuesje) wildebras.

ro-esserm [ro-es’ser] (ro-essere, ro-essersje) gerookte schelvis.

roet sl v (roete, ruutsje) ruit. Dat is mar ing roet oes ing auw vinster. Daar is niet veel aan verloren. Deë sjleet ziech zelver de roete i. Die benadeelt zich zelf.

roete v [roe’te] ruiten. Roete is troef. Ruiten is troef.

roetsj v(roetsje, ruutsj-je) 1 glijbaan. 2  schudgoot in de mijn. 3 glijgoot voor zand, puin enz. 4movergang, begin. Inne jouwe roetsj in ’t nui-joar. Een goed begin in het nieuwe jaar.

roetsjbaan v [roetsj’baan] (roetsjbane, roetsjbeënsje) glijbaan.

roetsje ww [roet’sje] roetsjet, jeroetsjd glijden.

rófst m (ruf, rufje) reputatie, roep. Heë hat jinne jouwe róf. Hij heeft geen goede naam. Ze hant de ruf krèje. (de huwelijks afkondigingen in de kerk).

róffe ww [róf’fet] reef/róffet, jeróffe roepen. Dem kans doe hónged moal róffe, heë kunt nit. Hem kun je honderd keer roepen, hij komt niet. Doe kuns wie jeróffe. Je komt als geroepen. Tser liech róffe. Uitnodigen voor een begrafenis.

rófnaamm [róf’naam] (rófname, rófneëmsje) roepnaam.

rok m (rök, röks-je) rok, jas. ’t Hemme is hem noader wie d’r rok. Het hemd is hem nader dan de rok(eigen familie gaat voor). Heë kriet d’ lange rok. Hij wordt geestelijke. ’t Is hu inne rok kauwer. Vandaag kun je een overjas velen. Heë hat werm ins d’r rok jekierd. Hij heeft weer eens de jas verkeerd om aan. Dat is inne umjedrieënde rok. Dat is iemand die met alle winden meewaait.

rökle o [rök’le] (rökler, röklersje) rochet van de misdienaars.

roksjlip m [rok’sjlip] (roksjlippe, roksjlipsje) De mam an d’r roksjlip hange. Aan moeders rokken hangen.

rol v(rolle, rölsje) rol, klos. Ing rol tapieët. Een rol behang. E rölsje sjiek. Een rolletje pruimtabak. Mit de rol uvver ’t lank joa. Met de wals over het land gaan. Dat sjpilt jing rol. Dat speelt geen rol. Heë hat in die zaach ing vliddieje rol jesjpild. Hij heeft in die zaak een gemene rol gespeeld. E rölsje jaar. Een rolletje garen.

rolkóch m [rol’kóch] (rolkuch, rolkuchs-je) rolvormig gebak.

rolle ww [rol’le] rollet, jerold rollen. De mam rolt d’r deeg mit de deegrol. Mijn moeder rolt het deeg met de deegrol. Jeld mós rolle. Geld moet rollen. Los rolle wat rolt. Laat de zaak op zijn beloop.

roller m [rol’ler] (rollere, röllersje) step.

rollere ww [rol’lere] rolleret, jerollerd steppen.

rollo o [rollo’] (rolloots, rolleutsje) rolgordijn.

rolsjink v [rol’sjink] (rolsjinke, rolsjinks-je) gekookte, opgerolde ham.

rolsjlaagm [rol’sjlaag] (rolsjleëg, rolsjleëgs-je) rolluik.

rolsjong m [rol’sjong] (rolsjong, rolsjunke) rolschaats.

rolsjtok m [rol’sjtok] (rolsjtök, rolsjtöks-je) 1 meter 2  schachtbok.

romeww [ro’me] romet, jeroomd romen. De milch rome. De melk afromen.

rómp m (rump, rumpsje) romp.

rong st m (ronge, röngs-je) ruin.

röngde v [röng’de] (röngdets, rönke) ronde. Zouwe vier ing röngde maache? Zullen we een ommetje maken? Iech jef ing röngde. Ik geef een rondje.

rönge ww [rön’ge] rönget, jeröngd rond maken.

