T

Klietsj hei um tse hure wie de wöad klinke.

taas m tast. D’r wèg óp d’r taas zukke. De weg op de tast zoeken.

taaste ww [taas’te] taastet, jetaast tasten. Heë taastet vliddieg d’rneëve. Hij sloeg de plank lelijk mis. De honder taaste. De kippen betasten of er nog eieren verwacht kunnen worden.

taat v (tate, teëtsje) boterham.

taatsjv (taatsje, teëtsj-je) 1 grasmus 2 babbelzieke vrouw. Wat ing taatsj van e vrommesj!Wat een babbelzieke vrouw!

taatsje ww [taat’sje] taatsjet, jetaatsjd een oplawaai verkopen. Dem hauw iech ing jetaatsjd! Hem heb ik een oplawaai gegeven.

taatzechlieg bw [taatzech’lieg] inderdaad. Heë hat taatsechlieg hu jeboertsdaag. Hij is inderdaad vandaag jarig.

tabel v [ta’bel] (tabelle, tabelsje) ransel voor boeken, rugzak. Ook: torniester.

tabernakel o [taberna’kel] tabernakel. Die hat ’t tabernakel sjun jekroamd. Wordt gezegd als een vrouw grote borsten heeft. Deë kroog ze óp ’t tabernakel. Die kreeg ze ervan langs.

tablet o [tablet’] (tablette, tabletsje) 1 dienblad, tablet. 2 pil. Tablette sjlikke. Pillen slikken.

tachele ww [ta’chele] tachelet, jetacheld oorvijgen, slaan.

tafel v [ta’fel] (tafele, teëfelsje) tablet. Ing tafel sjokkelaad. Een tablet chocolade.

tagke mv [tag’ke] aambeien. De tagke dunt miech jewalt aa. De aambeien bezorgen me veel last.

tagkelm [tag’kel] (tagkele, tegkelsje) dashond. Ook: dagkel.

tak m (tek, teks-je) tak.

tak m (takte, teks-je) maat. D’r tak sjloa. De maat slaan.

tallieë v [tal’lieë] (tallieëts) 1 taille. Ing sjmaal tallieë han. Een smalle taille hebben. E meëdsje um de tallieë pakke. Een meisje bij de taille vastpakken. 2 maat. Ziech e kleed óp tallieë maache losse. Een jurk op taille-maat laten maken.

tankel m [tan’kel] (tankele, tenkelsje) ijzeren punt. An deë tankel han iech miech de bóks tserrèse. Aan die ijzeren punt heb ik mijn broek gescheurd.

tant v (tantes, tentsje) tante. Wat bis doe ing auw tant! Wat ben jij een oud wijf. De tant óp bezuk han. Ongesteld zijn, menstrueren. Ing tant joedela. Een slordige vrouw.

tantekinko [tan’tekink] (tantekinger, tantekinke) nichtje, troetelkind van de tante. Dat is mie tantekink. Dat is mijn nichtje.

tanteknuppel m [tan’teknuppel] (tanteknuppele, tanteknuppelsje) lisdodde (plant). Ook: nejerpiemel.

tapm(tep- tepsje) 1 afsluiting van een leiding. 2  afsluiting van het opgevulde gedeelte van een pijler.

tapetseerbred o [tapetseer’bred] (tapetseerbreer, tapetseerbredsje) behangtafel. Ook: tapetseerdusj.

tapetseerdusj m [tapetseer’dusj] (tapetseerduzje, tapetseerdusj-je) behangtafel. Kans te miech d’r tapetseerdusj inne daag lieëne?Kun je me de behangtafel een dag lenen? Ook: tapetseerbred.

tapetseerklaister m [tapetseer’klaister] behangplaksel. Deë tapetseerklaister kleëft nit mieë jód. Dit behangplaksel plakt niet meer goed.

tapetsere ww [tapetse’re] tapetseret, tapetseerd behangen. Heë hat pas ’t jód tsimmer tapetseerd.Hij heeft pas de woonkamer behangen.

tapieët v [tapieët’] (tapieëte, tapieëtsje) behang. Doa jevilt miech de tapieët nit. Daar voel ik mij niet thuis. Jet óp de tapieët bringe/mit jet óp de tapieët kómme. Iets te berde brengen.

tapieëtemoestero [ta’pieëtemoester] (tapieëtemoestere, tapieëtemuustersje) 1behangstalen, behangmodellen. D’r verkeufer hat miech e bóch mit tapieëtemoestere mitjoave. De verkoper heeft mij een boek met behangstalen meegegeven. 2behangdessin.

tar m teer.

tarre ww [tar’re] tarret, jetard teren. D’r wèg is nuits jetard. De weg is nieuw geteerd.

tasv (tasse, tes-je) kop. Drinkt uur e tes-je kaffieë mit? Drinken jullie een kopje koffie mee? Drink e tes-je vlieretieë, dan deet diech óch d’r boech nit wieë. Een kopje vlierthee is goed tegen buikpijn.

tata joa ww [ta’ta joa] jong tata, tata jejange gaan wandelen (kindertaal). Jeet ’t kinke mit d’r opa tata? Gaat het kindje met opa mee wandelen?

tatter m [tat’ ter] (tat’tere, tettersje) zigeuner. Dat hant de tattere ligke losse. Dat is waardeloos.

tatteremv [tat’tere] dauwworm, huiddaandoening, soort exceem.

täufetsejerm [täu’fetsejer] (täufetsejere, täufetsejersje)  dieptemeter.

tavele ww [ta’vele] tavelet, jetaveld gebrekkig lopen. Ócherm, kiek ins dat aod wiefje doa tavele.Och kijk eens hoe gebrekkig dat oud vrouwtje loopt. Me mós zoeë jód wie ’t jeet durch ’t leëve tavele. Men moet zich zo goed en zo kwaad als het gaat door het leven zien te slaan.

teëjevz [teë’je] tegen. Teëje dem kuns doe nit aa. Tegen hem ben je niet opgewassen. Ook: tjeën.

teëjedeel o [teë’jedeel] tegendeel. Doe móts miech ’t teëjedeel bewieze. Je moet me het tegendeel bewijzen.

teëjejewieët o [teë’jejewieët] (teëjejewieëter, teëjejewieëtsje) tegengewicht.

teëjenee bw [teëjenee’] tegenover elkaar, tegen elkaar. Hod ze mar ins teëjenee, da zies te d’r óngersjeet.Houd ze maar eens tegen elkaar, dan zie je het verschil. Ook: tjeënee.

teëjesjlaagm [teë’jesjlaag] (teëjesjleëg, teëjesjleëgs-je) tegenslag.

teëjesjpróch m [teë’jesjpróch] tegenspraak. Ook: teëjesjproach.

teëjewink m [teë’jewink] tegenwind.

teëjewirke ww [teë’jewirke] wirket teëje, teëjejewirkd tegenwerken.

tejatero [teja’ter] (tejatere, tejatersje) theater. Maach jee tejater! Maak niet zo’n drukte!

teks m (tekste, teks-je) tekst.

telder m [tel’der] (teldere, teldersje) bord, schaal. Mit de Wainachte inne telder krieje. Met Kerst een bord met lekkernijen krijgen. Ès d’r telder nit mit! Eet niet zo gulzig! Heë jeet in kirch mit d’r telder rónk. Hij is collectant in de kerk.

telder-oer v [tel’der-oer] (telder-oere, telder-uursje) ronde, platte, porseleinen keukenklok.

tellewelle ww [tel’lewelle] ziech, tellewellet ziech, ziech jetelleweld kibbelen, bekvechten.

tempel m [tem’pel] (tempele, tempelsje) 1 tempel. In de uitdrukking: Inne óp d’r tempel zitse. Iemand achter de vodden zitten. 2 huis. Iech jon miene tempel verbouwe. Ik ga mijn huis verbouwen.

tempere ww[tem’pere] ziech, temperet ziech, ziech jetemperd matigen. Zaag, doe móts diech e kling bis-je tempere. Zeg, matig je eens een beetje!

temptereww [tempte’re] tempteret, tempteerd uithalen, uitvoeren. Wat zut uur werm an ’t temptere? Wat voeren jullie nu weer uit?

tent v (tente, tentsje) 1 tent. Dis naat sjloffe vier in ing tent.Vannacht slapen wij in een tent. 2 huis. Bij ós in de tent passeert dat nit.Bij ons in huis gebeurt dat niet. 3 boel. Doe wils nit wisse wat dat vuur ing tent is!Het is me daar een janboel!

teppieg m [tep’pieg] (teppieje, teppiegs-je) vloerkleed, tapijt. Alles ónger d’r teppieg kere. Alles in de doofpot stoppen.

terfst v 1 tarwe. D’r boer mieënt de terf.De boer maait de tarwe. 2 tarwebrood. D’r bekker bakt terf.De bakker bakt tarwebrood.

termien sl m [termien’] (termiene, termiensje) 1termijn. Óp termien kómme vier allenäu óp ’t meusjebendsje.Vroeg of laat eindigen we allemaal op het kerkhof. De patere va Blierhei jonge óp termien.De Franciscanen van Bleijerheide gingen een keer per jaar rond om aalmoezen of levensmiddelen in te zamelen. 2afspraak. Iech han inne termien bij de jaraasj vuur de reer tse wissele.Ik heb een afspraak bij de garage om de wielen te verwisselen.

