S

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

seindroadm [sein’droad] (seindröad, seindröadsje)  gevlochten metalen draad waarmee seinen bediend worden (licht of geluid).

seinhammer m [sein’hammer] (seinhammere, seinhemmersje)  seinhamer of seinhandle.

seinjeëverm [sein’jeëver] (seinjeëvere, seinjeëversje)  seingever.

sienjaal o [sienjaal’] (sienjale, sienjeëlsje) signaal, sein.

silvesterm (silvestere, silvestersje)sylvester, domme kracht. Ook: sjtieletrekker.

stijlentrekker. Mit d’r silvester iezere sjtiele oes d’r auwe trekke. De ondersteuningen uit een ontgonnen gedeelte wegnemen met behulp van de sylvester.

sja m schade. Iech han jee miensj sja jedoa. Ik heb niemand benadeeld. ’t Zal diene sja nit zieë, wens doe mitdees.Je verliest er niets mee als je meedoet. Zouwe vier d’r sja dele?Zullen we de schade delen?

sjaad bw jammer. Sjaad is went ing kouw in de baach sjiest. Jammer is het wanneer een koe in de beek schijt.(het is jammer om iets goeds verloren te laten gaan). ’t Wuur sjaad went ’t mörje reënet. Het zou jammer zijn als het morgen regent.

sjaaf st v (sjaver, sjeëfsje) schaaf, koolschaaf. D’r kappes-sjaver jong mit de sjaaf langs de hoezer. De koolschaver ging met de schaaf de huizen na.

sjaaf sl o (sjaver, sjèfje) kast. E leëg sjaaf jieëft ónverdraag. Armoede is vaak de oorzaak van ruzie tussen man en vrouw.

sjaafmetso [sjaaf’mets] (sjaafmetser, sjaafmets-je) mes van de koolschaaf.

sjaafskop m [sjaafs’ kop] (sjaafsköp, sjaafsköpje) domoor.

sjaafsjpieënv [sjaaf’sjpieën] (sjaafsjpieëne, sjaafsjpieënsje) schaafkrullen.

sjaalv (sjale sl, sjeëlsje) schil, schaal. Wie auwer de noos, wie heller de sjaal. Oude mensen

hebben vaak een harde kop. Besser e haof ai wie ing leëg sjaal. Beter een half ei dan een lege dop. Dem jeucht de sjaal. Hij kan de weelde niet verdragen.

sjaal sl bn/bw verschaald. ’t Beer is sjaal. Het bier is verschaald.

sjaamsjong mv [sjaam’sjong] schaamschoenen. De sjaamsjong oesdoeë. Alle verlegenheid opzij zetten.

Sjaasberg pln [Sjaas’berg] Schaesberg.

sjaat sl m (sjeët, sjeëtsje)  schacht.

sjaatbók m [sjaat’bók] (sjaatbök, sjaatböksje) )  schachtbok.

sjaathód m [sjaat’hód] (sjaathud, sjaathud(s)je)  mijnpet, schachthoed.

sjaathuierm [sjaat’huier] (sjaathuier, sjaathuiersje)  schachthouwer.

sjaatkoale mv[sjaat’ koale]  schachtkolen.

sjabauw m [sjabauw’] slechte jenever, ook als scheldwoord gebruikt.

sjabbernakm [sjab’bernak] (sjabbernakke, sjabberneks-je) 1 poets. Ze hant dem inne vliddieje sjabbernak jesjpild.Die hebben ze een lelijke poets gebakken. 2iemand die een ander een poets bakt.

sjabeleer o [sjabeleer’] (sjabelere, sjabeleersje) scapulier, schouderkleed.

sjabelsje o [sjabel’sje] voetenbankje.

sjachbw schaak.

sjachtelv [sjach’tel] (sjachtele, sjechtelsje) doos. Dóch de nui sjong in de sjachtel. Doe de nieuwe schoenen in de doos. Die auw sjachtel hat nog inne mitkrèje. Die oude vrijster heeft er nog een aan de haak geslagen.

sjadeww [sja’de] sjadet, jesjaad schaden.

sjaftv (sjefte, sjefje) laarzenschacht, bovenleer van schoenen.

sjaffeww [sjaf’fe] sjaffet, jesjafd (hard) werken, klaarspelen. Dat has doe nit alling jesjafd. Dat heb jij niet alleen klaar gespeeld. Deë leures maat zieng eldere jet tse sjaffe. Die vlegel bezorgt zijn ouders heel wat last. Vier mósse zieë, dat vier dat oes de welt sjaffe.We moeten zorgen dat daar niet meer over gepraat wordt. Iech wil mit dem nuus mieë tse sjaffe han. Ik wil niets meer met hem te maken hebben.

sjafnerm [sjaf’ner] (sjafnere, sjefnersje) conducteur.

sjafte ww[sjaf’te] sjaftet, jesjaft schaften. Um 12 oer jon iech sjafte.Om 12 uur ga ik schaften.

sjaftsiet v[sjaf’tsiet] (sjaftsiete) schafttijd.

sjaissl m schijt. Doa han iech sjais aa. Dat interessert mij totaal niet. Ook: sjies.

sjais-ejaalbw [sjais’-ejaal] om het even, boeie! Dat is miech sjais-ejaal!Daar heb ik schijt aan! Sjais-ejaal!!Boeie, niet interessant!

sjajreng m [sjajreng’] chagrijn. Heë vroos ziech óp va sjajreng. Hij was buiten zich zelf van chagrijn.

sjaketkleed o [sjaket’kleed] (sjaketkleier, sjaketkleedsje) mantelpak.

sjal st v (sjalle, sjelsje) sjaal, shawl. Dóch diech de sjal um; ’t is kaod an duur.Doe je sjaal om; het is koud buiten.

sjalsl m klank, galm.

sjallaoch o [sjal’laoch] (sjallöcher, sjallöchs-je) galmgat.

sjalleww [sjal’le] sjallet, jesjald schallen. ’t Sjallet durch ’t janse hoes. Het schalde door het hele huis.

sjaloeësbn/bw [sjaloeës’] (sjaloeëzer, sjaloeësjte) jaloers. Meëdsjere zint jauw sjaloeës ópee. Meisjes zijn snel jaloers op elkaar.

sjalot m [sjalot’] (sjalotte, sjalötsje) sjalot. Sjalotte zunt jet klinger en sjpitser wie ullieje en sjmaache jet zusser. Sjalotten zijn wat kleiner en spitser dan uien en smaken wat zoeter.

sjaltbak m [sjalt’bak] (sjaltbek, sjaltbeks-je) versnellingsbak. D’r sjaltbak is jevrekd. De versnellingsbak is kapot gegaan.

sjalte ww[sjal’te] sjaltet, jesjalt schakelen. Deë sjalt nit richtieg. Die is niet goed wijs.

sjalter m [sjal’ter] (sjaltere, sjeltersje) schakelaar.

sjaltero [sjal’ter] (sjelter, sjeltersje) loket.

sjaltjoar o [sjalt’joar] (sjaltjoare, sjaltjöarsje) schrikkeljaar.

sjaltknuppelm[sjalt’knuppel] (sjaltknuppele, sjaltknuppelsje) schakelpook.

sjame ww[sja’me] ziech, sjamet ziech, ziech jesjaamd zich schamen. Heë muet ziech de oge oes d’r kop sjame. Hij moet zich de ogen uit het hoofd schamen. Sjaam diech jet! Schaam je. Sjaams doe diech nit? Schaam jij je niet? Doe zouwts diech waal jet sjame! Je moet je wel schamen.

sjamot v [sja’mot] (sjamotte, sjamötsje) chamotte, soort natuurlijk asbest.

sjamp m (sjemp, sjempsje)  schoor, steunpaal.

sjampeww [sjam’pe] sjampet, jesjampd schampen, afketsen.

sjampere ww [sjampe’re] sjamperet, sjampeerd ontsnappen. Heë is Jodsejedank sjampeerd. Hij is Goddank ontsnapt.

sjampsjoesm [sjamp’sjoes] (sjampsjuus, sjampsjuus-je) schampschot.

sjampsjtee m [sjamp’sjtee] (sjampsjting, sjampsjtings-je) schamppaal.

sjand st v schande. Dat is ing jödlieje sjand/ing ieëwieje sjand. Dat is een goddelijke schande.

sjandaal o[sjandaal’] schandaal; lawaai. Kinger, maat nit zoeëvöal sjandaal! Kinderen, maak niet zo’n lawaai.

sjandale ww[sjanda’le] sjandalet, sjandaald lawaai maken. Huur die kinger sjandale. Hoor eens wat een lawaai die kinderen maken.

sjandarm m[sjandarm’] gendarme. De jonge sjpieële räuber en sjandarm. De jongens spelen rovertje. Ook:sjandiet, sjendarm.

sjandemieësieg bw/bn [sjan’demieësieg] schandalig.

sjandiet m[sjandiet’] gendarme. De jonge sjpieële räuber en sjandiet. De jongens spelen rovertje. Ook:sjendarm, sjandarm.

sjange maache ww [sjan’ge maache] maachet sjange, sjange jemaad (eten) verspillen, weggooien. Wat vier allemoal sjange maache, doa wuur mennieg erm miensj vroeë mit. Wat wij allemaal weggooien, daar zou menige arme blij mee zijn.

sjangelereww [sjangele’re] sjangeleret, sjangeleerd schade toebrengen. Meëtszon en aprilswink sjangelere mennieg sjun kink. Zon in maart en wind in april werken nadelig op de huid.

sjangzjere ww [sjangzje’re] sjangzjeret, sjangzjeerd veranderen, verwisselen. Die zie sjangzjeert. Die zijde verandert van kleur.

sjansv(sjanse, sjens-je) 1kans, sjans. Heë hat zieng sjanse jehad, evver ze nit jenótsd. Hij heeft zijn kansen gehad, maar ze niet benut. Bij dat meëdsje has te uberhaup jing sjans. Bij dat meisje heb je helemaal geen kans. 2takkenweefsel, gebruikt ter verdeling van land.

sjansm(sjanse, sjens-je) schans.

sjanse ww[sjan’se] sjanset, jesjansd flirten, sjansen.

sjansedroad m [sjan’sedroad] (sjansedröad, sjansedröadje) ijzerdraad om takkenbossen samen

te binden.

sjanseknuppel m[sjan’seknuppel] (sjanseknuppele, sjanseknuppelsje) knuppel om ijzerdraad strak aan te trekken.

sjaos m (sjäös, sjäös-je) 1 scheut, stok. D’r droevesjtok is nit kapot; heë kriet alwerm nui sjäös. De druivenstok is niet kapot, hij krijgt weer nieuwe scheuten. ’t Kink hat inne sjaos jemaad. Het kind is een flink stuk gegroeid. 2 schot.  D’r sjaos brent. De lont brandt. ’t Is inne sjaos hingerblève. Een lading is niet ontploft. Doe bis jinne sjaospolver weëd. Jij bent nog geen knip voor de neus waard.

sjaos o (sjaoser, sjäös-je) lade. ’t Likt in ’t ungesjte sjaos. Het ligt in de onderste la. Doe hingst miech ’t sjaos oes. Je hangt me de keel uit. Die leëve oes ’t sjaos. Ze nemen geld uit de kassa zonder het te noteren.

sjapengm [sjapeng’] (sjapenge, sjapengsje) spitskool. Vier èse hu sjapeng.We eten vandaag spitskool. Heë is noa sjapeng. Ik weet niet waar hij is.

sjarneer o [sjarneer’] (sjarnere, sjarneersje) scharnier. Auw poatse hant auw sjarnere. Oude mensen zijn niet meer zo goed ter been.

sjarnere ww [sjarne’re] sjarneret, sjarneerd in de scharnieren draaien. De duur sjarneert nit richtieg. De deur draait niet goed in de scharnieren.

sjarre ww [sjar’re] sjarret, jesjard scharrelen, schrapen. De honder sjarre in d’r drek. De kippen scharrelen in de aarde. Iech han d’r kies óp inne hoof jesjard. Ik heb het grind op een hoop gegooid. Pötsje sjarre. (kaartspel).

sjatereww [sja’tere] sjateret, jesjaterd snateren; schateren. Huur ins wat de jäös sjatere. Hoor de ganzen eens snateren.

sjats m (sjatse, sjets-je) schat, lieveling. Doe bis ’t sjets-je van de oma. Jij bent oma’s schatje.

sjataie ww [sjatai’e] sjataiet, sjataid luidruchtig door elkaar praten. Óp ’t kaffieëkrens-je woare de vrauwlu nog ins an ’t sjataie! Bij het koffiekransje waren de vrouwen nog eens luidruchtig door elkaar aan het praten.

sjatoel v [sjatoel’] (sjatoele, sjatuulsje) 1 kistje voor sieraden of geld. ’t Verwaret de kette van de oom in zie sjatuulsje.Ze bewaarde de ketting van oma in haar sieradenkistje. 2 oud wijf. Ook: sjatuul.

sjatte m [sjat’te] (sjattets) schaduw. Heë is nog mar inne sjatte va wat heë vruier woar. Hij is nog maar een schaduw van wat hij vroeger was. Heë vilt uvver ziene eje sjatte. Hij is slecht ter been. Woa lit is, is óch sjatte. Alles heeft zijn voor en tegen.

sjatuul v [sjatuul’] (sjatule, sjatuulsje) 1 kistje voor sieraden of geld. 2 oud wijf. Doa kunt die auw sjatuul werm. Daar komt dat oud wijf weer. Ook: sjatoel.

sjäuslieg bn/bw [sjäus’lieg] (sjäusliejer, sjäusliegste) afschuwelijk. Dat hauw wirklieg ing sjäuslieje bloes aa. Die had werkelijk een afschuwelijke bloes aan.

sjauter m [sjau’ter] (sjautere, sjäutersje) grapjas.

sjauw st v (sjauwe, sjäusje) schuif, grendel. Dóch de sjauw óp de duur. Doe de grendel op de deur. De sjauw van de oaventspief.De schuif van de kachelpijp.

sjauw st v (sjauwe, sjäusje) schoorsteen. De sjauw veëje. De schoorsteen vegen.

sjauwkassl v [sjauw’kas] (sjauwkaste, sjauwkes-je) etalage.

sjave ww [sja’ve] sjavet, jesjaafd afschaven.

sjaviejaat v[sjaviejaat’] troep. De tant koam mit de janse sjaviejaat kinger óp bezuk. Tante kwam met de hele troep kinderen op bezoek.

sjavouw v [sjavouw’] savooiekool. Deë hat mieë jeluk in de sjavouwe wie in de liebe. Die heeft meer geluk in het werk dan in de liefde. Ook sjavouwekoeël.

sjavouwekoeël m [sjavou’wekoeël] savooiekool. Ook: sjavouw.

sjedammerm [sjedam’mer] (sjedammere, sjedammersje) jenever.

sjeedlieg sl bn/bw [sjeed’lieg] (sjeedliejer, sjeedliegste) schadelijk.

sjeefst m sjeeft st o kreupele. ’t Is inne erme sjeef, evvel heë doogt vuur d’r däuvel nit. Het is een arme kreupele, maar hij deugt voor geen cent.

sjeef sl bn/bw (sjever, sjeefste) scheef, krom, schuin, mank. Dat is sjeef en sjeël jemaad. Dat is prutswerk. E bis-je sjeef is Engliesj. Het mag wel een beetje scheef zijn. Doa hingt d’r hoeszeëje sjeef. Daar is de huiselijke vrede verstoord. Da bis te evvel sjeef jewikkeld! Dan vergis je je lelijk! Heë maat ing sjeef moel. Hij is ontstemd.

sjeël bn/bw (sjeëler, sjeëlste) scheel. Dat is inne sjeële uul (scheldwoord). Dat is een schele. D’r sjeël kiekt mit ’t linker oog in ’t reëter weste-tèsj-je. Hij kijkt naar de Klundert of Willemstad in brand staat. Ze woare sjeël van d’r honger. Ze waren scheel van de honger.

sjeële st ww[sjeë’le] sjeëlet, jesjeëld scheel kijken. Heë sjeëlt e bis-je. Hij kijkt een beetje scheel.

sjeële sl ww [sjeë’le] sjeëlet, jesjeëld schelen. ’t Kan miech nuus sjeële. Het kan me niets schelen.

sjeerkwaasm[sjeer’kwaas] (sjeerkwès, sjeerkwès-je) scheerkwast. De hoare va miene sjeerkwaas valle oes. De haren van mijn scheerkwast vallen uit.

sjeermoel v [sjeer’moel] (sjeermoele, sjeermuulsje) zacht, zoet broodje met een gleuf in het midden.

sjeersjóttel v [sjeer’sjóttel] (sjeersjóttele, sjeersjuttelsje) scheerbekken. Bij inne razierer hong vruier ing kóffere sjeersjóttel oes. Bij een kapper hing vroeger een koperen scheerbekken buiten aan de muur.

sjees v (sjeze, sjees-je) sjees. Ook spottend voor een oude fiets of auto. Me kan besser óp ing auw sjees vare; nui fietse weëde ieëder jeklauwd. Je kunt beter op een oude fiets rijden; nieuwe fietsen worden eerder gestolen.

sjeet o (sjete, sjeetsje) scheiding tussen percelen. Heë hat uvver ’t sjeet jebouwd. Hij heeft over de scheiding van de percelen heen gebouwd.

sjeet v (sjete, sjeetsje) deel. De haofsjeet. De helft.

sjeëter v [sjeë’ter] (sjeëter, sjeëtersje) een vrouw die luid praat of lacht.

sjeëtere ww[sjeë’tere] sjeëteret, jesjeëterd schateren.

sjeetpoal m [sjeet’poal] (sjeetpöal, sjeetpöalsje) scheidpaal.

sjeetsjtee m [sjeet’sjtee] (sjeetsjting, sjeetsjtings-je) scheidsteen.

sjeffel m [sjef’fel] (sjeffele, sjeffelsje) schepel, halve mud. Inne sjeffel antratsiet woaget 37,5 kilo, inne sjeffel sjaatkoale 45 kilo, inne sjeffel aierkoale 45 kilo. Een halve mud antraciet woog 37,5 kilo, een schepel schachtkolen 45 kilo, een schepel eierkolen 45 kilo.

sjeffelewies bw [sjef’felewies] In de uitdrukking: Deë verdeent ’t jeld sjeffelewies.Het heeft een heel goed inkomen.

sjeist v (sjeie, sjeisje) scheiding; schede. Heë dreët de sjei links. Hij draagt zijn scheiding links. De sjei van d’r bril. Het brillenhuisje.

sjeie ww [sjei’e] sjeiet, jesjiede/jesjeie scheiden. Ook: sjiede.

sjek m (sjekke, sjesks-je) gevlekt dier. Inne sjek hat me bij peëd, doeve en höng. Gevlekte dieren vind je bij paarden, duiven en honden.

sjekkieg bn/bw [sjek’kieg] gevlekt.

sjel v (sjelle, sjelsje) 1bel. Went jidderinne dem jet feëlet, e sjelsje aahäu, dat jeuf e jekliengels! Als iedereen waar iets mis mee is een belletje zou dragen, dan zou het behoorlijk bellen. 2schel, schil. Doa valle ’m de sjelle van de oge. Hem vallen de schellen van de ogen.

sjelaasj m [sje’laasj] (sjelaasje, sjeleësj-je) karbonade. Ing rij sjelaasj. Een reep karbonades.

sjelfo (sjelfe, sjelfsje) boekenplank.

sjelle ww [sjel’le] sjellet, jesjeld bellen. Went diene pap noa heem kunt, da hat ’t vuur diech jesjeld. Als je vader thuiskomt, dan zwaait er wat. ’t Hat vuur hem jesjeld. Hij zal het niet lang meer maken.

sjelle ww [sjel’le] sjellet, jesjeld schillen. De eëpel sjelle. De aardappels schillen. Wens te nit tsevreie bis, da kries te nieëkstens e jesjeld sjteks-je. Als je niet tevreden bent, krijg je in het vervolg helemaal niets.

sjelleboom m[sjel’leboom] (sjelleboom/sjellebeum, sjellebeumsje) schellenboom (attribuut voor carnaval).

sjelm m (sjelme, sjelmsje) schelm. Went d’r sjelm en d’r räuber ziech sjtrieje, da kriet inne ierlieje man zie peëd tseruk. Als de kok met de keukenmeid kijft, dan hoor je waar de boter blijft. Wie jroeëser d’r sjelm, wie jroeëser ’t jeluk. Die aan God noch gebod geloven, hebben vaak het meeste geluk.

sjelmets o [sjel’mets] (sjelmetser sjelmets-je) schilmes.

sjemdev [sjem’de] schaamte; schaamdelen. Jing sjemde i jen lief han. Geen schaamte kennen. Ziech de sjemde bedekke. De schaamte camoufleren.

sjenant bn/bw [sjenant’] ook sjeneerlieg bn/bw [sjeneer’lieg] gênant, pijnlijk.

sjendarm m[sjendarm’] (sjendarme, sjendermsje) gendarme. De jonge sjpieële räuber en sjendarm. De jongens spelen rovertje. Ook:sjandiet, sjendarm.

sjende ww [sjen’de] sjendet, jesjend beschamen. In de uitdrukking: Ermód sjend nit. Armoede is geen schande.

sjenere ww [sjene’re] ziech, sjeneret ziech, ziech sjeneerd zich generen. Doe broechs diech nit tse sjenere. Je hoeft je niet te generen.

sjenke ww [sjen’ke] sjónk/sjenket, jesjónke/jesjenkd schenken, cadeau doen. Iech los miech van d’r Tsinterkloas jet sjenke. Ik krijg een cadeau van Sinterklaas. Me zouw d’r wieët nuus sjenke. (gezegd, als iemand zijn glas niet leegdrinkt). Iech han mieng kinger nuung mond jesjenkd. Negen maanden lang heb ik mijn kinderen de borst gegeven.

sjenkel m [sjen’kel] (sjenkel, sjenkelsje) raamdorpel. D’r sjenkel van de jroeëse vinster is rót. De dorpel van het grote raam is rot.

sjep v (sjeppe, sjepsje) schep. Ing sjep eëtsetsoep. Een schep erwtensoep.

sjere ww [sje’re] sjoar/sjeret, jesjoare scheren. De hek sjere. De heg scheren. Alles uvver inne kamp sjere. Alles over één kam scheren. Heë hat de kruung jesjoare. Hij heeft de kruinschering al gehad, hij heeft zijn straf gekregen.

sjererij v[sjererij’] (sjererije, sjererijsje) gedonder, last. Hod diech droes, da kries doe óch jing sjererij. Houd je er buiten, dan krijg je geen gedonder.

sjerf o (sjerve(r), sjerfsje) 1 scherf. Sjerver bringe jeluk. Scherven brengen geluk. 2 oude vrijster. Wat bild dat aod sjerf ziech i? Wat verbeeldt die oude vrijster zich?

sjerpbn/bw (sjerper, sjerpste) scherp. Zoeë sjerp wie ing zuul, wie ing vlem. Zo scherp als een priem, als een vlijm. D’r wèg maat ing sjerpe drieën. De weg maakt een scherpe bocht. De tsaos is sjerp. De saus is pittig. Dat vrommesj hat ing sjerpe tsong. Die vrouw heeft een scherpe tong. Iech mós dem sjerp óp de vingere kieke. Ik moet hem scherp in de gaten houden. Heë is zoeë sjerp wie inne haan, heë is sjerp óp vrauwlu. Hij is zo hitsig en zit altijd achter de vrouwen aan.  D’r sjerpe. Een steile pijler. Heë wirkt in d’r sjerpe. Hij werkt in de steile pijler.

sjerpe ww [sjer’pe] sjerpet, jesjerpd scherpen, slijpen, punten. ’t Mets sjerpe. Het mes slijpen. Inne poal sjerpe. Een paal spits maken.

sjerzjantm [sjerzjant’] (sjerzjante, sjerzjentsje) sergeant. Die vrauw is inne richtieje sjerzjant.Die vrouw is heel bazig.

sjetse ww [sjet’se] sjetset, jesjetsd schatten, waarderen. Iech sjets dat die reparatoer duur weëd. Ik schat in dat die reparatie duur wordt. Iech wees deë miensj tse sjetse. Ik kan die persoon waarderen.

sjeuter m [sjeu’ter] (sjeuter, sjeutersje) schuiver. Heë hauw inne vieze sjeuter jemaad. Hij had een lelijke schuiver gemaakt.

sjeve st ww [sje’ve] sjevet, jesjeefd mank lopen.

sjiebele ww [sjie’bele] sjiebelet, jesjiebeld rollen. Kepje sjiebele (kinderspel). Ze sjiebelete van d’r laach. Ze rolden over de grond van het lachen. Los d’r janse beëdel mar sjiebele. Laat de zaak maar waaien.

sjieber sl m [sjie’ber] (sjieber, sjiebersje) 1 zwarthandelaar, smokkelaar. Deë sjieber verkeuft alles.Die zwarthandelaar verkoopt alles. 2 schuifeldans. Vruier maachete vier döks inne sjieber óp d’r dansvloer.

sjiech v (sjiechte, sjiechs-je) 1 laag. De koale ligke in sjiechte, jesjeie durch sjtee. De kolen liggen in lagen, gescheiden door steen. Ing sjiech vet woar uvver ’t iezer. Over het ijzer lag een laag vet. 2 dienst. ’t Joof daagsjiech, middaag- of nommedaagsjiech en naatsjiech. Er was sprake van dag-, middag- of namiddag- en nachtdienst. Iech han sjiech jemaad. Het werk zit erop.

sjiechloeën m [sjiech’loeën] (sjiechluen, sjiechluensje)  dagloon. Iech wirk nit mieë i sjiechloeën, iech wirk in akkoad. Ik werk niet meer in dagloon, ik werk op akkoordloon.

sjiechluenerm [sjiech’luener] (sjiechluener, sjiechluenersje) dagloner.

sjiechnommer m [sjiech’nommer] (sjiechnommere, sjiechnömmersje)  controlepenning.

sjiede ww [sjie’de] sjiejet, jesjiede scheiden. Vier zint jesjiede lu.Tussen ons is alles uit. Ook: sjeie.

sjiedoeng v [sjie’doeng] (sjiedoenge, sjieduungs-je) scheiding, echtscheiding.

sjieëfer m [sjieë’fer] (sjieëfer, sjieëfersje) herder. Went um Litmis de zon in de keëtse sjiengt, da mós d’r sjieëfer de ótse verware. Als op Maria-Lichtmis de zon schijnt, moet de herder zuinig zijn met het voer (want dan komen er volgens het volksgeloof nog veel winterse dagen).

sjieëfersjup o [sjieë’fersjup] (sjieëfersjuppe, sjieëfersjupsje) klein schopje aan de herdersstaf.

sjieëm m schaduw.

sjieëmerm [sjieë’mer] schemering. Tusje sjieëmer en duuster. Tussen licht en donker.

sjieëmere ww [sjieë’mere] sjieëmeret, jesjieëmerd schemeren. ’t Sjieëmeret al ier vier heem woare. Het schemerde al voordat we thuiskwamen.

sjienwerper m [sjien’werper] (sjienwerpere, sjienwerpersje) schijnwerper. Dat hat e paar sjienwerpere.Die heeft een behoorlijke voorgevel. De sjienwerpere jeëve vöal lit.De schijnwerpers geven veel licht.

sjieën st v (sjieëne, sjieënsje) scheen(been). Danke, iech sjtoeës diech óch ins ing bloa sjieën. (ironisch voor: ik zal je ook wel eens een plezier doen). Inne tjeën de sjieëne treëne. Iemand tegen de schenen trappen (iemand in het vaarwater komen).

sjiefsl v (sjieve, sjiefsje) schijf. Ing sjief woeësj. Een schijf worst. Va dem kans doe diech ing sjief aafsjnieje. Aan hem kun je een voorbeeld nemen.

sjiefer m [sjie’fer] (sjiefer, sjiefersje) leisteen.

sjiefsjokkel v[sjief’sjokkel] (sjiefsjokkele, sjiefsjökkelsje) ouderwetse kermisschommel.

sjiek m pruimtabak. E rölsje sjiek, e pruumsje sjiek.Een rolletje pruimtabak.

sjiek bn/bw (sjieker, sjiekste) chique E sjiek mademsje. Een chique vrouwtje. Sjiek! Leuk, tof, vet!

sjiekaan v[sjiekaan’] (sjiekane, sjiekeënsje) 1 briefkaart met spottende voorstelling en/of tekst. 2 grap. Mit dem kans te jing sjiekane maache. Met hem kun je geen grappen uithalen.

sjiekanere ww [sjiekane’re] sjiekaneret, sjiekaneerd vitten, mopperen.

sjieke ww [sjie’ke] sjieket, jesjiekd pruimtabak kauwen.

sjieksaal o [sjiek’saal] 1 noodlot. Dat is mie sjieksaal. Dat is mijn noodlot. 2 lastpost. Doe bis e sjieksaal van e kink. Jij bent een lastpost van een kind.

sjielfere ww [sjiel’fere] sjielferet, jesjielferd schilferen.

sjielpe ww [sjiel’pe] sjielpet, jesjielpd sjilpen, tjilpen. De meusje sjielpe. De mussen sjilpen.