rónkbn/bw (ronger, rongste) rond. ’t Jeluk is rónk; d’r inne vilt ’t óp de naas, d’r angere in d’r mónk. Rónk hónged euro. Precies honderd euro. D’r Ronge Pool (vroeger monument op de markt in Kerkrade). Ronge hónged euro. Honderd euro precies. Ronge-ronge ries | Weë hat sjies? | Inne auwe man | deë nit jód kakke kan (versje).

rónkeww [rón’ke] rónket, jerónkdspinnen van een kat.

rónk-eweg bw[rónk-eweg’] ronduit. Iech han ’t hem rónk-eweg in ’t jezich jezaad. Ik heb het hem ronduit in het gezicht gezegd.

rónks-erum bw [rónks-erum’] rondom. Rónks-erum woar jee miensj tse zieë. Er was rondom niemand te zien. Rónks-erum ’t hoes woar inne sjunne jaad. Rondom het huis lag een mooie tuin. Ook: rónks-um.

rónks-um bw [rónks-um’] rondom. Ook: rónks-erum.

rönneww [rön’ne] rönnet, jerönd lekken. D’r emmer rönt wie ing zei. De emmer lekt als een zeef.

róntselv [rón’tsel] (róntsele, röntelsje) rimpel. ’t Äudsje hauw ’t jezich vol róntsele. Het oudje had het gezicht vol rimpels.

roochvleesjo [rooch’vleesj] rookvlees. Ook: reuchvleesj.

roofst m roof. Óp roof oes zieë. Op rooftocht gaan.

roof st v (ruuf, ruufje) roof, wondkorst. Doe móts nit an de roof plukke. Je moet niet aan de korst van de wond punniken.

roofjód o [roof’jód] roofgoed. Dat jong voet wie roofjód. Dat ging vlot van de hand. Heë wurpt mit ’t jeld alsof ’t roofjód wuur. Hij geeft het geld uit alsof het roofgoed zou zijn.

room st m room. D’r room van de milch sjnuutse. De room van de melk afsnoepen.

röpsje ww[röp’sje] röpsjet, jeröpsjd oprispen, boeren.

rosbuulm[ros’buul] (rosbule, rosbuulsje) een buidel van zaklinnen onder de wagen, waarin voedsel was voor de trekpaarden.

róslaoch o [rós’laoch] (róslöcher, róslöchs-je) roetkuil.

röspele ww [rös’pele] röspelet, jeröspeld zijn keel schrapen.

rossieg bn/bw [ros’sieg] (rossiejer, rossiegste) rossig. Heë hat rossieg hoar. Hij heeft rossig haar.

rót bn/bw(rótter, rótste) rot. Inne rótte appel. Een rotte appel.

rots m 1 snot. 2 droes (besmettelijke veeziekte).

rotseww [rot’se] rotset, jerotsd snotteren.

rots-jong m [rots’-jong] (rots-jonge, rots-jungs-je) snotaap.

rotsnaas v[rots’naas] (rotsnaze, rotsneës-je) snotneus (letterlijk).

rótte ww [rót’te] róttet, jerót 1rotten. 2stinken.

rouw st v rust. Deë hat jing rouw in de vót, in de prie. Die heeft geen rust.

Los miech mit rouw. Laat me met rust. Deë lieët ziech nit oes de rouw bringe. Die blijft onder alle omstandigheden rustig. Me kan nog nit ins mit rouw èse. Je kunt nog niet eens met rust eten. Heë kunt endlieg óp rouw. Hij komt eindelijk tot rust. Jef ’t hem, dan hat heë rouw. Geef het hem, dan heeft hij rust. Jod jeëf hem de ieëwieje rouw. Heer God, geef hem de eeuwige rust.

rouw st v (rouwe, ruisje) lijmroede. Heë hat de rouwe oessjtoa. a) hij heeft lijmstokjes uitstaan; b) hij zoekt omgang met een meisje.

rouw sl bn/bw (rouwer st, rouwste) ruw. Dat is inne rouwe patruener. Dat is een ruwe kadet. Jank nit zoeë rouw mit d’r posjelai um. Ga niet zo ruw met het porselein om. Wils doe diech hei rouw maache? Zoek je soms ruzie? De moere in d’r rouwe zetse. (de eerste ruwe bepleistering van muren). Wat has doe ’t jezich rouw! Wat heb je maar een ruw gezicht!