tèsjv (tèsje, tèsj-je) tas, zak, broekzak. Vier junt dem ins óp de tèsj kloppe. Wij zullen bij hem eens aankloppen voor een bijdrage. Dem han iech in tèsj. Die ken ik door en door. Doe kans miech ins in tèsj lekke. Je kunt me gestolen worden. Inne jouwe vrunk is mieë weëd wie jeld in tèsj. Een goede vriend is meer waard dan een zak met geld. ’t Letste hemme hat jing tèsje. Je kunt niets in je graf meenemen. Deë hat d’r doeëdetseddel in tèsj. Hij staatmet één been in het graf. Me mós óch al ins ing voes in tèsj maache. Je moet al eens je woede verbijten. Dat kans te diech in tèsj sjtèche. Dat kun je in je zak steken/dat kun je je aantrekken. Deë hat depe tèsje. Die kan alles gebruiken, hij bietst wel eens wat.

tèsjedóch m [tè’sjedóch] (tèsjeduch, tèsjeduchs-je) zakdoek.

tèsjejeld o [tè’sjejeld] zakgeld.

tèsjemets o [tè’sjemets] (tèsjemetser, tèsjemets-je) zakmes.

tèsje-oer v [tè’sj e-oer] (tèsje-oere, tèsje-uursje) zakhorloge.

teune mv [teu’ne] In de uitdrukking: Has te nog teune! Wat zeg je me nou!

teut v (teute, teutsje) 1kan. Ing teut beer hoale bij ’t zóndiegs-èse.Een kan bier halen voor bij de zondagse maaltijd. 2 kit. Ing kit koale oes d’r kelder hoale.Een kit kolen uit de kelder halen.

teutejood o [teu’tejood] 1 onecht goud. 2 carnavalsonderscheidingen.

teuterleut m [teu’terleut] 1 prul. Doe jieëfs óch al die jeld oes a teuterleut. Jij geeft ook al je geld aan prullen uit. 2 zier, sikkepit. Los ze zage wat ze wille, dat maat miech jinne teuterleut oes.Laat ze maar kletsen, dat interesseert mij geen sikkepit.

tieëst m thee. Dat is angere tieë wie kaffieë. Dat is andere thee dan koffie.

tieëf st v (tieëve, tieëfje) teef.

tieëkst v (tieëke, tieëks-je) 1 toonbank. Deë verkeuft vöal ónger de tieëk. Hij verkoopt veel illegaal. 2 tapkast, buffet. Doa sjteet d’r Joeëhan werm de tieëk vas tse haode. Daar staat Johan weer aan de tapkast. An tieëk woar heë ummer jódjemoeëd. Aan het buffet was hij altijd goedgemutst.

tieëkekal m [tieë’kekal] dronkemanspraat.

tieëkeruutsje o [tieë’keruutsje] schuifvenster voor de straatverkoop.

tieëkesjaos o [tieë’kesjaos] (tieëkesjäös, tieëkesjäös-je) toonbankla. Dat merk iech an ’t tieëkesjaos. Dat merk ik aan de omzet. Deë leëft oes ’t tieëkesjaos. Hij houdt niet bij wat hij uitgeeft.

tieëkezenger m [tieë’kezenger] (tieëkezengere, tieëkezengersje) iemand die niet goed kan zingen.

tieftele ww [tief’tele] tieftelet, jetiefteld peuterwerk doen, uitdokteren. Heë mós ummer jet tse tieftele han. Hij wil altijd maar iets uitdokteren.

tieftelieg bn/bw [tief’telieg] (tiefteliejer, tiefteliegste) kieskeurig, precair. Heë is erg tieftelieg mit ’t èse.Hij is erg kieskeurig met eten. Dat is ing tieftelieje zaach.Dat is een precaire zaak.

tieke ww [tie’ke] tieket, jetiekd tikken. Doe tieks nit richtieg. Je bent niet goed wijs.

tiektak m [tiek’tak] 1 tiktak. 2 hart. Ziene tiektak leuft nit richtieg. Hij heeft hartproblemen. 3 horloge.

tielbrietsj m [tiel’brietsj] (tielbrietsje, tielbrietsj-je) tilbury, soort koets.

tieleriejoem o [tiele’riejoem] delirium.

tielvere ww [tiel’vere] tielveret, jetielverd ronddraaien.

tielvermoetsv [tiel’vermoets] (tielvermoetse, tielvermuuts-je) tolletje. Tolletje draaien, een geliefd spelletje voor kinderen. Die tswai drieëne d’r waltser wie ing tielvermoets. Die twee dansen de wals zo zwierig als een tolletje.

tiemp m timp (tiempe, tiempsje) 1 puntig uiteinde. Mit d’r tiemp van d’r sjnoefplak inne e sjweeswurmsje oes ’t oog buttele. Met de punt van de zakdoek iemand een donderbeestje uit het oog peuteren. D’r tiemp van ’t veld. Het uiteinde van het veld. 2 spits van een boom.

tiengele ww [tien’gele] tiengelet, jetiengeld tingelen.

tiengelieng bw [tiengelieng’] tingeling(eling). Tiengeliengelieng, d’r heer is krank | tiengeliengelieng, wat felt dem dan | tiengeliengelieng, e sjtuksje broeëd | tiengeliengelieng, heë is al doeëd (kinderversje).

tiengeltangel m [tien’geltangel] (tiengeltangele, tiengeltengelsje) 1 kermisattractie. Mit de kirmens huur iech d’r janse daag deë tiengeltangel. Met kermis hoor ik de hele dag die tingeltangel. 2 café. Dat is inne tiengeltangel. Dat is een café van gering allooi.

tiep m (tiepe, tiepsje) stip, punt. Deë zuuft tse vöal; deë ziet al wiese tiepe. Hij ziet witte muizen. Inne kloon mit wiese tiepele in ’t jezich. Een kloon met witte stippen in het gezicht. Ook: tiepel [tie’pel].

tiepeww [tie’pe] tiepet, jetiepd tippen, evenaren. An ós kan jinne tiepe. Aan ons kan niemand tippen.

tiepele ww [tie’pele] tiepelet, jetiepeld 1 lopen, tippelen. Vier moeëte nog e flink sjtuk tiepele. We moesten nog een flink stuk tippelen. 2 trippelen.

tierlatang m[tier’latang] 1 onnodige opsmuk. 2rommel. Doa brooch me erm en bee uvver d’r tierlatang. Daar brak je armen en benen over de rommel.

tiervelm [tier’vel] (tiervel, tiervelsje) buiteling. D’r tiervel sjlon. Een buiteling maken.

tiet v (tiete, tietsje) tiet, tepel. Die hingt d’r janse daag mit de tiete in vinster. Die hangt de hele dag in het raam. Deë hingt nog an de tiet van de mam.Die is nog steeds niet zelfstandig.

tietsj m (tietsje, tiesj-je) 1tik. Inne tietsj mit d’r wolberemai. Een klap van de molen. 2 lichte beroerte. Deë hat e tietsj-je jehad. Hij heeft een lichte beroerte gehad.

tietsje ww[tiet’sje] tietsjet, jetietsjd tikken. Mit de Oeëstere weëde aier jetietsjd. Met Pasen wordt er met eieren getikt. Dat is inne jetietsjde. Hij is getikt, niet goed wijs.

tietsj-óp m bolhoed. D’r pap deë hat d’r tietsj-óp óp | ze werpe hem mit knauwele dróp | huur de lu ins laache | o wie ze ziech vermaache(uit een carnavalsliedje).

tillefóng m [til’lefóng] (tillefóngs, tilleföngs-je) telefoon. Ook: tillefoon.

tillefoon m [til’lefoon] (tillefoons, tilleföngsje) telefoon. Ook: tillefóng.

tillevies m [til’levies] (tilleviezer, tillevies-je) televisie.

tjeën st tegen. Ook: teëje.

tjeënaa bw [tjeënaa’] tegenop. Doa kan iech nit tjeënaa. Daar kom ik niet tegenop.

tjeënee bw [tjeënee’] tegenover elkaar, tegen elkaar. Hod ze mar ins tjeënee, da zies te d’r óngersjeet.Houd ze maar eens tegen elkaar, dan zie je het verschil. Ook: teëjenee.

tjeënhaode ww[tjeën’haode] hool tjeën, tjeënjehaode tegenhouden.

tjeënkómme ww[tjeën’kómme] koam tjeën, tjeënkómme tegenkomen.

tjeënóp bw [tjeënóp’] tegenop. Doa kiek iech tjeënóp. Daar zie ik tegen op.

tjeënrichtoeng v [tjeën’richtoeng]  tegenrichting, gericht op een andere galerij om een verbinding te maken.

tjeënsjlaag m [tjeën’sjlaag] (tjeënsjleëg, tjeënsjleëgs-je) tegenslag, tegenspoed. Went me meent me wuur óp d’r berg, da kómme de tjeënsjleëg.Als men denkt er bovenop te zijn, dan komen de tegenslagen.

tjeënsjtimme ww[tjeën’sjtimme] sjtimmet tjeën, tjeënjesjtimd tegenstemmen.

tjeëntsielienderm [tjeën’tsieliender]  tegencylinder van de schudgootmotor.

tjeënuvvervz [tjeënuv’ver] tegenover. Heë woeënt tjeënuvver ós. Hij woont tegenover ons.

töal v(töale, töalsje) Ing jekke töal. Een dolle Griet. Ing auw töal. Een Ouwe heks.

toapet m [toa’pet] (toapete, töapetsje) dom en onhandig persoon.

toeëbak m [toeë’bak] tabak. Doa jef iech nog jing pief toeëbak mieë vuur. Daar geef ik nog geen pijp tabak meer voor. Deë is jing pief toeëbak weëd. Die is geen knip voor de neus waard. Dat is sjterke toeëbak! Dat is een sterk staaltje!

toeëbaksbuulm [toeë’baksbuul] (toeëbaksbule, toeëbaksbuulsje) tabaksbuil.