sjiemer m [sjie’mer] (sjiemere, sjiemersje) waas. Inne sjiemer vuur de oge han. Een waas voor de ogen hebben. Heë hauw jinne blasse sjiemer. Hij had geen flauw idee.

sjiemere ww[sjie’mere] sjiemeret, jesjiemerd schemeren, glinsteren.

sjien sl m (sjieng st, sjienke) 1 schijn, schijnsel. 2 bankbiljet. Dat kost diech e paar sjieng sjere.Dat kost een paar schijntjes. 3  ziekenkaart. Iech kan nit mitjoa; iech han d’r sjien. Ik kan niet meegaan, ik heb de ziekenkaart.

sjienge ww sjeen/sjienget, jesjiengd ook sjiene schijnen. Went ’t rent en de zon sjiengt, da hat d’r duvel kirmens.Als het regent terwijl de zon schijnt, dan heeft de duivel kermis. Me mós nit mieë sjienge wille wie me is. Je moet niet de schijn wekken dat je meer wilt zijn dan je bent. Kwieëzele en bejienge zint nit wat ze sjienge.Zelfs de vroomste mensen begaan wel eens een zonde.

sjienhillieg bn/bw [sjienhil’lieg] schijnheilig. Dóch nit zoeë sjienhillieg. Doe niet zo schijnheilig.

sjiepIn de uitdrukkingen: Ze woare óp sjiep. Ze waren de hort op. Heë hauw e meëdsje a sjiep. Hij had kennis aan een meisje.

sjier st v (sjiere, sjiersje) l schaar. 2 het breder uiteinde van een kegelbaan. 3 schaarbeweging (bij voetbal). Deë linksboese hat ing priema sjier. Die linksbuiten heeft een prima schaarbeweging in huis.

sjier sl bn/bw zuiver. Doa is jinne foezel vet aa, dat is sjier vleesj. Daar is geen draadje vet aan, dat is zuiver vlees.

sjiere st ww [sjie’re] sjieret, jesjierd een paard inspannen. Sjier hu ins d’r bles. Span vandaag bles eens in.

sjieresjlieferm [sjie’resjliefer] (sjieresjliefer, sjieresjliefersje) scharenslijper. Doe bis inne richtieje sjieresjliefer. Je bent een onhandige kerel.

sjierpeww [sjier’pe] sjierpet, jesjierpd tsjirpen. D’r krichel sjierpt d’r janse oavend. De krekel sjirpt de hele avond.

sjiessl m (sjies-je) schijt. Doa han iech sjies aa. Dat interessert mij totaal niet. Reeg diech nit óp vuur jiddere sjies. Maak je niet druk voor elke onbenulligheid. Doe has jet sjies veel. Wat maak jij een kouwe drukte! Ook: sjais.

sjiese sl ww [sjie’se] sjees/sjieset, jesjèse schijten. Sjies diech jet, da has te jet!Je kunt me nog meer vertellen. ’t Is diech jet jesjèse. Je kunt me de pot op! Heë sjees zie modder in hoes. Hij deed thuis net wat hij wilde.

sjieshoes sl o[sjies’hoes] (sjieshuzer, sjieshuus-je) 1 schijthuis, wc. Vruier sjtong ’t sjieshoes in d’r jaad.Vroeger stond de wc in de tuin. 2 bangerik. Doe bis e richtieg sjieshoes. Je bent een echte bangerik/schijtluis.

sjies-jong m [sjies’-jong] (sjies-jonge, sjies-jöngs-je) snertjong. Zoene sjies-jong wilt zie vadder nog jet liere! Zo’n snotaap wil zijn vader nog wat leren.

sjifo (sjifter, sjifje) schip.

sjikke ww[sjik’ke] sjikket, jesjikd sturen, zenden. D’r ieësjte april sjikt me de jekke woa me wil. Op 1 april steekt men met ieder domoor de draak.

sjikke ww [sjik’ke] ziech, sjikket ziech, ziech jesjikd 1 zich schikken. Vier mósse ós i Jodsnaam dri sjikke. We moeten ons in Godsnaam daarin schikken. 2 wennen. Iech koeët miech bij die vreëm lu nit sjikke. Ik kon bij die vreemde mensen niet wennen. 3 passen. Zoeëjet sjikt ziech nit. Zo iets past niet. 4 gedijen. ’t Kinke sjikt ziech jód. Het kindje gedijt goed.

sjild o (sjilder, sjildsje) schild, naambord, uithangbord. Hat uur jee sjild an de duur? Hebben jullie geen naambord aan de deur hangen?

sjilderbaar v [sjil’derbaar] hoge, stenen pot met 1, 2 of 3 schildjes erop aangebracht naar-gelang de inhoud. (10, 20 of 30 liter).

sjilderest ww [sjil’dere] sjilderet, jesjilderd schilderen, wachtend heen en weer lopen. Wat bis doe hei an ’t sjildere!Wat loop je hier heen en weer?

sjilderhuus-jeo [sjil’derhuus-je (sjilderhuus-jer) schilderhuisje.

sjilderij o[sjilderij’] (sjilderije, sjilderijsje) schilderij.

sjildsje st o [sjild’sje] (sjildsjer) duif met een donkere borst en witte vleugels.

sjin v (sjinne, sjinsje) rail, ijzeren balk.

sjinderhannesm [sjin’derhannes] (sjinderhanneze, sjinderhennes-je) deugniet.

sjink v (sjinke, sjinks-je) ham. Jereuchde sjink, jekaochde sjink, rue sjink. Gerookte, gekookte, rauwe ham. Went de Hollender sjinke sjnieje, mósse de Pruse honger lieje(spotvers uit de Eerste Wereldoorlog). Sjinke kloppe (gezelschapsspel).

sjinkeknaoch m [sjin’keknaoch] (sjinkeknäöch, sjinkeknäöchs-je) been van de ham; spottend ook voor: viool of gitaar. Bis doe werm óp d’r sjinkeknaoch an ’t zeëje ? Ben je weer op de viool aan het zagen? Ook: sjinkeknaok.

sjinkeknaok m [sjin’keknaok] (sjinkeknöak, sjinkeknöaks-je) been van de ham; spottend ook voor: viool, gitaar of mandoline. Bis doe werm óp d’r sjinkeknoak an ’t zeëje ? Ben je weer op de viool aan het zagen? Ook: sjinkeknaoch.

sjinkesjelm m [sjin’kesjelm] (sjinkesjelme, sjinkesjelmsje) grappenmaker.

sjinkesjnoar o [sjin’kesjnoar] hamstring. Iech han ing verletsoeng an ’t sjinkesjnoar. Ik heb een blessure aan de hamstring.

Sjinne pln [Sjin’ne] Schinnen.

sjinneww [sjin’ne] ziech, sjinnet ziech, ziech jesjind zich afbeulen. Ziech sjinne wie inne hónk, wie inne karehónk. Zich afbeulen als een hond, als een karrenhond.

sjinoas o [sjin’oas] (sjinöaster, sjinöas-je) vlegel, schelm. E bijderhank sjinoas. Een bij de hante vlegel.

Sjinveld pln [Sjin’veld] Schinveld.

sjirm m (sjirm st, sjirmsje) paraplu.

sjirm o scherm. E sjirm vuur d’r oavent zetse. Een scherm voor de kachel zetten

sjirmheerm [sjirm’heer] (sjirmhere, sjirmheersje) beschermheer.

sjirmvrauw v [sjirm’vrauw] (sjirmvrauwe, sjirmvräusje) beschermvrouw.

sjisboedv [sjis’boed] (sjisboede, sjisbuudsje) schiettent op de kermis; slecht befaamd café.

sjisbuunv [sjis’buun] sjisbune, sjisbuunsje)  beveiliging van de transportband tijdens het schieten.

sjisdoeësv [sjis’doeës] (sjisdoeëze, sjisdues-je)  blikken doos voor schietmateriaal.

sjisdroad m [sjis’droad] (sjisdröad, sjisdröadsje) dunne schietkabel.

sjishuierm [sjis’huier] (sjishuier, sjishuiersje)  schiethouwer.

sjislaoch o [sjis’laoch] (sjislöcher, sjislöchs-je) 1  boorgat voor de springstof. 2  nis in de wand voor dekking tijdens het schieten.

sjisloeëd o [sjis’loeëd] (sjisloeëder, sjisluedsje) schietlood.

sjismeester m [sjis’meester] (sjismeestere, sjismeestersje) schietmeester.

sjispatroeën v[sjis’patroeën] (sjispatroeëne, sjispatruensje)  dynamietpatroon.

sjispolverm [sjis’polver] buskruit.

sjisse ww [sjis’se] sjoos/sjisset, jesjaose schieten. Bauw hauw d’r jeëjer inne haas jesjaose. (gezegd wanneer iemand telkens weer vertelt dat het hem bijna gelukt was)  D’r krans sjisse. Kringvormig aangebrachte dynamietladingen tot ontploffing brengen.

sjlaafm (sjlave, sjleëfje) slaaf. Vunnef meëdsjere en inne jong, is d’r jong inne jraaf, vunnef jonge en ee meëdsje, is ’t meëdsje inne sjlaaf. Is er sprake van vijf meisjes en een jongen, dan heeft de jongen het goed, bij vijf jongens en een meisje, heeft het meisje het slecht.

sjlaagm (sjleëg sjleëgs-je) 1 slag. Ziech mit inne jekke sjlaag d’rvanaaf maache. Zich er met een kwinkslag vanaf maken. Heë pareret d’r sjlaag. Hij wendde de slag af. Weë jet d’rhin maat, kriet sjleëg. Wie iets uitspookt, krijgt klappen. Inne sjlaag en doe sjtees in ’t hemme! Een slag en je kunt het schudden. Doe has hu nog jinne sjlaag jedoa. Je hebt vandaag nog niets uitgevoerd. Sjlaag hauwe of angesj van de din aaf. In de maat slaan of anders van de dorsvloer af. Iech bin va sjlaag aaf. Ik ben uit mijn ritme. Vier kómme jinne sjlaag wieër. We schieten geen donder op. Heë hat inne sjlaag in ’t kóffer. Hij is niet goed wijs. Het hat inne sjlaag mit d’r wolbermai/inne sjlaag mit ’t mattiesbijele/inne sjlaag mit d’r wieks-sjtriejel. Hij is niet goed wijs. Heë koeët nit a sjlaag kómme. Hij komt er niet aan te pas. Iech kom bij dat meëdsje nit a sjlaag. Ik heb geen kans bij dat meisje. 2 duiventil, klep. De doef zoos óp d’r sjlaag. De duif zat in de duiventil. ’t Jöngs-je hat d’r sjlaag van de bóks eraaf. Het jongetje had de klep van de broek naar beneden. D’r sjlaag van de kaar. De achterklep van de kar. 3 beroerte, hartinfarct. Inne sjlaag óp ’t hats krieje. Een hartinfarct krijgen. An inne sjlaag sjterve. Door een beroerte sterven. Miech truft d’r sjlaag. Nu sta ik paf. 4 ogenblik, poosje. Zets diech inne sjlaag. Ga een ogenblik zitten. Zouwe vier inne sjlaag kate? Zullen we een spelletje kaarten? Help miech inne sjlaag. Help me een handje. 5 raamluik. Maach de sjleëg tsouw. Maak de raamluiken (rolluiken) dicht. 6 In de uitdrukking: Dat likt wied oes d’r sjlaag. Dat is ver uit de buurt.

sjlaago soort. Doa woent e jans anger sjlaag lu. Daar woont een heel ander soort mensen.

sjlaagbedraag o [sjlaag’bedraag] domme, luie vrouw. Jek sjlaagbedraag! Gekke, domme vrouw.

sjlaagboom m [sjlaag’boom] (sjlaagboom/sjlaagbeum) slagboom.

sjlaagdoebel m [sjlaagdoe’bel] lange sladood.

sjlaaghudsje o [sjlaag’hudsje] (sjlaaghudsjer) slaghoedje.

sjlaagkaar v [sjlaag’kaar] (sjlaagkare, sjlaagkeersje) kipkar.

sjlaagreën m [sjlaag’reën’] slagregen.

sjlaagzie v[sjlaag’zie’] westkant, kant van waar meestal de regen komt.

sjlaatv (sjlate, sjleëtsje) sla, salade. Veldsjlaat. Veldsla. Kopsjlaat.Kropsla. Pluksjlaat. Pluksla. Eëpelsjlaat. Aardappelsalade.

sjlabbere ww [sjlab’bere] sjlabberet, jesjlabberd morsen. Sjlabber diech nit vol. Mors je niet vol. Iech hauw mie sjwestersje jesjlabberd. Ik was mijn zusje in het gedrang kwijtgeraakt.

sjlabberlepsje o[sjlab’berlepsje] (sjlabberlepsjer) slabbertje.

sjlabberóns m [sjlabberóns’] slappe koffie. Ook: sjlabróntsiejoes.

sjlabróntsiejoes m [sjlabrón’tsiejoes] slappe koffie. Ook: sjlabberóns.

sjlach v slacht. D’r november woar vruier de tsiet van de sjlach. De novembermaand was vroeger de tijd voor het slachten.

sjlachte ww [sjlach’te] sjlachtet, jesjlachd slachten.

sjlachteso [sjlach’tes] slachthuis. Ook: sjlachhoes.

sjladder v [sjlad’der] (sjledder, sjleddersje) 1snater. Hod dieng sjladder! Houd je snater. 2roddelaar(ster). Ook: sjledder.

sjladdereww [sjlad’dere] sjladderet, jesjladderd 1vlug en veel spreken. 2 kwaadspreken, roddelen. Ook: sjleddere.

sjlagroomm [sjlag’room] slagroom.

sjlaierm [sjlai’er] (sjlaiere, slaiersje) sluier. Ook: sjläuer.

sjlaif v (sjlaife, sjlaifsje) strik. ’t Meëdsje hauw ing sjun sjlaif in de hoare. Het meisje had een mooie strik in de haren.

sjlam m 1 modder. 2 kolenslik. Neum ins drei sjwatse wöad: koale, jris en sjlam! Noem eens drie zwarte woorden: kolen gruis en slik.

sjlamazzel m [sjlamaz’zel] narigheid. Doa kries doe sjlamazzel mit. Daar krijg je narigheid mee.

sjlambazeng m [sjlambazeng’]  slikbassin. Ook sjlamkoel.

sjlamkoel v [sjlamkoel’]  slikbassin. Ook sjlambazeng.

sjlammei v [sjlam’mei] (sjlameie, sjlameisje) slons.

sjlampieg bw/bn [sjlam’pieg] (sjlampiejer, sjlapiegste) slordig. E sjlampieg joelsje. Een slordig vrouwmens.

sjlang st v (sjlange, sjlengs-je) slang.

sjlangeboaro [sjlang’eboar] (sjlangeboare, sjlangebeursje) spiraalboor.

sjlank bn/bw (sjlanker, sjlankste) slank.

sjlaos o (sjläös/sjlaoser sjläös-je) slot. ’t Sjlaos umdrieëne. De sleutel omdraaien.

sjlap bn/bw (sjlapper, sjlapste) slap. Dat is sjlappe kroam. Dat is niet veel zaaks. Sjlap maache. Niet meer mee kunnen, op zijn.

sjlapsjwans m [sjlap’sjwans] (sjlapsjwens, sjlapsjwens-je) slappeling.

sjlateboeënemv[sjla’teboeëne] slabonen.

sjlatekómp m [sjla’tekómp] (sjlatekump, sjlatekumpsje) slakom.

sjlatevoeëjel m [sjla’tevoeëjel] (sjlatevuejel, sjlatevuejelsje) slimmerik, grappenmaker.

sjläuderm [sjläu’der] (sjläudere, sjläudersje) slinger, centrifuge.

sjläuerm [sjläu’er] (sjläuere, släuersje) sluier. Ook: sjlaier.

sjlauw sl bn/bw (sjlauwer, sjlauwtste) slim, sluw. E sjlauw keëlsje. Een slim ventje. Dat is inne sjlauwe foeks. Dat is een slimme vos. D’r sjlauwe an naas han. Lont ruiken. Heë hat inne sjlauwe boech, sjaad dat e runt. (gezegd als men twijfelt aan iemands intelligentie). Doa kroog iech jinne sjlauw oes. Daar werd ik niet wijs uit.

sjlauwberjer m [sjlauw’berjer] (sjlauwberjere, sjlauwberjersje) slimmerik. Ook: sjlauwmaier.

sjlauw(ieg)heet v [sjlauw'(ieg)heet] (sjlauw(ieg)hete, sjlauw(ieg)heetsje) slimmigheid. De sjlauwheet is hem óp ’t lief jesjrève. Hij is erg slim.

sjlauwmaier m [sjlauw’maier] (sjlauwmaiere, sjlauwmaiersje) slimmerik. Dat is inne richtieje sjlauwmaier. Dat is een echte slimmerik. Ook: sjlauwberjer.

sjlave ww [sjla’ve] sjlavet, jesjlaafd zwoegen. D’r janse daag sjlave en drave. De hele dag zwoegen en dragen.

sjlavietsjeo [sjlaviet’sje] slip van de jas. De poliese hauwe hem mit ’t sjlavietsje. De politie rekende hem in. Inne mit ’t sjlavietsje pakke. Iemand bij zijn lurven pakken.

sjlawienerm [sjlawie’ner] (sjlawienere, sjlawienersje) zwerver, zigeuner.

sjlechter m [sjlech’ter] (sjlechtere, sjlechtersje) slager.

sjledder v [sjled’der] (sjleddere, sjleddersje) roddelaar(ster). Ook: sjladder.

sjleddere ww [sjled’dere] sjledderet, jesjledderd 1 vlug en veel spreken. 2 kwaadspreken, roddelen. Ook: sjladdere.

sjleefbak m [sjleef’bak] (sjleefbek, sjleefbeks-je) sleepbak.

sjleefhoak m [sjleef’hoak (sjleefhöak, sjleefhöaks-je) sleephaak.

sjleefiezer o [sjleef’iezer]  ijzeren bout die op een helling achter de laatste mijnwagen werd gehangen, om het terugglijden te verhinderen.

sjleefhoots o [sjleef’hoots] (sjleefhootser, sjleefheuts-je) traag persoon.

sjleefzeel o [sjleef’zeel] (sjleefzeler, sjleefzeelsje) trekkabel (in de mijn) fig. sjouwer, iemand die veel sjouwt.

sjleët bn/bw (sjleëter, sjleëtste) slecht. ’t Jeet hem jods-erbermlieg sjleët. Het gaat erg slecht met hem. Uur hat waal sjleët weer mitbraad. Jullie hebben wel slecht weer meegebracht. Inne sjleët maache. Iemand in een kwaad daglicht stellen. Heë pramet dem ing en die woar nit van sjleëte eldere. Hij gaf hem een klap en die was raak. Doamit woar heë nit sjleët jevare. Daarmee was hij niet slecht af. ’t Is miech sjleët. Ik voel me niet lekker. Mit jroeëse here is ’t sjleët kieësje èse. Met grote heren is het kwaad kersen eten.

sjleëtreem m [sjleët’reem] (sjleëtreme, sjleëtreemsje) onbetrouwbaar iemand.

sjlefe ww [sjle’fe] sjlefet, jesjleefd slepen. D’r inne dreët ’t kruuts, d’r angere sjleeft ’t. De een kan zijn moeilijkheden beter verwerken dan de ander. Ziech durch ’t leëve sjlefe. Zich door het leven slaan.

sjlejel m [sle’jel] (sjlejel, sjlejelsje)  mijnwerkershamer.

sjlek v (sjlekke, sjlesksje) slak. Sjlek, sjlek, kóm eroes | die hoes is verbrankd | en al dieng kinger zint mit verbrankd(kinderliedje).

sjlekkertsieroop m [sjlek’kertsieroop] middel tegen de hoest.

sjlem sl m slemp. In de winkteroavende kaochet de mam döks beersjlem. In de winteravonden kookte mijn moeder vaak bierslemp.

sjlemme ww [sjlem’me] sjlemmet, jesjlemd 1  de watergalerij van slik vrijmaken. 2  met water en zand een sleuf vullen.

sjlentere ww [sjlen’tere] sjlenteret, jesjlenterd slenteren.

sjiep v(sjiepe, sjiepsje) sleep van een japon.

sjlepper m [sjlep’per] (sjlepper, sjleppersje)  sleper.

sjlichm (sjlich, sjlichs-je) 1 vaardigheid. Urjens sjlich aa han. Ergens vaardig in zijn. 2 streken. Hui diech vuur dem zieng sjlich. Hoed je voor zijn streken.

sjliebere ww [sjlie’bere] sjlieberet, jesjlieberd verwaarlozen. Heë loos alles sjliebere. Hij verwaarloosde alles.

sjlieche ww [sjlie’che] sjleech/sjliechet, jesjlèche sluipen.

sjlieëst bn/bw [sjlie’ë] slee, stroef. Iech han sjlieë tseng van de krikke.Ik heb ruwe tanden van de sleepruimen.

sjlieëdoar m [sjlieë’doar] (sjlieëdöar, sjlieëdöarsje) sleedoorn. Ing krik is de vruet van d’r sjlieëdoar. Een sleepruim is de vrucht van de sleedoorn.

sjliefe ww[sjlie’fe] sjleef/sjliefet, jesjlèfe slijpen. Dan mósse vier mar drueg sjliefe. Dan moeten we maar eten zonder erbij te drinken.

sjliefer m [sjlie’fer] (sjiefere, sjliefersje) slijper.

sjliefsjtee m[sjlief’sjtee] (sjliefsjting, sjliefsjtings-je) slijpsteen.

sjliem sl m slijm. Sjliem óp de brós han. Slijm op de borst hebben.

sjliepsv (sjliepse, sjlieps-je) stropdas.

sjlies sl m slijtage. An deë antsóg is jinne sjlies. Dat pak verslijt niet.

sjliese sl ww [sjlie’se] sjlees/sjlieset, jesjlèseslijten. Dat sjliest mit d’r tsiet. Dat slijt langzaam. Dat is jesjlèse en verjèse. Dat is versleten en vergeten.

sjlieslieg bw [sjlies’lieg] uiteindelijk, tenslotte.

sjlietv (sjliete, sjlietsje) 1 slee. 2 open mijnwagen voor het vervoer van materialen.

sjliets, sjlits m (sjlietse, sjliets-je) spleet, split. ’t Meëdsje hauw inne sjliets in d’r rok. Het meisje had een split in de rok.

sjlietsjong m [sjliet’sjong] (sjlietsjong, sjlietsjönke) schaats. Sjlietsjong lofe. Schaatsen.

sjliete wwsjlietet, jesjliet sleeën.

sjliettrómpemv [sjliet’trómpe]  opstaande ijzeren palen van de sjliet.

sjlif m scherpte, snede. Dat mets hat inne jouwe sjlif. Dat mes heeft een goede snede.

sjlikke ww [sjlik’ke] sjlikket, jesjlikd slikken.

sjliksjtuk o [sjlik’sjtuk] adamsappel. Trek kries doe ing ónger ’t sjliksjtuk! Dadelijk krijg je een onder je adamsappel.

sjlimbn/bwsl (sjlimmer, sjlimste) erg, slecht. Is ’t sjlim mit d’r kranke ? Hoe erg is het met de zieke? Went ’t sjlim weëd, da drieëne vier e lumelsje drum. Als het erger wordt, winden we een doekje eromheen. D’r Joep is jinne sjlimme keël! Joep is geen slechte vent! Deë hat jet sjlims. Die heeft een ernstige ziekte onder de leden. Jodsejedank, ’t is nuuks sjlims passeerd. Goddank is er niets ergs gebeurd.

sjlip m (sjlippe, sjlipsje) slip. De kinger hange de mam d’r janse daag an d’r sjlip. De kinderen hangen de hele dag aan moeders rok.

sjlipperok m [sjlip’perok] (sjlipperök, sjlipperöks-je) jacquet.

sjlisse ww [sjlis’se] sjloos/sjlisset, jesjlaose sluiten. Heë sjluust de vinster. Hij doet het raam dicht. ’t Kappes sjluut ziech al. De kool begint te sluiten. De jesjlaose tsiet. De besloten tijd.

sjloa ww sjloog, jesjlage slaan. Vuur dem hat de letste sjtond jesjlage. Die is ernstig ziek en leeft kennelijk niet meer lang. Heë hat de klink jesjlage. Hij heeft het loodje gelegd. Dat sjleet nit i hoal beum. Dat gaat je niet in je kouwe kleren zitten. Dat is jehouwe wie jesjlage. Dat is lood om oud ijzer. Sjlon diech dat oes d’r kop. Zet dat uit je hoofd. De baan sjloa. Baantje glijden. Deë is jans oes d’r aad jesjlage. Die is helemaal van zijn apropos af. Noe sjleet Jod d’r duvel doeëd! Dat is het toppunt! Nou zeg ik niets meer! Heë sjleet mar jet d’rnoa. Hij slaat er maar een slag naar. Doe sjloog ’m d’r floepet. Toen kreeg hij angst. Deë hat ziech jet in d’r nak jesjlage! Die heeft zich wat in huis gehaald! Dat sjleet in de papiere. Dat loopt in de papieren.

sjlöaner m [sjlöa’ner] (sjlöaner(e), sjlöanersje) vechtersbaas.

sjlodder m [sjlod’der] (sjlöddersje) handigheid, slag. Doa hat heë sjlodder aa. Daar is hij han­dig in. Heë hat d’r sjlodder tse pakke. Hij heeft de slag te pakken. Alles wilt zieng jewende han en ’t mès sjpreie ziene sjlodder. Je moet de kunst van het vak verstaan.

sjlodderv[sjlod’der] (sjloddere, sjlöddersje) slons.

sjloddere ww [sjlod’dere] sjlodderet, jesjlodderd heen en weer slaan, meetrekken, laveren, flappen. Ze sjloddert mit d’r sjroebloemel. Ze laveert met de dweil. De mam sjloddert mit ’t kink. Moeder laveert met het kind. D’r volle sjloddert uvver jen sjtroas. De dronkaard loopt heen en weer over straat. De nase vaan sjloddert an d’r sjtek. De natte vlag flapt aan de vlaggestok.

sjlodderieg bn/bw [sjlod’derieg] slonzig.

sjlodderjanus m [sjlod’derjanus] (sjlodderjanuzze, sjlodderjanus-je) sloddervos.

sjlodderzeelo [sjlod’derzeel] 1 kabel aan de onderkant van de lift. 2 scheldnaam voor een langzame werker. Heë wirkt wie e sjlodderzeel.Hij werkt heel langzaam.

sjloebm (sjloebe, sjluubsje) 1 pantoffel. 2 sul. Dat is inne jouwe sjloeb. Dat is een goeie sul Heë hat ing moel wie inne sjloeb. Hij heeft een scheve mond. 3  kapschoen.

sjloech sl m (sjluuch, sjluuchs-je) slang; gummistok. Ziech óp inne d’r sjloech sjpeule. Op andermans kosten bier hijsen.

sjloefeww[sjloe’fe] sjloefet, jesjloefd sloffen. Hef de vus óp en sjloef nit zoeë. Hef je voeten op en slof niet zo.

sjloek m (sjluuk, sjluuks-je) slok.

sjloeker m [sjloe’ker] (sjluker, sjlukersje) sloeber. ’t Is mar inne erme sjloeker. Het is maar een arme sloeber.

sjloemerm [sjloe’mer] sluimer.

sjloemere ww [sjloe’mere] sjloemeret, jesjloemerd sluimeren.

sjloes m (sjluus, sjluus-je) einde. Mit jet sjloes maache. Een einde aan iets maken. Sjloes im doom! Nou is het afgelopen!

sjloesmangel sl v [sjloes’mangel] (sjloesmengel, sjloesmengelsje) rieten sluitmand.

sjloeverm [sjloe’ver] modder.

sjloevere ww [sjloe’vere] sjloeveret, jesjloeverd kwijlen.

sjloevermoel v[sjloe’vermoel] (sjloevermoele, sjloevermuulsje) kwijler.

sjlofm (sjlöfje) slaap. D’r sjtee tróf hem an d’r sjlof. De steen trof hem aan de slaap. D’r betste sjlof hat me vuur tswelf oer. De beste slaap heb je voor 12 uur. Iech han d’r sjlof in e bee. Ik heb een been aan het slapen. Went e kling diets-je in d’r sjlof laacht, da sjpielt ‘t mit de engelsjer. Gezegd wanneer een baby in zijn slaap glimlacht.

sjloffeww sjleef/sjloffet, jesjloffe slapen. Sjloffe wie inne bók. Slapen als een os/marmot. Went heë ’t bed mar ruucht, da sjlieëft heë al. Hij hoeft het bed maar te ruiken of hij valt al in slaap. Mit de honder sjloffe joa, mit d’r haan ópsjtoa. Met de kippen slapen gaan en met de haan opstaan/Vroeg naar bed en vroeg weer op. Inne sjloffe Tómmes. Een slaapkop. E ónjeluk sjlieëft lies. Een ongeluk zit in een klein hoekje. Me mós ziech nit ieëder oesdoeë bis dat me sjloffe jeet.Je moet niet te voorbarig zijn.

sjlofkameraad m [sjlof’kameraad] (sjlofkamerade, sjlofkamereëdsje) slaapje, bedgenoot.

sjlos o (sjlösser, sjlös-je) slot, kasteel.

sjloshónk m [sjlos’hónk] In de uitdrukking: Heë hulet wie inne sjloshónk. Hij brulde alles bij elkaar.

