Sjeng Strouven
Heë is nog nit zoeë lang mitjlied van d’r Wauwel, mar waal inne deë al jetweeswievöal jesjrève hat. Deet mit an Platbook, dialekmiddieje en oavende, lieët ziech hure woa mar kan. En wie!
Sjaakmat
’t Bret sjteet veëdieg, de sjtukker sjtunt, d’r tos is jeweë en ’t sjpel kan aavange.
In ’t sjaaksjpel van ’t leëve is laider ee dink zicher: wie-ts te ’t óch sjpils, vrug of sjpieë zals te verluze. Óch wents te nog e zoeng jouw öfnoeng sjpils en in d’r loof van ’t sjpel meens, dat kan iech nit verlizze, deë an de anger zie van ’t bret hat jedóld.
Of nit!
Laider jieët ’t sjpillere die in d’r loof van de öfnoeng al vrug mat jezatse weëde en dat is jet wat-s te zicher nit mit maache wils. Oeszukke kanne vier ’t ós nit.
Doe zelver sjpils ierlieg en oane vöal behai en kuns óch al wieër in ’t sjpel. Jenauw wents te ’t nit verwaads, kunt deë an de anger zie van ’t bret mit inne sjaaktsóg woa-t-s te bang va weëds. Aavangs weers te diech, evvel sjake is vuuroes dinke en doarum wits te al noa nog e paar zetse, dat ’t sjpel verloare is.
In de welt van ’t sjachsjpel lekt me dan d’r könnek um, den wieërsjpille hat jinne tswek. Doe jieëts dem an de anger zie van ’t bret ing hank en sjpaars diech en jidderinne um diech erum die letste sjaaktsug die pieng dunt en alling mer noa mat veure.
Sjlim is ’t dan, wen d’r sjiedsriechter zeët, dat-s te óch die letste verloare zetse nog sjpille móts. Doe wils dat nit, mer ze losse diech jing waal.
Leve vrunk, iech han die ierlieg en vuurbildlieg sjpel en leëve darve zieë. Iech bin sjtoots dróp, dat iech diech han jekankd, den va diech kan iech nog ummer vöal liere.
Dieng sjaaktsug in ’t sjpel en in ’t leëve zalle vuur ummer in miech wieër leëve.
Danke dat-s te bij ós woars!
Laider woars te vöal tse vrug sjaakmat.
Hoeëg bezuk
Jidderinne hat ze waal in de famillieë: e sjwester, e nieëtsje of ing tant mit e ai mieë in de vót, wie vier dat neume. Uur kent ze waal: van die meëdsjer die mene dat inne sjótsel jet vuur erm lu is en die ummer mit hód, sjtek en rink in de betste kleiaasj de duur oes junt.
Los ós noen óch zoeng tant in de famillieë jehad han. De tant Keetsje, e nieëtsje van de oma, dat ummer dan koam wen de oma frisj jebakke hauw, alsof ze ’t ruuche kank.
Ze koam ummer alling, den inne man hauw ze nit. Inne koelpiet woar heur nit jód jenóg en de manslu die ze han wool, woare al verjoave en in vaste heng.
Ze wirket waal, dat mós jezaad weëde. In heur betste kleiaasj sjtóng ze bij de “kleine Winst” óp de Hoofsjtroas i Kirchroa. Wen iech d’r opa mós jeleuve, sjtóng ze doa mansluutsóngerbókse tse verkofe. Evvel deë laachet doabij zoeë hel, dat iech miene tswiefel hauw.
Ze moelet e bis-je wie ze oeszoog. ’t Woar waal e tsoat plat, mer dan doch jet jekutteld en doarum neumet d’r opa heur ’t kuttele Keetsje en wen me als kink ee dink nit verjeest is ’t waal zoeëjet.
’t Koam dan óch wie ’t kómme moeët. Iech woar bij de oma en d’r opa en de sjel jóng en de oma zaat: “Sjengke, jank ins kieke weë dat is.” Iech lofet durch d’r lange jank van de kuche noa de vuurduur, maachet die óp en sjreiet oane d’rbij noa tse dinke: “Oma ’t is de tant kuttel!” ’t Woar passeert vuurdat iech ’t wós en de tant woeët knalroeë en kroog jing lóf mieë.
D’r jeróch van d’r frisje kóch en kaffe mós evvel sjterker jeweë zieë wie de woed van de tant, den zie rennet sjnoarsjnak de kuche in en iech hinger heur aa. De tant zaat nuus en de oma dóng alsof heur de naas blouwet en vroaget of ze e jroeës sjtuk frisje elberevlaam wool han.