toeëbaksdoeësv [toeë’baksdoeës] (toeëbaksdoeëze, toeëbaksdues-je) tabaksdoos.

toeëbakspot m [toeë’bakspot] (toeëbakspöt, toeëbakspötje) tabakspot.

toeën st m (tuen, tuensje) toon (muziek). Doa huurs doe inne e tuensje droespeësje. Daar hoor je nog eens iemand een toontje er uitpersen. Deë jieëft d’r toeën aa. Hij geeft de toon aan. Iech mós ins mit diech inne angere toeën aasjloa. Ik moet je eens duidelijk zeggen waar het op staat. Jekke tuen veel han. Gekke streken hebben.

toeëne st ww [toeë’ne] toeënet, jetoeënd dooien, ontdooien.

toeët v (toeëte, tuetsje) laddertjes vlaai, taart.

toefm (tuuf, tuufje) bosje, tuiltje.

toefele ww [toe’fele] toefelet, jetoefeld 1 slaan, vechten. In die wieëtsjaf woare ze ziech an ’t toefele. In het café was het vechten troef. 2 moeizaam lopen. Óp heem aa toefele. Moeizaam naar huis lopen.

toelmaatsj v [toel’maatsj] (toelmaatsje, toelmeëtsj-je) werkster.

toelpv (toelpe, tuulpsje) tulp.

toemele ww [toe’mele] toemelet, jetoemeld 1 tuimelen. 2 waggelen. Kiek ins wie die tswai doa oes jen wieëtsjaf kómme jetoemele.Kijk eens hoe die twee al waggelend uit het café komen.

toepm (toepe, tuupje/tuupsje) punt, vlek. Doe has sjwatse toepe in ’t jezich. Jij hebt zwarte vlekken in het gezicht.

toepeww toepet, jetoepd 1 kloppen, tikken. Doe maats miech nerveus mit dat toepe óp d’r dusj. Jij werkt op mijn zenuwen met dat tikken op de tafel. Toep ins óp de vinster. Klop eens op het raam. 2 soort kaartspel. Zouwe vier inne sjlaag toepe? Zullen we een spelletje kaarten? Zivve sjröam toepe/E beumsje toepe.Een spel toepen tot 7 streepjes.

toepes m [toe’pes] (toepeze, tupes-je) ook toepes(j)oeë m [toe’pes(j)oeë] halve gare. Wat bis doe inne toepes! Wat ben jij een halve gare! Ook: toepes(j)oeë.

toepes(j)oeë m [toe’pes(j)oeë] halve gare. Ook: toepes.

toer st m (tuur, tuursje) deurscharnier. De duur sjmiere. De deurscharnieren smeren.

toer m/v (toere, tuursje 1 toer. Is dat noen zoene toer? Is dat dan nu zoveel werk? Vier maache zóndieg e tuursje durch de Efel. We maken zondag een toertje door de Eifel. Dat leuft werm óp vol toere. Dat draait weer op volle toeren. Inne óp toere bringe. Iemand op gang brengen. Heë is ram va ziene toer aaf. Hij is helemaal uit zijn normale doen. 2 beurt. D’r nieëkste toer bis doe draa. De volgende beurt is voor jou.

toer sl m (tuur, tuursje) toren. Oave óp d’r toer sjteet ’t kruuts. Boven op de toren staat het kruis. Heë zitst hoeëg óp d’r toer. Hij voelt zich boven anderen verheven.

toerne ww [toer’ne] toernet, jetoernd turnen.

toesj st m 1 Oostindische inkt. 2 Muzikale vraag om aandacht. ’t Orkes maachet inne toesj. Het orkest vroeg om aandacht.

toesjsl m (tuusje, tuusj-je) ruil. Dat woar inne jouwe toesj. Dat was een goede ruil.

toesjeslww [toe’sje] toesjet, jetoesjd ruilen. Zouwe vier toesje? Zullen we ruilen? Kinger toesje jeer. Kinderen ruilen graag.

toesjelij st v [toesjelij’] (toesjelije, toesjelijsje) gefluister, gesmoes.

toetmem sjoos bw [toet’mem sjoos] om het even. Dat is miech toetmem sjoos.Dat is mij helemaal om het even.

toezjoerbw [toezjoer’] altijd. Heë is toezjoer óp jank. Hij is altijd onderweg.

ton v (tonne, tönsje) ton. Deë hat inne boech wie ing ton. Hij heeft een buik als een ton.

töndel m [tön’del] (töndele, töndelsje) tuit (van een koffiepot).

tórkeleww [tór’kele] tórkelet, jetórkeld wankelen, tuimelen.

torniester m [tornies’ter] (torniester, torniestersje) ransel, rugzak. Ook: tabel.

traaf st m (trave, treëfsje) dakspant. Wie sjwoarder de panne wie dikker de trave mósse zieë.Hoe zwaarder de pannen des te dikker de dakspanten moeten zijn. Ook: troaf.

traatsj v (traatsje, treëtsj-je) kletswijf, kletstante.

traatsje ww [traat’sje] traatsjet, jetraatsjd 1 kletsen. Die traatsjt uvver Jod en alleman. Zij kletst over iedereen. 2 door modder en plassen lopen. Heë traatsjt uvveral durchhin. Hij loopt overal door modder en plassen heen.

traatsje mv [traat’sje] vuile poten. Loof nit mit dieng traatsje durch d’r ring jesjroebde jank. Loop niet met je vuile schoenen door de schoongedweilde gang.

trab m draf. Losse vier trab maache. Laten we opschieten. D’r ieëlieje trab. De sleur van het huwelijk.

trakteerbóks v [trakteer’bóks] In de uitdrukking: Heë hat hu de trakteerbóks aa. Hij is in een goedgeefse bui.

traktement o [traktement’] traktement, bezoldiging. Iech han dizze mond mie traktement nog nit jehad. Ik heb deze maand mijn inkomen nog niet gehad.

traktere ww [trakte’re] trakteret, trakteerd trakteren.

tralliev [tral’lie] (trallieë, tralliesje) tralies, traliewerk.

tram v (tramme, tremsje) tram.

trammelantm [trammelant’] trammelant.

tramp m (tremp, trempsje) schop, trap.

trampel v [tram’pel] ook trampeldeer o (trampeldeersje) plomp vrouwspersoon. Ook: trampeldeer.

trampeldeer o [tram’peldeer] (trampeldere, trampeldeersje) plomp vrouwspersoon. Ook: trampel.

trampele ww [tram’pele] trampelet, jetrampeld trappelen; wandelen; doelloos heen en weer lopen. Don diech d’r uvverrok aa, da junt vier jet trampele. Doe je overjas aan, dan gaan we wat wandelen. Hei sjton iech al ing sjtond tse trampele. Ik loop hier al een uur doelloos heen en weer.

tramphaan m [tramp’haan] (tramphane, trampheënsje) opgedirkte, ingebeelde vrouw. Doa zies doe inne tramphaan joa! Kijk die opgedirkde, ingebeelde vrouw eens gaan.

transenere ww [transene’re] transeneret, transeneerd treiteren.

traog m (träög, träögs-je) 1 trog, voederbak. 2 scheldwoord voor een vrouw. Inne jekke troag. Een gek wijf.

träötv (träöte, träötsje) 1 trompet, toeter. 2 smoel. Iech houw diech jeliech ing óp de träöt! Ik geef je dadelijk een oplawaai! Hod doch ins dieng träöt! Houd toch eens je mond! Iech han inne jrumel in de träöt. Ik heb een kikker in de keel.

träöte ww [träö’te] träötet, jeträöt een blaasinstrument bespelen, toeteren.

träötelm [träö’tel] (träötele, träötelsje) tuit. D’r träötel van de jiskan is versjtópd. De tuit van de gieter is verstopt.

träöteman m [träö’teman] (träötemander, träötemensje) trompetter.

trapv (trappe, trepje) trap. Weë hat diech die trappe in de hoare jesjneie? Wie heeft je haren zo ongelijk geknipt? Iech lek ’t diech óp de trap, da broechs doe diech nit tse bukke. Wordt gezegd tegen een gemakzuchtig persoon. Trepsje hoeëg | trepsje neer | doe kries ’t va tse leëve nit weer.Eens gegeven blijft gegeven (kindervers).

trapledder v [trap’ledder] (trapledder, trapleddersje) trapladder.

trappejank m [trap’pejank] (trappejeng, trappejengsje) trappenhuis.

trappejelender o [trap’pejelender] (trappejelendere, trappejelendersje) trapleuning.

trappeleuferm [trap’peleufer] (trappeleufere, trappeleufersje) traploper. Deë hat inne baad wie inne trappeleufer. Hij heeft een baard als een traploper (hele lange baard).

träu st bn/bw (träuer, träuste) trouw. Nui is träu. Een nieuw lid komt nog trouw naar de vergadering. Ing träu zieël. Een trouwe ziel.

trapere ww [trape’re] traperet, trapeerd betrappen. D’r kneët trapperet ós wie vier ónger de eppel woare. De knecht betrapte ons toen wij de appels van de boer wilden ‘proeven’.

trebelereww [trebele’re] trebeleret, trebeleerd kwellen.

treëneww troan/troon, jetroane trappen. Inne óp de tsieëne treëne. Iemand op de tenen trappen. In inne hoof sjies treëne dat bringt jeluk, zeët me. In een hoop hondenpoep trappen brengt geluk, zeggen ze. D’r deeg mit bloeëse vus treëne. De deeg met de blote voeten plattrappen. Inne in d’r weëg treëne. Iemand hinderen. Inne tse noa treëne. Iemand te na komen. Da has doe diech waal dróp jetroane! Dan heb je je lelijk misrekend! Hei hat ziech inne dróp jetroane.Hier heeft iemand een wind gelaten. D’r voeëjel troon de zij. De doffer trapte de duif.