sjlosser m [sjlos’ser] (sjlösser, sjlössersje) bankwerker.

sjlosserij v [sjlosserij’] (sjlosserije, sjlosserijsje) kleinsmederij.

sjlurpeww sjlurpet, jesjlurpdslurpen.

sjlussel m [sjlus’sel] (sjlussele, sjlusselsje) sleutel.

sjlussele ww [sjlus’sel] sjlusselet, jesjlusseld sleutelen.

sjlusselsblom v [sjlus’sel(s)blom] (sjlusselsblomme, sjlusselsblömsje) sleutelbloem.

sjlusselsbónd m [sjlus’selsbónd] sleutelbos.

sjlusselslaoch o [sjlus’selslaoch] (sjlusselslöcher, sjlusselslöchs-je) sleutelgat.

sjmaachm smaak. Went me d’r koar hat, wilt me óch d’r sjmaach han. Dat smaakt naar meer.

sjmaache ww[sjmaa’che] sjmaachet, jesjmaachd smaken. Los ’t diech sjmaache! Smakelijk

sjmaalsl bn/bw (sjmaler, sjmaalste) smal, mager. Inne sjmale wèg. Een smalle weg. Doa leuft diech d’r sjtrónks sjmaal langs de bee.Jij hebt diarree.

sjmaalhanze ww [sjmaal’hanze] sjmaalhanzet, jesjmaalhansd karig leven, honger lijden.

sjmagke ww [sjmag’ke] sjmakket, jesjmakd een pak slaag geven. Móts doe ze jesjmakd krieje? Wil je een pak slaag krijgen?!

sjmak m (sjmagke, sjmeks-je)) smak, klap. Mit inne sjmak vloog de duur tsouw. Met een klap vloog de deur dicht. Heë kroog orrentlieg sjmagke. Hij kreeg behoorlijk wat klappen.

sjmakke ww [sjmak’ke] sjmakket, jesjmakd smakken. Sjmak nit zoeë bij ’t èse. Smak niet zo bij het eten. Iech sjmakket hem de duur vuur de naas tsouw. Ik smakte hem de deur voor zijn neus dicht.

sjmalts o reuzel, vet.

sjmalts-atleet m [sjmalts’-atleet] (sjmalts-atlete, sjmalts-atleetsje) spottend voor een mager persoon.

sjmarotse ww [sjmarot’se] sjmarotset, sjmarotsd parasiteren, klaplopen.

sjmarötserm [sjmaröt’ser] (sjmarötser, sjmarötsersje) klaploper.

sjmarre mv [sjmar’re] in vet gebakken stukjes brood.

sjmatsm (sjmatse, sjmets-je) klapzoen.

sjmausm (sjmauze, sjmäus-je) smulpartij.

sjmechtieg bn/bw [sjmech’tieg] (sjmechtiejer, sjmechtiegste) tenger.

sjmeie ww sjmeiet, jesjmeid smeden.

sjmeikoale mv [sjmei’koale] smeedkolen.

sjmeklekker m [sjmek’lekker] (sjmeklekkere, sjmeklekkersje) lekkerbek.

sjmid m (sjmei, sjmeisje) smid.

sjmid v smidse, smederij. Mit ’t peëd noa de sjmid joa. Met het paard naar de smid gaan.

sjmieëlst v (sjmieële, sjmieëlsje) 1 smele, 2 lange grashalm. 3 haarsliert.

sjmieëlesjtreufer m [sjmieë’lesjtreufer] (sjmieëlesjtreufere, sjmieëlesjtreufersje) bangerik,

sjmieëlieg bn/bw [sjmieë’lieg] (sjmieëliejer, sjmieëliegste) spichtig, miserabel. E sjmieëlieg keëlsje. Een spichtig ventje. ’t Woar hem sjmieëlieg jejange. Het was voor hem miserabel verlopen.

sjmier sl m smeer, rotzooi. Hod diech d’r janse sjmier! Houd die hele rotzooi bij je.

sjmierbrij m [sjmier’brij] smeersel van melk, meel en eieren als broodbeleg.

sjmiere ww [sjmie’re] sjmieret, jesjmierd 1 smeren. Inne jet óp ’t broeëd sjmiere. Iemand iets op zijn brood geven. Mit sjmiere kuns doe wieër wie mit jouw wöad. Met iemand op te hemelen bereik je meer dan met praten. Deë hat ze werm ins jesjmierd. Hij zit weer op zijn praatstoel. Weë jód sjmiert deë jód viert. Met steekpenningen kun je iemands gunst kopen. 2 vuil worden. Dat kleed sjmiert jauw. Die jurk wordt snel vuil. 3 kaartterm.

sjmies sl m motregen. Ook: sjmiesreën.

sjmies sl v In de uitdrukking: Jet in de sjmies han. Iets in de smiezen hebben.

sjmiese sl ww [sjmie’se] sjmieset, jesjmiesd motregenen.

sjmiesreën sl m [sjmies’reën] motregen. Ook: sjmies.

sjmik v(sjmikke, sjmiks-je)zweep. Mit de sjmik draa joa. Er flink achterheen zitten. Dat jeet wie ing sjmik. Dat gaat als gesmeerd.

sjmikke ww [sjmik’ke] sjmikket, jesjmikd met de zweep knallen.

sjmikkekoado [sjmik’kekoad] ( sjmikkekoade, sjmikkeköadsje) touw aan het eind van een zweepkoord.

sjmikkesjnoar o [sjmik’kesjnoar] (sjmikkesjnoare, sjmikkesjnöarsje) zweepkoord. De moel jeet hem wie e sjmikkesjnoar. Hij kan zijn mond niet houden.

sjmiltse ww [sjmil’tse] sjmólts/sjmiltset, jesjmóltse smelten.

sjmirjel m [sjmir’jel] smergel, schuurpapier.

sjmirjele ww[sjmir’jele] sjmirjelet, jesjmirjeld schuren. De forneus sjmirjele. De kachel schuren.

sjmoedeliegbn/bw [sjmoe’delieg] (sjmoedeliejer, sjmoedeliegste) vuil, onzindelijk. E sjmoedelieg wief. Een onzindelijke vrouw.

sjmoek m sieraad, sieraden.

sjmoekel m [sjmoe’kel] smokkel.

sjmoekele ww [sjmoe’kele] sjmoekelet, jesjmoekeld smokkelen.

sjmoekeler m [sjmoe’keler] (sjmoekeler, sjmoekeleersje) smokkelaar.

sjmoekelerien v [sjmoe’kelerien] (sjmoekeleriene, sjmoekeleriensje) smokkelaarster.

sjmoeslaache ww[sjmoes’laache] sjmoeslaachet, jesjmoeslaachd gniffelen, gnuiven. Wat zut uur tswai werm an ’t sjmoeslaache?Wat zijn jullie twee weer aan het gniffelen?!

sjmoessl m (sjmoeze, sjmuus-je) smous (hond).

sjmoeze sl ww [sjmoe’ze] sjmoezet, jesjmoesd smoezen.

sjmoezer sl m [sjmoe’zer] (sjmuzer, sjmuzersje) vleier.

sjmorre ww [sjmor’re] sjmorret, jesjmord sudderen. De broadwoeësj is ’t fainste, went ze lanksaam jesjmord hat. De braadworst is het lekkerst als ze langzaam gesudderd heeft.

sjmuke ww [sjmu’ke] sjmuket, jesjmuukd versieren, tooien.

sjnabbelere ww [sjnabbele’re] sjnabbeleret, sjnabbelerd smullen.

sjnabe ww [sjna’be] sjnabet, jesjnaabd ook sjnave [sjna’ve] slaan. Iech sjnabet hem ing. Ik gaf hem een oplawaai.

sjnabel m[sjna’bel] (sjneëbel, sjneëbelsje) snavel, bek.

sjnak bn (sjnakker, sjnakste) recht, rechtop, rechtstreeks. D’r poal sjteet sjnak. De paal staat rechtop. Los diech nit zoeë hange, doe móts sjnak joa. Laat je niet zo hangen, je moet rechtop lopen. Kóm sjnak óp heem aa. Kom rechtstreeks naar huis.

sjnakoes bw [sjnakoes’] rechtdoor. Vier mósse hei sjnakoes joa. Hier moeten wij rechtdoor gaan.

sjnal st v (sjnel, sjnelsje) gesp.

sjnalle ww [sjnal’le] sjnallet, jesjnald gespen.

sjnap m (sjnep, sjnepsje) greep; koopje. Doa has doe e sjnepsje aajehad. Daar heb je een koopje aan gehad. In d’r oesverkoof kan me döks e sjnepsje maache. In de uitverkoop kun je vaak een koopje maken.

sjnappeww [sjnap’pe] sjnappet, jesjnapd 1grijpen, pakken. Weë sjnapt deë hat. Hebben is hebben, krijgen is de kunst. Iech han ing kauw jesjnapd. Ik heb een verkoudheid te pakken. Dat sjlaos sjnapt nit. Dat slot pakt niet. 2snakken, happen. Heë sjnappet noa oam. Hij hapte naar adem. Jet vrisje lóf sjnappe. Wat frisse lucht happen. 3snappen, begrijpen. Sjnaps te? Begrijp je?

sjnapperm [sjnap’per] (sjnappere, sjneppersje) verstand. Has te d’r sjnapper kapot? Begrijp je dat niet?

sjnaps m (sjneps, sjneps-je) jenever, borrel.

sjnater v [sjna’ter] (sjneëter, sjneëtersje) snater.

sjnatere ww [sjna’tere] sjnateret, jesjnaterd snateren. De jäös sjnatere. De ganzen snateren.

sjnäuest ww [sjnau’e] sjnäuet, jesjnäud snoeien. De hek sjnäue. De heg snoeien. In d’r winkter weëde de obsboom jesjnäud. In de winter worden de fruitbomen gesnoeid. Die hauwe nog ins jesjnäud!Die hadden gesmuld!

sjnauts m (sjnautse, sjnäuts-je) snor. Deë vilt inne óp d’r sjnauts. Die kan lastig zijn. Deë hat miech óp d’r sjnauts jehange. Die wist niet van opstappen. Da haste diech evvel óp d’r sjnauts jetroane! Dan heb je je lelijk misrekend! Dem sjtoep iech ins d’r sjnauts ! Die zal ik eens de mond snoeren! Doe móts dem nit alles óp d’r sjnauts binge. Je moet hem niet alles vertellen. ’t Versjtank kunt mit de joare en d’r sjnauts nit vuur de hoare. Alles komt op zijn tijd.

sjnautsebeer o/m [sjnaut’sebeer] 1 verschaald bier. 2 lomperik.

sjnauw st v (sjnauwe, sjnäusje) 1 striem, diepe rimpel. 2 snauw.

sjnauwe ww sjnauwet, jesjnauwd snauwen.

sjnei st m sneeuw. Vilt óp Tsint Andris (30 november) sjnei, dan sjneit ’t hónged daag en nog mieë. Sneeuwt het op St.Andreas-dag(30 november), dan sneeuwt het honderd dagen en nog meer. Sjnei sjloa. Eiwit kloppen.

sjnei st v (sjneie, sjnidsje) snee brood. Iech han honger, iech eus ing drueg sjnei broeëd. Ik heb honger, ik zou nog een snee droog brood eten.

sjneibol m [sjnei’bol] (sjneiböl, sjneibölsje) sneeuwbal.

sjneie ww [sjnei’e] sjneiet, jesjneid sneeuwen. Went ’t sjneit in d’r drek, da vruust ’t dat ’t vrekt. Als het gaat sneeuwen op onbevroren grond, dan komt er strenge vorst.

sjneiklöks-je o [sjnei’klöks-je] (sjneiklöks-jer) sneeuwklokje. Wen an ’t end van d’r winkter de sjneiklöks-jer bluie, is ’t vrugjoar nit mieë wied. Als aan het eind van de winter de sneeuwklokjes bloeien, laat de lente niet lang meer op zich wachten.

sjneiklots m [sjnei’klots] (sjneiklöts, sjneiklöts-je) sneeuwbal.

sjneiman m ([sjnei’man] (sjneimander, sjneimensje) sneeuwpop.

sjneivlok v [sjnei’vlok] (sjneivlök, sjneivlöks-je) sneeuwvlok. Went de sjneivlöks-jer valle, da sjudde de engelsjer hön bedsjer oes. Als de sneeuwvlokjes vallen, dan schudden de engeltjes hun bedjes uit.

sjnelkuserm [sjnel’kuser] (sjnelkusere, sjnelkusersje) vlinderdas.

sjnep v (sjneppe, sjnepje) snibbig persoon.

sjneppieg bn/bw [sjnep’pieg] (sjneppiejer, sjneppiegste) snibbig.

sjneure ww [sjneu’re] sjneuret, jesjneurd 1 snoeren. 2 rennen. Heë koam d’r ek um jesjneure. Hij kwam om de hoek gerend. 3 flink eten. Aawasende kinger kanne sjneure! Opgroeiende kinderen kunnen flink eten.

sjneurkoad v [sjneur’koad] (sjneurkoade, sjneurköadsje) smetkoord.

sjneuvere ww [sjneu’vere] sjneuveret, jesjneuverd 1 op zoek gaan (naar iets eetbaars). 2 snoepen.

sjneuzel m [sjneu’zel] (sjneuzele, sjneuzelsje) snotjongen.

sjniebelm [sjnie’bel] (sjniebele, sjniebelsje) 1 snotneus. 2 liefkozend woord.

sjnieder st m [sjnie’der] (sjnieder, sjniedersje) kleermaker. Iech bin oes d’r sjnieder. a) bij skaat: ik heb 30 punten; b) ik heb de kosten eruit. Wat bis doe inne sjnieder! Wat ben jij een onhandig mannetje!

sjniedere ww [sjnie’dere] sjniederet, jesjniederd kleermaker zijn. Heë hat ’t sjniedere jelierd. Hij heeft voor kleermaker jeleerd.

sjniedereso [sjnie’deres] kleermakers-werkplaats.

sjniederzits m [sjnie’derzits] kleermakerszit.

sjnieje st ww [sjnie’je] sjniejet/sjneet, jesjneie snijden. Doa kries doe de hoare jesjneie. Daar wordt je afgezet. Deë koeët jezichter sjnieje! Die kon gezichten trekken! Pas óp, sjnie diech nit!Ook figuurlijk: Pas op, brand je vingers niet!

sjniefel m [sjnie’fel] stuifsneeuw.

sjniefele ww [sjnie’fele] sjniefelet, jesjniefeld fijn sneeuwen.

sjniensm spichtig mannetje.

sjniepel m [sjnie’pel] (sjniepele, sjniepelsje) snipper (papier). Raaf de sjniepele óp. Raap die snippers op.

sjniepelboeënemv [sjnie’pelboeëne] (sjniepelboeëne, sjniepelbuensje) snijboon. Iech ès al ins jeer sjniepelboeënetsoep. Ik eet wel eens graag snijbonensoep.

sjniepele ww [sjnie’pele] sjniepelet, jesjniepeld in stukjes snijden, snipperen. Jekluurd papier sjniepele um óp de brónk tse sjträue.Gekleurd papier in stukjes snijden om tijdens de processie te strooien.

sjniesjlaat v[sjnie’sjlaat] snijsla.

sjnietmoester o [sjniet’moester] (sjnietmoestere, sjnietmuustersje) knippatroon.

sjnietsmeël o [sjniets’meël] zaagsel.

sjnirkeww [sjnir’ke] sjnirket, jesjnirkd 1 zengen, schroeien. Vier sjnirkete in de zon. We verbrandden in de zon. 2 snel rijden/rennen. Heë sjnirket langs. Hij reed snel langs.

sjnit m (sjnitte, sjnitsje) snee, snit. ’t Mets hat jinne sjnit mieë. Het mes snijdt niet meer. Iech han inne sjnit in d’r vinger. Ik heb een snee in de vinger.

sjnoar st v (sjnoare, sjnöarsje) snaar. Ing fiengelieng hat mieëtstens veer sjnoare. Een viool heeft meestal vier snaren.

sjnoebelm [sjnoe’bel] (sjnoebele, sjnubelsje) koosnaam. ’t Elsje is ’t sjnubelsje van d’r opa. Elsje is het schatteboutje van opa.

sjnoefm(toeëbak) (sjnoeve, sjnuufje) snuif (tabak). Doa kans doe diech e sjnuufje aa neëme. Daar kun je een voorbeeld aan nemen.

sjnoefplak m [sjnoef’plak] (sjnoefplek, sjnoefpleks-je) zakdoek. Krieg diech inne ringe sjnoefplak. Pak een schone zakdoek.

sjnoepere ww [sjnoe’pere] sjnoeperet, jesjnoeperd snuffelen.

sjnoeve ww [sjnoe’ve] sjnoof/sjnoevet, jesjnoave/jesjnoefd 1 snuiven. Doa kans doe ins aa sjnoeve. Daar kun je een voorbeeld aan nemen. Kaod sjnoeve. Op de koffie komen. Inne vette haas sjnoeve. Een voordelige koop speuren. Die kans te diech sjnoeve. Die opmerking kun je in je zak steken. 2 snuiten. Ziech de naas sjnoeve. De neus snuiten.

sjnoor sl v (sjnore, sjneursje) schoondochter.

sjnoor st o (sjnore, sjneursje) snoer.

sjnoorsjnak bn/bw [sjnoorsjnak’] regelrecht.

sjnóp m (sjnupje) neusverkoudheid.

sjnórke ww [sjnórke] sjnórket, jesjnórkdsnurken.

sjnufele ww[sjnu’fele] sjnufelet, jesjnufeld snuffelen.

sjnuuts m snoepgoed. Ing tuut sjnuuts. Een zak snoep.

sjnuuts v [sjnuuts’] (sjnuutse, sjnuuts-je) snuit. Wat maats doe vuur ing sjnuuts! Wat kijk jij somber!

sjnuutse ww [sjnuut’se] snoepen. Inne d’r kieës van ’t broeëd sjnuutse. Iemand de kaas van het brood eten.

sjoaf st o (sjöaf, sjöafje) schaap. Die vrauw is e jód sjoaf. Die vrouw is een goed stuk. Dat is e sjoaf joades. Dat is een onnozele hals. ’t Zint sjöafjere an d’r himmel. De lucht is vol schapen­wolkjes. Dat is e ónjeroane sjoaf. Dat is een dom schaap, dat een ‘ongelukje’ heeft gehad.

sjoafetieg bn/bw [sjoa’fetieg] (sjoafetiejer, sjoafetiegste) schaapachtig. Kiek nit ezoeë sjoafetieg.Kijk niet zo schaapachtig.

sjoafsdeëmelm [sjoafs’deëmel] (sjoafsdeëmel, sjoafsdeëmelsje) letterlijk: schaapstepel, meestal dommerik.

sjoafs-jerf v [sjoafs’-jerf] (sjoafs-jerve, sjoafs-jerfsje) duizendblad.

sjoafsmoel v[sjoafs’moel] (sjoafsmoele, sjoafsmuulsje) Eisdener klompje (appel).

sjoal v(sjoale, sjöalsje) schaal. Ing sjoal mit obs. Een schaal met fruit.

sjoar st m (sjöar, sjöarsje) schoor, stut, steunpaal.

sjoar v 1 (sjoare, sjöarsje) hoeveelheid, oogst. Dis joar krient vier ing jouw sjoar haver. Dit jaar krijgen we een goede oogst haver. De tswaide sjoar van ’t jraas heesjt óch jrommet. De tweede oogst van het gras heet ook nagras. 2 vleug (van stof). Deë rok hat de sjoar aaf. Deze jas heeft de vleug af.

sjoare ww[sjoa’re] sjoaret, jesjoard schoren, stutten.

sjoarsjtee m [sjoa’rsjtee] (sjoarsjting, sjoarsjtings-je) schoorsteen. Me mós d’r sjoarsjtee an ’t sjwame hauwe. Je moet de schoorsteen laten blijven roken. Doa kan d’r sjoarsjtee nit va sjwame. Daar kan de schoorsteen niet van roken.

sjoarsjteeveëjer m [sjoar’sjteeveëjer] (sjoarsjteeveëjere, sjoarsjteeveëjersje) schoorsteenveger.

sjob(-be) m [sjob'(be)] (sjöbsje) pint, een kwart liter. Iech drunk nog e sjöbsje haof um haof. Ik zou nog graag een kwart liter half om drinken.

sjöbbieg bn/bw [sjöb’bieg] (sjöbbiejer, sjöbbiegste) sjofel, haveloos. Heë is sjöbbieg jekleid. Hij is sjofel gekleed.

sjoebe ww[sjoe’be] sjoebet, jesjoebd schelden. Deë sjoebt, doa vreest jinne honk broeëd va. Die scheldt enorm, daar vreet geen hond brood van.

sjoebejak m[sjoe’bejak] schobbejak.

sjoebkaar m[sjoeb’kaar] (sjoebkare, sjoebkeersje) kruiwagen. Wens te mar ing jouw sjoebkaar has, da floept ’t óch. Als je maar een goede kruiwagen hebt, dan lukt het wel.

sjoech-sjoech bw brr. In het rijmpje: Sjoech-sjoech, zaat de vrauw Sjtroech en trók ziech ’t hemme uvver d’r boech en zaat nog ummer sjoech. Brr zei de vrouw en trok haar hemd over de buik en zei nog steeds brr.

sjoeder m/v [sjoe’der] (sjoedere, sjudersje) huivering. Miech lofet inne sjoeder langs d’r ruk. Er liep een rilling over mijn rug. Iech han d’r sjoeder óppen lief. Ik heb last van koude rillingen.

sjoedere ww [sjoe’dere] ziech, sjoederet ziech, ziech jesjoederd huiveren. Ziech sjoedere

van de kauw. Huiveren van de kou. ’t Sjoedert miech nog, wen iech doa aa dink. Ik huiver nog als ik daaraan denk.

sjoederieg bw/bn [sjoe’derieg] rillerig. Iech veul miech hu sjoederieg. Ik voel me vandaag rillerig.

sjoeël st v (sjoeële, sjuelsje) school. Ziech langs de sjoeël foesje, de sjoeël verkloppe, de sjoeël versjtèche. Spijbelen. Vier helle sjoeël óp. Wij spelen schooltje. Doe bis bij ’t Werens-je óppen sjoeël jeweë. Wordt gezegd als iemand goed kan rekenen, blijkbaar was Werens een goede rekenleraar.

sjoeëlhoes o [sjoeël’hoes] oud gemeentehuis van Kerkrade.

sjoeëljeldo [sjoeël’jeld] schoolgeld. Doe móts diech ’t sjoeëljeld tserukvroage. Wordt gezegd tegen iemand die iets maar niet begrijpt.

sjoeëljong m [sjoeël’jong] (sjoeëljonge, sjoeëljöngs-je) schooljongen.

sjoeëlkink o[sjoeël’kink] (sjoeëlkinger, sjoeëlkinke) schoolkind.

sjoeëlmeëdje o [sjoeël’meëdje] (sjoeëlmeëdjer) schoolmeisje.

sjoeëlmeesterm [sjoeël’meester] (sjoeëlmeestere, sjoeëlmeestersje) schoolmeester.

sjoeës m (sjues, sjues-je) schoot. De heng in d’r sjoeës leëje. Het erbij laten zitten. Leensje, kóm bij de oma óp ’t sjues-je.Leentje, kom bij oma op het schootje. Dem vilt alles in d’r sjoeës. Hij heeft bij alles wat hij doet geluk.

sjoeëskinko [sjoeës’kink] (sjoeëskinger, sjoeëskinke) schootkindje.

sjoeësrok m [sjoeës’rok] (sjoeësrök, sjoeësröks-je) pandjesjas.

sjoeësvel o [sjoeës’vel] (sjoeësveller, sjoeësvelsje) schootsvel.

sjoefm (sjoefte, sjuufje) schoft.

sjoefel v[sjoe’fel] (sjufel, sjufelsje) schoffel.

sjoefele ww [sjoe’fele] sjoefelet, jesjoefeld schoffelen.

sjoefteww[sjoef’te] sjoeftet, jesjoefd hard werken. Heë sjoeft van d’r mörje bis d’r oavend. Hij werkt hard van ’s morgens tot in de avond. Ziech an de keëts sjoefte. Zich kapot werken.

sjoel st v (sjoele, sjuulsje) 1 massa. Ing sjoel kinger. Een hele groep kinderen. Ing sjoel visje. Een school vissen. 2regenbui. Ing jouw sjoel kuet d’r jaad broeche. Een flinke regenbui zal de tuin goed doen.

sjoele ww [sjoe’le] sjoelet, jesjoeld schuilen. Ónger inne auwe sjtok is ’t jód sjoele. Wordt gezegd als een onbemiddeld, jong meisje met een rijke, aanmerkelijk oudere man trouwt. Doa sjoelt jet hinger. Daar steekt iets achter.

sjoem sl m (sjuumsje) schuim. D’r sjoem sjtong ’t peëd óp de moel. Het paard het het schuim op de bek. Sjoem is jee beer.Schuim is geen bier. Tsap d’r sjoem ónge in ’t jlaas!Tap het schuim zo dat het onder in het glas komt. Vet sjwumt oave en d’r sjoem nog d’rboave. Het schuim wil altijd het hoogste woord voeren.

sjoemele ww [sjoe’mele] sjoemelet, jesjoemeld sjoemelen.

sjoenkele ww [sjoen’kele] sjoenkelet, jesjoenkeld arm in arm heen en weer schommelen.