D’r opa sjnappet miech vas en mit de wöad: ”Vier mósse nog jet in d’r jaad doeë” sjlefet heë miech eroes. Wie iech zaat: “Opa vier hant al dizze mörje in d’r jaad jewirkd en zoeë flot wieëst ónkroed doch noen óch werm nit,” zaat heë: “Sjengke, iech mós diech jet vertselle. Doa binne zitst joa noen de tant Keetsje en dat is Keetsje mit de K va kuttel wie vier zage. Evvel de tant zelver wees dat nit en dat mós ónger ós blieve den nit alles wat vier ós vertselle mós jidderinne wisse.
Als vuurbild d’r nónk Leienaat deë mit e bee trukt, dem neume vier ónger ós d’r sjeef, evvel ’t bliet trotsdeem d’r nónk Leienaat. Jenauw wie d’r nónk Hoebeët deë sjeëlt en dem vier ónger ós d’r sjeël neume, bliet d’r nónk Hoebeët.”
”Opa, iech jeleuf iech han ’t bejrèfe,” zaat iech doadróp. “Doa binne zitst de tant Keetsje evvel ónger ós bliet ’t de tant kuttel.” D’r oop vong aa tse laache en iech wós dat ’t jód woar.
Wie de vuurduur óp en tsouw jejange woar, jónge vier pas werm erinner noa de oma. Die vong wie ze ós zoog hatslieg aa tse laache en vier wósse dat ’t nit sjlim jeweë kank zieë.
’t Intsiegste wat ze nog druvver zaat woar: “Uur móst de jrus han van de tant Keetsje.”
Vrijheet i Kirchroa
Vöal Kirchröadsjer hant minstens wie iech inne opa of oma die va Oche of i jiddesval van uvver de pöal, wie vier dat neume, zunt. Dat betseechent dat e deel van de famillieë óp ’t Duutsj woeënt of woeënet. Wie iech nog kink woar woëët vrijheet jans kling jesjrève en óp de Nuisjtroas kank me dat zoeëjaar bekieke joa. Ing jrens va sjtacheldroad trennet ós van de sjwestere van de mam die in Roa en i Oche woeënete en van alle anger Duutsje.
Vier woeënete in ing ziesjtroas van de Nuisjtroas en kroge al ins jeld durch die jrens va droad aajejoave um in ee van de jesjefter die ’t óp de Nuisjtroas joof jet tse jelde.
Braaf wie vier woare dónge vier dat en jove ’t jejolene durch d’r droad noa de anger zie. Jong lu kanne ziech dat hu tse daags nit mieë vuursjtelle.
Went vier noa de tant óp ’t Duutsj wole joa, moeëte vier noa Panneshei of noa d’r Röadsjer berg lofe, den alling doa woare de tsölner die d’r pap of de mam of alletswai inne sjtempel in d’r pas zatse. Vier kinger broechete dat nit. Vier dórve vure langs d’r tsol lofe en kroge dan óch d’r kaffe of de bótter mitjejoave die vier vuur de tant mitnome. Va sjmoekele woeët ós nuus vertsald en doa hauwe vier noeëts va jehoeëd. Vier hauwe dan óch jinne angs en vólte ós vrij.
De eldere laider nit en die woare vroeë dat vier werm jód d’rlangs woare kómme en vier kling kinger wósse nit woarum. Dat koam pas wie vier auwer woeëte en óch angs kroge vuur tsölner.
Ós vrijheet woeët jroeëser wie ze de jrens va sjtacheldroad voethoalete en oestoesjete mit Lyconblök, betongblök woa jinne auto druvver koam.
Óp e paar plaatsje woare kling öfnoenge in de blök en doa dórf me druvver, went me va hei erum woar en went me d’r pas bij ziech hauw, den ‘Schengen’ joof ’t doe nog nit. Tsölner en sjmoekele joof ’t ummer nog, mer dat woar jee probleem, d’r inne kieket en winket en d’r angere lofet eruvver. Went me wós wie ’t jong woar ’t ainfach.
Vier maachete ós de vrijheet zelver, went uur bejrieft wat iech meen.
In 1995 jong dan ‘Schengen’ in en de jrens woeët jans voetjehold. Va tswai sjtroase woeët ing sjtroas jemaad en alling an de name ‘Nieuwstraat’ en ‘Neustrasse’ kan me nog zieë dat hei vruier midde durch de sjtroas ing jrens lofet.