tref m bof, geluksschot. Deë hat inne tref jehad. Die heeft geboft.

treffe ww [tref’fe] tróf, jetróffe 1 treffen, raken. In ’t sjwatse treffe. In de roos treffen. Heë truft ze alle nuung. Raak bij het kegelen. ’t Jód jetróffe han. Het goed hebben. Doe bis evvel jód jetróffe óp dat bild. Je staat wel goed op die foto. D’r sjlaag maag miech treffe, went dat nit woar is. Ik magdoodvallen als dat niet waar is. 2 ontmoeten. Zouwe vier ós bij miech treffe? Zullen we bij mij samenkomen?

treffe o bijeenkomst. ’t Sjutsetreffe. Het schuttersfeest.

trek m 1 tocht. Iech han inne trek óp e oog. Ik heb een door de tocht ontstoken oog. 2  trek, een reis van een liftkooi. Iech bin mit d’r ieësjte trek ópkómme. Ik ben met de eerste lift omhoog gekomen.

trek bw dadelijk. Trek kleëf iech diech ing! Dadelijk geef ik je een oplawaai. Ook: dierek.

trekhónkm [trek’hónk] (trekhöng, trekhönke) trekhond.

trekjong m [trek’jong] (trekjonge, trekjöngsje) loteling, ingelote soldaat.

trekkaarv [trek’kaar] (trekkare, trekkeersje) trekwagentje.

trekkeww [trek’ke] trók, jetrókke 1 trekken. Dat bred hat ziech jetrókke. Die plank is wat kromgetrokken. De meëdsjere an de hoare trekke. De meisjes aan de haren trekken. Has doe ’t jroeës laos jetrókke? Heb jij het grote lot getrokken? Trek draa, de pief jeet oes. Trek aan de pijp anders gaat die uit. Ze trókke e zeel. Zij spanden een touw. Inne oes d’r drek trekke. Iemand uit de puree trekken. Ziech jet oes de tsieëne trekke. Iets uit zijn duim zuigen. Ziech d’r kutste trekke. Aan het kortste eind trekken. Jeblöds trukt. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Inne ’t vel uvver de oere trekke. Iemand het vel over de oren halen. Inne ing trekke. Iemand een oplawaai verkopen. 2 loten. Vuur d’r milletaire deens trekke. Voor militaire dienst loten. 3 tochten. 4 verhuizen. Die va hei oave trekke mörje. De bovenburen verhuizen morgen. 5 opvoeden. Kinger trekke. Kinderen opvoeden.

trekmonneka m [trek’monneka] (trekmonnekaats, trekmonnekeëtsje) trekharmonika.

trekpeëdo [trek’peëd] (trekpeëd(er), trekpeëdsje) trekpaard.

trektemang bw [trektemang’] onmiddellijk, dadelijk. Ze jonge trektemang óp heem aa. Ze gingen onmiddellijk naar huis.

trekwaan m [trek’waan] (trekwaans, trekweënsje) trekwagentje.

trekzeëgv [trek’zeëg] (trekzeëje, trekzeëgs-je) trekzaag.

trendele ww [tren’dele] trendelet, jetrendelddrentelen. Vier trendele óp heem aa.We drentelen naar huis toe.

trendeler m [tren’deler] (trendelere, trendeleersje) treuzelaar.

trendelvót v [tren’delvót] (trendelvótte, trendelvutsje) treuzelaar.

trengel st m [tren’gel] omgeving, buurt. Heë woeënt in d’r trengel van d’r maat. Hij woont in de omgeving van de markt. In d’r trengel van zes oer hure vier óp mit wirke. Omstreeks 6 uur houden we op met werken.

trensv (trense, trens-je) trens, lus van garen.

trieëtel m [trieë’tel] (trieëtele, trieëtelsje) trechter.

triek m (triekse, trieks-je) truc.

trieko m [trie’ko] (triekoots, triekeusje) tricot; trui.

triekse ww [triek’se] triekset, jetrieksd trucjes uithalen, dollen. Deë linksboese triekset d’r reëtsbek ram dol. Die linksbuiten dolde de rechter verdediger zoals hij wilde.

triepemv [trie’pe] (triepe, triepsjer) muiltjes, sandalen, slippers, pantoffels. De oma hat de triepe aa. Oma heeft de muiltjes aan.

triepele ww [trie’pele] triepelet jetriepeld 1trippelen. 2sloffen.

trietseslww [triet’se] trietset jetrietsd pesten. Lik dat kink doch nit ummer tse trietse! Pest dat kind toch niet altijd zo!

trit m (tritte, tritsje) trede; trap. ’t Kink zoos óp d’r trit van de trap tse sjpieële. Het kind zat op de trede van de trap te spelen. Inne trit ónger ’t hingesjte. Een trap onder het achterwerk.

tritbredo [trit’bred] (tritbreer, tritbredje) treeplank.

troachele ww [troa’chele] troachelet, jetroacheld rijgen, naaien met grote steken.

troachelsjaaro [troa’chels-jaar] rijggaren.

troaf st m (trieëve, treëfsje) dakspant. Wie sjwoarder de panne wie dikker de trave mósse zieë.Hoe zwaarder de pannen des te dikker de dakspanten moeten zijn. Ook: traaf.

troag st bn/bw (troajer, tröagste) traag, langzaam.

troan st m (vis)traan.

troan st v (troane, tröansje) traan (in het oog).

troane ww [troa’ne] troanet, jetroand tranen. Heë hat troane oge. Hij heeft betraande ogen.

troanjruul m [troan’jruul] (troanjrule, troanjruulsje) 1 olielamp 2 huilebalk.

troanlampv [troan’lamp] (troanlampe, troanlempsje) olielamp.

troebm(truub, truubje) Ook trób. troep. Inne troeb lu. Een troep mensen.

troebewiesbw [troe’bewies] ook tróbbewies bw [trób’bewies] troepsgewijs. Jans Kirchroa woar óp de bee, troebewies trókke de lu uvver d’r Maat. Heel Kerkrade was op de been, groepsgewijs trokken de mensen over de Markt.

troeën m (troeëne, truensje) troon. Deë zitst doa wie inne patriarch óp d’r troeën. Hij zit daar als een heerser op de troon. Zal iech diech ’t truensje bringe? Zal ik je het potje brengen?

troeësm troost. Nit jód bij troeës zieë. Niet goed snik zijn. Heë zukt bij de boebel ziene troeës.Hij zoekt bij het flesje sterke drank zijn troost. De tant kriet nog e tes-je troeës. Tante krijgt nog een bakje troost.

troef v (troeve, truufje) troef. Doe móts troef maache. Jij moet troef maken. Doa is ermód troef. Daar is armoe troef. Heë hat jing troef mieë i. Hij heeft geen fut meer.

troefelv [troe’fel] (trufel, trufelsje) troffel. Ing troefel sjpies. Een troffel specie.

troela v [troe’la] (troelaats, troeleësje) slons. Wat hat deë ziech ing troela jetrouwd. Wat heeft die voor een slons getrouwd!

troemel m [troe’mel] (trumel, trumelsje) tros. Inne troemel droeve. Een tros druiven.

troer m rouw. Vruier woeët troer jedrage.Vroeger werd rouwkleding gedragen.

troerband m [troer’band] (troerbender, troerbendsje) rouwband. De voesballere droge troerbender ónger ’t sjpel. De voetballers droegen rouwbanden onder de wedstrijd.

troerbrif m [troer’brif] (troerbrivve) rouwbrief. Iech han jinne troerbrif krèje. Ik heb geen rouwbrief ontvangen.

troere ww [troe’re] troeret, jetroerd treuren, rouwen.

troeriegbn/bw [troe’rieg] (troeriejer, troeriegste) treurig.

troerwie v [troer’wie] (troerwieje, troerwiesje) treurwilg.

troeve ww [troe’ve] troevet, jetroefd troeven.

trom v (tromme, trömsje) trom. Heë huit de dikke trom. Hij slaat de dikke trom. Hei mós ins óp de trom jehouwe weëde. Hier moet eens een hartig woordje gesproken worden. De trom hat e laoch krèje. Er is iets onaangenaams gebeurd.

tromme ww [trom’me] trommet, jetromd trommelen.

trommesjleëjer m [trom’mesjleëjer] (trommesjleëjer, trommesjleëjersje) trommelaar, trommelslager.

trómpv (trump, trumpje) verbreding van de kachelpijp, waarop koffie, soep e.d. worden warm gehouden.

trómpe mv [tróm’pe]  ijzeren armen op een open mijnwagen, die dienen om het laad-vermogen te verhogen.

trómpet v [tróm’pet] (trómpette, trómpetsje) trompet.

trotsdeem bw [trotsdeem’] toch, nochtans. Iech han ’t de kinger verboane; trotsdeem dunt ze ’t. Ik heb het de kinderen verboden en toch doen ze het.

trotwaar m [trotwaar’] stoep. De kinger sjpiele óp d’r trotwaar. De kinderen spelen op de stoep.

trouwbuchs-je o [trouw’buchs-je] trouwboekje.

trouwdaag m [trouw’daag] (trouwdaag) trouwdag.

trouwe st ww [trou’we] 1 trouwen. Ze sjtunt óp ’t trouwe. 2 vertrouwen. Dieng eje oge kans te nit trouwe.Zonder zelfvertrouwen komen te zitten. Diech kan me trouwe. Jou kan ik ver-trouwen.

trouwrinkm [trouw’rink] (trouwring, trouwrinks-je) trouwring.

trouwtsuug m [trouw’tsuug] (trouwtsuje, trouwtsuugs-je) trouwgetuige.