rouwhöarieg bn/bw [rouw’höarieg] ruigharig. Inne rouwhöarieje hónk. Een ruwharige hond.

rouwlenderm [rouw’lender] (rouwlender, rouwlendersje) vandaal.

rouwvraos m [rouw’vraos] rijp.

rouwvraosteww [rouw’vraoste] rouwvraostet, jerouwvraost rijpen.

roveww[ro’ve]  rovet, jeroofd roven, weghalen (van kolen).

roverm [ro’ver] (rover/reuver, reuversje)  mijnwerker die rooft.

roza bn/bw [ro’za] rosé, roze. Ing roza hoarsjlaif. Een roze haarband. Ook: rozza.

rozieng st v [rozieng’] (roziene sl /rozienge, roziengs-je) rozijn.

roziengewek m [rozieng’ewek] (roziengewegke, roziengeweks-je) rozijnenbrood.

rozza bn/bw [roz’za] rosé, roze. Ook: roza.

rubv(rubbe, rubsje) 1 raapknol. Is ’t Kriskinke jeboare, dan hant de moere en rubbe d’r sjmaach verloare. Na Kerstmis hebben de wortelen en de knollen hun smaak verloren. Dat zint rubbe noa Krismes. Dat is niet veel zaaks. 2 horloge. Mieng rub sjteet sjtil. Mijn horloge staat stil.

ruboalieg m [rub’oalieg] raapolie.

rubsjtieël mv [rub’sjtieël] raapstelen.

rubzoam m [rub’zoam] (rubzöam, rubzöamsje) raapzaad.

ruest bn/bw(rueder, ruedste) 1 rauw, ongekookt. Rue vleesj. Rauw vlees. Rue eëpel. Ongekookte aardappelen. Mit dem móts doe umjoa wie mit e rue ai. Met hem moet je uiterst voorzichtig omgaan. 2 bloot. Heë leuft haof rue rónk. Hij loopt half-bloot rond.

ruedlieg bn/bw [rued’lieg] (ruedliejer, ruedliegste) rossig. Heë hat inne ruedlieje baad. Hij heeft een rossige baard.

ruester st m [rues’ter] (ruester, ruestersje) rooster.

ruestere ww [rues’tere] ruesteret, jeruesterd roosteren.

ruezele ww [rue’zele] ruezelet, jeruezeld ruien. D’r krisboom vingt aa tse ruezele. De kerstboom verliest zijn naalden.

ruffelm [ruf’fel] (ruffel, ruffelsje) uitbrander.

rui-ieg st bn/bw [rui’-ieg] rustig. E rui-ieg jewisse. Een rustig geweten. Los ’t mar rui-ieg dróp aakómme. Laat het maar rustig erop aan komen. Wilt uur e bis-je rui-iejer zieë? Willen jullie een beetje rustiger zijn?

ruk m (rugke, ruks-je) rug. D’r krieëm in d’r ruk han. Het spit hebben. Al mennieg jöarsje óppen ruk han. Er al menig jaartje op hebben zitten. Inne livver óppen ruk zieë. Iemand niet goed kunnen verdragen. Dat hat hem óp d’r ruk jelaad. Dat heeft hem de genadeslag gegeven. Dat hant ze hinger ziene ruk jedoa. Dat hebben ze buiten hem om gedaan. Heë hat inne breie ruk. Hij kan nogal wat verdragen. Iech hod miech d’r ruk vrij. Daar wil ik niet bij betrokken zijn. Deë jeet alsof heë e bred in d’r ruk hai. Hij loopt heel stijf. Went d’r ruk miech jeucht, da kunt reën. Als mijn rug jeukt, komt er regen. Deë likt mit d’r ruk in ’t sjpetaal (ook: de jal, ’t hats, enz.). Hij ligt met rugklachten (ook: gal-, hart- enz.-klachten) in het ziekenhuis.

rukke ww [ruk’ke] rukket, jerukd rukken, opschuiven.

rukpieng v [ruk’pieng] rugpijn.