Jrenze, of ze noen va droad, sjtacheldroad of betong zunt, wie damaals i Berlin, neëme de lu de vrijheet. Went me da wees wat me wil en ’t jedóld kan ópbringe dat óp ing rui-ieje maneer tse bewirke en went me dan óch nog ’t jeluk hat dat doabij nuedieg is, dan kan me moere en dröad losse valle.
Jeneratiejoeëne doanoa is ’t dan alsof ’t noeëts angesj jeweë is en vier neume ’t dan de jesjiechte van ’t jeluk van de vrijheet en an lu va boese Kirchroa weëd die jesjiechte van de Nuisjtroas vertsald.
Mósterd mit de J va Julpe
Iech woar ee joar of achtsing wie vier d’r hinger koame dat d’r nónk van inne van de vrung óp de Julpener Brouwerij wirket. Doa wole vier wal ins kieke joa want beer intresseret ós zier. Vier rechnete dan óch nit in jäölens mer in beer.
D’r nónk rejelet d’r bezuk en um de mam nit in ónrouw tse bringe zate vier heem dat vier i Julpe noa de mósterd fabriek jónge kieke. Dat woar nit jeloage wail die tjeënuvver de brouwerij loog.
Vier jónge mit de LTM-bus en wie ze óp Dreivuejel umróffete: “Reizigers in de richting Eys, Wittem, Bocholtz hier overstappen”, wósse vier dat vier richtieg woare en mit sjpas an de vräud koame vier i Julpe aa.
’t Ieetsjte wat vier dónge, woar vuur de mamme e jleës-je Julpener mósterd jelde. D’r mósterd woeët in kling beerjleës-jer jelieëverd en kosset bauw nuus.
Deë woar zoeë billieg dat wens te bij ing friet mósterd han wools, kroogs te dem ummezeus d’r majonès moeët betsaald weëde.
De sjtiemoeng zoos jód drin bij ’t bezuk an de Brouwerij, alling d’r jeróch van ’t beer in die jroeëse bassings woa ’t beer drin sjtóng tse riefe, vool doch waal jet tjeën. Um zoeë besser sjmaachet ’t beer dat vier jesjód kroge. Vier hant jejeusterd en jedrónke bis dat ze ós noa heem sjikkete.
Iech han jee beer uvverjesjlage en als klingste woar de wirkoeng bij miech dan doch jet sjterker als wie bij mieng kamerade. Mer dat woar jee probleem ze brate miech träu noa heem. Ze sjellete en maachete dat ze voet koame.
Wie de mam de duur óp maachet, wós iech nit wat iech zoog. De mam hauw e tswielliengs-sjwester en dat hauw ze miech noeëts verroane. Iech zaat dat dan óch en vroaget: “Mam, wen iech noen ópins tswai mamme han, krien iech dan óch tswai moal zóndiegs-jeld en kirmens-jeld?” De mam vóng ’t jaar nit loestieg en sjnappet miech bij d’r wikkel en zats miech an d’r kuchedusj.
Wie iech heur ’t pötje mósterd sjónk dat de rees wónger boave wónger uvverleefd hauw en zaat: “Mam, noen kiek dóch ins, iech han diech zoeëjaar tswai pötjer mitjebraad”, woeët ze wus en sjnappet ziech oes ’t kuchesjaos de deegrol.
Los noen jraad wie iech aavóng tse zinge “Backe Backe Kuchen” d’r pap erin kómme. Deë woar noa de proof van de harmonie jeweë en hauw d’r hód jet sjeef. Zoeëvöal sjpas dat woar tse vöal vuur de mam en die jong noa bed.
D’r pap mós óch miech de trap eróp han krèje en jraad wie d’r puus langs koam miech doa drin jewórpe han, den d’r nieëkste mörje woeët iech wakker in mie eje bed.
Wie alles werm e bis-je jóng, han iech de mam versjpraoche dat de nieëkste rees van ós jonge noa Keëvelaer zouw zieë. Ze hat doa ins hatslieg druvver jelaachd en doamit woar ’t jód.
Noen zalt uur uuch aafvroage wat dónge die mit deë mósterd.
Iech zal ’t uuch verroane.
Eemoal in d’r mond kroog d’r pap de uvversjtonde betsaald. De mam jóng dan noa d’r sjlechter e jroeës sjtuk jereuchde leëverwoeësj jelde en bij d’r bekker e peks-je sjwatsbroeëd. Die woeësj woeët dan óp dat sjwatsbroeëd jesjmierd en doa dróp ee dun löags-je van deë mósterd mit de J va Julpe.
Hu nog kan-s te miech doavuur ’t naats wakker maache.