truestest ww [trues’te] truestet, jetruest troosten. Truest diech mar; woarum zouw ’t diech besser joa wie angere? Troost je maar, waarom zou het jou beter gaan dan anderen? Jod truest hem. Wordt gezegd als men over een overledene spreekt.

tsaal st v (tsale, tseëlsje) getal.

tsaalmeester sl m [tsaal’meester] (tsaalmeestere, tsaalmeestersje) penningmeester.

tsaam bn/bw (tsamer, tsaamste) tam. Deë lummel zal iech waal tsaam krieje. Die vlegel krijg ik wel tam.

tsaart bn/bw (tsaarter, tsaartste) teer, fijn.

tsabbele ww [tsab’bele] tsabbelet, jetsabbeld spartelen. Tsabbele wie inne visj. Spartelen als een vis.

tsabbelieg bw/bn [tsab’belieg] springerig.

tsafroan m [tsafroan] saffraan.

tsagkelieg bn/bw [tsag’kelieg] (tsagkeliejer, tsagkeliegste) getand, puntig; pittig. Ook: tsakkieg.

tsaitsjaos m [tsait’sjaos] (tsaitsjäös, tsaitsjäös-je)  ladingen die na elkaar ontploffen.

tsaittsuunder m [tsait’tsuunder]  tijdontsteker.

tsak m (tsagke, tseks-je) 1 tand van zaag, kam enz. 2 pit. In dat trommel- en faiferkorps zoos tsak. In dat fluit-en tamboercorps zat pit.

tsakkerbw [tsak’ker] soort vloek. Ook tsak(ke)rement, meh tsakker, meh hiemeltsakrement, tsakkerjif, tsakkerju, tsakkerloot, tsakkermai, tsakkerweer.

tsakkere ww [tsak’kere] tsakkeret, jetsakkerd sakkeren, schelden, vloeken. Huur óp mit tsakkere. Schei uit met sakkeren.

tsakrements bn/bw [tsakrements’] verdomd. Deë tsakkrementse hónk bejoesjt miech jidder daag d’r duresjtiel. Die verdomde hond beplast elke dag mijn deurkozijn.

tsakkieg bn/bw [tsak’kieg] (tsakkiejer, tsakkiegste) getand, puntig; pittig. Ook: tsagkelieg.

tsale ww [tsa’le] tsalet, jetsaald betalen.

tsang st v (tsange, tsenke) 1tang. Dat sjleet wie ing tsang óp e verke. Dat slaat als een tang op een varken. Dem pak iech nog nit mit ing tsang aa. Hem pak ik nog niet met een tang aan/ Hij is te vies om aan te pakken. 2 venijnige vrouw.

tsank sl m (tseng, tsenke) tand. Dat is jet vuur in inne hoale tsank. Dat stop ik in mijn holle kies. Ziech óp de tseng biese. Zich verbijten. Inne de tseng zieë losse. Iemand de tanden laten zien. Noe has doe d’r mónk vol tseng. Nu heb je de mond vol tanden. Inne óp d’r tsank veule. Iemand aan de tand voelen. Inne tsank van de jaffel. Een tand van de riek. Vrug tseng, vrug heng. Kinderen die vroeg tanden krijgen, zijn vroeg bijdehand. Ziech de tseng draa oesbiese. Ergens veel moeite voor doen, echter zonder succes.

tsankbusjtel m [tsank’busjtel] (tsankbusjtele, tsankbusjtelsje) tandenborstel. Iech han inne nuie tsankbusjtel jole.Ik heb een nieuwe tandenborstel gekocht.

tsankdokter m [tsank’dokter] (tsankdöktesj, tsankdöktersje) tandarts. D’r tsankdokter hat miech inne tsank jetrókke. De.tandarts heeft een van mijn tanden getrokken.

tsankpasta m [tsank’pasta] tandpasta. Iech jebroech al joare d’r nemlieje tsankpasta. Ik gebruik al jaren lang dezelfde tandpasta.

tsankpieng v [tsank’pieng] kiespijn. An vót tsankpieng! Je kunt de pot op!

tsanksjtee m [tsank’sjtee] D’r tsankdokter hat miech jet tsanksjtee voetjehold. De tandarts heeft wat tandsteen bij me verwijderd.

tsankvleesj o [tsank’vleesj] tandvlees. Deë klietsjt óp ’t tsankvleesj. Hij loopt al op zijn tandvlees./Hij is op.

tsantemakroa m [tsan’temakroa] santekraam. Krien diech mit d’r janse tsantemakroa. Houd je zaken bij je.

tsaog m (tsäög, tsäögs-je) trek, teug.

tsaos st v (tsaoze, tsäös-je) 1 saus. 2 gespuis. Doe móts nit mit die tsaos umjoa. Je kunt beter niet met dat gespuis omgaan.

tsaoskómp m [tsaos’kómp] (tsaoskump, tsaoskumpje) sauskom.

tsap m (tsappe, tsepje) 1 tap, tapvergunning. De harmonie hat d’r tsap óp ’t weiefes. De harmonie verzorgt de tap op het weidefeest. 2 ijskegel. 3 D’r tsap ópsjtrieche, d’r tsap brèche. Met warme olie krachtig de pols masseren (bij keelaandoeningen).

tsapkraan m [tsap’kraan] (tsapkrane, tsapkreënsje) tapkraan.

tsappe ww [tsap’pe] tsappet, jetsapd tappen.

tsäug o (tsäuger, tsaugs-je) goedje, tuig, rommel, spul. Heel algemeen woord dat voor vrijwel alles gebruikt kan worden.

tsauw st m haast. Wat hat deë inne tsauw! Wat heeft die een haast! D’r Herjod hat de tsiet jemaad; van tsauw hat heë ós nuus jezaad. God heeft de tijd gemaakt, van haast heeft hij niets gezegd (uit een gedicht van Hans Stelsmann).

tsauwe st ww[tsau’we] ziech, tsauwet ziech, ziech jetsauwd zich haasten. Tsauw diech jet! Haast je wat!

tsebwte. Jet tse èse en tse drinke han. Iets te eten en drinken hebben. Doe bis tse ieëtsj draa. Jij bent het eerste aan de beurt. Tse sjpieë. Te laat.

tseddel m [tsed’del] (tseddele, tseddelsje) stukje papier, briefje; kassabon. Iech sjrief ’t diech óp inne tseddel. Ik geef het je op een briefje.

tseeche o [tsee’che] (tseechens, tseechensje) teken. Dat is jee jód tseeche. Dat is geen goed teken.

tseechene ww [tsee’chene] tseechenet, jetseechend tekenen; merken. Hui diech vuur dem, deë is va Jod jetseechend. Pas op voor hem, hij is overdreven kerks. De wèsj tseechene. De was merken.

tseegvinger m [tseeg’vinger] (tseegvingere, tseegvingersje) wijsvinger.

tseer st bw sedert.

tseer sl m vertering.

tseerdoef v [tseer’doef] (tseerdoeve, tseerduufje) sierduif.

tseerjeld o [tseer’jeld] zakgeld.

tseervrij m [tseer’vrij] vrij. Inne tseervrij haode. Iemand vrij houden.

tsefort bw [tsefort’] meteen.

tsehoof bw [tsehoof’] samen, te hoop. De heng tsehoof haode. De handen vouwen. De lu lofete tsehoof. De mensen liepen samen.

tseielbekker m [tsei’elbekker] (tseielbekkere, tseielbekkersje) steenbakker. Ook als scheldwoord.

tseieles o [tsei’eles] ook tseielwerk o [tsei’elwerk] steenbakkerij.

tseieloavent m [tsei’eloavent] (tseielöavent, tseielöaventsje) steenoven.

tseielsjteem [tsei’elsjtee] (tseielsjting, tseielsjtings-je) baksteen.

tseies m [tsei’es] (tseieze, tseies-je) suisse, kerkbewaarder, koster. D’r tseies zats de sjtröp óp d’r koer. De kerk-bewaarder dirigeerde de deugnieten naar het priesterkoor.

tseje ww [tse’je] tsejet, jetseegd wijzen, laten zien. Tseeg miech ins woa dat-s te

jeweë bis. Laat me eens zien waar je geweest bent. Tseeg miech ins die hef. Toon me eens wat je kunt.

tseje ww [tse’je] ziech, tsejet ziech, ziech jetseegd zich tonen; op de voorgrond treden, opvallen. Ju, tseeg diech ins! Vooruit, laat eens zien wat je kunt! Deë meent heë muet ziech loeter tseje. Hij denkt dat hij altijd de aandacht moet trekken. Mit deë vieze kal has doe diech nog ins jetseegd. Met die vuile praat heb je je weer eens lelijk laten kennen.

tsejeliech bw [tsejeliech’] tegelijk.

tsejeliechertsiet bw [tsejelie’chertsiet] tegelijkertijd.

tsejer m [tse’jer] (tsejere, tsejersje) wijzer. D’r tsejer van de oer. De wijzer van de klok.

tsejód o [tsejód’] tegoed. Iech han nog jet tsejód va diech. Ik heb nog iets van jou tegoed.

tsejódderlets bw [tsejódderlets’] tenslotte.

tselderij v [tsel’derij] selderie.

tseleëve bw [tseleë’ve] van mijn / zijn leven. Dat han iech tseleëve nog nit jehoeëd. Dat heb ik van mijn leven nog niet gehoord. Ook: tseleëvensdaag(s).

tseleëvensdaag(s) bw [tseleë’vensdaag(s)] van mijn leven. Dat han iech tseleëvensdaags nog nit jehoeëd. Dat heb ik van mijn leven nog niet gehoord. Ook: tseleëve.