ruksjtrank m [ruk’sjtrank] (ruksjtranke, ruksjtrenks-je) ruggengraat. Ziech d’r ruksjtrank oespeësje (moeite met de stoelgang hebben). Ook rugkesjtrankof rugkejraat m [rug’kejraat] ruggengraat.

rukzie v [ruk’zie] (rukzieje, rukziesje) rugzij, achterkant.

rulskaar v [ruls’kaar] (rulskare, rulskeërsje) kruiwagen. Ook: sjoebkaar.

rultse ww [rul’tse] rultset, jerultsd stoeien. Jonge rultse ziech jeer. Jongens stoeien graag. Ze hant ’t janse bed durchee jerultsd.Ze hebben het hele bed doorelkaar gestoeid.

rum en tum in de hele omtrek. In de krisnaat loeëte rum en tum de klokke. In de kerstnacht luidden in de hele omtrek de klokken.

rume st ww [ru’me] rumet, jeruumdopruimen, plaats maken, opschieten, opraken. De vrauw hat d’r dusj jeruumd. De vrouw heeft de tafel afgeruimd. Uur móst hei rume, de angere zunt an de rij. Jullie moeten hier plaats maken, de anderen zijn aan de beurt. ’t Werk ruumt al. Het werk schiet al op. ’t I-jemaads ruumt al. De inmaak raakt al op.

rumpe ww [rum’pe] rumpet, jerumpd ophalen. De naas rumpe. De neus ophalen.

ruper m [ru’per] (rupere, rupersje) 1 rukker. 2 afzetter.

rustieg bn/bw [rus’tieg] (rustiejer, rustiegste) kras. Inne rustieje auwe heer. Een krasse oude heer.

rutsj m (rutsje, rutsj-je) schuiver. Inne rutsj óp ’t ies. Een uitglijder op het ijs.

rutsj v(rutsje, rustj-je) uitstapje. Jouw rutsj! Goede reis! Vier hauwe ing jouw rutsj jemaad. Wij hadden de bloemetjes eens goed buitengezet.

rutsje ww [rut’sje] rutsjet, jerutsjd schuiven. Rutsj ins jet, da krien iech óch plaatsj. Schuif eens een beetje op, dan krijg ik ook plaats. Óp de kneie rutsje. Op de knieën glijden. Miech rutsjt ’t hats in d’r boam. Het hart zinkt me in de schoenen.

rutelhammer m [ru’telhammer] (rutelhammere, rutelhemmersje)  schudhamer, pneumatische hamer waarmee de mijnwagens met kolen in trilling worden gebracht om de kolen dichter bij elkaar te brengen.

ruuche ww [ruu’che] rooch/ruuchet, jeraoche ruiken. ’t Vleesj ruucht jet. Het vlees ruikt iets. Heë ruucht al noa de sjup, noa de kis. Hij staat met een been in het graf. Heë broecht ’t bed mar tse ruuche, da sjlieëft heë al. Hij hoeft het bed maar te ruiken, dan slaapt hij al. Die tswai kanne ziech nit ruuche.Die kunnen elkaar niet luchten. Deë ruucht oes jen haos wie ing kouw oes jen vót. Die ruikt nogal uit zijn mond. Deë ruucht d’r sjtal, de krib. Die ruikt de stal, de voederbak. Doa kans doe nit a ruuche. Daar kun je niet aan tippen. Dat kuets doe wal jeraoche han. Het is alsof je het geroken hebt.

ruuchens o [ruu’chens] parfum. Hei has doe jet ruuchens in d’r sjnoefplak. Hier heb je wat parfum voor in de zakdoek.

ruuchflesj o [ruuch’flesj] (ruuchflesje, ruuchflesj-je) reukflesje.

ruukzich v [ruuk’zich] consideratie. Ruukzich neëme. Met iets rekening houden.

ruusj v ruche. Jardienge mit ruusj. Gordijnen met ruche. E ruusj-je óp ’t kleed. Een ruche op de jurk.

ruuzjelestww [ruu’zjele] ruuzjelet, jeruuzjeld ritselen. ’t Winke ruuzjelt in de dor blaar. ’t Windje ritselt in de dorre bladeren.