Mit vasteloavend weëd nog ins kreftieg jesjoenkeld.Met carnaval wordt nog eens stevig arm in arm heen en weer geschommeld.

sjoep v (sjoepe, sjuupsje) schub. Sjoepe. Roos.

sjoeperado [sjoe’perad] (sjoeperaar, sjoeperedsje) schoepenrad.

sjoere ww [sjoe’re] sjoeret, jesjoerd schuren, poetsen. Ziech d’r kessel sjoere jon. Gaan biechten. Drek en kaaf sjoert d’r maag. Zand schuurt de maag. Sjoers doe nit, da blinkt ’t nit, da kunt óch diene vrijer nit. Voor wat, hoort wat. Ze jesjoerd krieje. Een pak slaag krijgen. De klinke sjoere. Gaan bedelen.

sjoerpapier o [sjoer’papier] schuurpapier.

sjoerpoal m [sjoer’poal] (sjoerpöal, sjoerpöalsje) schuurpaal voor het vee in de wei.

sjoerzank m [sjoer’zank] schuurzand.

sjoervele ww [sjoer’vele] sjoervelet, jesjoerveld schuifelen. Hef de vus óp en sjoervel nit zoeë. Til de voeten op en schuifel niet zo.

sjoesm (sjuus, sjuus-je) 1 schot. Doa zitst sjoes drin. Daar zit schot in. Heë is jód in sjoes. Hij is goed in orde. Doe móts d’r auto jód in sjoes hauwe. Je moet de auto goed onderhouden. 2scheut. Doch e sjuus-je wasser bij de tsaos. Doe een scheutje water bij de saus. Jef miech e sjoes.Pils met een scheut donker bier.

sjoester m [sjoes’ter] (sjoestere, sjuustersje) 1 schoenmaker. D’r sjoester Sjroam maachet ziene jong inne lere bókseboam. Schoenmaker Sjroam naaide zijn zoon een leren zitvlak aan de broek. Uit een gedicht van Jos Geilenkirchen. 2 rood soldaatje (kever).

sjoestere ww [sjoes’tere] sjoesteret, jesjoesterd 1 schoemakerswerk doen. 2 hard werken. Deë sjoestert van d’r mörje bis d’r oavend. Die werkt hard van ’s morgens tot ’s avonds.

sjoet m puin.

sjoetsblèchm [sjoets’blèch] (sjoetsblècher, sjoetsblèchs-je) spatbord.

sjoetsengel m [sjoets’engel] sjótsengel m [sjóts’engel] engelbewaarder.

sjoetspatroeën m [sjoets’patroeën] (sjoetspatroeëne, sjoetspatruensje) beschermheilige. D’r hillieje Lambeëtes is d’r sjoets-patroeën va Kirchroa. St. Lambertus is de beschermheilige van Kerkrade.

sjokkel v[sjok’kel] (sjokkele, sjökkelsje) schommel.

sjokkelaad m [sjokkelaad’] (sjokkeleëdsje) chocolade.

sjokkele ww [sjok’kele] sjokkelet, jesjokkeld schommelen, wiegen.

sjokkele ww [sjok’kele] ziech, sjokkelet ziech, ziech jesjokkeld schommelen.

sjokkelpeëdo [sjok’kelpeëd] (sjokkelpeëd, sjokkelpeëdsje) hobbelpaard.

sjokkenere ww [sjokkene’re] sjokkeneret, sjokkeneerd chicaneren, vitten.

sjömmel m [sjöm’mel] schimmel. Óp d’r vlaam is sjömmel. Er is schimmel op de vlaai. Inne d’r sjömmel sjui maache.Iemand opjutten.

sjömmele ww [sjöm’mele] sjömmelet, jesjömmeld schimmelen.

sjong st m (sjong, sjönke/sjöngs-je) 1 schoen. Mit de Oeëstere kries doe e paar nui sjong. Met Pasen krijg je een paar nieuwe schoenen. Dat hauwe ze hem in de sjong jesjoave. Daarvan hadden ze hem de schuld gegeven. In dem zieng sjong weul iech nit sjtoa. Ik zou niet in zijn schoenen willen staan. Heë sjteet vas in de sjong. Hij zit goed in zijn vel. Deë leuft neëver de sjong. Hij is verwaand. Noen valle miech de sjong oes! Uitroep van verbazing of ergernis. Deë hat zieng sjong nog nit betsaald. Gezegd als iemands schoenen kraken. Hore sjong! (krachtterm). Dat hat eëtse i jen sjong. Zij is een draaikont. 2 leischoen aan een lift.

sjongsbusjtel m [sjongs’busjtel] (sjongsbusjtele, sjongsbusjtelsje) schoenenborstel.

sjongs-jesjef o [sjongs’-jesjef] (sjongs-jesjefter, sjongs-jesjefje) schoenenwinkel.

sjongslapm [sjongs’lap] (sjongslappe, sjongslepje) schoenzool. Dat kans doe diech ónger de sjongslappe sjrieve. Dat kun je vergeten.

sjongsleer o [sjongs’leer] zoolleder.

sjongsnaal m [sjongs’naal] (sjongsneël, sjongsneëlsje) schoenspijker.

sjongsreemm [sjongs’reem] (sjongsreme, sjongsreemsje) schoenveter. Mit sjongsreme langs de dure joa. Met schoenveters langs de deuren gaan.

sjongswieks m [sjongs’wieks] schoensmeer.

sjood v (sjeudje) schuld. Deë hat mieë sjood wie hoare óp d’r kop. Hij heeft meer schuld dan haren op zijn hoofd. Heë hat de vót vol sjood. Hij zit diep in de schulden. Dat bis doe sjood! Dat ben jij schuld.

sjoofst v (sjove, sjeufje) schoof. ’t Koar óp sjove zetse. Van het koren schoven bundelen.

sjoof m baar. In de uitdrukking: Heë likt óp d’r sjoof. Hij is opgebaard.

sjop m (sjöp, sjöpsje) afdak, schuurtje. Vier krient reën, iech hang de wèsj mar ónger d’r sjop. We krijgen regen, ik hang de was maar onder het afdak.

sjop m (sjoppe, sjöpsje) kuif. Inne bij d’r sjop pakke. Iemand bij de haren pakken. Hee hat d’r sjop krèje. Hij is eruit geschopt, men heeft hem de schop gegeven.

sjöpfe ww [sjöp’fe] sjöpfet, jesjöpfd scheppen, creëren. D’r Herjod sjöpfet de welt in 7 daag. God schiep de wereld in 7 dagen.

sjöpfoeng v [sjöp’foeng] (sjöpfoenge, sjöpfuungs-je) schepping. Die jesjiechte jeet uvver de sjöpfoeng van de welt durch d’r Herjod. Dat verhaal gaat over Gods schepping van de wereld.

sjöpper m [sjöp’per] (sjöppere, sjöppersje)  degene die de kolen uitmeet bij de verkoop.

sjossee v[sjóssee’] (sjósseeë, sjosseesje) chaussee, straatweg.

sjotesm [sjo’tes] oude benaming voor burgemeester. Doe has inne boech wie inne sjotes. Je hebt een flinke buik.

sjóts v (sjótse, sjuts-je) 1 rok. ’t Kink hingt de mam d’r janse daag an de sjóts. Het kind hangt de hele dag aan moeders rok. 2 kletswijf.

sjótsel m [sjót’sel] (sjótsele, sjutselsje) schort. Went de mam ’t zamsdiegs d’r wiese sjótsel aadong, da woar alle werk jedoa.Als mijn moeder op zaterdag de witte schort aantrok, dan zat het werk erop.

sjótselsblauw bn/bw [sjótselsblauw’] bont en blauw. Ook: sjótselsbloa.

sjótselsbloa bn/bw [sjótselsbloa’] bont en blauw. Dat vótlaoch woar noe sjótselsbloa. Die kont was nu bont en blauw (uit een kinderliedje). Ook: sjótselsblauw.

sjóttel v[sjót’tel] (sjóttele, sjuttelsje) schotel. Dat is ing dom sjóttel. Dat is een domme vrouw.

sjóttelebank v [sjót’telebank] (sjóttelebenk, sjóttelebenks-je) pannenrek.

sjóttelsplak m [sjót’telsplak] (sjóttelsplek, sjóttelspleks-je) vaatdoek.

sjouwerv[sjou’wer] (sjouwer/sjouwere, sjouwersje) schouder. Óp tswai sjouwere drage. Dubbel belast zijn. Heë trók mit de sjouwer. Hij haalde z’n schouders op. Inne uvver de sjouwer aazieë. Iemand met de nek aanzien. Jet óp de lieëte sjouwer neëme. Iets nogal makkelijk opnemen.

sjpaarzaam bn/bw [sjpaar’zaam] (sjpaarzame, sjpaarzaamste) spaarzaam.

sjpaarpotm[sjpaar’pot] (sjpaarpöt, sjpaarpötsje) spaarpot. Ing fliesieje hoesvrauw is d’r betste sjpaarpot. Aan een vlijtige vrouw spaart men geld.

sjpachtel v [sjpach’tel] (sjpechtel, sjpechtelsje) spatel.

sjpaicher m [sjpai’cher] (sjpaicher, sjpaichersje) zolder.

sjpak bn/bw (sjpakker, sjpakste) krap. Deë antsóg zitst diech erg sjpak. Dat kostuum zit je erg krap. Sjpak in ’t jeld zitse. Krap bij kas zijn.

sjpaleer o [sjpaleer’] (sjpalere, sjpaleersje) spalier. Sjpaleer bilde. In twee rijen opstellen.

sjpan m (sjpanne, sjpensje) l wreef van de voet. 2 afstand tussen pink en duim.

sjpan sl o (sjpanne, sjpensje) span (paarden).

sjpanboom m[sjpan’boom] (sjpanbeum, sjpanbeumsje) disselboom.

sjpang st v (sjpange, sjpengs-je) speld.

sjpange ww [sjpan’ge] sjpanget, jesjpangd spelden.

sjpangeknoep m [sjpan’geknoep] (sjpangeknuup, sjpangeknuupsje) speldenknop.

sjpangekop m [sjpan’gekop] (sjpangeköp, sjpangeköpje) speldenkop.

sjpangekusse o [sjpan’gekusse] (sjpangekussens, sjpangekus-je) speldenkussen.

sjpanne ww [sjpan’ne] sjpannet, jesjpand spannen. Ing val sjpanne. Een val uitzetten. Zouwe vier hem ins ing sjpanne? Zouden wij hem eens een poets bakken? Inne d’r bókseboam sjpanne. Iemand over de knie leggen.

sjpannewied bw wagenwijd. De duur sjtong sjpannewied óp. De deur stond wagenwijd open.

sjpanreem m [sjpan’reem] (sjpanreme, sjpanreemsje) spanriem.

sjpanwaan m [sjpan’waan] (sjpanweëns, sjpanweënsje) spanslede.

sjpanzeëg v [sjpan’zeeg] (sjpanzeëje, sjpanzeëgs-je) spanzaag.

sjpare ww [sjpa’re] sjparet, jesjpaard sparen. Weë jet sjpaart, hat jet. Wie iets spaart, heeft iets. Ziech jet oes d’r mónk sjpare vuur de kinger. Zaken bewaren voor de kinderen. Doa is aa nuus jesjpaard. Dat is allemaal prima in orde. Sjpaar dieng wöad. Schei er maar over uit.

sjparjel m [sjpar’jel] (sjparjele, sjperjelsje) asperge.

sjparjeltarzan m [sjpar’jeltarzan] een lang en mager mannelijk persoon. Dat is wie me neumt inne sjparjeltarzan. Die lange magere man is een zogenaamde ‘aspergetarzan’.

sjpartele ww [sjpar’tele] sjpartelet, jesjparteld spartelen.

sjpasv(sjpes-je) pret, plezier, grap. Ziech sjpas maache. Plezier maken. Doa han iech jing sjpas aa. Dat kan mij niet bekoren. Kans doe jing sjpas verdrage? Kun je niet tegen een lolletje? ’t Is mar vuur de sjpas. Het is maar voor de lol. Iech han sjpas a diech! Ik ben stapel op jou. ‘Sjpas mós zieë’, zaat d’r boer en doe kiedelet heë zieng vrauw mit de mès-jaffel. Men moet geen onhebbelijke grappen uithalen.

sjpasse ww [sjpas’se] gekheid maken, spotten. Ózzen Herjod lieët nit mit ziech sjpasse. Met God moet je niet spotten.

sjpassiegbw/bn [sjpas’sieg] (sjpassiejer, sjpassiegste) grappig.

sjpatseersjtek m [sjpatseer’sjtek] (sjpatseersjtekke, sjpatseersjteks-je) wandelstok.

sjpatseerwègm [sjpatseer’wèg] (sjpatseerweëg, sjpatseerweëgs-je) wandelweg.

sjpatsere ww [sjpatse’re] sjpatseret, sjpatseerd wandelen.

sjpauw st v spouw.

sjpauwhoak m [sjpauw’hoak] ook sjpauwankero [sjpauw’anker] spauwhaak.

sjpauwmoer v [sjpauw’moer] (sjpauwmoere, sjpauwmuursje) spouwmuur.

sjpecherm [sjpe’cher] vochtvlekken in papier of linnengoed.

sjpeech v (sjpeeche, sjpeechs-je) spaak. Iech han ing sjpeech oes ’t hingesjte rad. Ik mis een spaak in het achterwiel.

sjpeerlieg bw/bn [sjpeer’lieg] (sjpeerliejer, sjpeerliegste) schaars, dunnetjes. ’t Jraas koam sjpeerlieg oes. Het gras kwam maar dunnetjes uit.

sjpeëtm (sjpeëte, sjpeëtsje) specht.

sjpeiel m [sjpei’el] (sjpeiele, sjpeielsje) spiegel. De jroeësmodder zaat ummer: Weë vöal in d’r sjpeiel kiekt, hinger dem sjteet d’r duvel. Oma zei altijd: IJdelheid kan tot hoogmoed leiden. Jet an d’r sjpeiel sjtèche. Een briefje als herinnering om iets niet te vergeten.

sjpeieleww [sjpei’ele] ziech, sjpeielet ziech, ziech jesjpeield in de spiegel kijken.

sjpeieljlad bn/bw spiegelglad.

sjpek o (sjpeks-je) spek. Iech ès jeer sjpek en ai. Ik eet graag spek met ei. Mit ing woeësj noa ing zie sjpek werpe. Een spierinkje uitwerpen om een kabeljauw te vangen. Dat woar dem sjpek an de montoer. Dat was net wat hij wilde. In sjpek en drek leëve. Het met de hygiëne niet zo nauw nemen. Majer sjpek, jereuchd sjpek, durchwase sjpek. Mager, gerookt, doorregen spek. Die leëve i sjpek en drek. Dat is daar een huishouden van Jan Steen. Sjpek en broeëd sjleet d’r doeëd. Door goed te eten leeft men langer.

sjpekboeënv [sjpek’boeën] (sjpekboeëne, sjpekbuensje) spekboon.

sjpekke ww [sjpek’ke] sjpekket, jesjpekd spekken. De kas sjpekke. De kas spekken.

sjpeksjwaadv [sjpek’sjwaad] (sjpeksjwade, sjpeksjweëdsje) spekzwoerd.

sjpektakel o [sjpekta’kel] herrie, lawaai. Maach doch nit zoeë sjpektakel. Maak toch niet zo’n herrie. Vöal sjpektakel, winnieg mierakel. Veel geschreeuw en weinig wol.

sjpektakele ww [sjpekta’kele] sjpektakelet, sjpektakeld lawaai/herrie/opstandje maken.

sjpel sl o (sjpeller st, sjpelsje) 1 spel. Zouwe vier e sjpelsje kate? Zullen we een spelletje kaarten? Heë hat vrij sjpel. Hij heeft vrij spel. Inne ’t sjpel ópdrieve. Iemand pesten. Doa has te ’t sjpel!Daar heb je het geduvel! 2 speling. De duur hat vöal sjpel. De deur heeft veel speling.

sjpelverderver m [sjpel’verderver] (sjpelverderver, sjpelverderversje) spelbreker.

sjpendev [sjpen’de] (sjpende, sjpendsje) gift, donatie.

sjpendere ww [sjpende’re] sjpenderet, sjpendeerd spenderen, trakteren. Iech sjpendeer ing röngde. Ik geef een rondje.

sjperber m [sjper’ber] (sjperber, sjperbersje) sperwer.

sjperre ww [sjper’re] sjperret, jesjperd afsluiten. De sjtroas is jesjperd. De straat is afgesloten.

sjpetaal o [sjpetaal’] (sjpetaler, sjpeteëlsje) hospitaal.

sjpetsiejaal bn/bw [sjpetsiejaal’] (sjpetsiejaler, sjpetsiejaalste) speciaal. Ook sjpetsiejel.

sjpetsiejalieteet v [sjpetsiejalieteet’] (sjpetsiejalietete, sjpetsiejalieteetsje). Specialiteit.

sjpetsiejel bn/bw [sjpetsiejel’] (sjpetsiejeller, sjpetsiejelste) speciaal. Ook sjpetsiejaal.

sjpeul m afwas.

sjpeuldóchm [sjpeul’dóch] (sjpeulducher, sjpeulduchs-je) vaatdoek.

sjpeule ww[sjpeu’le] sjpólt/sjpeulet, jesjpóld/jesjpeuld spoelen, afwassen. Ziech d’r mónk sjpeule mit kamilletieë. De mond met kamillethee spoelen.

sjpeulkómp m [sjpeul’kómp] (sjpeulkump, sjpeulkumpsje) afwasbak.

sjpeulsjtee m[sjpeul’sjtee] (sjpeulsjting, sjpeulsjtingsje) gootsteen.

sjpeulwasser o [sjpeul’wasser] afwaswater.

sjpiechel m [sjpie’chel] (sjpiechel, sjpiechelsje) 1 duif die geen prijzen wint. 2 miezerig ventje.

sjpieë bn/bw (sjpieëder, sjpieëdste) laat. Doe kuns vöal tse sjpieë. Je komt veel te laat. Inne sjpieë jónge. Een duif die laat in het jaar wordt uitgebroed. Spieëder deet ’t diech leed. Later heb je er spijt van. Wie sjpieë is ’t? Viedel óp nakse erm.Ontwijkend antwoord op de vraag hoe laat het is.

sjpieëdstens bw [sjpieë’dstens] uiterlijk.

sjpieële ww [sjpieë’le] sjpieëlet, jesjpieëld spelen ( uitsluitend van kinderen). De kinger sjpieële mit d’r bal. De kinderen spelen met de bal. Doe bis e sjpieële kink. Je bent een speels kind. Da kuns te óp d’r sjlieper an ‘t sjpiele. Dan zul je op een houtje moeten bijten.

sjpieëljód o [sjpieël’jód] speelgoed.

sjpieëltsiet v [sjpieël’tsiet] (sjpieëltsiete, sjpieëltsietsje) speelkwartier.

sjpieëlzaache mv [sjpieël’zaache] (sjpieëlzaachens) speelgoed.

sjpieëlzaachejesjef o [sjpieël’zaachejesjef] (sjpieëlzaachejesjefter, sjpieëlzaachejesjefsje) speelgoedwinkel.

sjpieën st m (sjpieëne, sjpieënsje) spaan, spaander. Woa jehoebeld weëd valle sjpieëne. Waar geschaafd wordt vallen spaanders.

sjpieëne ww [sjpieë’ne] sjpieënet, jesjpieënd spenen, afwennen.

sjpieënverkeo [sjpieën’verke] (sjpieënverkens, sjpieënverks-je) speenvarken.

sjpienaat v [sjpienaat’] spinazie.

sjpiensm (sjpiense, sjpiens-je) gluurder.

sjpiense ww [sjpien’se] sjpienset, jesjpiensd loeren, gluren.

sjpier v (sjpiere, sjpiersje) spier. Iech han pieng an de sjpiere. Ik heb spierpijn.

sjpier o (gras)spier. Doa waset nuuks, nog jee sjpier jraas. Daar groeide niets, nog geen sprietje gras.

sjpieraalv en o [sjpieraal’] (sjpierale, sjpereëlsje) 1 spiraal. De trap in d’r toer jong in ing sjpieraal. De trap ging in een spiraal naar de toren. 2  wentelkoker voor het omhoog brengen van kolen.

sjpierietoes m [sjpie’rietoes] spiritus, geest. Deë hat nuus angesj wie foesbal in d’r sjpierietoes. Die heeft niets anders dan voetballen in zijn hoofd.

sjpies sl v l spijs, vlavulling. Sjpies woeët jemaad va eppel, proeme, abrikoeëze en óch va ries. Spijs werd gemaakt van appels, pruimen, abrikozen en ook van rijst. 2mortel, metselspecie.

sjpiesbak sl m [sjpies’bak] (sjpiesbek, sjpiesbeks-je) mortelbak. Vruier woeët de sjpies in d’r sjpiesbak eróp jedrage. Vroeger werd de metselspecie in de mortelbak naar boven gedragen. Ook: sjpiesvoeëjel.

sjpiestroefel sl v[sjpies’troefel] (sjpiestroefele, sjpiestrufelsje) grote troffel.

sjpiesvoeëjel sl m [sjpies’voeëjel] (sjpiesvuejel, sjpiesvuejelsje) mortelbak. Ook: sjpiesbak.

sjpiet o (sjpietsje) een beetje. Hee kroog jee sjpiet d’rva. Hij kreeg nog geen beetje ervan. Doa weest heë jee sjpiet vanaaf. Daar weet hij helemaal niets van. Don miech nog e sjpietsje d’rbij. Doe mij nog een beetje meer.

sjpiets m spijt. Doa hauw heë sjpiets va wie hoare óp d’r kop. Daar had hij spijt van als haren op zijn hoofd.

sjpietse ww [sjpiet’se] sjpietset, jesjpietsd spijten.

sjpietsieg bw [sjpiet’sieg] spijtig.

sjpigke(le)wik bn/bw [sjpig’ke(le)wik] helemaal, heel erg. Ook: sjtigke(le)wik.

sjpikkelm [sjpik’kel] (sjpikkele, sjpikkelsje) spikkel.

sjpikkelere ww [sjpikkele’re] sjpikkeleret, sjpikkeleerd 1 loeren, uitkijken. Jank ins sjpikkelere of de baan vrij is. Ga eens kijken of de baan vrij is. 2 speculeren.

sjpille ww [sjpil’le] sjpillet, jesjpild spelen (muziek, toneel, sport). De harmonie sjpilt in de krisnaat krislidsjere. De harmonie speelt in de kerstnacht kerstliedjes. Die sjpille dön van ’t bred aaf. Die geven hun geen enkele kans (bij het kegelen). Jeld sjpilt jing rol. Geld speelt geen rol. Zieng vrauw sjpilt de madam. Zijn vrouw hangt de dame uit. Wat weëd da noe werm jesjpild?Wat is er nou weer gaande?

sjpiller m [sjpil’ler] (sjpillere, sjpillersje) speler.

sjpin v (sjpinne, sjpinsje) spin.

sjpin(g) v (sjpinne, sjpinsje) berghok (meestal onder de trap). In de sjpin sjtunt de besseme en ’t poetstsäug. In het berghok staan de bezems en het poetsmateriaal.

sjpinket o [sjpinket’] waslont om kaarsen aan te steken. Ook: sjpinklit.

sjpinklit o [sjpink’lit] waslont om kaarsen aan te steken. Ook: sjpinket.

sjpinne ww [sjpin’ne] sjpon/sjpinnet, jesjponne spinnen.

sjpinneflikker m [sjpin’neflikker] (sjpinneflikkere, sjpinneflikkersje) klein miezerig kereltje.

sjpinnejewebs o [sjpin’nejewebs] (sjpinnejewebser, spinnejewebsje) spinnenweb. Mit inne sjpinnekop kan me de sjtubdroade en sjpinnejewebser an d’r plavong aafdoeë. Met een ragebol kun je de stofdraden en spinnewebben aan het plafond verwijderen.

sjpinnekop m [sjpin’nekop] ragebol. Dat hat de hoare wie inne sjpinnekop. Die heeft de haren als een ragebol. Ook: sjpinnevenger.

sjpinnevenger m [sjpin’nevenger] ragebol. Dat hat de hoare wie inne sjpinnevenger. Die heeft de haren als een ragebol. Ook: sjpinnekop.

sjpinnoal o[sjpinnoal’] spinaal (schoenmakersgaren).

sjpinrado [sjpin’rad] (sjpinraar/sjpinreer, sjpinreersje/sjpinredsje) spinnewiel.

sjpits m (sjpitse, sjpits-je) keeshond.

sjpitsv (sjpitse, sjpits-je) spits, punt.

sjpits v kant. Dat kleed is mit sjpits aafjezatsd. Die jurk is met kant afgezet.

sjpits o 1  smalle lat voor beveiliging achter en op de betimmering (verpakhoots). 2  puntijzer voor de pneumatische hamer.

sjpits bn/bw (sjpitser, sjpitste) spits, puntig. Inne sjpitse wink. Een snijdende wind. Dat kries doe tse leëve nit sjpits. Dat krijg je nooit van z’n leven voor mekaar. Heë zoog sjpits oes. Hij zag er niet te best uit.

sjpitsboof m [sjpits’boof] (sjpitsbeuf, sjpitsbeufje) spitsboef. Livver inne sjpitsboof an de klink wie ing loestervink.Nieuwsgierigheid is een zeer vervelende eigenschap.

sjpitse ww [sjpit’se] sjpitset, jesjpitsd slijpen, punten, spitsen. D’r jriffel sjpitse. De griffel punten. De pöal sjpitse. De palen punten. De oere sjpitse. De oren spitsen. Iech hauw miech dróp jesjpitsd um mit tse joa. Ik had me erop verheugd om mee te gaan.

sjpits-je o [sjpits’-je] sigarenpijpje of sigarettenpijpje.

sjpitsmoes v [sjpits’moes] (sjpitsmuus, sjpitsmuus-je) spitsmuis.

sjpitsvenger m [sjpits’venger] (sjpitsvenger, sjpitsvengersje) spichtig mannetje.

sjplieën m (sjplieëne, sjplieënsje) spleen, geestesstoring. In de uitdrukking: Deë hat inne sjplieën. Die is niet goed wijs.

sjpliese sl ww [sjplie’se] sjplees/sjplieset, jesjplèse splijten. ’t Hoots mit hammer en besel sjpliese. Het hout met hamer en beitel splijten. Dennehoots sjpliest jeer. Dennenhout heeft de neiging te splijten.

sjplieterm [sjplie’ter] (sjplietere, sjplietersje) klein stukje van glas, ijzer of steen.

sjplinkterm [sjplink’ter] (sjplinktere, sjplinktersje) splinter van hout.

sjplinktereww [sjplink’tere] sjplinkteret, jesjplinkterd splinteren.

sjplinkternuibn/bw [sjplink’ternui] splinternieuw.

sjplism (sjplis, sjplis-je) spleet. Inne sjplis in ’t jebun. Een spleet in de vloer. Iech han d’r sjplis in ’t hoar. Ik heb gespleten haarpunten (haarziekte). Van d’r sjlis kunt d’r sjplis.Als een jas begint te verslijten, komt er een gat in.

sjpliskoeël o [sjplis’koeël] splijtkool.

sjplisnaal m [sjplis’naal] (sjplisneël, sjplisneëlsje) splitpen.

sjpoar o (sjpoare, sjpöarsje) spoor. ’t Peëd de sjpoare (aa)zetse. Het paard aansporen.

sjpoare ww [sjpoa’re] sjpoaret, jesjpoard sporen. ’t Rad sjpoart nit richtieg. Het wiel spoort niet goed.

sjpoeëk st o (sjpoeëker/sjpuek sjpueks-je) spook. Doe kling sjpoeëk, wils doe miech bang maache? Jij spookje, wil je me bang maken?! Maach jing sjpuek!Doe geen domme dingen!

sjpoeëke ww [sjpoeë’ke] sjpoeëket, jesjpoeëkd 1 spoken. In de bende sjpoeëkt ’t. In de beemd spookt het. 2 uitspoken. Wat bis doe óp d’r zölder an ’t sjpoeëke? Wat spook jij op de zolder uit?

sjpoer v (sjpoere, sjpuursje)spoor. Doa woar jing sjpoer van tse bekenne. Daar was geen spoor van te bekennen.

sjpole ww [sjpo’le] sjpolet, jesjpoold op een spoel winden.

sjpónk vspon (van een vat).

sjpónklaoch o [sjpónk’laoch] (sjpónklöcher, sjpónklöchs-je) spongat.

sjpool st v (sjpole, sjpeulsje) spoel.

sjportm [sjport] sport. Darte neume ze allewiel óch al inne sjport. Darten noemen ze tegenwoordig ook al een sport.

sjporte ww [sjpor’te] sjportet, jesjport. sporten. I Kirchroa weëd vöal jesjport. In Kerkrade wordt veel gesport.

sjportsmanm [sjports’man] sportman. Miene neëf is inne jouwe sportsman. Mijn neef is een goed sportsman.

sjportsvrauw v [sjports’vrauw] sportvrouw. Weë is sjportsvrauw van t joar jewoeëde? Wie is sportvrouw van het jaar geworden?

sjpot m spot. Mit inne d’r sjpot drieve. Met iemand de spot drijven.

sjpotte ww [sjpot’te] sjpottet, jesjpot spotten.

sjpraachloos bn/bw [sjpraach’loos] sprakeloos.

sjpraitseww sjpraitset, jesjpraitsdschoren, stutten, (onder)steunen. In d’r bouw hant ze ’t wal ins uvver sjpraitse. In de bouwwereld is het begrip schoren bekend.

sjpraosv (sjpräös, sjpräös-je) 1 spruit. 2 sport van een ladder.

sjprèche ww sjprooch, jesjpraoche spreken.

sjprei st v (sjpreie, sjpreisje) sprei. Ing bedsjprei. Een bedsprei. Ing dusj-sjprei. Een tafelkleed.

sjpreie ww [sjprei’e] sjpreiet, jesjpreid spreiden. De kouwflatte sjpreie. De koeienstront verspreiden. D’r mès uvver ’t lank sjpreie. De mest over het land spreiden. ’t Häu sjpreie. Het hooi spreiden.

sjpreutsv (sjpreutse, sjpreuts-je) 1 gieter. Mit de sjpreuts de blomme bejisse. Met de gieter de bloemen water geven. 2 plens. Iech kroog ing sjpreuts wasser uvver miech. Ik kreeg een plens water over me heen.

sjpreutse ww [sjpreut’se] sjpreutset, jesjpreutsd gieten, natspuiten.

sjpreutskaarv [sjpreuts’kaar] (sjpreutskare, sjpreutskeersje) sproeiwagen.

sjprichwoado [sjprich’woad] (sjprichwöad, sjprichwöadsje) spreekwoord. E sjprichwoad is e woar woad. Een spreekwoord is een waar woord. Ook: zagenswies.

sjpriejietse mv [sjpriejiet’se] streken. Sjpriejietse oeshoale. Streken uithalen.

sjpriet m 1 slechte jenever. 2 benzine.

sjpriets v (sjprietse, sjpriets-je) spuit.

sjprietsbron v [sjpriets’bron] (sjprietsbronne, sjprietsbrönsje) fontein. Óp d’r Maat zunt nui sjprietsbrönsjer jeplaatsjd. Op de Markt zijn nieuwe fonteinen geplaatst. Ook: sjpringbron.

sjprietse ww [sjpriet’se] sjprietset, jesjprietsd spuiten, spatten. ’t Vet sjprietst oes de pan.Het vet spat uit de pan.

sjprietsemanm[sjpriet’seman] (sjprietsemander, sjprietsemensje) spuitgast (ironisch).

sjprietsmoester o [sjpriets’moester] (sjprietsmuuster, sjprietsmuustersje) sjabloon.

sjprikkel m [sjprik’kel] (sjprikkele, sjprikkelsje) 1 spikkel. 2 gespikkelde duif.

sjpringbron v [sjpring’bron] (sjpringbronne, sjpringbrönsje) fontein. De sjpringbron(titel van een carnavalslied over Wilhelminafontein in Bleijerheide).De fontein. Ook: sjprietsbron.

sjpringeww [sjprin’ge] sjprong, jesjprónge springen. Uvver de baach sjpringe. Over de beek springen. Doa kan me nit wied mit sjpringe. Daar kun je geen grote sprongen mee maken. Heë lieët jet sjpringe. Hij trakteert. Deë is d’r duvel werm ins van de sjup jesjprónge. Die is weer eens aan de dood ontsnapt. Noe sjpringt miech evver de kwint! Nu vind ik het wel genoeg geweest!

sjprinkele ww [sjprin’kele] sjprinkelet, jesjprinkeld sprenkelen. De wèsj sjprinkele. De was sprenkelen.

sjproa st v (sjproane, sjpröansje) spreeuw.

sjproach st v (sjpröach, sjpröachs-je) taal, spraak. Doa is jing sjproach va. Daar is geen sprake van. Jet tser sjproach bringe. Iets ter sprake brengen.

sjproachfeëler m [sjproach’feëler] (sjproachfeëlere, sjproachfeëlersje) spraakgebrek.