tselei bw [tselei’] In de uitdrukking: Deë miensj deet jinne jet tselei. Die man doet geen vlieg kwaad.

tselets bw [tselets’] tenslotte. Tselets joof heë noa. Tenslotte gaf hij toe.

tselienderm [tselien’der] (tseliender, tseliendersje) hoge hoed.

tselle ww [tsel’le] tsalt/tsellet, jetsald/jetseld tellen. Tselle wie inne maikeëver. Tellen als een meikever. Inne de móffele in d’r mónk tselle. Iemand de happen uit de mond kijken. Dem kans doe de ribbe tselle. Hij is heel mager. Deë kan nog nit bis drei tselle. Hij is ook niet de slimste.

tseltes m [tsel’tes] (tseltes, tseltes-je) glazen knikker.

tselteswasser o [tsel’teswasser] mineraalwater, limonade met prik.

tsem bw ten, tot. Tsem doof haode. Ten doop houden. Tsem sjloes. Tot slot. Tsem absjied. Ten afscheid. Tsem kroefderdurch. Kruip door, sluip door.

tsème ww [tsè’me] tsèmet, jetsèmd temmen.

tsement m [tsement’] cement.

tsemlieg bw [tsem’lieg] ook tsemmelieg bw [tsem’melieg] tamelijk. ’t Is al tsemlieg sjpieë. Het is al tamelijk laat. Wie jeet ’t, Hoebeët? Och, danke, zoeë tsemlieg. Hoe gaat het Hub? Och, dank je, het gaat wel.

tsemmel m [tsem’mel] (tsemmele, tsemmelsje) ook tsammel m [tsam’mel] halm.

tsemouw bw [tsemouw’] te moede. Doe wits nit wie ’t miech tsemouw is. Jij weet niet hoe ik me voel.

tsenieëks bw [tsenieëks’] eerst, voorlopig.

tsenke ww [tsen’ke] tsenket, jetsenkd plagen. Tsenk die kling kinger nit. Plaag die kinderen niet zo.

tsenkeww [tsen’ke] ziech, tsenket ziech, ziech jetsenkd kibbelen. Ze tsenke ziech um ’t ai en losse de honder lofe.Ze kibbelen om het ei en laten de kippen lopen.

tsenkebeer m (tsenkebere, tsenkebeersje) plaaggeest. Ook: tsenkejuud.

tsenkejuud m (tsenkejude, tsenkejuudsje) plaaggeest. Ook: tsenkebeer.

tsenoa bw [tsenoa’] te na. Inne tsenoa kómme. Iemand te na komen. Dat jeet miech tsenoa.Dat gaat mij aan het hart.

tsentroem o [tsen’troem] centrum. ’t Tsentroem va Kirchroa likt óp de sjup. Het centrum van Kerkrade wordt verbouwd.

tsents m (tsentse, tsens-je) cent. Iech han jinne roeë tsents mieë óp de nöad. Ik ben platzak. Tsentse sjtikke. (werpspel met centen). Deë biest inne tsents durch. Die blijft dood op een cent.

tsentsekuulsje o [tsen’tsekuulsje] spotnaam voor de Domaniale Mijn.

tsepaas bw [tsepaas’] te pas, van pas. Dat kunt miech jód tsepaas. Dat komt mij goed van pas.

tseppelienm [tsep’pelien] (tseppeliene, tseppeliensje) zeppelin. Kiek ins wat e blöas-je | kiek ins wat e blöas-je | kiek ins wat e blöas-je hat d’r tseppelien jemaad | Hoera, hoera, hoera-aaaa | wat e blöas-je hat d’r tseppelien jemaad (liedje gezongen bij de komst van de zeppelin).

tsepje o 1 huig. 2 (tsepjer) zetpil.

tseptember m [tseptem’ber] september. Wat d’r joelie en d’r aujoes nit kaoche, zal d’r tseptember nit broane.Als juli en augustus ongunstig zijn voor de oogst, dan kan september dat niet meer goed maken.

tsepter m [tsep’ter](tseptere, tseptersje) scepter. D’r vasteloavendsprins sjwingt d’r tsepter.De carnavalsprins zwaait de scepter.

tseptiel bn/bw [tseptiel’] (tseptiele, tseptielste) subtiel, tenger. E tseptiel keëlsje. Een subtiel ventje.

tser bw ter. Tser iere Joades. Ter ere Gods. Tser liech róffe. Iemands overlijden aanzeggen. Inne jet tser lieën jeëve. Iemand iets lenen.

tserbrèche ww [tserbrè’che] tserbrooch, tserbraoche breken. Doa zouw iech miech d’r kop nit uvver tserbrèche. Daar zou ik mij niet druk om maken.

tserbrieëchlieg bn/bw [tserbrieëch’lieg]breekbaar.

tsere ww [tse’re] tseret, jetseerd versieren, sieren.

tsere ww [tse’re] tseret, jetseerd teren. ’t Leed tseert an inne. Verdriet knaagt aan de ziel. Heë tseert óp zie eje vet. Hij teert op zijn eigen vet.

tsereët bw [tsereët’] terecht. De kats is tsereët. De kat is terecht.

tsereëtbringe ww[tsereët’bringe] braat tsereët, tsereëtbraad terechtbrengen. Doa has doe werm nuus va tsereëtbraad. Daar heb je weer niets van terecht gebracht.

tsereëtkómme ww [tsereët’kómme] koam tsereët, tsereëtkómme. terechtkomen. Doa is nuus va tsereëtkómme. Daar is niets van terechtgekomen. Kuns doe noe tsereët? Red je het nu alleen?

tsereëtvingeww [tsereët’vinge] ziech, vong ziech tsereët, ziech tsereëtvóngethuis raken, gewennen. Heë hatziech jód tsereëtvónge in de nui hemet. Hij is al aardig gewend in de nieuwe omgeving.

tsereëtzetse ww [tsereët’zetse] zats tsereët, tsereëtjezatsd klaar zetten.

tserel m [tserel’] m zuring.

tsermolmd bw [tsermolmd’] vermolmd. De auw wie woar jans tsermolmd. De oude wilg was helemaal vermolmd.

tseroeng v [tse’roeng]tering, tbc.

tseerroadst m [tseer’road] (tseerroade, tseerröadsje) sieraad.

tserriese ww [tserrie’se] tserrees/tserrieset, tserrèse (ver-, stuk-)scheuren. Hu de bóks kapot, mörje ing vunnef in d’r rok, doe bis inne richtieje tserrèse kattejismes. Vandaag de broek stuk, morgen een winkelhaak in de jas, jij bent net een verscheurde katechismes.

tsertsietbw [tsertsiet’] destijds. Tsertsiet woeënete vier óppen Hei. Destijds woonden wij in Spekholzerheide.

tseruk bw [tseruk’] terug. Ook in vele samenstellingen.

tserukhoale ww [tseruk’hoale] hoalet tseruk, tserukjehold terughalen. Heë hat ’t an d’r doeëd tserukjehold. Hij is aan de dood ontsnapt.

tserukjoa ww[tseruk’joa] jong tseruk, tserukjejange teruggaan, teruglopen. ’t Fieëber is tserukjejange. De koorts is gezakt.

tserukkómmeww [tseruk’kómme] koam tseruk, tserukkómme terugkomen. Die waar is jód, doa komt uur óp tseruk. Dat spul is goed, dat komt u beslist nog wel eens kopen.

tseruksjtoa ww [tseruk’sjtoa] sjtong tseruk, tserukjesjtange achterblijven, blijven, achter-staan. Hinger inne tseruksjtoa. Bij iemand achterstaan, voor iemand onderdoen.

tseviel st bn/bw [tseviel’] civiel, in burger. Deë is d’r däuvel in tseviel. Dat is de baarlijke duivel.

tsevöal bw [tsevöal’] te veel. Me zouw tsevöal krieje went me dat allemoal huurt. Je wordt er gewoon beroerd van, als je dat allemaal hoort. Tsevöal tserriest d’r zak. Te veel is te veel.

tsevreie st bw [tsevrei’e] tevreden. Ziech tsevreie jeëve. Zich tevreden stellen. Inne tsevreie losse. Iemand met rust laten.

tsevreiesjtelle ww [tsevrei’esjtelle] sjtellet/sjtalt tsevreie, tsevreie-jesjteld tevredenstellen.

tsevuur bw [tsevuur’] tevoren, vooraf, eerst. Tswai wèche tsevuur. Twee weken van te voren. Inne tsevuur kómme. Iemand te vlug af zijn.

tseweëgbringeww [tseweëg’bringe] braat tseweëg, tseweëgbraad teweegbrengen.

tseweerbw [tseweer’] tegen. Dat èse sjtong miech tseweer. Dat eten stond mij tegen. Ziech jet tseweer èse. Zich aan iets tegen eten.

tsewiele bw [tsewie’le] soms, somtijds. ’t Sjteet miech tsewiele bis hei. Het staat mij soms tot hier.

tsezame bw [tseza’me] tezamen, samen. Dat is tsezame vuur hónged euro. Dat is samen honderd euro.

tsezong m [tse’zong] seizoen. D’r vasteloavendstsezong vingt jiddes joar aa óp 11 november. Het carnavalsseizoen begint elk jaar op 11 november.

tsibbedeies m [tsibbedei’es] (tsibbedeieze, tsibbedeies-je) onnozele hals, sul.

tsich m[tsich] (tsiche, tsichs-je) tijk, overtrek.

tsidder m [tsid’der] bibber. Va sjrek hauw iech d’r tsidder in de bee. Van schrik had ik de bibber in de benen.

tsiddere ww [tsid’dere] tsidderet, jetsidderd bibberen, trillen. Mieng heng tsiddere. Mijn handen bibberen.

tsidderieg bn/bw [tsid’derieg] trillend. Ing tsidderieje sjtim. Een trillende stem.

tsiebel m [tsie’bel] kwiebus. In de uitdrukking: Inne bange tsiebel. Een schijthuis.

tsiedónk v [tsie’dónk] (tsiedónke, tsiedunks-je) krant. Doa kan me de tsiedónk durch leëze. Dit plakje is zo dun dat je er de krant door kunt lezen. Dat is de tsiedónk van de sjtroas. Dat is het kletswijf van de straat.

tsieë bn/bw (tsieëjer, tsieëste) taai. Tsieë vleesj. Taai vlees. Ing kats hat e tsieë leëve. Een kat heeft een taai leven.

tsieën st m (tsieëne sl, tsieënsje) teen. Deë hat ózzen Herjod mit de tsieëne en doogt vuur d’r däuvel nit. Dat is een schijnheilige. Inne bange tsieën. Een bange wezel. Mam, iech han nuus tse doeë. Sjpieël jet mit de tsieëne! Moeder, ik heb niets te doen. Speel maar wat met de tenen! Deë is jauw óp de tsieëne jetroane.Die is snel op zijn teentjes getrapt. Ziech jet oes de tsieëne trekke. Iets uit zijn duim zuigen. Dat jeet diech bis in de tsieëne. Dat dringt je door merg en been.

tsiefero [tsie’fer] (tsiefere, tsiefersje) cijfer.

tsieferblad o [tsie’ferblad] wijzerplaat.

tsiefere ww [tsie’fere] tsieferet, jetsieferd cijferen, rekenen.

tsieg bw in de verbinding: Tsieg moal. Vele malen.

tsiejaarv [tsie’jaar] (tsiejare, tsiejeersje) sigaar.

tsiejaret v [tsiejaret’] (tsiejarette, tsiejaretsje) sigaret.

tsiejaretuut v [tsie’jaretuut] (tsiejaretute, tsiejaretuutsje) sigarenzakje.

tsiejäuner m [tsiejäu’ner] (tsiejäunere, tsiejäunersje) zigeuner. Die leëve wie de tsiejäunere. Die leven als zigeuners. Doe bis inne richtieje tsiejäuner! Je bent een echte kwajongen.

tsiejäunerjebed o [tsiejäu’nerjebed] zigeunergebed. Dit luidt: Ietse bietse bame | sjlaag de heng tsezame | ès jet, drink jet | ietse bietse bom (kinderversje).

tsiejäunerpak o [tsiejäu’nerpak] zigeunervolk (in ongunstige zin). Tsiek, tsak tsiejäunerpak, mit de loemele an d’r zak(kinderliedje).

tsiek m (tsieke, tsieks-je) sik. De jeet hat inne tsiek. De geit heeft een sik.

tsiektsak bw [tsiek’tsak] zigzag.

tsielst o (tsieler, tsielsje) doel.

tsiele ww [tsie’le] tsielet, jetsield richten, mikken.

tsiem v (tsieme, tsiemsje) dikke trom. Hu weëd óp de tsiem jehouwe! Vandaag gaan we er tegenaan. Ook: tsiemboem.

tsiemboem v [tsiemboem’]dikke trom. Hu weëd óp de tsiemboem jehouwe!Vandaag wordt feest gemaakt. Ook: tsiem.

tsiemelm [tsie’mel] (tsiemele, tsiemelsje) rafel.

tsiemele ww [tsie’mele] tsiemelet, jetsiemeld motregenen.

tsiemperliegbn/bw [tsiem’perlieg] (tsiemperliejer, tsiemperliegste) kleinzerig; bedeesd. Dóch nit zoeë tsiemperlieg wens te e bis-je pieng has. Doe niet zo kleinzerig als je een pijntje voelt.

tsiengv (tsienge, tsienke) teil, tobbe. De tsieng sjtong óp d’r sjraag. De teil stond op de schraag. Los de tsieng ins vol wasser lofe. Laat de teil eens vol water lopen. Ing tsieng koale. Een mud kolen. Heë hat inne ruk wie inne kweersjlaag en tswingt nog jing tsieng poef. Hij is een kerel als een boom, maar hij is niet in staat om iets zwaars te tillen.

tsies m (tsiese, tsies-je) sijs.

tsiet v/m(tsiete, tsietsje) tijd. Kinger, woa jeet de tsiet mar hin! Kinderen, wat gaat de tijd toch snel! Ziech de tsiet doeëdsjloa. De tijd doden. Tjeën die tsiet bin iech doeëd en bejrave. Tegen die tijd ben ik er niet meer. Tsiet maat jraas en de zon maat häu. Alles komt terecht, als je maar geduld hebt. De tsiet verjeet, de keëts verbrent en d’r Joep wilt nit sjterve. Wordt gezegd van een eindeloos slepende zaak. Dat wilt zieng tsiet han. Dat heeft tijd nodig. Mit d’r tsiet kunt d’r Jaan in ’t wams. Haast je langzaam. Heë sjteëlt d’r meester zieng tsiet en ózzen Herjod d’r daag. Hij is een dagdief. Weë nit kunt tse reëter tsiet deë mós èse wat uvverbliet. Als je niet op tijd bent, mag je geen pretenties hebben. Weëd ’t diech bauw tsiet? Is het nou afgelopen? Deë is vuur zieng tsiet jesjtórve. Die was zijn tijd ver vooruit. Deë zeët/belt inne nog nit de tsiet van d’r daag. Hij zegt je niet eens goedendag. Wie tsiet hant vier’t, wie tsiet is ’t? Hoe laat is het? Op deze vraag krijgt men soms ten antwoord: Tsiet dat-s te diech bekiers. Tijd dat je je bekeert. Kóm jet in d’r tsiet. Kom een beetje op tijd.

tsietlang v [tsiet’lang] ook tsietlank v [tsiet’lank] tijdlang, poos. De oer sjteet al ing tsietlank sjtil. De klok staat al een tijdje stil.

tsietlieg bw/bn[tsiet’lieg] (tsietliejer, tsietliegste) op tijd. Zörg dat-s te tsietlieg heem bis. Zorg dat je op tijd thuis bent.

tsietroeën v [tsietroeën’] (tsietroeëne, tsietruensje) citroen.

tsieterwiet m [tsie’terwiet] soort vinkenslag. De bóffink sjleet d’r tsieterwiet dat ’t ing sjpas is um tse hure. De boekvink slaat de vinkenslag dat het plezier doet om hem te horen.

tsikreteerm(tsikretere, tsikreteersje)secretaris.

tsikretaresse v [tsikreta’resse] secretaresse. Ózze dierektuur hat ing nui tsikkertaresse. Onze directeur heeft een nieuwe secretaresse.

tsilvester m [tsilves’ter] sylvester, oudjaar.

tsimmer o [tsim’mer] (tsimmere, tsimmersje) kamer. Wievöal tsimmere zint an dat hoes? Hoeveel kamers heeft dat huis?

tsin sl m tin.

tsing tw tien.

tsingde tw [tsing’de] tiende. Doa jeleuf iech nog nit ’t tsingde deel va. Daar geloof ik nog niet het tiende deel van.

tsink m zink.

tsinloeëd o [tsin’loeëd] soldeersel.

tsinne ww [tsin’ne] tsinnet, jetsind tinnen.

tsinnejisser m [tsin’nejisser] (tsinnejissere, tsinnejissersje) tinnengieter. Ook als scheldwoord.

tsinnesblaar mv [tsin’nesblaar] sennebladeren.

tsinsst m l pacht, huur. Dem is de woeënoeng jekundiegd, wail heë de tsins nit betsaald hat.Ze hebben hem de huur opgezegd, omdat hij de huur niet betaald heeft. 2 tsinze mv rente. Hat de bank diech al de tsinze oesbetsaald?Heeft de bank je rente al uitbetaald?

tsint m heilige.

Tsinterkloas m [Tsinterkloas’] (Tsinterkloaze, Tsinterklöas-je) Sinterklaas. D’r Tsinterkloas zetst de daag óp de moas. Na Sinterklaas korten de dagen niet veel meer. Doe bis miech inne Tsinterkloas! Je bent een houten klaas. Deë jeleuft besjtimd nog an d’r Tsinterkloas! Hij gelooft beslist nog in Sinterklaas! D’r Tsinterkloas is an ’t printe bakke. Gezegd wanneer er in de tijd voor Sinterklaas morgen-of avondrood aan de hemel is.

tsirkel m [tsir’kel] (tsirkele, tsirkelsje) cirkel; passer.

tsirkesm [tsir’kes] circus; janboel. Jidder tsirkes hat ziene kloon. Overal vind je wel een dwaas.

tsirkesvólk o [tsir’kesvólk] circusvolk. Dat is richtieg tsirkesvólk. Dat is min volk.

tsoat v (tsoate, tsöatje) soort. Dat is ing jelónge tsoat knieng. Dat is een raar soort mensen.

tsóch v teelt. Ing jouw tsóch. Een goede teelt.

tsóchvieëo [tsóch’vieë] fokvee.

tsoek m (tsuuk, tsuuks-je) schok. Wie iech an d’r droad koam, doe kroog iech inne tsoek. Toen ik de draad aanraakte, kreeg ik een schok.

tsoeke ww [tsoe’ke] tsoeket, jetsoekd een plotselinge schokkende beweging maken.

tsoekerm [tsoe’ker] (tsukersje) suiker.

tsoekerbekker m [tsoe’kerbekker] (tsoekerbekkere, tsoekerbekkersje) banketbakker.