sjpróch m (sjpruch, sjpruchs-je) spreuk, versje. Lies-je, zag ins ’t sjpruchs-je vuur de oma óp. Liesje, zeg eens het versje voor oma op.

sjproedel m [sjproe’del] spuitwater.

sjproedele ww [sjproe’dele] sjproedelet, jesjproedeld sjpuiten, bruisen, borrelen.

sjproessl v (sjpruus, sjpruus-je) 1 spruit. Vier èse jiddere mondieg sjpruus-jer. We eten elke maandag spruitjes. 2 stek. Jef miech e sjpruus-je van die blom. Geef me een stekje van die bloem.

sjproese ww [sjproe’se] sjproeset, jesjproesd spruiten. D’r zoam sjproest jód. Het zaad spruit goed. De kuel sjproese. De kool is aan het schieten.

sjprok bn (sjprokker, sjprokste) broos, bros, droog. ’t Hoots is sjprok. Het hout is broos. Mieng heng zunt sjprok van d’r lueter. Mijn handen zijn droog van het zeepsop.

sjprokkele ww [sjprok’kele] sjprokkelet, jesjprokkeld sprokkelen. In d’r beusj hoots sjprokkele. In het bos hout sprokkelen.

sjprónkm(sjpröng, sjpröngs-je) 1 sprong. Mit inne sjprónk woar heë uvver de baach. Hij sprong in een keer over de beek. Mit deë loeën kan heë jing jroeëse sjpröng maache. Met dat salaris kan hij zich niet veel permiteren. Óp sjtel en sjprónk. Onmiddelijk. ’t Is nit wied, ’t is mar inne sjprónk. Het is niet ver, je bent er in een wip. Num dat mit, dat jeet in inne sjprónk. Neem dat mee, dat gaat in één moeite. Óp d’r sjprónk sjtoa um voet tse joa. Op het punt staan om te vertrekken. 2 stoep. De meëdsjere zose óp d’r sjprónk en woare an ’t bikkele. De meisjes zaten op de stoep te eten. 3 barst. D’r telder hat inne sjprónk. Het bord heeft een barst. 4 aantal centimeters, dat een stijl uit het lood staat. D’r sjtiel hat inne sjprónk.De pijler heeft een barst. Ook: sjprunk.

sjpróssel v [sjprós’sel] (sjpróssele, sjprusselsje) zomersproet. Jong meëdsjere mit sjpróssele weëde sjpieëder de sjunste vrauwlu. Jonge meisjes met zomersproeten worden later de mooiste vrouwen.

sjpruus-jeo (sjpruus-jere) spruitje. Ook: knöpsje.

sjpui sl m speeksel, spuug. Doa is sjpui aa. Pas óp! Dat is vies, niet aankomen! Heë hat jinne sjpui mieë. Hij is bekaf.

sjpuie st ww [sjpui’e] sjpuiet, jesjpuid 1 spuwen. Juh, sjpui ins in heng! Vooruit, pak eens aan! Heë sjpuiet jal. Hij spuugt gal. Heë sjpuit nit in e druupje. Hij spuugt niet in een borrel/Hij lust graag een borrel. Iech bin nog tse mui um tse sjpuie. Ik ben nog te moe om te spuwen/Ik ben hondsmoe. Sjpuie kinger, dije kinger. Spijers zijn dijers. 2 kotsen.

sjpure ww [sjpu’re] sjpuret, jesjpuurd bespeuren, merken. Iech sjpuret nit de jeringste pieng. Ik voelde niet de geringste pijn.

sjraag st m (sjreëg, sjreëgs-je) schraag. Help miech ins de wèsjtsieng óp d’r sjraag zetse. Help mij eens met het opzetten van de wastobbe.

sjrabbe ww [sjrab’be] sjrabbet, jesjrabd schrappen, schrapen. De vrug eëpel sjrabbe. De vroege aardappels schrapen. De moere sjrabbe. De wortels schrapen. Deë sjrabt en dabt bis heë de vót tsouwdeet. Hij raapt en schraapt tot in zijn graf.

sjrabiezer o [sjrab’iezer] schraapijzer. De sjong sjrabbe óp ’t sjrabiezer. De schoenen op het schraapijzer schoonschrapen.

sjrabnel v [sjrabnel’] (sjrabnelle, sjrabnelsje) oud (en lelijk) vrouwtje. De sjwestere hant vöal werk mit ós auw sjrabnelle. De zusters hebben veel werk aan ons oude vrouwtjes.

sjrage ww [sjra’ge] sjraget, jesjraagd schragen.

sjrai sl m (sjraie, sjraisje) schreeuw, gil. Heë joof inne sjrai. Hij slaakte een kreet. Dat is d’r letste sjrai. Dat is het nieuwste snufje. Doe has al lang diene eje sjrai nit jehoeëd. Het wordt tijd dat ik je weer eens een pak op je donder geef.

sjraie st ww [sjrai’e] sjraiet, jesjraid schreeuwen. Heë hat tse vrug hoera jesjraid. Hij heeft te vroeg gejuicht. Hulp en moad sjraie. Moord en brand schreeuwen.

sjram st m (sjrem/sjramme, sjremsje) schram. Iech hauw de heng vol sjrem wie iech de roeëze jesjneie hauw. Toen ik de rozen gesnoeid had, had ik de handen vol schrammen.

sjramme ww [sjram’me] sjrammet, jesjramd schrammen. Iech hauw mieng heng an de deur jesjramd. Ik had schrammen aan mijn handen van de doornen.

sjrank m (sjrenk, sjrenks-je) kast.

sjrap bw schrap. Ziech sjrap zetse. Zich schrap zetten.

sjrauwbn/bw (sjrauwer, sjrauwste) schraal, lelijk.’t Is sjrauw weer. Het is schraal weer. Heë is sjrauw draa. Hij is er lelijk aan toe. Ook: sjroa.

sjrauw st v (sjrauwe, sjräusje) kloof, barst in de huid.

sjrauwel m [sjrau’wel] (sjrauwele, sjräuelsje) verschrompeld fruit. Los die sjrauwele va eppel mar hange. Laat die verschrompelde appels maar hangen. Wat inne auwe sjrauwel!Wat een oude verschrompelde man.

sjravele ww [sjra’vele] sjravelet, jesjraveld moeizaam klauteren, ploeteren. Vier sjravelete d’r baneberg eróp. We klauterden moeizaam de baneberg op. Deë hat zie janse leëve jesjraveld. Hij heeft zijn hele leven lang geploeterd.

sjravelwes o[sjra’velwes] (sjravelwes-je) 1 onrustig kind. 2 harde werker.

sjreëg bn/bw (sjreëjer, sjreëgste) schuin. Deë poal sjteet sjreëg. Die paal staat schuin. Óngenaa móts doe ’t bred jet sjreëg aafzeëje. Onderaan moet je de plank iets schuin afzagen. Heë woeënt sjreëg teëje ós uvver. Hij woont schuin tegenover ons.

sjrek m (sjrekke, sjreks-je) schrik. Heë drónk ziech d’r sjrek aaf. Hij dronk om van de schrik te bekomen.

sjrekke ww [sjrek’ke] sjrók/sjrekket, jesjrókke schrikken. De aier sjrekke. De eieren laten schrikken.

sjrekke ww[sjrek’ke] ziech, sjrók ziech/sjrekket ziech, ziech jesjrókke schrikken. Iech sjrók miech doeëd. Ik schrok me dood.

sjrelbn/bw (sjreller, sjrelste) fel, schel. Iech kank durch dat sjrel lit nuus mieë zieë. Ik kon door dat fel licht niets meer zien.

sjreurm (sjreure, sjreursje) kleermaker.

sjrieëkel o [sjrieë’kel] (sjrieëkele, sjrieëkelsje) mager persoon.

sjriener m [sjrie’ner] (sjrienere, sjrienersje) meubelmaker, timmerman.

sjrienere ww [sjrie’nere] sjrieneret, jesjrienerd meubels maken, timmeren.

sjrienerij v[sjrie’nerij] timmermans werkplaats.

sjrieteveëjer m [sjrie’teveëjer] (sjrieteveëjere, sjrieteveëjersje) schoorsteenveger. Ook: sjrietsveëjer.

sjrieve ww [sjrie’ve] sjreef/sjrievet, jesjrève schrijven. Sjrief ’t nit in ’t verjèsbóch! Schrijf het niet in het vergeetboek. Wie sjrieft uur uuch? Hoe is uw naam? Bis doe noen al tseruk? Wie sjrief iech dat! Ben je nou al terug? Hoe is dat mogelijk! Weë sjrieft, deë blieft (gezegd van degene die de punten noteert en dus meestal wint). Mit doebele kniet sjrieve. Te veel aanrekenen. D’r dokter hat miech jezónk jesjrève. Ik moet van de dokter weer gaan werken. Dat kans te diech ónger de sjongslappe sjrieve. Dat krijg je niet meer terug.

sjrievens o [sjrie’vens] brief, officieel document. Iech han e sjrievens krèje van ’t jemeendehoes. Ik heb een brief ontvangen van het gemeentehuis.

sjriever m [sjrie’ver] (sjrievere, sjrieversje) schrijver, klerk.

sjrif v schrift, handschrift. Heë hat ing sjun sjrif aa ziech. Hij heeft een mooi handschrift.

sjrif o (sjrifter, sjrifje) schrift, cahier.

sjriflieg bn/bw schriftelijk. Dat zal iech diech sjriflieg jeëve. Dat geef ik je op een briefje.

sjrit m (sjritte, sjritsje) schrede, pas, stap. Iech han hu nog jinne sjrit an duur jedoa. Ik ben vandaag nog niet buiten geweest. Vuur dem dong heë jinne sjrit mieë. Hij stak geen hand meer voor hem uit. Heë leuft miech noa óp sjrit en trit. Hij volgt me op de voet. Sjrit hauwe a) bijblijven, b) in de pas lopen.

sjritwies bw [sjrit’wies] stap voor stap.

sjroabn/bw (sjroader, sjroadste) schraal, lelijk.’t Is sjroa weer. Het is schraal weer. Heë hauw ing sjroa wond an de hank. Hij had een lelijke wond aan de hand. Heë is sjroa dra. Hij is er lelijk aan toe.

sjroam st m (sjröam, sjröamsje) streep. Doe móts d’r sjroam aahauwe. Jij moet de score bijhouden bij het knikkerspel. Nit uvver d’r sjroam werpe. Niet over de lijn gooien bij het kegelspel. Sjröam kloppe bij ’t toepe. Kloppen bij het toepen(kaartspel). Sjröam maache. Turven. Dat jeet uvver d’r sjroam. Dat gaat over de schreef.

sjröame ww [sjröa’me] sjröamet, jesjröamd 1 strepen trekken. 2  de steenkool losmaken met de pneumatische hamer.

sjroamhammer m [sjroam’hammer] pneumatische hamer.

sjroampin m [sjroam’pin] ijzeren pin van de pneumatische hamer.

sjroebe ww [sjroe’be] sjroebet, jesjroebd schrobben, dweilen. Nog d’r jank sjroebe en da bin iech veëdieg. Als ik de gang geschrobd heb, ben ik klaar. Heë hauw ze jesjroebd krèje. Hij had een pak slaag gekregen.

sjroebbusjtelm [sjroeb’busjtel] (sjroebbusjtele, sjroebbusjtelsje) schrobborstel.

sjroebloemel m [sjroeb’loemel] (sjroebloemele, sjroeblumelsje) dweil. Deë keël is inne sjroebloemel. Die man heeft geen ruggegraat.

sjroeëst m schroot, afval, rommel.

sjroef v(sjroeve, sjruufje) schroef. Dat vrommesj is zoeë döl wie ing sjroef. Die meid is zo gek als een rad. Deë hat ing sjroef los. Hij is getikt.

sjroefsjtok m [sjroef’sjtok] (sjroefsjtök, sjroefsjtöks-je) bankschroef.

sjroep bn platzak, blut. Iech bin sjroep.Ik ben platzak.

sjroet sl v (sjroete, sjruutsje) kalkoen. Ing dom sjroet. Een dom verwaand meisje.

sjroetesjtelsje sl o [sjroe’tesjtelsje] oudtijdse gevangeniscel onder het gemeentehuis voor nachtbrakers.

sjroethaan m[sjroet’haan] (sjroethane, sjroetheënsje) kalkoense haan.

sjroeve ww [sjroe’ve] sjroevet, jesjroefd schroeven.

sjroevedrieëner m [sjroe’vedrieëner] (sjroevedrieënere, sjroevedrieënersje) schroevendraaier.

sjroevesjlussel m [sjroe’vesjlussel] (sjroevesjlussele, sjroevesjlusselsje) moersleutel.

sjrómp v (sjrump, sjrumpsje) vals klinkende viool, fiedel.

sjrómpe ww [sjróm’pe] sjrómpet, jesjrómpd fiedelen, vioolspelen. Iech jeleuf die woare sjtat de noeëte d’r vleiesjtróngs an ’t sjrómpe. Ik geloof dat zij in plaats van de noten, de vliegenstront fiedelden/Ze speelden vals.

sjrómpel m [sjróm’pel] (sjrömpel, sjrömpelsje) rimpel.

sjrómpeleww [sjróm’pele] sjrómpelet, jesjrómpeld schrompelen. ’t Äudsje hauw e jesjrómpeld jezich. Het oudje had een verschrompeld gezicht. Wen eppel lang ligke, da sjrómpele ze. Als appels lang liggen, verschrompelen ze.

sjrómpelieg bw/bn [sjróm’pelieg] rimpelig, gerimpeld.

sjrongv (sjronge, sjröngsje) kloof, barst. De wèsjvrauw hauw de heng vol sjronge. De wasvrouw had de handen vol met kloven.

sjrot m(sjrotte, sjrötsje)1 puin. Mit de sjting kan iech nuus aavange; ’t zint mer sjrotte. Met de stenen kan ik niets beginnen, het is maar puin. Vaar d’r sjrot óp d’r dreksberg. Breng het puin naar de stortplaats. 2 schroot, hagel. D’r jeëjer sjuust mit sjrot. De jager schiet met hagel. 3 kleingeld. Iech han mar sjrot in tèsj. Ik heb alleen maar kleingeld bij me.

sjruberm (sjruber, sjrubersje) schrobber.

sjrupel mv [sjru’pel] angst.

sjruub mv slaag. Heë hauw sjruub krèje. Hij had slaag gekregen.

sjtaaf m (sjtave, sjteëfje) staf. D’r sjtaaf van d’r Tsinterkloas. De staf van Sinterklaas.

sjtaaf m (sjteëf, sjteëfje) stang, staaf. Inne sjtaaf lakrits. Een pijpje drop.

sjtaar st m staar.

sjtaatm(sjtate, sjteëtsje) l staat (land). Doa kans doe sjtaat óp maache.Daar kun je op rekenen. 2D’r Sjtaat a) Staatsmijn Wilhelmina. b) Terwinselen. 3 pracht, praal. D’r Kueb hauw d’r betste sjtaat aa. Kobus was op zijn paasbest.

sjtaatsst bn/bw (sjtaatser, sjtaatste) statig, deftig. Dat hat sjtaatse kleier. Die heeft deftige kleren. ’t Mademsje hauw ziech sjtaats jemaad. Mevrouwtje had zich opgedoft. Dat is inne sjtaatse heer. Dat is een statige heer. Dat has doe sjtaats jezaad. Dat heb je prachtig gezegd.

sjtabel m [sjta’bel] (sjtabele, sjteëbelsje) rek. ’t Likt óp ’t ungesjte bred van d’r sjtabel. Het ligt op de onderste plank van het rek. Ook: sjtapel.

sjtabeljekbn/bw (sjtabeljekker, sjtabeljekste) stapelgek

sjtabiel bn/bw [sjtabiel’] (sjtabieler, sjtabielste) 1 stabiel. 2steeds, consequent. Heë kunt sjtabiel tse sjpieë. Hij komt steeds te laat.

sjtachel m [sjta’chel] (sjtachele, sjtechelsje) stekel, doorn, angel.

sjtacheldroad m [sjta’cheldroad] prikkeldraad.

sjtachelieg bw/bn [sjta’chelieg] stekelig.

sjtachelverkeo [sjta’chelverke] (sjtachelverkens, sjtachelverks-je) egel.

sjtad v (sjteë, sjtedsje) stad. ’t Kan besser van ing sjtad aaf wie van e dörp. Een rijke kan beter iets missen dan iemand die zelf niets heeft.

sjtadhoeso [sjtadhoes’] stadhuis.

sjtaif bn/bw (sjtaifer, sjtaifste) stijf, beu. Wat han iech ’t sjtaif!Wat ben ik het beu!

sjtaiglaitoeng v [sjtaig’laitoeng] v  stijgleiding.

sjtal sl m (sjtel st, sjtelsje) 1 stal. Dat is ’t betste peëd oes d’r sjtal. Dat is het beste paard uit de stal. Went d’r foeks in d’r sjtal jeweë is, deet me de duur tsouw. Als het kalf verdronken is, dempt men de put. 2  ruimte voor aandrijfmotor van de transportband.

sjtale ww [sjta’le] sjtalet, jesjtaald lijken op. Dat sjtaalt nurjens óp. Dat lijkt nergens op.

sjtam st m (sjtem/sjtamme, sjtemsje) stam, geslacht. Deë is van inne auwe Kirchröadsjer sjtam. Hij is van een oud Kerkraads geslacht.

sjtamdusj m [sjtam’dusj] (sjtamduzje, sjtamdusj-je) stamtafel.

sjtamele ww[sjta’mele] sjtamelet, jesjtameld stamelen.

sjtamjasm [sjtam’jas] (sjtamjes, sjtamjes-je) stamgast.

sjtamlokaal o [sjtam’lokaal] (sjtamlokaler, sjtamlokeëlsje) stamcafé.

sjtamme ww [sjtam’me] sjtammet, jesjtamd stammen, afkomstig zijn van. Deë sjtamt oes ing rieche famillieë. Hij stamt uit een rijke familie. Iech jeleuf dat deë va Bóches sjtamt. Ik geloof dat hij uit Bocholtz komt.

sjtamp m (sjtemp, sjtempje) trap, schop.

sjtampeww [sjtam’pe] sjtampet, jesjtampd stampen, trappen, schoppen.

sjtamper m [sjtam’per] stamper van de stratenmaker.

sjtamptsoeker m [sjtamp’tsoeker] ook sjtaubtsoeker m [sjtaub’tsoeker] poedersuiker. Jet sjtamptsoeker uvver d’r kóch sjträue. Een beetje poedersuiker over de koek strooien.

sjtand st m (sjteng, sjtendsje) stand. ’t Hoes is jód in sjtand. Het huis is in een goede staat. Jet in sjtand hauwe. Iets in stand houden. Jet in sjtand zetse, bringe. Iets in orde brengen. Heë hat inne sjwoare sjtand. Hij heeft het hard te verduren. Die junt ’m e sjtendsje bringe. Ze gaan hem een oubade brengen.

sjtandesamto [sjtan’desamt] (sjtandesamte) burgerlijke stand.

sjtandjeld o [sjtand’jeld] staangeld, marktgeld. Ook: sjtankjeld.

sjtandoer v [sjtand’oer] (sjtandoere, sjtanduursje) staande klok.

sjtandpónk m [sjtand’pónk] (sjtandpónkte, sjtandpunks-je) standpunt.

sjtang st v (sjtange sl sjtenke) 1 stang, staaf, staak. Inne de sjtang hauwe. Voor iemand partij kiezen. Ze woare ing sjtang ópjevalle. Ze hadden zich lelijk geblameerd. Ing sjtang jeld. Een bom geld. Ing sjtang zeek. Hoge nood. 2 smal en hoog bierglas. E sjtengke beer. Een glaasje bier (uit een staafjesvormig glas).

sjtankm stank. Sjtank vuur dank krieje. Stank voor dank krijgen.

sjtank-doahin m [sjtank-doa’hin] slome duikelaar, iemand die altijd in de weg staat. Dat is inne richtieje sjtank-doahin. Dat is een echte slome duikelaar.

sjtanketsel o [sjtanket’sel] (sjtanketsele, sjtanketselsje) staketsel, balustrade, omheining, hekwerk.

sjtankjeld o [sjtank’jeld] staangeld, marktgeld. Ook: sjtandjeld.

sjtanklofe o[sjtank’lofe] steltlopen.

sjtäöch bn/bw (sjtäöcher, sjtäöchste) ouderwets deftig.

sjtaocheww [sjtao’che] sjtaochet, jesjtaochd stoken. ’t Vuur sjtaoche. Het vuur stoken.

sjtaocher m [sjtao’cher] (sjtäöcher, sjtäöchersje) stoker.

sjtaochersjupo [sjtao’chersjup] (sjtaochersjuppe, sjtaochersjupje)  kleine schop die gebruikt werd in dunne lagen.

sjtaoches o [sjtao’ches] ketelhuis, stookruimte.

sjtaof m (sjtäöf, sjtäöfje) weefsel, stof. D’r antsóg woar van e jód sjtäöfje jemaad. Het kostuum was van een goede stof gemaakt. Toep, toep, doa! | Weë is doa? | ’t Mensje va Kirchroa! | Wat häu deë jeer? | E sjun sjun sjtäöfje(versje bij een kinderspel).

sjtapel m [sjta’pel] (sjtapele, sjteëpelsje) stapel. Inne sjtapel hoots. Een stapel hout. Inne sjtapel sjting. Een stapel stenen. Ook: sjtabel.

sjtat bw in plaats van. Sjtat ziene pap koam zieng mam noan sjoeël. In plaats van zijn vader kwam zijn moeder naar school.

sjtatlieg bw/bn [sjtat’lieg] deftig, imponerend. Dat is inne sjtatlieje auwe heer. Dat is een deftige oude heer.

sjtats m (sjtets, sjtets-je) staart. Treën ’m ins óp d’r sjtats. Geef eens flink gas. Kom iech uvver d’r hónk, da kom iech óch uvver d’r sjtats. Heb ik het moeilijkste achter de rug, dan komt de rest vanzelf. Heë is óp d’r sjtats jetroane. Hij is op zijn teentjes getrapt. Dat muus-je kriet nog e sjtets-je. Dat muisje krijgt nog een staartje.

sjtatse ww[sjtat’se] sjtatset, jesjtatsd parmantig lopen. Móts doe deë klinge kuttel ins zieë sjtatse. Kijk die kleine snotaap eens parmantig lopen.

sjtatsiejoeën v [sjtatsiejoeën’] (sjtatsiejoeëne, sjtatsiejuensje) statie. D’r kruutswèg hat vieëtsing sjtatsiejoeëne. De kruisweg heeft veertien staties. Sjtatsiejoeën maache. Pauzeren.

sjtatvinge ww [sjtat’vinge] vong sjtat, sjtatvónge plaatsvinden.

sjtaubtsoekerm [sjtaub’tsoeker] poedersuiker. Ook: sjtubtsoeker.

sjtaune wwsjtaunet jesjtaund verbaasd staan.

sjtauw v [sjtauw’] (sjtauwe, sjtäusje) 1 file. Vier vore ing sjtond in de sjtauw. We reden een uur in de file. 2stuw(dam).

sjtauwestww [sjtau’we] sjtauwet, jesjtauwd stuwen. Went d’r mölleter de erk tsouw maacht, dan sjtauwt ziech ’t wasser in de baach. Als de molenaar de sluis dicht maakt, dan stuwt het water zich in de beek.

sjtauwvöader m [sjtauw’vöader]  stuwmechanisme in een sterk hellende pijler.

sjtauwweier m [sjtauw’weier] (sjtauwweiere, sjtauwweiersje) stuwmeer. D’r Kraneweier is inne sjtauwweier. De Cranenweyer is een stuwmeer.

sjtèchdoeës v [sjtèch’doeës] (sjtèchdoeëze, sjtèchdues-je) stopcontact. Ook: sjtekdoeës.

sjtècheww[sjtèche] sjtooch/sjtèchet, jesjtaoche 1 steken. Sjtèch diech doa nit aa. a) prik je daar niet aan; b) brand je vingers daar niet aan. Sjtikt ziech dat zoeë jenauw? Luistert dat zo nauw? Los mar sjtèche, iech betsaal. Laat maar zitten, ik betaal. Doa sjtikt jet hinger! Daar steekt iets achter. Sjtèch ózzen Herjod nit noa de oge! Je moet niet te veel willen hebben! ’t Sjtikt ziech drum weë jewint. Het zal erom spannen wie gaat winnen. Doa sjtikt nuus dri. Dat stelt niets voor. Dem sjtikt d’r doar. Hij kan de weelde niet verdragen. Dat koeët heë ziech in tèsj sjtèche. Dat was voor hem iets om te onthouden. Dat tsimmer is hoeëg jesjtaoche. Dat is een kamer met hoog plafond. 2 neuken.

sjtèchneëlsje o[sjtèch’neëlsje] (sjtèchneëlsjer) punaise. Ook: heftswek.

sjtèchnold v [sjtèch’nold] (sjtèchnolde, sjtèchnöldsje) kopspeld.

sjtee sl m (sjting st, sjtinke) steen. ’t Vruust dat de sjting kraache. Het vriest dat het kraakt. De sjting óppen sjtroas tselle. Langzaam lopen. Va zie hats jinne sjtee maache. Gevoelig blijven voor iemands argumenten. ’t Vool hem inne sjtee va jen hats. Hem viel een pak van zijn hart. Tswai hel sjting male zelde ring. Twee stijfkoppen kunnen niet samenwerken.

sjteeberg m [sjtee’berg] (sjteeberje, sjteebergs-je)  steenberg, afvalberg kolen.

sjteebók m[sjtee’bók] (sjteebök, sjteeböks-je) 1steenbok. 2Dat is e sjteeböks-je.Dat is een lesbiënne. 3  stapeling van brokken steen ter opvulling of ondersteuning.

sjteefbroorst m [sjteef’broor] (sjteefbreur, sjteefbreursje) stiefbroer.

sjteefdoater st v [steef’doater] (sjteefdöatesj, sjteefdöaters-je) stiefdochter.

sjteëfje o [sjteëf’je] (sjteëfjer) frikandel. Iech ès jeer e sjteëfje. Ik eet graag een frikandel.

sjteehouwer m [sjtee’houwer] (sjteehouwere, sjteehuiersje) steenhouwer.

sjteehuier m[sjtee’huier] (sjteehuiere, sjteehuiersje)  steenhouwer, voorman in het steen­werk.

sjteejódo [sjtee’jód] aardewerk.

sjteeknuppel m [sjtee’knuppel] (sjteeknuppele, sjteeknuppelsje)  rond stuk hout, 5 tot 12 cm dik en 1 meter lang, gebruikt tussen de ijzeren wandstutten.

sjteële ww [sjteë’le] sjtool/sjteëlet, jesjtoale stelen. Ze sjteële wie de rave. Ze stelen als de raven. Heë sjteëlt d’r meester de tsiet en ózzen Herjod d’r daag. Hij is een dagdief. Ook: klauwe.

sjteëler m [sjteë’ler] (sjteëlere, sjteëlersje) steler, dief. Wuur jinne heëler, da wuur óch jinne sjteëler. Als er geen helers zouden zijn, dan zouden er ook geen dieven zijn.

sjteenoalieg m [sjteen’oalieg] petroleum.

sjteenoaliegslamp v[sjteen’oaliegslamp] (sjteenoaliegslempsje) petroleumlamp.

sjteer st m (sjtere, sjteersje) ster. De sjtere losse ziech nit van himmel plukke. Je moet niet het onmogelijke verlangen. Is dat diene sjteer? Is dat jouw aanstaande?

sjteerammenassejek bn/bw [sjtee’rammenassejek] knotsgek.

sjteeriffel m [sjtee’riffel] (sjteeriffele, sjteeriffelsje)  dun laagje gesteente tussen kolenlagen.

sjteesjlangv [sjtee’sjlang] (sjteesjlange, sjteesjlengs-je) hazelworm.

sjteesjtub m [sjtee’sjtub] steenstof; silicose.

sjteesjup v [sjtee’sjup] (sjteesjuppe, sjteesjupsje)  schop, gebruikt in het steenwerk.

sjteevieg m [sjtee’vieg] (sjteevieg, sjteeviegs-je) steenweg, geasfalteerde weg. Ook: sjteewèg, sjteewieg.

sjteeviejuelsje o [sjtee’viejuelsje] (sjteeviejuelsjere, sjteeviejuelsj-je) muurbloem.

sjteewèg m [sjtee’wèg] (sjteeweëg, sjteeweëgs-je) steenweg, geasfalteerde weg. Ook: sjteewieg, sjteevieg.

sjteewerko [sjtee’werk] (sjteewerke, sjteewerks-je) steenwinning. Heë is in ’t sjteewerk en nit an d’r koal. Hij werkt aan de stenen en niet aan de kolenwinning.

sjteewieg m [sjtee’wieg] (sjteewieg, sjteewiegs-je) steenweg, geasfalteerde weg. Ook: sjteewèg, sjteevieg.

sjteewórpm [sjtee’worp] steenworp. Heë woeënt inne sjteewórp van ós aaf. Hij woont op een steenworp bij ons vandaan.

sjtek m (sjtekke, sjteks-je) stok. Hu puutsj-jere en lek, mörje klop mit d’r sjtek. Vandaag alles koek en ei, morgen ruzie. Doa zal iech dön e sjteks-je vuur sjtèche. Daar zal ik hun een stokje voor steken. Bis doe werm óp de sjtekke? Ben je weer op de been? Mit e jesjeid sjteks-je noa heem joa. Met lege handen naar huis gaan. Mit hód, sjtek en rink óp sjiep joa. Op zijn Paasbest op stap gaan.

sjtekdoeës v [sjtek’doeës] (sjtekdoeëze, sjtekdues-je) stopcontact. Ook: sjtèchdoeës.

sjtekke ww [sjtek’ke] sjtekket, jesjtekd stekken.

sjtekkeboeën v [sjtek’keboeën] (sjtekkeboeëne, sjtekkebuensje) stokbonen. Iech zets dit joar mieë sjtekkeboeëne wie sjtroechboeëne. Ik zet dit jaar meer stokbonen dan struikbonen.

sjtekkepeëd o[sjtek’kepeëd] stokpaardje.

sjtekker m [sjtek’ker] (sjtekkere, sjtekkersje) stekker.

sjtel v/m (sjteller, sjtelsje) plaats, baan, betrekking. An dis sjtel is ’t passeerd. Op deze plek is het gebeurd. Doe móts óp d’r sjtel noa heem joa. Je moet onmiddellijk naar huis gaan. Óp sjtel en sjprónk moeët heë óphure. Op staande voet werd hij ontslagen. Zets alles an oad en sjtel. Zet alles op zijn plaats. D’r Frens hauw ing sjun sjtel krèje. Frans had een leuke baan gekregen.

sjtel sl m aanstellerij. Sjtel veel han. Zich aanstellen.

sjtellaasj v[sjtellaasj’] stellage.

sjtelle ww [sjtel’le] sjtalt/sjtellet, jesjtald/jesjteld zetten, plaatsen, stellen. Sjtel de ledder óp zieng plaatsj. Zet de ladder op zijn plaats. De eldere hauwe jet mit hön intsieg kink tse sjtelle. De ouders hadden iets met hun enig kind uit te staan. Die äudsjere zunt nog jód jesjteld. Die oudjes maken het nog goed.

sjtelle ww ziech, sjtalt ziech/sjtellet ziech, ziech jesjtald/ziech jesjteld gaan staan. Doe kans diech óp d’r kop sjtelle, iech don ’t nit. Je kunt op je hoofd gaan staan, ik doe het niet. Ziech óp de hingesjte bee sjtelle. Op zijn achterste poten gaan staan. Sjtel diech mar tsevreie. Wees maar tevreden. Ziech doof sjtelle. Doen alsof men doof is.

sjtellewiesbw [sjtel’lewies] hier en daar. ’t Hat dis naat sjtellewies jevroare.Het heeft vannacht hier en daar gevroren.

sjtelmaacher m [sjtel’maacher] (sjtelmecher, sjtelmechersje) wagenmaker.

sjtelsjroef v [sjtel’sjroef] (sjtelsjroeve, sjtelsjruufje) stelschroef.

sjteltsv (sjteltse, sjtelts-je) stelt. Dat meëdsje hat sjteltse va bee. Dat meisje heeft lange benen.

sjteltsepitter m [sjtel’tsepitter] (sjteltsepittere, sjteltsepittersje) lange sladood.

sjtemme ww [sjtem’me] sjtemmet, jesjtemd heffen, tillen (gewicht). Deë hat matties in de mouwe, heë sjtemt inne zak tsement. Hij heeft kracht in zijn armen, hij tilt een zak cement op.

sjtemmieg bw/bn [sjtem’mieg] (sjtemmiejer, sjtemmiegste) stevig, gedrongen. E sjtemmieg keëlsje. Een stevig ventje.

sjtempel m [sjtem’pel] (sjtempele, sjtempelsje) stempel.

sjtempelboagm [sjtem’pelboag] (sjtempelböag, sjtempelböags-je) vel gezegeld papier.

sjtempele ww [sjtem’pele] sjtempelet, jesjtempeld stempelen.

sjtender m[sjten’der] (sjtender, sjtendersje) standaard. Me hat allerlai sjtender, kleiersjtender, moezieksjtender, perrepluuts-sjtender. Er zijn allerlei standaards, klerenstandaards, muziekstandaards, paraplustandaards.

sjtendieg bw [sjten’dieg] voortdurend. Heë vilt miech sjtendieg lestieg vuur jeld. Hij valt me voortdurend lastig voor geld.

sjtendsje o [sjtend’sje] (sjtendsjere) serenade. De harmonie braat d’r joebielaar e sjtendsje. De harmonie bracht de jubilaris een serenade. Zie ook: sjtand.

sjtenebn [sjte’ne] stenen. Ing sjtene trap. Een stenen trap. Ing sjtene baar. Een stenen baar. Inne sjtene pot. Een stenen pot. Zie ook: sjtings.

sjtengelstm [sjten’gel] (sjtengele, sjtengelsje) stengel. Inne sjtengel breedloof. Een stengel prei.

sjtenssl m (sjtens, sjtens-je) opschepper, fatje.

sjtenseww [sjten’se] sjtenset, jesjtensd opscheppen; pronken.

sjtepdekke v [sjtep’dekke] (sjtepdekkens, sjtepdeks-je) gestikte deken.

sjteppeww [sjtep’pe] sjteppet, jesjtepd (door)stikken.

sjterebroeëd o [sjte’rebroeëd] (sjterebroeëde(r), sjterebruedsje) sterrebrood, soort bruinbrood.

sjteresjnoepe mv [sjte’resjnoepe] vallende sterren.

sjterfbedo [sjterf’bed] (sjterfbedder, sjterfbedsje) sterfbed. Heë hat e hel sjterfbed jehad. Hij heeft een moeilijke dood gehad.

sjterfhoeso [sjterf’hoes] (sjterfhoezer, sjterfhuus-je) sterfhuis.

sjterfvalm [sjterf’val] (sjterfvel, sjterfvelsje) sterfgeval.

sjterk sl bn/bw (sjterker, sjterkste) sterk. Dat is e sjterk sjtuk óp ing auw bóks. Dat is ongelooflijk. Dat is sjterk e pónk. Dat is iets meer dan een pond. Sjterke bótter. Sterke boter, ietwat ranzige boter.

sjterkde v [sjterk’de] sterkte. Iech wunsj diech vöal sjterkde. Ik wens je veel sterkte toe.

sjterve ww [sjter’ve] sjtórf/sjtervet, jesjtórve sterven. De tsiet verjeet, de keëts verbrent en d’r Joep wilt mar nit sjterve.Gezegd van een eindeloos slepende zaak. Jong lu kanne sjterve, auw lu mósse sjterve. Jonge mensen kunnen sterven, oude mensen moeten sterven. Wie jeleëfd, zoeë jesjtórve. Zoals hij geleefd heeft, zo gaat hij ook heen. Van wie ’t sjterve is ópkómme, is jinne zie leëve mieë zicher.In het leven is niets zeker Jidderinne wees woa heë jeboare is, mar nit woa heë sjturft. Iedereen weet waar hij geboren is, maar niemand weet waar hij sterft. Jezongs hatsens sjterve. In de kracht van zijn leven sterven. Kóm jank mit, heem sjterve de mieëtste lu. Kom ga mee uit, thuis sterven de meeste mensen. Vrug sjterve, verderve of jing erve (naar men zegt de gevolgen van inteelt). Weë jelukzieëlieg wilt sjterve, deë lieët de reëte erve. Wie zalig wil sterven, die laat zijn vermogen na aan de rechtmatige erfgenamen. Jonk jesjtórve, nit verdórve. Beter jong gestorven, dan oud bedorven. Weë ziech ing tswaide vrauw trouwt, is nit weëd dat ’m de ieësjte jestórve is.Hij is een trouweloze vent.

sjtervenskeëts v[sjter’venskeëts] (sjtervenskeëtse, sjtervenskeëts-je) sterfkaars.

sjtervenskrankbn [sjter’venskrank] doodziek. Jank doch nit durch dat zui-ieg weer, doe weëds sjtervenskrank. Ga toch niet door dat beestig slecht weer, je wordt doodziek.

sjtervenskruuts o [sjtervenskruuts’] sterfkruis.

sjtervensmiensj o[sjtervensmiensj’] sterveling. Óppen sjtroas woar jee sjtervensmiensj tse zieë. Op straat was geen sterveling te zien.

sjtervenswoad o [sjter’venswoad] In de uitdrukking: Heë zaat jee sjtervenswoad mieë. Hij zei geen stom woord meer.

sjtich m (sjtich, sjtichs-je) 1 steek. Inne klinge sjtich hilt besser wie inne jroeëse. Een kleine steek houdt beter dan een grote. Iech han ummer sjtich in de zie. Ik heb altijd steken in mijn zij. Dat woar miech inne sjtich in ’t hats. Dat deed mij veel verdriet. Miene vrunk hat miech vies in sjtich jelosse. Mijn vriend heeft me lelijk in de steek gelaten. Mit zivve sjtich ’t dörp eroes zieë. Met grote steken naaien. 2 slag. Weë bij ’t toepe d’r letste sjtich kriet, hat jewonne. Wie bij het toepen (kaartspel) de laatste slag krijgt, heeft gewonnen.

sjtichel m [sjti’chel] (sjtichele, sjtichelsje) boterspaan. Inne sjtichel broechet me bij ’t zaotse van de bótter. Een boterspaan gebruikte men bij het zouten van de boter. Krieg miech inne sjtichel bótter oes d’r jruul. Pak voor mij een spaan boter uit het vat.

sjtiebietse ww [sjtiebiet’se] sjtiebietset, (je)sjtiebietsd jatten.

sjtieëjel m [sjtieë’jel] (sjtieëjel, sjtieëjelsje) doorgang voor voetgangers in een afrastering,

tourniquet.

sjtieël st m [sjtieël] (sjtieël, sjtieëlsje) raapsteel. Sjtieël of rubsjtieël heesjt óch waal knalhudsjere. Stelen of raapstelen worden ook wel knalhoedjes genoemd.

sjtief sl bn/bw (sjtiever, sjtiefste) stijf. Inne sjtieve hód. Een hoge hoed. Sjtieve makai. Stijve wrongel. Zoeë sjtief wie e bred. Zo stijf als een plank. Die kinger zint tse sjtief en tse waal. De kinderen hebben het te goed. Deë is sjtief vrèse. Hij heeft overmatig gegeten. De oere sjtief haode. Zich taai houden.

sjtief st m (sjtieve, sjtiefje) 1gedrongen persoon. 2erectie. Doa krien iech inne sjtief van!Daar word ik geil van!

sjtief st v stijfsel.

sjtief o (sjtiefter, sjtiefsje) stift, klooster. ’t Sjtief in Ham. Het klooster in de Ham.

sjtiefkop m [sjtief’kop] (sjtiefköp, sjtiefköpje) stijfkop.

sjtiefköppieg bw/bn [sjtief’köppieg] ook sjtiefköppettieg stijfkoppig.

sjtiefteww [sjtief’te] sjtiefte, jesjtieft stichten; beschikbaar stellen. Inne joardeens sjtiefte. Een jaardienst stichten. Inne pries sjtiefte. Een prijs beschikbaar stellen.

sjtiefte joa ww[sjtief’te joa] er vandoor gaan. Wie d’r polies koam, doe jónge ze sjtiefte. Toen de politie-agent kwam, gingen ze er vandoor. Heë is sjtiefte. Hij is er vandoor.

sjtiejeww [sjtie’je] sjteeg/sjtiejet, jesjteëje/jesjtiegd stijgen.

sjtiejer m [sjtie’jer]  ondergronds opzichter. De rangen waren: Obersjtiejer. Hoofdopzichter. Vaarsjtiejer. Meester-opzichter. Daagsjtiejer, nommedaagsjtiejer, naatsjtiejer en hulpsjtiejer. Dag-opzichter, middag-opzichter, nacht-opzichter en hulp-opzichter.

sjtiejer o [sjtie’jer] (sjtiejere, sjtiejersje) steiger, stellage.

sjtiejerbred o [sjtie’jerbred] (sjtiejerbreer, sjtiejerbreersje) steigerplank. Heë hauw e paar tate bij ziech wie sjtiejerbreer.Hij had een paar boterhammen bij zich, dat leken wel steigerplanken.

sjtiejerpoal m [sjtie’jerpoal] (sjtiejerpöal, sjtiejerpöalsje) steigerpaal.

sjtiel m (sjtiele, sjtielsje) houten of ijzeren stijl, deurpost. In koel hauw me vöal tsoate va sjtiele: abelsjtiel, jakobsjtiel, jerlachsjtiel, odinettesjtiel, sjwartssjtiel, titansjtiel, toussaintsjtiel en d’r wanneheimsjtiel. In de mijn waren er veel soorten van houten en ijzeren stijlen: abelstijl, jakobstijl, gerlachusstijl, odinettestijl, zwartstijl, titanusstijl, toussaintstijl en de wanne-heimstijl. Inne jet an d’r sjtiel zetse. Bij iemand schulden maken.

sjtiel sl bn/bw (sjtieler, sjtielste)steil. Inne sjtiele berg. Een steile berg.

sjtieler m[sjtie’ler] (sjtieler, sjtielersje) fopspeen.

sjtieletrekkerm [sjtie’letrekker] (sjtieletrekkere, sjtieletrekkersje)sylvester, domme kracht. Ook: silvester.

sjtiena o [sjtie’na] worp bij het kegelen, waarbij men alleen de drie middelste kegels omgooit.

sjtiepm (sjtiepe, sjtiepsje) paal. Bij ’t kieme is d’r sjtiep d’r nommer ee. Bij het kienen is de ‘stiep’ nummer één. Went de zon óp sjtiepe sjteet, da kunt reën. Als bundels zonnestralen door de wolken breken, komt er regen.

sjtiepe ww [sjtie’pe] sjtiepet, jesjtiepd stutten. Went an ’t hoes jebraoche weëd, mós me ieëtsj de moere sjtiepe. Als iets aan het huis afgebroken wordt, moet men eerst de muren stutten. De naas sjtiepe. Met de neus in de wind lopen. De kaar sjtiepe. De kar stutten. De heng in de zie sjtiepe. De handen in de zij zetten. ’t Mönke sjtiepe um e kuus-je tse krieje. De lippen tuiten om een kusje in ontvangst te nemen. Het hat e sjtiepe vutje. Zij heeft een opstaand achterwerk.

sjtiepevutsje o [sjtiepevut’sje] fraai en uitstekend achterwerk.

sjtiepeleww [sjtie’pele] sjtiepelet, jesjtiepeld stippelen.

sjtier st m (sjtiere, sjtiersje) stier.

sjtierst v (sjtiere, sjtiersje) voorhoofd. Heë hauw e bred vuur de sjtier. Hij had een plank voor zijn kop. Heë wilt de sjtier nit beuje. Hij wil niet toegeven.

sjtiere ww [sjtie’re] sjtieret, jesjtierd staren.

sjtierekopm [sjtie’rekop] (sjtiereköp, sjtiereköpje) stijfkop.

sjtieretieg bn/bw [sjtie’retieg] (sjtieretiejer, sjtieretiegste) koppig. Ook: sjtierieg.

sjtierieg bn/bw [sjtie’rieg] (sjtieriejer, sjtieriegste) koppig. Ook: sjtieretieg.

sjtieve ww [sjtie’ve] sjtievet, jesjtiefd stijven. ’t Bróstehemme en de manzjette sjtieve. Het frontje en de manchetten stijven.

sjtif m (sjifte, sjtifsje) stift, punt (b.v. van potlood). D’r sjoester broecht sjtifte. De schoenmaker gebruikt stiften.

sjtiftekop m [sjtif’tekop] sjtifteköp, sjtifteköpje) kort geknipt haar.

sjtigkelewik bn/bw [sjtig’kelewik] helemaal, heel erg. Die mangel is sjtigkelewik vol.Die mand is propvol. Ook: sjpigkelewik.

sjtikjaar o [sjtik’jaar] borduurgaren.

sjtikke ww [sjtik’ke] sjtikket, jesjtikd 1 stikken. ’t Is hei um tse sjtikke. Het is hier om te stikken. Dem sjtikt d’r haver. Hem steken de broodkruimels. 2 borduren. E deks-je sjtikke. Een sierkleedje borduren. 3 Tsentse sjtikke. Een spel met centen. Die tswai sjtikke ziech. Die twee willen niet voor elkaar onderdoen.

sjtikkeduuster bn/bw [sjtik’keduuster] pikdonker.

sjtikkel m [sjtik’kel] (sjtikkele, sjtikkelsje) ijzeren staaf met spitse punt om gaten in de grond te stoten.

sjtikkerij v [sjtikkerij’] het borduren.

sjtiknold v [sjtik’nold] (sjtiknolde, sjtiknöldsje) borduurnaald.

sjtikraam m [sjtik’raam] (sjtikrame, sjtikreëmsje) borduurraam.

sjtil st bn/bw (sjtiller, sjtilste) stil. Zoeë sjtil wie i jen kirch. Zo stil als in de kerk. Bij sjtil va wink is ’t jód haver zieëne. Bij windstilte laat de haver zich goed zaaien. Alle weer is Herjods wil; jank d’rdurch en sjwieg mar sjtil. Aan het weer kun je niets veranderen. Dat is inne sjtille jong. Dat is een stille jongen. Ing sjtil mès. Een leesmis.

sjtil sl m (sjtil st, sjtilsje) steel, stok. D’r sjtil van d’r hammer. De steel van de hamer. Jet mit sjtómp en sjtil oesriese. Iets met wortel en tak uitroeien. Deë hat ’t mit jidderinne an d’r sjtil.Die heeft het met iedereen aan de stok. Iech mós dem ins an d’r sjtil kroefe. Ik moet hemer eens flink van langs geven. De kieësje hant nog jode sjtil. De kersen zijn nog duur. Inne hinger d’r sjtil zitse. Iemand achter de vodden zitten.

sjtil-eweg bw[sjtil’-eweg] stilletjes aan. Iech mós mar ins sjtil-eweg óp heem aa trampele. Ik moet eens stilletjes aan naar huis wandelen.

sjtilhaodeww [sjtil’haode] hool sjtil, sjtiljehaode stilhouden. D’r waan hool vuur de duur sjtil. De wagen stopte voor de deur. Kinger, uur mót uuch jet sjtilhaode: d’r pap sjlieëft. Kinderen, jullie moeten je wat stil houden, vader slaapt. Ook: sjtilhauwe.

sjtilhauweww [sjtil’hauwe] hool sjtil, sjtiljehauwe stilhouden. D’r waan hool vuur de duur sjtil. De wagen stopte voor de deur. Kinger, uur mót uuch jet sjtilhauwe: d’r pap sjlieëft. Kinderen, jullie moeten je wat stil houden, vader slaapt. Ook; sjtilhaode.

sjtille ww [sjtil’le] sjtillet, jesjtild stillen. Inne jet versjrieve um de pieng tse sjtille. Iemand iets voorschrijven tegen de pijn. De mam sjtilt heur kinke. De moeder geeft haar kind de borst.

sjtilleëje ww [sjtil’leëje] laat sjtil, sjtiljelaad stilleggen. Ze hant de koele sjtiljelaad. Ze hebben de mijnen stilgelegd. E werk sjtilleëje. Een werk stilleggen. Ook: sjtillegke.

sjtillegke ww [sjtil’legke] laat sjtil, sjtiljelaad stilleggen. Ze hant de koele sjtiljelaad. Ze hebben de mijnen stilgelegd. E werk sjtilleëje. Een werk stilleggen. Ook: sjtilleëje.

sjtilsjtoa ww[sjtil’sjtoa] stong sjtil, sjtiljesjtange stilstaan. Wie tsiet is ’t? Mieng rub sjteet sjtil. Hoe laat is het? Mijn horloge staat stil. Doe sjtong hem ’t versjtank sjtil. Hij stond perplex.

sjtilsjwieje ww [sjtil’sjwieje] sjweeg sjtil/sjwiejet sjtil, sjtiljesjwèje stilzwijgen. Mit sjtilsjwieje verroant ziech jinne. In stilzwijgen verraad je niemand.

sjtilzitse ww [sjtil’zitse] zoos sjtil, sjtiljezèse stilzitten. Die rabbel zoos jee moment sjtil. Die kletstante zat geen moment stil.

sjtim st v (sjtimme, sjtimsje) stem. Deë hat ing sjtim um kooks tse kloppe. Hij heeft een rauwe stem. Iech bin nit jód bij sjtim. Ik ben niet goed bij stem.

sjtimme ww [sjtim’me] sjtimmet, jesjtimd 1 stemmen. ’t Klaveer sjtimme. De piano stemmen. 2 kloppen. Dat sjtimt jans jenauw. Dat klopt precies. Doa sjtimt jet nit. Daar klopt iets niet. Bij dem sjtimt jet nit. Hij is niet goed wijs.

sjtings bn stenen. Ing sjtings moer. Een muur van één steen dik.

sjtinkadores v [sjtinkado’res] (sjtinkadoreze, sjtinkadeures-je) 1stinkstok. 2stinkkaas. Ook: sjtinkkieës.

sjtinkbeerm[sjtink’beer] (sjtinkbere, sjtinkbeersje) stinkerd.

sjtinke ww [sjtin’ke] sjtónk, jesjtónke stinken. Dat is jesjtónke en jeloage. Daar is geen woord van waar. Deë sjtinkt van jeluk. Hij heeft veel geluk. Heë jeet sjtinke. Hij knijpt er tussenuit. Heë sjtinkt ziech uvveral langs. Hij maakt zich overal van af. Blief doa voet, doa sjtinkt ’t. Blijf daar weg, daar is het niet pluis. Deë sjtinkt tsing sjtond teëje d’r wink i. Hij stinkt enorm. Deë sjtinkt oes alle knoofslöcher. Hij heeft een behoorlijke wind gelaten. Wie mieë dat me in d’r sjtrónks reurt, wie mieë dat e sjtinkt. Hoe meer men onaangename zaken uitpluist, hoe onaangenamer ze worden

sjtinkkieës m [sjtink’kieës] (sjtinkkieës-je) stinkkaas. Ook: sjtinkadores.

sjtinksjtivvel m [sjtink’sjtivvel] (sjtinksjtivvele, sjtinksjtivvelsje) stinkerd, stinkstok.

sjtivvel m [sjtiv’vel] (sjtivvele, sjtivvelsje) stevel, laars. Deë kan inne orrentlieje sjtivvel verdrage. Die kan heel wat op. Heë hat inne sjtivvel i. Hij is dronken.

sjtivvele ww [sjtiv’vele] sjtivvelet, jesjtivveld doelbewust op iets afgaan, stevenen, stevig doorlopen, op iemand afstevenen. ’t Truudsje dong ziech d’r manktel aa en sjtivvelet noa pastoer. Trudy deed haar mantel aan en stevende naar de pastoor.

sjtivvelkneët m [sjtiv’velkneët] (sjtivvelkneëte, sjtivvelkneëtsje) hulp bij het aan/uittrekken van laarzen.

sjtoaww sjton sjtong/sjting, jesjtange staan. In dem zieng sjong weul iech nit sjtoa. Ik zou niet in zijn schoenen willen staan. Óp ee bee kan me nit sjtoa. Op één been kun je niet staan. Al sjtoans drónke vier ós ee. We dronken al staande een pilsje. D’r voeëjel sjteet. De vlieger hangt in de lucht. Hei sjteet me ziech de bee in d’r boech. Hier sta je je lamlendig. Heë hat ’t jód óp miech sjtoa. Ik sta bij hem in een goed blaadje. Dat sjteet tse verjelde. Ik zal het bij gelegenheid wel eens goed maken. Kan iech ’t sjtoa losse ? Wilt u het voor mij in het schuldenboekje opschrijven? Dat sjteet bij diech. Dat moet jij beslissen. Doa sjton iech vuur. Daar sta ik voor in. ’t Sjtong dróp en dra dat d’r tsóg aafvoor. De trein stond op het punt te vertrekken. Dat zouw diech evvel sjun sjtoa. Dat was je ook maar geraden. Dat kleedsje sjteet diech sjun. Dat jurkje staat je mooi. Ze zoge hem nog nit sjtoa. Ze negeerden hem. De modder sjtong hem de partij. Zijn moeder nam het voor hem op. Heë sjteet ziene man. Hij staat zijn mannetje.

sjtoa ww ziech, sjtong ziech/sjting ziech, ziech jesjtange er (goed of slecht) voorstaan. D’r inne sjteet ’t ziech jód en d’r angere sjteet ’t ziech sjleët.De een staat er goed en de ander slecht voor (in financieel opzicht).

sjtoal st m staal, wetstaal.

sjtoalst o (sjtoale, sjtöalsje) staal, monster.

sjtoale bn [sjtoa’le] stalen. De koelsjong hauwe sjtoale moele.De mijnschoenen hadden stalen neuzen.

sjtoale ww [sjtoa’le] sjtoalet jesjtoald stalen, harden.

sjtoechm (sjtuuch, sjtuuchs-je) polswarmer; morsmouw.

sjtoedent m [sjtoedent’] (sjtoedente, sjtoedentsje) student. Doa kunt inne sjtoedent in d’r himmel. Daar gaat een dominee voorbij (gezegd als het gesprek stokt).

sjtoedere ww [sjtoede’re] sjtoederet, sjtoedeerd studeren.

sjtoeëfst v (sjtuef, sjtuefje) stoof, potkachel. De maatvrauwe hauwe vruier e sjtuefje um ziech de vus tse werme. De marktvrouwen hadden vroeger een potkacheltje om zich de voeten te warmen. De sjtoeëf en de vrauw darve nit oesjoa. De potkachel en de vrouw mogen niet verzaken.

sjtoeëfbier v [sjtoeëf’bier] (sjtoeëfbiere, sjtoeëfbiersje) stoofpeer.

sjtoeës st m (sjtues, sjtues-je) 1stoot. In ’t jedrengs kroog iech links en reëts huets en sjtues. In het gedrang kreeg ik links en rechts horten en stoten. Me mós e sjtues-je verdrage kanne. Je moet tegen een stootje kunnen. D’r sjtoeës sjroebe. De stoep dweilen. E sjtues-je ónger de sjong zetse. Een stuk leer onder de neus van de schoen zetten. D’r sjtoeës van de trap. Het stootbord van de trap. 2 stapel. Inne sjtoeës bótteramme. Een stapel boterhammen. Zouwe vier d’r sjtoeës dele?Zullen we samsam doen? 3 wand van een galerij.

sjtoeësband o [sjtoeës’band] (sjtoeësbeng, sjtoeësbendsje) stootband.

sjtoeësblokm [sjtoeës’blok] (sjtoeësblök, sjtoeësblöksje) stootbok aan het einde van een spoor.

sjtoeësbred o [sjtoeës’bred] (sjtoeësbreer, sjtoeësbredje) stootbord.

sjtoeëse ww [sjtoeëse] sjtoeëset, jesjtoeëse stoten, grenzen. Inne uvverhoof sjtoeëse. Iemand omver lopen. Heë vólt ziech vuur d’r kop jesjtoeëse. Hij voelde zich voor de kop gestoten. Ózze jaad sjtuest an deë van uuch. Onze tuin grenst aan die van jullie.

sjtoeëskank v [sjtoeës’kank] (sjtoeëskankte, sjtoeëskenks-je) stootkant.

sjtoeësvoeëjel m [sjtoeës’voeëjel] (sjtoeësvuejel, sjtoeësvuejelsje) stootvogel.

sjtoeëve ww[sjtoeëve] sjtoeëvet, jesjtoeëfd stoven. Vleesj sjtoeëve. Vlees stoven. Eppel sjtoeëve. Appels stoven. Biere sjtoeëve. Peren stoven. Doa has te miech ing jesjtoeëfd! Daar heb je me wat geleverd!

sjtoeëvehoak m [sjtoeë’vehoak] (sjtoeëvehöak, sjtoeëvehöaks-je) pook. Ook: sjtoeëve-iezer.

sjtoeëve-iezer o [sjtoeë’ve-iezer] (sjtoeëve-iezere, sjtoeëve-iezersje) pook. Ook: sjtoeëvehoak.

sjtoefsl m (sjtuuf, sjtuufje) stoot, ruk. Inne sjtoef wink. Een stoot wind.

sjtoekm (sjtuuk, sjtuuks-je) schok. D’r ieësjte sjtoek is katsesjtoek. Het eerste gewin is kattengespin. Deë kalt mit sjtuuk wie d’r aos milch jieëft, wie de höng zeke. Hij stottert.

sjtoekeww[sjtoe’ke] sjtoeket, jesjtoekd 1 stuiten, stoten. Mit de frenkef sjtoeke. (knikkerspel). Wat sjtees doe doa tse sjtoeke; móts te ins oes-joa? Wat sta je daar te draaien; moet je naar de wc? 2 sjokken. ’t Äudsje sjtoeket óp heem aa. Het oude vrouwtje sjokte naar huis. Dem han iech jesjtoekd. Die ben ik de baas gebleven. Dat reur kriet ’t wasser nit jesjtoekd.Die buis kan het water niet meer verwerken. Iech krieg nuus mieë jesjtoekd. Ik krijg er niets meer in.

sjtoekkoel v[sjtoek’koel] (sjtoekkoele, sjtoekkuulsje) knikkerkuil.

sjtoekrenner m [sjtoek’renner] wielrenner, vaak spottend gebruikt voor iemand, die denkt dat hij hard kan fietsen.

sjtoemel m [sjtoe’mel] (sjtoemele, sjtumelsje) peuk. Went d’r Sjang ’t zóndiegs noan kirch jong, laat heë d’r sjtoemel in e laoch van de kirchmoer. Als Sjang op zondag naar de kerk ging, legde hij de peuk in een gat van de kerkmuur.

sjtoepaaf bw [sjtoepaaf’] kortaf.

sjtoeperm m[sjtoep’erm] (sjtoeperm, sjtoepermsje) armstomp.

sjtoepnaas v [sjtoep’naas] (sjtoepneës-je) stompneus.

sjtoepe ww [sjtoe’pe] sjtoepet, jesjtoepd korter maken, couperen, knotten, knippen, kortwieken, snoeien. Inne hónk de oere/d’r sjtats sjtoepe. Een hond de oren/de staart couperen. De wieje/de sjtruuch sjtoepe. De wilgen/de struiken snoeien. D’r baad sjtoepe. De baard knippen. De vluejele van de honder sjtoepe. De vleugels van de kippen kortwieken. Inne de vere sjtoepe. Iemand de veren kortwieken.

sjtoepsjtats m [sjtoep’sjtats] (sjtoepsjtets, sjtoepsjtets-je) gecoupeerde staart.

sjtoepsjtatsbw[sjtoep’sjtats] met de staart tussen de benen. En noen sjtoepsjtats de wei aaf! En maak als de bliksem dat je weg komt!

sjtoepsjtatse ww [sjtoep’sjtatse] sjtoepsjtatset, jesjtoepsjtatsd paraderen, flaneren.

sjtoer bn/bw (sjtoerder, sjtoerste) stug, weerbarstig.

sjtoeraks m [sjtoe’raks] (sjtoerakse, sjtoereks-je) stijfkop.

sjtoetsm(sjtuuts, sjtuuts-je) stuit. Heë vool óp ’t sjtuuts-je.Hij viel op zijn stuitje.

sjtokm (sjtök, sjtöks-je) 1 potplant, struik. Inne bellesjtok. Een fuchsia. Inne kroeësjelesjtok.Een kruisbessenstruik. Inne miemelesjtok. Een aalbessenstruik. Ónger inne auwe sjtok is ’t jód sjoele. Gezegd als een onbemiddeld jong meisje met een oudere rijke man trouwt. 2 verdieping. 3 roest, zitstok voor de kippen. De honder zint óp sjtok.De kippenzitten op stok. 4 stok (bij het kaartspel). 5  gesteente onder en boven de kolenlaag.

sjtokblinkbn/bw [sjtok’blink] stekeblind.

sjtokdoofbn/bw [sjtok’doof] stokdoof.

sjtokduuster bn/bw [sjtok’duuster] stikdonker.

sjtokke ww [sjtok’ke] sjtokket, jesjtokd 1 stokken, stagneren. D’r aaveur va vrisje kieësje sjtokt.De aanvoer van verse kersen stagneert. 2 rekenen. Óp dem kans doe sjtokke. Op hem kun je rekenen. 3 voorraad aanleggen.

sjtoksjaos m [sjtok’sjaos] (sjtoksjäös) In de uitdrukking:  D’r sjtok(sjaos) sjisse. Het gesteente boven of onder de kolenlaag los schieten.

sjtoksjtiefbn/bw [sjtok’sjtief] stokstijf.

sjtokvisj m [sjtok’visj] (sjtokvisje, sjtokvisj-je) stokvis.

sjtol st m (sjtolle, sjtölsje) kerstbrood.

sjtol m(sjtolle, sjtölsje) galerij, grondgalerij: werkpunt aan het einde van een galerij.

sjtom st bn/bw (sjtommer, sjtomste) stom. D’r sjtom of d’r sjlöaner sjpille (kaartterm: spelen zonder stok).

sjtómp m (sjtump, sjtumpsje) stomp, peuk. Inne sjtómp poetes. Een stuk bloedworst. Inne sjtómp tsiejaar. Een sigarenpeuk. Erm sjtumpsje, has doe kaod? Arm kindje, heb je het koud? Iech bin e kling sjtumpsje | Iech häu zoeë jeer e klumpsje | Uur mót miech nit oeslaache | ’t Anger joar zal iech ’t besser maache (felicitatie versje van een peuter).

sjtómpbn/bw (sjtómper, sjtómpste) stomp, bot. E sjtómp bijele. Een botte bijl.

sjtond st v (sjtonde, sjtöndsje) 1 uur. Ing jesjlage sjtond. Een vol uur. Vuur dem hat de letste sjtond jesjlage. Hij leeft niet meer lang. Al sjtonds jong iech noa d’r kranke kieke. Elk uur ging ik naar de zieke kijken. 2 les. Iech han sjtond jejeëve. Ik heb les gegeven. 3  richting. D’r marksjaider hingt de sjtond. Hij hangt drie schietloden aan het dak op een bepaalde afstand van elkaar, om de juiste richting voor het boren van een galerij aan te geven.

sjtoolst m (sjteul, sjteulsje) stoel. Heë hat ziech inne sjtool in d’r himmel verdeend. Hij heeft een stoel in de hemel verdiend. Inne d’r sjtool vuur de duur zetse. Iemand buiten de deur zetten. Has doe jinne sjtool? Zets diech óp dem, doa is nog jinne van aafjevalle. Heb je geen stoel? Ga hierop zitten, er is nog niemand vanaf gevallen (en daarbij steekt men zijn duim omhoog). Dem brent d’r sjtool ónger de vót. Hij voelt zich onbehaaglijk. Mós iech uuch inne sjtool bringe? Gezegd tegen kletsende mensen die niet weg te branden zijn. Alles ónger sjteul en benk sjuve. Alles in de doofpot stoppen.

sjtooljankm [sjtool’jank] stoelgang.

sjtoom v stoomcarrousel.

sjtoor v o (sjteur, sjteursje) overgordijn.

sjtootsbn/bw(sjtootser, sjootste) 1 trots. Ing sjtootse prie. Een trots kreng. Iech bin sjtoots óp diech. Ik ben trots op jou. 2 stout. Wat bis doe e sjtoots kink. Wat ben jij een stout kind.

sjtóp m (sjtup, sjtupje) stop, kurk, prop. D’r sjtóp in d’r antsóg is benoa nit tse zieë. De plek waar het kostuum gestopt is, is bijna niet te zien. Los d’r sjtóp ins sjpringe mit inne feste paaf! (uit een carnavalsliedje). Has te nog jet ónger d’r sjtóp? Heb je nog iets te drinken? D’r sjtóp mós oes d’r sjweer. De prop moet uit de zweer. ’t Zitst inne sjtóp in d’r aafleuf. De afvoerbuis is verstopt.

sjtóp-ai o [sjtóp ‘ai] (sjtóp-aier, sjtóp-aisje) maasbal.

sjtópjaar o [sjtóp’jaar] stopgaren.

sjtópnold v [sjtóp’nold] (sjtópnolde, sjtópnöldsje) stopnaald.

sjtóppe ww [sjtóp’pe] sjtóppet, jesjtópd mazen, gaten stoppen. Hoaze sjtóppe. Kousen mazen. Los miech ins sjtóppe, iech han jinne toeëbak mieë. Laat mij de pijp eens stoppen, ik heb geen tabak meer. Has te noen de moel jesjtópd? Nu sta je met je mond vol tanden! Trek kries doe ing jesjtópd.Dadelijk krijg jij een oplawaai.

sjtoppe ww [sjtop’pe] sjtoppet, jesjtopd stoppen.

sjtóppelv[sjtóp’pel] (sjtóppele, sjtuppelsje) stoppel. Went ’t koar aaf is, weëde de sjtóppele jebraoche. Als het koren gemaaid is, worden de stoppels ondergeploegd. Iech mós miech nog razere, iech han sjtóppele in ’t jezich. Ik moet me nog scheren, ik heb stoppels in mijn gezicht.

sjtóppelbaadm [sjtóp’pelbaad] (sjtóppelbeëdsje) stoppelbaard.

sjtóppelveldo [sjtóp’pelveld] (sjtóppelvelder, sjtóppelveldsje) stoppelveld. D’r voeëjel óplosse óp ’t sjtóppelveld. De windvogel oplaten in het stoppelveld. Zets tswai bejienge poedelrue óp e sjtóppelveld en tswai joar sjpieëder sjteet doa e kloeëster.Vanuit het niets kan een groot werk tot stand gebracht worden.

sjtóppetrekker m [sjtóp’petrekker] (sjtóppetrekker, sjtóppetrekkersje) kurketrekker.

sjtoplit o [sjtop’lit] (sjtoplidder, sjtoplitsje) stoplicht.

sjtöpsel o [sjtöp’sel] prop, stop van afvoer. ’t Zitst e sjtöpsel in d’r aafleuf.Er zit een stop in de afvoer.

sjtopsjild o [sjtop’sjild] (sjtopsjilder, sjtopsjildsje) stopbord.

sjtoptseeche o [sjtop’tseeche] (sjtoptseechens, sjtoptseechensje) stopteken.

sjtópverf v [sjtóp’verf] stopverf.

sjtorch m (sjtörch, sjtörchs-je) ooievaar.

sjtórkel m [sjtór’kel] (sjtörkel, sjtörkelsje) stronk. Inne koeëlsjtórkel. Een koolstronk.

sjtórm sl m (sjturm, sjturmpje) storm.

sjtótsbeero [sjtóts’beer] bier dat bij het tappen over de rand van het glas loopt.

sjtóttere ww [sjtot’tere] sjtótteret, jesjtótterd stotteren.

sjtrabant m [sjtrabant’] (sjtrabante, sjtrabentsje) deugniet.

sjtraik m (sjtraike, sjtraiks-je) staking. D’r sjtraik is jodsedank jedoa. De staking is gelukkig beëindigd.

sjtraike ww[sjtrai’ke] sjtraiket, jesjtraikd staken. Ze sjtraike um mieë loeën. Ze staken voor meer loon.

sjtrakbn/bw (sjtrakker, sjtrakste) recht, strak. Trek die koad jet sjtrakker. Trek dat touw wat strakker.

sjtrak(s) bw straks. Bis sjtraks. Tot straks. Heë kunt sjtraks tseruk.Hij komt straks terug.

sjtram bn/bw (sjtrammer, sjtramste) flink, kranig, kordaat. Dat is inne sjtramme jong. Dat is een kranige jongen. Went sjiek en sjtram de jarde kunt (uit een carnavalsliedje). Sjtramme Max.Omelet.

sjtrampelbuks-je o [sjtram’pelbuks-je] (sjtrampelbuks-jere) slobbroekje, babybroekje. Deë hat ’t sjtrampelbuks-je nog aa. Die wordt nooit volwassen.

sjtrampele ww [sjtram’pele] sjtrampelet, jesjtrampeld trappelen (van een baby). ’t Kinke hat ziech bloeës jesjtrampeld. Het kindje heeft zich bloot getrappeld.

sjtrank sl m (sjtreng st sjtrengsje) 1 streng. Inne sjtrank jaar um tse sjtrikke. Een streng garen om te breien. Inne sjtrank toeëbak. Een rol pruimtabak. 2 angst, ontzag. Deë hat sjtrank vuur miech. Hij heeft angst voor mij. 3  groep van vier lampen als pijlerverlichting.

sjtraos m (sjträös, sjträös-je) strot, keelgat. ’t Woar hem jet in d’r verkierde sjtraos kómme. Er was hem iets in het verkeerde keelgat geschoten. Inne d’r sjtraos tsouw kniepe. Iemand de keel dichtknijpen.

sjtrapatsemv[sjtrapat’se] ware inspanningen; streken. Maach nit zoeng sjtrapatse. Doe je geen moeite.

sjtrapatsere ww[sjtrapatse’re] sjtrapatseret, sjtrapatseerd afmatten. Sjtrapatseer diech nit al tse zier! Doe je niet te veel moeite.

sjträubeww [sjträu’be] ziech, sjträubet ziech, ziech jesjträubd zich verzetten.

sjträue ww [sjträu’e] sjträuet, jesjträud strooien, morsen. D’r Sjwatse Piet sjträuet neus en klumpsjere. Zwarte Piet strooide met pepernoten en snoepjes. Vier mósse sjträue, de brónk kunt.We moeten strooien, de processie komt. Doa kan me de verke mit sjträue. Daar gooien ze je mee dood. Sjträu nit ezoeë. Mors niet zo.

sjträu-engelsje o [sjträu’-engelsje] strooi-engeltje. ’t Lies-je woar sjträu-engelsje óp de brónk. Liesje was strooiengeltje bij de processie.

sjträukóch m [sjträu’kóch] (sjträukuch, sjträukuchs-je) gebak bestrooid met poedersuiker.

sjträutselo [sjträu’tsel] strooisel. Blomme en bónkte papiersjniepele, dat woar ’t sjträutsel van de sjträu-engelsjer. Bloemen en bonte papiersnippers vormden het strooisel van de strooi-engeltjes.

sjträutsoeker m [sjträu’tsoeker] poedersuiker.

sjträuzelkóch m [sjträu’zelkóch] (sjträuzelkuch, sjträuzelkuchs-je) vlaai bedekt met een kruimelig mengsel van boter, meel en suiker, vaak met pudding- of vruchtenvulling. Ook: friemelevlaam, sjträuzelvlaam.

sjträuzelvlaam m [sjträu’zelvlaam] (sjträuzelvleëm, sjträuzelvleëmsje) vlaai bedekt met een kruimelig mengsel van boter, meel en suiker, vaak met pudding- of vruchtenvulling. Ook: friemelevlaam, sjträuzelvlaam.

sjtrebe ww [sjtre’be] sjtrebet, jesjtreebd streven, moeite doen om vooruit te komen.

sjtreber m [sjtre’ber] (sjtrebere, sjtrebersje) eerzuchtig persoon.

sjtreeb st m  kolenpijler.

sjtreep sl m (sjtrepe, sjtreepje) streep.

sjtrekv(sjtrekke, sjtreks-je)1eind(weegs). Iech kan ing sjtrek mit diech mitjoa. Ik kan een eind met je meegaan. 2 traject, baanvak. Óp de sjtrek tusje Heële en Kirchroa is e ónjeluk passeerd. Op het traject tussen Heerlen en Kerkrade is een ongeluk gebeurd. 3  mijngang. In koel woeët aldaags de sjtrek aafjejange um tse zieë of alles nog klappet.In de mijn werd elke dag de mijngang nagegaan om te kijken of alles nog in orde was.

sjtrekiezer o [sjtrek’iezer]  ijzeren verbindingsstuk in een betimmering.

sjtrekke ww [sjtrek’ke] sjtrekket, jesjtrekd strekken. Iech mós miech ins de bee sjtrekke. Ik moet mijn benen eens strekken. Me mós ziech sjtrekke noa de dekke. Men moet de tering naar de nering zetten.

sjtrekkewies bw [sjtrek’kewies] op sommige plaatsen.

sjtreng bn/bw (sjtrenger, sjtrengste) streng. Inne sjtrenge winkter. Een strenge winter. Sjtreng here rejere nit lang. Als je te streng bent, verlies je sneller je gezag. Ook: sjtrang.

sjtrenge ww [sjtren’ge] sjtrenget, jesjtrengd strenger worden. Went de daag aavange tse lenge, da vange ze óch aa tse sjtrenge. Als de dagen beginnen te lengen, dan wordt de winter strenger.

sjtreufv(sjtreuf, sjtreufje)1 scheut, plens; troep. Iech kroog ing sjtreuf wasser uvver d’r kop. Ik kreeg een plens water over mijn hoofd. D’r jekke Andris hauw ummer ing sjtreuf kinger hinger ziech. Die gekke André had altijd een troep kinderen achter zich aan. Jef mar ing sjtreuf jaas. Geef maar eens flink gas. 2 holle zoom van een kledingstuk. Nuie joemie in de sjtreuf van de óngerbóks trekke. Nieuwe elastiek in de zoom van de onderbroek trekken. 3 In de uitdrukking: Heë is ummer óp (d’r) sjtreuf. Hij is de hele dag de hort op.

sjtreufe ww [sjtreu’fe] sjtreufet, jesjtreufd 1 stropen. Inne ’t vel uvver de oere sjtreufe.Iemand het vel over de oren halen. Sjtreufe joa. Er vandoor gaan. Op strooptocht gaan. 2 zwerven. Durch beusj en velder sjtreufe. Door bos en velden zwerven. Heë sjtreuft d’r janse daag uvver de sjtroas. Hij zwerft de hele dag over straat. Wolbere sjtreufe. Bosbessen rissen.

sjtreufer m [sjtreu’fer] (sjtreufer, sjtreufersje) stroper.

sjtreufsel o [sjtreuf’sel] afgestroopte bladeren (vooral van varens als strooisel bij de processie).

sjtreume st ww[sjtreu’me] sjtreumet, jesjtreumd stromen.

sjtrich m (sjtrich, sjtrichs-je) streep, streek. Dat maat miech inne sjtrich durch de rechnoeng. Dat maakt mij een streep door de rekening. Vier wille inne dikke sjtrich drónger maache. We willen een dikke streep eronder zetten. Dat hoes hat inne sjtrich nuedieg. Dat huis moet nodig geverfd worden. D’r sjtrich van d’r pluusj. De pool van de pluche. Tjeën d’r sjtrich. Tegen de draad in. ’t Is in d’r sjtrich va tsing oer. Het is ongeveer tien uur. Deë hat vies sjtrich veel. Hij heeft nogal gemene streken. Sjtrich hauwe. Gelijk op werken.

sjtrichvol bw. [sjtrich’vol] afgestreken vol.

sjtriech v strijk, strijkgoed. Iech mós nog de sjtriech doeë.Ik moet nog strijken.

sjtriechbred o[sjtriech’bred] (sjtriechbreer, sjtriechbredsje) strijkplank.

sjtriechdusjm [sjtriech’dusj] strijktafel. D’r sjtriechdusj van d’r sjnieder. De strijktafel van de kleermaker.

sjtrieche ww [sjtrie’che] sjtreech/sjtriechet, jesjtrèche 1 strijken. Dat is werm jejlèche en jesjtrèche. Dat is weer helemaal in orde. Ziech d’rlangs sjtrieche. Zich aan iets onttrekken 2 verven. D’r aasjtriecher hat ’t jebun, de dure en vinstere jesjtrèche. De schilder heeft de vloer, de deuren en de kozijnen geverfd.

sjtrieche ww [sjtrie’che] sjtriechet, jesjtrèche  snijlijn van de kolenlaag met het horizontale vlak.

sjtriechele ww [sjtrie’chele] sjtriechelet, jesjtriecheld aaien.

sjtriechesjev [sjtrie’chesje] (sjtriechersjer) strijkster.

sjtriechiezer o [sjtriech’iezer] (sjtriechiezere, sjtriechiezersje) strijkijzer.

sjtriechreemm [sjtriech’reem] (sjtriechreme, sjtriechreemsje) aanzetriem.

sjtried m ruzie, strijd. Sjtried maache. Ruziën. Hat uur sjtried? Hebben jullie ruzie?

sjtrieëm st m striem.

sjtrieën st v (sjtrieëne, sjtrieënsje) haarsliert.

sjtrief sl v (sjtriefe, sjtriefje) streep, strook. Deë sjtaof hat e sjun sjtriefje. Die stof heeft een mooi streepje. Heë kalt Hollendsj mit sjtriefe. Hij spreekt slecht Nederlands. E sjtriefje vlaam. Een puntje vla. Heë hauw ing sjtreef i. Hij had een glaasje teveel op.

sjtriefe ww [sjtrie’fe] sjtriefet, jesjtriefd schampen, strijken. De autoos sjtriefe langsee. De auto’s schampen langs elkaar. De kats sjtriefet miech langs de bee. De kat streek langs mijn benen.

sjtrieje ziech ww [sjtrie’ë] sjtreet ziech/sjtriejet ziech, ziech jesjtreie twisten, ruzie maken. Die dónge nuus angesj wie ziech d’r janse daag sjtrieje. Die deden niets anders dan de hele dag ruzie maken. Doa uvver kan me ziech sjtrieje. Daarover kan men van gedachten verschillen.

sjtriejel st m (sjtriejele, sjtriejelsje) borstel. Mit d’r sjtriejel verdeen iech ’t mieëtste jeld, zaat d’r lierjong van d’r hoarsjniejer.Met de borstel verdien ik het meeste geld, zei de leerjongen van de kapper.

sjtriejele ww [sjtrieje’le] sjtriejelet, jesjtriejeld borstelen. Ziech de sjoepe van d’r kraag sjtriejele.De roos van de kraag afborstelen. Trek sjtriejels doe diech ing! Dadelijk krijg je een oplawaai. Wat jónk is,sjtrieëlt ziech jeer, wat aod is knóttert jeer. Waar jongeren vechten, mopperen ouderen.

sjtrietse ww [sjtriet’se] sjtrietset, jesjtrietsd gappen.

sjtriefsjtaocher m [sjtrief’sjtaocher] stokebrand.

sjtrik m het breien, breiwerk.

sjtrik v (sjtrikke, sjtriks-je) strik ’t Meëdsje hauw e fain sjtriks-je in de hoare. Het meisje had een fijn strikje in de haren. Knieng mit ing sjtrik vange. Konijnen vangen met een strik. Mit vasteloavend bikt de mam nonnevótse en sjtrikke. Met carnaval bakt moeder nonnevotten en strikken (gebak).

sjtrikhoas v[sjtrik’hoas] (sjtrikhoaze, sjtrikhöas-je) breikous.

sjtrikjaar o [sjtrik’jaar] breiwol, breigaren.

sjtrikke ww [sjtrik’ke] sjtrikket, jesjtrikd 1 strikken, met een strik vangen. Knieng sjtrikke. Konijnen met de strik vangen. 2 breien. Sjtrik, meëdsje, sjtrik | ’t Kluie is nog dik | En sjtriks doe nit | da ruumt ’t nit | Da kómme óch de vrijere nit | sjtrik, meëdsje sjtrik (versje).

sjtrikmoester o [sjtrik’moester] breipatroon.

sjtriknoldv [sjtrik’nold] (sjtriknolde, sjtriknöldsje) breinaald.

sjtriktsuug o[sjtrik’tsuug] breiwerk.

sjtroafst v (sjtroave, sjtröafsje) straf. Sjtroaf mós zieë. Straf moet zijn.

sjtroal st v (sjtröal, sjtröalsje) straal.

sjtroale ww [sjtroa’le] sjtroalet, jesjtroald stralen.

sjtroas st v (sjtroase, sjtröas-je) straat. Meens doe iech vung ’t jeld óppen sjtroas?Denk jij dat ik het geld op straat vind?’t Is jód dat die endlieg va jen sjtroas kómme. Het is goed, dat die eindelijk gaan trouwen. Óppen sjtroas ligke. Op straat staan, ontslagen zijn. Doa sjprikt de janse sjtroas uvver.Dat is het gesprek van de dag.

sjtroasedrekm [sjtroa’sedrek] straatvuil. Zoeë vrech wie sjtroasedrek. Erg brutaal.

sjtroasejongm [sjtroa’sejong] (sjtroasejonge, sjtroasejöngs-je) straatjongen.

sjtroaselabang v [sjtroa’selabang] straatmeid, vrijpostig meisje.

sjtroaveww [sjtroa’ve] sjtroavet, jesjtroafd straffen. D’r Herjod waad lang, mar heë sjtroaft sjtrang. Gods straf zul je niet ontlopen. Jod sjtroaf miech, went dat nit woar is! Dat is beslist waar. Deë is mit ibildóng jesjtroafd. Hij isstinkend verwaand.

sjtroddele ww [sjtrod’dele] sjtroddelet jesjtroddeld stotteren.

sjtroechm (sjtruuch, sjtruuchs-je) struik. Ziech hinger inne sjtroech zetse. Achter een struik gaan zitten.

sjtroechboeën v[sjtroech’boeën] (sjtroechboeëne, sjtroechbuensje) struikboon.

sjtroef m (sjtruuf, sjtruufje) kuif.

sjtroefbn/bw (sjtroever, sjtroefste) stroef. De hegkesjier jeet sjtroef. De heggenschaar gaat stroef.

sjtroeseveerv[sjtroe’seveer] (sjtroesevere, sjtroeseveersje) struisveer.

sjtroevel st m [sjtroe’vel] verward haar. Kèm diech ins dieng sjtroevele. Kam je haar eens fatsoenlijk.

sjtroevelekop m [sjtroe’velekop] (sjtroeveleköp, sjtroeveleköpje) iemand met een wilde bos haar.

sjtroevelieg bw/bn [sjtroe’velieg] verward. Doe has de hoare jans sjtroevelieg. Je haren zijn helemaal in de war.

sjtrolch m (sjtrölch, sjtrölchs-je) 1kwajongen, deugniet. 2landloper.

sjtromp v(sjtrump, sjtrumpsje) kous. E auwer woad vuur sjtrump is hoas. Een ouder woord voor “sjtromp” is “hoas”. Sjtrump sjtrikke. Kousen breien. Ook: hoas.

sjtrómpele ww [sjtróm’pele] sjtrómpelet jesjtrómpeld strompelen.

sjtrónk m (sjtrunk, sjtrunks-je) stronk.

sjtrónks m (sjtrunks-je) stront. ’t Is nit alles jood wat blinkt. en óch nit alles sjtrónks wat sjtinkt. Het is niet allemaal goud wat blinkt en ook is niet alles stront wat stinkt. Went me in d’r sjtrónks reurt, da sjtinkt e. Als je een probleem te negatief benadrukt wordt het probleem alleen maar erger. Went sjtrónks mès weëd, da wilt heë jevare weëde. Als niet komt tot iet, kent iet zichzelve niet. Wen iech sjtrónks róf, darfs doe óch jet zage. Hou je mond tot je iets gevraagd wordt.

sjtrónkseww [sjtrónk’se] sjtrónkset, jesjtrónkse 1 opscheppen. Wat bis doe werm an ’t sjtrónkse! Schep toch niet zo op! 2 zeuren.

sjtrónkskaar v [sjtrónks’kaar] (sjtrónkskeersje) mestkar.

sjtrónksvlei v [sjtrónks’vlei] strontvlieg. Zoeë nietsj wie ing sjtrónksvlei. Zo snel als een strontvlieg.

sjtroof st v (sjtrofe, sjtreufje) couplet. Losse vier ins de ieëtsjte sjtroof van ’t Leures-je zinge. Zullen we het eerste couplet van Falderala Leures-je zingen?

sjtroom m (sjtreum, sjtreumsje) stroom. D’r sjtroom is oes-jevalle. De stroom is uitgevallen.

sjtrop m (sjtröp, sjtröpje) strop, lus; deugniet. Mit deë auto han iech inne sjtrop jehad. Met die auto heb ik een strop gehad. Deë sjtrop hat miech de lóf oes de beng jelosse. Die deugniet heeft de lucht uit mijn banden gelaten. Kóm ins bij miech, doe kling, leef sjtröpje. Kom eens bij me, jij klein, lief deugnietje.

sjtröppe ww [sjtröp’pe] sjtröppet, jesjtröpd strikken. Haze en knieng sjtröppe. Hazen en konijnen strikken.

sjtröppe ww[sjtröp’pe] ziech, sjtröppet ziech, ziech jesjtröpd verward raken. Iech sjtröppet miech in de brieëme. Ik raakte verward in de braamstruiken.

sjtropsjtich m[sjtrop’sjtich] (sjtropsjtichs-je) naaisteek met lus.

sjtrosboom m [sjtros’boom] (sjtrosboom/sjtrosbeum, sjtrosbeumsje)  geleidingsboom van de lift in de schacht.

sjtrue st o stro. Woa vuur en sjtrue tsezame kómme, doa is jee lèsje aa. Men moet het gevaar niet moedwillig opzoeken. Weë dat jeleuft en zie bed verkeuft, deë likt mit de vót in ’t sjtrue. Wie dat gelooft… Deë hat sjtrue woa anger lu hiere hant. Die is niet goed wijs.

sjtruebed o [sjtrue’bed] (sjtruebedder, sjtruebedsje) strobed. Ook: sjtruepuus.

sjtrueblom v [sjtrue’blom] (sjtrueblomme, sjtrueblömsje) strobloem.

sjtruedaach o [sjtrue’daach] (sjtruedaacher, sjtruedeëchs-je) strodak.

sjtruehód m [sjtruehód’] (sjtruehud, sjtruehudsje) strohoed. De mai-jonge mit hön sjtrue hud.De mei-jongens met hun strohoeden.

sjtruemiet v [sjtrue’miet] stromijt.

sjtruepuus m [sjtrue’puus] (sjtruepuze, sjtruepuus-je) strobed. Ook: sjtruebed.

sjtruetsammelm [sjtrue’tsammel] (sjtruetsemmel, sjtruetsemmelsje) strohalm.

sjtruewidmanm [sjtruewid’man] (sjtruewidmander) onbestorven weduwnaar. Doe kans miech ins bezukke; iech bin sjtruewidman. Je kunt me eens bezoeken, mijn vrouw is uithuizig.

sjtruewidvrauw v [sjtruewid’vrauw] onbestorven weduwe.

sjtruewusjv [sjtrue’wusj] (sjtruewuzje, sjtruewusj-je) strowis.

sjtruuchele ww [sjtruu’chele] sjtruuchelet, jesjtruucheld 1 struikelen. 2 sluipen. Wat sjtruuchels doe hei erum? Waarom sluip jij hier?

sjtub m 1 stof. De meusje mölle ziech in d’r sjtub. De mussen poedelen zich in het stof. Inne d’r sjtub oes de oge bloaze. Iemand op zijn nummer zetten. Ziech oes d’r sjtub maache. Zich uit de voeten maken. Hod diech oes d’r sjtub. Blijf uit de buurt! 2 stoflongen, silicose. Vöal berglu hauwe sjtub. Veel mijnwerkers hadden stoflongen.

sjtubbe ww[sjtub’be] sjtubbet, jesjtubd(af)stoffen. Hod diech óp Eupe aa, ’t bejint hei tse sjtubbe. Maak dat je weg komt, hier is stront aan de knikker.

sjtubbieg bn/bw [sjtub’bieg] stoffig.

sjtubbuun v [sjtub’buun]  stofgrendel aan het dak van de galerij. Hierop ligt steen- of mergelstof dat in geval van ontploffing een stofgordijn vormt, waardoor de vlam wordt verstikt.

sjtublonge mv [sjtub’longe] stoflongen, silicose.

sjtubmaskie o [sjtub’maskie]  stofmasker.

sjtubtsoekerm [sjtub’tsoeker] poedersuiker. Ook: sjtaubtsoeker.

sjtubvrèser m [sjtub’vrèser] (sjtubvrèser, sjtubvrèsersje) stofnest. Die pluusje jardienge zint richtieje sjtubvrèser. Die pluche gordijnen vormen echte stofnesten.

sjtuchele ww [sjtu’chele] sjtuchelet, jesjtucheld 1 poken. Sjtuchel ins in ’t vuur. Pook eens in het vuur. 2 (ruzie)stoken. Ziech an ’t sjtuchele haode. Ruzie blijven stoken.

sjtucheliezer o[sjtu’cheliezer] (sjtucheliezere, sjtucheliezersje) pook, iemand die graag de mensen tegen elkaar opstookt.

sjtuk o (sjtukker, sjtuks-je) 1 stuk. Iech häu jeer e sjtuk vlaam. Ik zou graag een stuk vla willen hebben. Ziech óp zie sjtuk hauwe. Voet bij stuk houden. Die moelt an ee sjtuk. Zij praat aan een stuk door. Dat is e duchtieg sjtuk van e meëdsje. Dat is een stevige tante. Vertselle wie ’t an ’t sjtuk is. De ware toedracht vertellen. ’t Jód sjtuk aahan. Het zondagse pak aanhebben. Doe maachs jekke sjtukker.Jij haalt rare streken uit. Dat is e sjterk sjtuk óp ing auw boks. Dat is sterk! Heë hat e sjtuk in de hakke/in d’r kraag/in de kloeëte. Hij heeft een stuk in zijn kraag. 2  deel van de steenkoollaag dat de mijnwerker in één dienst moet afmaken. ’t Sjtuk droeshouwe. Het stuk eruitslaan.

sjtukkereww[sjtuk’kere] sjtukkeret, jesjtukkerd in stukken delen. ’t Jesjlacht verke sjtukkere. Het geslachte varken in stukken delen.

sjtukwies bw [sjtuk’wies] stuk voor stuk.

sjtulpv (sjtulpe, sjtulpsje) stolp. Ing sjtulp um de Modderjoades. Een stolp rondom het Maria-beeldje.

sjtultseww sjtultset jesjtultsd steunen, stijven. Sjtults hem nit in zieng sjtieretiegheet. Steun hem niet in zijn koppigheid.

sjtumpel m (sjtumpele, sjtumpelsje) poot. D’r sjtumpel van d’r dusj/van d’r sjtool. De poot van de tafel, van de stoel.

sjtumper m [sjtum’per] (sjtumper, sjtumpersje) stumper.

sjture st ww [sjtu’re] sjturet, jesjtuurd storen, hinderen. Iech sjtuur miech a jinne. Ik stoor me aan niemand. Lost uuch nit sjture. Laat jullie niet storen. Dat sjtuurt miech jaar nit. Dat hindert me totaal niet.

sjture sl ww [sjtu’re] sjturet, jesjtuurd sturen, besturen.

sjturmestww [sjtur’me] sjturmet, jesjturmd stormen.

sjturoeng v [sjtu’roeng] (sjturoenge, sjturuungs-je) storing. Vertseit jevelles de sjturoeng.Vergeef me a.u.b. de storing. Ing sjturoeng in de koaleloag heesjt óch inne uvverjank. Een storing in de kolenlaag wordt ook een overgang genoemd.

sjtute ww [sjtu’te] sjtutet, jesjtuut opscheppen. Wie jeet ’t uuch? ’t Jieët nit vöal tse sjtute. Hoe gaat het? Het kan ermee door. Weë sjtuut hat noeëd, weë klaagt hat broeëd. of: Weë klaagt hat jing noeëd, weë sjtuut hat jee broeëd. De een klaagt zonder reden, de ander houdt zich groot.

sjtuterm [sjtu’ter] (sjtutere, sjtutersje) opschepper.

sjtuub m (sjtube, sjtuubsje) 1 trui; kort jasje voor mannen. Don diech d’r sjtuub aa: ’t is kaod an duur. Doe de trui aan, het is koud buiten. 2 straathond.

sjtuupsj bn/bw weerbarstig, kort aangebonden.

sjtuurst v (sjture, sjtuursje) belasting. Iech moeët óp de sjtuur kómme. Ik moest naar het belastingkantoor komen.

sjtuur sl o (sjture, sjtuursje) stuur. ’t Sjtuur van d’r auto. Het stuur van de auto.

sjtuurkaar v [sjtuur’kaar] (sjtuurkare, sjtuurkeersje) handkar.

sjtuurmiesj bn/bw [sjtuur’miesj] (sjtuurmiesjer, sjtuurmiesjte) stormachtig, onstuimig, vooral in de liefde.

sjtuurtseddel m [sjtuur’tseddel] (sjtuurtseddele, sjtuurtseddelsje) belastingbiljet.

sjtuut sl m opschepperij. Heë hat inne ieëwieje sjtuut an ziech. Hij schept hinderlijk veel op.

sjtuutbroor m [sjtuut’broor] (sjtuutbreur, sjtuutbreursje) opschepper.

sjtuuts st m/v (sjtuutse, sjtuuts-je) steun.

sjtuutse ww [sjtuut’se] sjtuutset, jesjtuutsd steunen.

sjudbak m [sjud’bak] (sjudbek, sjudbeks-je) schudbak.

sjudde ww [sjud’de] sjód/sjuddet, jesjód schudden; schenken, gieten. Heë sjód mit d’r kop.Hij schudde met zijn hoofd. Iech kan ’t jeld nit van de beum sjudde. Ik heb geen onuitputtelijke bron van inkomsten. Doa sjud iech jee oer noa. Dat interesseert mij niet. Dat sjud me mar nit oes d’r mouw. Dat gaat niet zo gemakkelijk. Ziech ee óp de lamp sjudde. Er eentje nemen. Dat sjud heë aaf, wie d’r hónk d’r reën. Hij trekt zich nergens iets van aan.

sjuene st ww[sjue’ne] sjuenet jesjuend ontzien, sparen. Noa die krankheet moeët d’r pap ziech jet sjuene. Na zijn ziekte moest vader het rustig aan doen.

sjui sl bn/bw (sjuier, sjuitste) schuw. Wat zint dieng doeve sjui. Wat zijn jouw duiven schuw! Los diech nit d’r sjömmel sjui maache! Laat je niet opjutten!

sjuie st ww [sjui’e] sjuiet, jesjuid schuwen. Dat sjui iech wie de pes. Dat schuw ik als de pest.

sjuie ww [sjui’e] ziech, sjuiet ziech, ziech jesjuid ervoor terugschrikken.

sjuldiegbw/bn [sjul’dieg] (sjuldiejer, sjuldiegste) schuldig. Vier zint ós nuus mieë sjuldieg. We zijn elkaar niets meer schuldig. Me is mar inne doeëd sjuldieg. Men sterft maar één keer. Wat bin iech uuch sjuldieg ? Hoeveel ben ik u schuldig?

sjuldiegheet v [sjul’diegheet] (sjuldieghete, sjuldiegheetsje) verplichting; het verschuldigde. A dön han iech jing sjuldiegheet.Aan hun heb ik geen verplichting.

sjulle ww [sjul’le] ziech, sjullet ziech, ziech jesjuld zich wentelen. De verke sjulle ziech in d’r moed. De varkens woelen in de modder.

sjulp v roos. Heë hat d’r janse kop vol sjulp. Zijn hele hoofd zit onder de roos.

sjume st ww [sju’me] sjumet jesjuumd schuimen. Da kans doe diech beëne dat diech de moel sjuumt. Al bid je nog zo hard, dat helpt geen donder.

sjun bn/bw (sjunner, sjunste) mooi. E sjun kink, wat noa zieng mam aad. Een mooi kind, precies haar/zijn moeder. ’t Lies-je hauw ziech sjun jemaad. Liesje had zich mooi gemaakt.. Dat han iech nit besjteld, dat nums doe sjun mit tseruk. Dat heb ik niet besteld, dat neem je mooi mee terug. Sjun weer sjpille. Mooi weer spelen.

sjunheet v [sjun’heet] (sjunhete, sjunheetsje) schoonheid.

sjup v (sjuppe, sjupje) schop, spade. Deë is d’r duvel werm ins van de sjup jesjprónge. Hij is weer eens aan de dood ontsnapt. Deë ruucht noa de sjup. Hij maakt het niet lang meer. Dat vrommesj is zoeë jek(s) wie ing sjup. Die meid is zo gek als een rad.

sjupjek bn/bw totaal gek.

sjuppe ww [sjup’pe] sjuppet, jesjupd 1 scheppen. Sjup miech ins ing loeëp puts oes de baar. Schep mij eens een lepel water uit de beek. 2 schoppen.

sjuppe v [sjup’pe] schoppen (kaartspel).

sjuppesjtil m [sjup’pesjtil] (sjuppesjtil, sjuppesjtilsje) steel van een schop. Deë hat nog jinne sjuppesjtil jebraoche. Die werkt zich ook niet kapot.

sjuredrèsjer m [sju’redrèsjer] (sjuredrèsjere, sjuredrèsjersje) dorser. Deë vreest wie inne sjuredrèsjer. Hij vreet als een wolf.

sjurgskaar v [sjurgs’kaar] (sjurgskare, sjurgskeersje) kruiwagen. Ook: sjurreskaar.

sjurje st ww [sjur’je] sjurjet, jesjurgd kruien. Deë is wie in de welt jesjurgd. Hij is zo stom als het achtereind van een varken. D’r herrik sjurje óp Èsjermitwoch. Haring happen op Aswoensdag.

sjurjer m [sjur’jer] (sjurjer, sjurjersje) kruier.

sjurreskaar v [sjur’reskaar] (sjurreskare, sjurreskeersje) kruiwagen. Ook: sjurgskaar.

sjutsm (sjutse, sjuts-je) schutter. Sjutse, sjtut wieder jesjtange hat, mit ’t jezich óp d’r Maier zieng klieë aa! Schutters, ga staan hoe jullie gestaan hebben, met het gezicht naar het klaverveld van Maier.

sjutse ww [sjut’se] sjutset, jesjutsd beschermen. De hek sjutst d’r jaad teëje d’r vrieë oswink. De heg beschermt de tuin tegen de gure oostenwind.

sjutsefes o [sjut’sefes] (sjutsefester, sjutsefes-je) schuttersfeest.

sjutsekönnek m [sjut’sekönnek](sjutsekönnegke, sjutskönneks-je) schutterskoning.

sjutserij v [sjutserij’] (sjutserije, sjutserijsje) schutterij.

sjutelbaas m [sju’telbaas]  schudgootbaas.

sjutele wwsjutelet, jesjuteld  kolen vervoeren door middel van een schudgoot.

sjuteles o[sju’teles]  schudgotentoer. Ook: sjuteltoer.

sjutelfros m [sju’telfros] koude rilling.

sjutelmoter m [sju’telmoter]  schudgootmotor.

sjutelroetsj v [sju’telroetsj]  schudgoot.

sjutelsjtreeb m [sju’telsjtreeb]  pijler met schudgoot als kolenvervoermiddel.

sjuteltoer m[sju’teltoer] (sjuteltoere, sjuteltuursje)  schudgotentoer. Ook: sjuteles.

sjuuf st v (sjuuf, sjuufje) schuif. Don de sjuuf óp de duur. Doe de schuif op de deur.

sjuumleffel m [sjuum’leffel] (sjuumleffele, sjuumleffelsje) schuimlepel. Deë hat de manere mit d’r sjuumleffel jèse.Hij is ongemanierd.

sjuunsl bn/bw (sjuner, sjuunste) schuin. Heë woent sjuun teëjenuvver ós. Hij woont schuin tegenover ons. Ook: sjuuns.

sjuunsst bn/bw (sjuunser, sjuunste) schuin. Heë woent sjuuns teëjenuvver ós. Hij woont schuin tegenover ons. Ook: sjuun.

sjuur st v (sjure, sjuursje) schuur. Went auw sjure brenne, dan is ’t sjleët lèsje. Als oude mensen verliefd worden, dan is de passie niet te doven. De sjuur doeëd loeë (als het dorsen was gedaan, liet men enkele keren alle vlegels tegelijk neerkomen).

sjuurpoats v [sjuurpoats’] (sjuurpoatse, sjuurpöats-je) schuurpoort. Deë hat ing moel wie ing sjuurpoats. Hij heeft een grote mond. Mit de sjuurpoats winke. Een duidelijke wenk geven.

sjuut v/o (sjute, sjuutsje) schuit. Wat is dat e dom sjuut! Wat is dat een domme eend! De tsoldate droge sjuutsjere óp d’r kop. De soldaten droegen kwartiermutsen op het hoofd. D’r koerjong droog ’t sjuutsje.De misdienaar droeg het wierookscheepje. E sjuutsje ies. IJsje in een schuitje. Sjuutsje werpe. Stenen over het water laten scheren.

sjuve st ww [sju’ve] sjoof/sjuvet, jesjoave/jesjuufd schuiven. Inne jet óp d’r haos sjuve. Iemand ergens mee opzadelen.

sjwaach bn/bw (sjwaacher, sjwaachste) zwak.

sjwaachheet v [sjwaach’heet] zwakte.

sjwaadst v (sjwade, sjweëdsje) zwoerd. Iech kom diech trek ins an de sjwaad. Dadelijk krijg je een pak slaag. Iech han mitlieje mit die erm sjwaad. Ik heb medelijden met dat arm schepsel. Dem jeucht de sjwaad. Zijn handen jeuken.

sjwaam st m rook, damp. Woa sjwaam is, doa is óch vuur. Waar rook is, daar is ook vuur.

sjwaampot m [sjwaam’pot] (sjwaampöt, sjwaampöt(s)je) rookpot.

sjwaan m en v (sjwane, sjweënsje) zwaan.

sjwabbeliegbn/bw [sjwab’belieg] lillend. D’r boedieng is sjwabbelieg.De pudding is lillend.

sjwademajer m [sjwa’demajer] bloedworst met spek.

sjwadroeën v [sjwadroeën’] (sjwadroeëne, sjwadruensje) troep, squadron. Deë hat ing sjwadroeën kinger.Die heeft een troep kinderen.

sjwadronere ww [sjwadrone’re] sjwadroneret, sjwadroneerdopscheppen.

sjwain o (sjwaine, sjwainsje) zwijn. Doa hauw iech evvel sjwain jehad. Daar heb ik toch geluk gehad!

sjwainemeësieg bn/bw [sjwai’nemieësieg] beestachtig.

sjwainerij v [sjwainerij’] (sjwainerije, sjwainerijsje) zwijnerij. Kiek ins wat-s doe vuur ing sjwainerij jemaad has! Kijk eens wat voor een troep je hebt gemaakt.

sjwainiekel m [sjwai’niekel] (sjwainiekel, sjwainiekelsje) vuilpoes.

Sjwaits v Zwitserland.

sjwaitser m 1 Zwitser. 2 suisse. 3 veeknecht.

sjwaitserkieës m [sjwaitserkieës’] (sjwaitserkieëze, sjwaitserkieës-je) Zwitserse kaas.

sjwalber v [sjwal’ber] (sjwalbere, sjwelbersje) zwaluw. Sjwalbere bringe jeluk. Zwaluwen brengen geluk. Went de sjwalbere deep vleie, dan kunt reëneweer. Als de zwaluwen laag vliegen, komt er regen.

sjwalbersjtatsm [sjwal’bersjtats] zwaluwstaart, geklede jas.

sjwallietèt v [sjwallietèt] (sjwallietete) verlegenheid, penibele situatie.

sjwam sl m (sjwem st sjwemsje) 1 spons. De vinstere mit sjwam en leer wèsje. De ramen met spons en zeemleer wassen. 2 houtzwam. In de vinsterrame zitst d’r sjwam. In de kozijnen zit de houtzwam.

sjwame ww [sjwa’me] sjwamet, jesjwaamd 1 roken, dampen. Jemuutlieg e tsiejeersje sjwame. Gezellig een sigaartje roken. Doa kan d’r sjoarsjtee nit va sjwame. Daar kan de schoorsteen niet van roken. 2 een pak voor de broek geven. Doe kries ze jesjwaamd! Jij krijgt een pak voor de broek.

sjwats bn/bw (sjwatser, sjwatste) zwart. Dat is zoeë sjwats wie de naat. Dat is zo zwart als de nacht. Doa woar ’t sjwats van de lu. Daar was het erg druk. Dat han iech sjwats óp wies. Dat heb ik zwart op wit. Heë is sjwats van d’r honger. Hij heeft reuze honger. Deë sjteet in e sjwats lit/in e sjwats bóch. Die staat in een kwaad daglicht. Ziech erjere dat me sjwats weëd. Bang zijn om zich te bevuilen. Wie is ’t?Hoegaat het? Sjwats went ’t verbrankd is (afwijzend antwoord). Sjwatse zeef. Groene zeep. Sjwatse frens. Bloedworst. Inne nit ’t sjwatse ónger de neël junne. Iemand het licht in de ogen niet gunnen. In ’t sjwatse treffe. In de roos treffen. Sjwats wirke. Zwart werken. Sjwats uvver de jrens bringe. Iets smokkelen. Sjwatse wöad.Onfatsoenlijke woorden.  Iech bin an d’r sjwatse frens. Ik werk op een kolenpost.

sjwatsbroeëdo [sjwats’broeëd] (sjwatsbroeëder/sjwatsbroeëde, sjwatsbruedsje) roggebrood.

sjwatsköpjeo [sjwats’köpje] (sjwatsköpjer) zwartkop, soort grasmus; zwartkopmees.

sjwechdev [sjwech’de] (sjwechdets) zwak, zwakheid. Iech hauw ummer ing sjwechde vuur dere. Ik had altijd een zwak voor dieren.

sjwèche ww [sjwè’che] sjwèchet, jesjwèchdverzwakken. Die krankheet hat miech erg jesjwèchd.Door die ziekte ben ik erg verzwakt.

sjweëjelm [sjweë’jel] (sjweëjele, sjweëjelsje) lucifer. Heë sjpliest inne sjweëjel, mar drinkt ’t druupje inins leëg. Hij blijft dood op een cent, maar geeft een gulden grif uit.

sjweëjele ww [sjweë’jele] sjweëjelet, jesjweëjeld een spel met lucifers.

sjweemm (sjweme, sjweemsje) verachtelijke kerel. Inne voele sjweem. Een luie donder.

sjweer st m (sjwere, sjweersje) zweer.

sjwees m zweet. Heë is in inne sjwees. Hij is een en al zweet. Doe ruuchs óch nit jeer diene eje sjwees. Jij bent ook liever lui dan moe. D’r voele sjwees brikt diech oes. Het luie zweet komt eruit.

sjweeskeelsje o[sjwees’keelsje] (sjweeskeelsjer) zwart hemd zonder mouwen, dat de mijnwerker droeg tijdens het werk. Ook: sjweessjtuub.

sjweessjtuub m[sjwees’sjtuub] (sjweessjtuub, sjweessjtuubsje) zwart hemd zonder mouwen, dat de mijnwerker droeg tijdens het werk. Ook: sjweeskeelsje.

sjweeswurmsje o [sjwees’wurmsje] (sjweeswurmsjer) donderbeestje.

sjweëve st ww [sjweë’ve] sjweëvet, jesjweëfd zweven.

sjweëvel m [sjweë’vel] zwavel. Die haode tsezame wie pech en sjweëvel. Het zijn gezworen kameraden.

sjweierdoaterv [sjwei’erdoater] (sjweierdöatesj, sjweierdöatesj-je) schoondochter.

sjweiereldere mv [sjwei’ereldere] schoonouders.

sjweiermodder v [sjwei’ermodder] schoonmoeder.

sjweiesjev [sjwei’esje] schoonzuster.

sjweiervadder m [sjwei’ervadder] schoonvader.

sjweierzoon m [sjwei’erzoon] schoonzoon.

sjwel st v (sjwelle, sjwelsje) l dorpel. Kóm miech nit mieë uvver de sjwel! Kom me niet meer over de vloer. 2dwarsligger. De sjinne ligke óp de sjwelle. De rails liggen op de dwarsliggers.

sjwelle st ww [sjwel’le] sjwol, jesjwolle zwellen. D’r vinger is jesjwolle. De vinger is gezwollen. Heë mankeert d’r jesjwollene. Hij doet gewichtig.

sjwelle ww [sjwel’le] sjwol, jesjwolle koken. De mam sjwelt de eëpel, de noedele en ’t jreuns. Mijn moeder kookt de aardappels, de macaronie en de groente.

sjwelmensje o [sjwel’mensje] (sjwelmensjere) in de schil gekookt aardappeltje. Óp Kaar-vriedieg ose vöal lu sjwelmensjere mit herrik. Op Goede Vrijdag aten veel mensen in de schil gekookte aardappeltjes met haring.

sjwentse ww [sjwen’tse] sjwentset, jesjwentsdDe sjoeël sjwentse. Spijbelen. Doe kries ze jesjwentsd. Je krijgt een pak slaag.

sjwere ww [sjwe’re] sjwoar/sjweret, jesjwoare zweren. D’r vinger is an ’t sjwere. De vinger zweert. Dat klopt wie inne sjwere vinger. Dat klopt precies.

sjwerm m (sjwerme, sjwermsje) zwerm. Inne sjwerm bije/mugke. Een zwerm bijen/muggen.

sjwerme ww [sjwer’me] sjwermet, jesjwermd 1 zwermen. De bije junt sjwerme. De bijen gaan zwermen. Dem sjwermt jet durch d’r kop. Er spookt iets door zijn hoofd. 2 dromen. Het sjwermt van ‘t Heintje. Zij is een fan van Heintje.

sjwerve ww [sjwe’rve] sjwórf/sjwervet, jesjwórve zwerven.

sjwerver m [sjwer’ver] (sjwervere, sjweversje) zwerver.

sjwese ww [sjwe’se] sjweset, jesjweesd 1 zweten. Sjwese wie inne daas. Zweten als een das. Sjwieje dat me sjweest. Zijn kaken stijf op mekaar houden. Wasser en blód sjwese. Water en bloed zweten. Heë hat sjwese vus. Hij heeft zweetvoeten. 2 lassen.

sjwestero [sjwes’ter] (sjwestere, sjwestersje) zus, ook non.

sjwets o zwartsel.

sjwetse ww [sjwet’se] sjwetset, jesjwetsd met zwartsel bestrijken.

sjweure ww [sjweu’re] sjwoar/sjweuret, jesjwoare zweren, een eed afleggen. Vuur ’t jerich sjweure. In de rechtbank de eed afleggen.

sjwiegkele ww [sjwieg’kele] sjwiegkelet, jesjwiegkeld heen en weer zwaaien. Diene voeëjel sjteet nit sjtil, deë sjwiegkelt. Jouw vlieger staat niet stil, die zwaait heen en weer.

sjwieje ww [sjwie’je] sjweeg/sjwiejet, jesjwèje/jesjwieëje. zwijgen. Deë kan sjwieje wie e jraaf. Hij kan zwijgen als het graf. Ónger ós jezaad en jesjwèje. Onder ons gezegd en gezwegen. Reët has te, sjwieje móts te. Je hebt gelijk, maar je kunt beter je mond houden. Alle weer is Herjods wil, jank d’rdurch en sjwieg mar sjtil. Aan het weer kun je niets veranderen. Sjwieje en denke kan jinne krenke. Zwijgen en denken zal niemand krenken. Iech mós sjwieje wat iech zage wil!Ik moet me verbijten door te zwijgen. Da sjwieg livver! Hou nu maar je mond! (in plaats van te zeuren) Sjwieg miech d’rva! Praat me er niet van!

sjwiek m en v (sjwieke, sjwieks-je) troep, zwik. Jong, wat has doe inne sjwiek doeve! Kerel wat heb jij een partij duiven! Die hauwe heem ing sjwiek kinger. Zij hadden thuis een zwik kinderen.

sjwiendel m [sjwien’del] zwendel.

sjwiendele ww [sjwien’dele] sjwiendelet, jesjwiendeld de boel bedonderen, zwendelen.

sjwiendelieg bw/bn [sjwien’delieg] duizelig. Iech bin sjwiendelieg; iech mós miech effe zetse. Ik ben duizelig; ik moet even gaan zitten.

sjwiendelmaier m [sjwien’delmaier] zwendelaar.

sjwiendzóch v [sjwiend’zóch] tering, tuberculose.

sjwiepsm (sjwiepse, sjwieps-je). Inne sjwieps han. Aangeschoten zijn.

sjwierieg bn/bw [sjwie’rieg] (sjwieriejer, sjwieriegste) moeilijk, lastig.

sjwierlieg bw [sjwier’lieg] bezwaarlijk.

sjwiets m honger. Iech han sjwiets vuur tsing.Ik heb honger voor tien.

sjwietser m[sjwiet’ser](sjwietsere, sjwietsersje) hongerlijder.

sjwinge ww [sjwin’ge] sjwong/sjwinget, jesjwónge zwaaien, slingeren.

sjwingele ww [sjwin’gele] sjwingelet, jesjwingeld zwaaien, slingeren.

sjwinke ww [sjwin’ke] sjwinket, jesjwónke zwaaien.

sjwinkpot m [sjwink’pot] (sjwinkpöt, sjwinkpötsje) wierookvat.

sjwoab st m (sjwoabe, sjwöabsje) kakkerlak.

sjwoabetreëner m [sjwoa’betreëner] (sjwoabetreënere, sjwoabetreënersje) iemand met platvoeten.

sjwoajer m [sjwoa’jer] (sjwöajer, sjwöajersje) zwager.

sjwoar st bn/bw (sjwoarder, sjwoarste) zwaar. Dat likt miech sjwoar óp d’r maag. Dat ligt mij zwaar op de maag. Die hauwe inne sjwoare haam an haos. Die hadden een zwaar kruis te dragen. Dat hat miech sjwoar jeld jekost. Dat heeft me een bom duiten gekost. Inne sjwoare jank doeë, maache. Een moeilijke weg gaan. Deë is sjwoar va bejrif. Hij is traag van begrip.

sjwöarde v zwaarte.

sjwoarjeboert v [sjwoar’jeboert] moeilijke bevalling.

sjwoel sl m (sjwoele, sjwuulsje) homo.

sjwoel sl bn/bw (sjwoeler, sjwoelste) homoseksueel.

sjwoengm vaart. Doa zitst sjwoeng i. Daar zit vaart in.

sjwoer m (sjwuur, sjwuursje) eed.

sjwol sl m (sjwolle, sjwölsje) zwelling. D’r sjwol in de knei lieët noa. De zwelling in de knie wordt minder.

sjwongst m (sjwonge, sjwöngsje) gebogen naald (dakdekkersgereedschap).

sjwöngel m [sjwön’gel] (sjwöngele, sjwöngelsje) zwengel. D’r sjwöngel van de pómp. De zwengel van de pomp.

sjwöngele ww [sjwön’gele] sjwöngelet, jesjwöngeld zwengelen.

sjwónk sl m (sjwöng st,sjwöngs-je) guirlande. ’t Hoes van ’t jode broedspaar woar mit sjwöng jetseerd. Het huis van het gouden bruidspaar was met guirlandes versierd.

sjwónk sl m (sjwónke, sjwönks-je) vaart, uitgelaten stemming. Losse vier ins laache, laache is jezónk, dat de balke kraache, da kómme vier i sjwónk. (uit een carnavalslied).

sjwumme st ww [sjwum’me] sjwom/sjwummet, jesjwomme zwemmen. Heë sjwumt in ’t jeld. Hij is schatrijk. Heë sjwumt de baach eraaf. Hij gaat economisch achteruit. Hoeraa, de bès kan sjwumme. Hoera, oma kan zwemmen (schertsende uitroep bij een onverwacht gebeuren).

sjwuul st bn/bw (sjwuler, sjwuulste) zwoel.

sjwuulde v[sjwuul’de] zwoele atmosfeer.