tsoekerbieës o [tsoe’kerbieës] (tsoekerbieëster, tsoekerbieës-je) suikerbeest, liefje. Doe bis mie leefste Nieës-je | en óch de vrauw va miech | Doe bis mie tsoekerbieës-je | iech hod zoeëvöal va diech (uit een carnavalsliedje).

tsoekerblaarmv [tsoe’kerblaar] ook tsoekerpapier o [tsoe’kerpapier] soort suikergoed in de vorm van een blad papier.

tsoekerkroam m [tsoe’kerkroam] (tsoekerkröam, tsoekerkröamsje) suikerkraam.

tsoekerplets-je o [tsoe’kerplets-je] (tsoekerplets-jer) suikerkoekje.

tsoekerpotm [tsoe’kerpot] (tsoekerpöt, tsoekerpötsje) suikerpot.

tsoemel v [tsoem’el] (tsoemele, tsumelsje) rafel. Doe has tsoemele an ’t kleed. Jij hebt rafels aan de jurk. Die hauw mar ee tsumelsje vuur a jen dröad. Dat arme mens had maar één jurk om aan te trekken.

tsoemeleww [tsoe’mele] tsoemelet, jetsoemeld rafelen. Dat meëdsje hat de liebe an ’t tsoemele. Bij dat meisje komt de onderrok onder haar jurk uit.

tsoemelieg bn/bw [tsoe’melieg] (tsoemeliejer, tsoemeliegste) rafelig.

tsoensl m (tsuung st, tsuungs-je) omheining. Dat jong in inne kaljeer uvver hegke en tsuung. Dat ging in een galop over heggen en omheiningen. Inne tsoen va drei joar (3 jaar), inne hónk va drei tsuung (3 x 3 of 9 jaar), e peëd va drei höng (3 x 9 of 27 jaar) en inne miensj van drei peëd (3 x 27 of 81 jaar) zint allenäu nuus weëd.Een omheining van drie jaar, een hond van drie omheiningen (3 x 3 of 9 jaar), een paard van drie honden (7 x 3 of 27 jaar) en een mens van drie paarden (3 x 27 of 81 jaar) zijn allemaal niets waard.

tsoenbrècher m [tsoen’brècher] (tsoenbrècher, tsoenbrèchersje) iemand die omheiningen opruimt.

tsoep v (tsoepe, tsuupje) soep. ’t Vet van de tsoep sjuppe. Het beste deel van iets nemen. Inne de tsoep verzaotse. Roet in het eten gooien.

tsoepejreuns o [tsoe’pejreuns] soepgroente.

tsoepekessel m [tsoe ‘pekessel] (tsoepekessele, tsoepekesselsje) soeppan.

tsoepekómpm [tsoe’pekómp] (tsoepekump tsoepekumpsje) soepkom, soepterrine.

tsoepeleffel m [tsoe’peleffel] (tsoepeleffele, tsoepeleffelsje) soeplepel.

tsoepesjnauts m [tsoe’pesjnauts] hangsnor.

tsóg m (tsug, tsugs-je) 1 tocht, trek, teug. Doe sjtees ram óp d’r tsóg. Jij staat helemaal op de tocht. Iech han inne tsóg óp e oog. Ik heb een tocht op een oog. D’r kamien hat jinne tsóg. De schoorsteen trekt niet. Los miech inne tsóg an de tsiejaret doeë. Laat mij eens aan die sigaret trekken. Iech bin ram veëdieg óp d’r tsóg. Ik ben hondsmoe. ’t Hilt ziech tse tsóg. Het blijft aan de gang. Ze woare nog ins tse tsóg.Ze waren goed op dreef. Dem han iech óp tsóg. Die kan ik niet uitstaan.  Iech bin mit d’r ieësjte tsóg ópkómme. Ik ben met de eerste trek naar boven gekomen. 2 optocht, stoet. Vasteloavendsmondieg junt vier mit d’r tsóg. Op de maandag tijdens carnaval gaan we met de optocht mee. 3 trein. 4zet. Inne jouwe tsóg doeë bij ’t damme. Een goede zet bij het damspel doen.

tsógvoeëjel m [tsóg’voeëjel] (tsógvuejel, tsógvuejelsje) trekvogel.

tsokkeww [tsok’ke] tsokket, jetsokd ook tsökke een mep geven. Trek kries doe ing jetsokd. Dadelijk geef ik je een mep.

tsol m (tsol, tsölsje) duim (maat). Inne naal va drei tsol heesjt óch inne dreitsöllieje. Een spijker van drie duim noemt men een drieduims.

tsolm tol, douane, invoerrechten. Doavuur móts doe tsol betsale. Daarvoor moet je tol betalen.

tsolamt o [tsol’amt] douanekantoor.

tsoldaat m [tsoldaat’ ] (tsoldate, tsoldeëtsje) soldaat. Tsoldaat sjpieële. Soldaatje spelen. Inne jouwe tsoldaat jeet óch durch d’r pratsj. Gezegd van een man die een slonzige vrouw trouwt.

tsöllieg bw/bn [tsöllieg] duims. Jank miech e pak tswaitsöllieje neël hoale. Ga me een doos twee-duims spijkers halen.

tsölner st m [tsöl’ner] (tsölner, tsölnersje) douanier.

tsolsjtokm [tsol’sjtok] (tsolsjtek, tsolsjteks-je) duimstok.

tsolvrij bw [tsol’vrij] vrij van rechten, tolvrij. Deë hat ing moel, die is tsolvrij. Hij flapt er alles uit.

tsong st v (tsonge, tsönke/tsöngs-je) tong. Die hat hoare óp de tsong. Hij heeft haren op de tanden. Deë hat ing jesjlèfe tsong. Hij is goed van de tongriem gesneden. Dat sjmaat of miech e engelsje óp de tsong pist. Dat smaakt alsof me een engeltje op de tong plast. Inne de tsong lueze. Iemand aan het praten brengen. Iech han ’t woad óp de tsong. Ik heb het woord op de tong liggen. Maach diech e kruuts-je óp de tsong. Maak een kruisteken op de tong als bewijs dat je de waarheid spreekt. Deë hat ’t hats óp de tsong. Hij heeft het hart op de tong. Inne de tsong oessjtiepe. Iemand aan het praten brengen.

tsongewoeësjv [tson’gewoeësj] (tsongewuesj, tsongewuesj-je) tongenworst.

tsop m (tsöp, tsöpje) vlecht.

tsoppe ww [tsop’pe] tsoppet, jetsopd 1 (in)dopen), (in)soppen. D’r opa hat jing tseng mieë en doarum tsopt heë ziech de bótteram in d’r kaffieë. Opa heeft geen tanden meer en daarom sopt hij zijn boterham in de koffie. 2 afranselen. Heë kriet ze jetsopd. Hij wordt afgeranseld.

tsöpper m [tsöp’per] (tsöpper, tsöppersje) onbekwaam huisschilder.

tsouw bn/bw dicht. Vuur ing tsouw duur kómme. Voor een gesloten deur komen.

tsouwbingeww [tsouw’binge] bong tsouw, tsouwjebónge toebinden. Me mós óch al ins d’r zak tsouwbinge ier heë vol is. Je moet niet altijd vreten tot je niet meer kunt; je moet niet altijd het onderste uit de kan willen hebben.

tsouwdekke ww [tsouw’dekke] dekket tsouw, tsouwjedekd toedekken.

tsouwdoeëww [tsouw’doeë] dong tsouw, tsouwjedoa dichtmaken.

tsouwdrieëne ww [tsouw’drieëne] drieënet tsouw, tsouwjedrieënd dichtdraaien.

tsouwhauwe ww [tsouw’hauwe] ook tsouwhaode ww [tsouw’haode] hool tsouw, tsouwjehauwe/tsouwjehaodedichthouden. Ziech de naas, de oge, de oere tsouwhaode. Zich de neus, de ogen, de oren dichthouden.

tsouwjeëve ww [tsouw’jeëve] joof tsouw, tsouwjejeëve/tsouwjejoave/tsouwjoave 1 op de koop toegeven. 2 toegeven, erkennen. Tsouwjejeëve, evvel richtieg is ’t nit. Vooruit dan maar, al is het niet juist.

tsouwjriefeww [tsouw’jriefe] jreef tsouw/jriefet tsouw, tsouwjejrèfe toetasten.

tsouwklappe ww [tsouw’klappe] klappet tsouw, tsouwjeklapd dichtklappen.

tsouwklatsje ww [tsouw’klatsje] klatsjet tsouw, tsouwjeklatsjd dichtslaan. De duur klatsjet tsouw. De deur sloeg dicht.

tsouwkleëne ww [tsouw’kleëne] kleënet tsouw, tsouwjeklend dichtsmeren.

tsouwkneufeww [tsouw’kneufe] kneufet tsouw, tsouwjekneufd dichtknopen.

tsouwkniepe ww [tsouw’kniepe] kneep tsouw/kniepet tsouw, tsouwjeknèpe dichtknijpen. Inne d’r haos tsouwkniepe. Iemand de keel dichtknijpen, iemand financieelte gronde richten. Deë hat de vót tsouwjeknèpe. Die is overleden.

tsouwkómme ww [tsouw’kómme] koam tsouw, tsouwkómme toekomen. Wat inne tsouwkunt, dat mós e óch krieje. Wat iemand toekomt, dat moet hij ook krijgen.

tsouwkónf v [tsouw’kónf]toekomst.

tsouwkrempeww [tsouw’krempe] krempet tsouw, tsouwjekrempd dichthaken.

tsouwkunftieg bn/bw [tsouw’kunftieg]toekomstig, aanstaande. Miene tsouwkunftieje (m)/Mieng tsouwkunftieje (v).Mijn aanstaande.

tsouwleëje ww [tsouw’leëje] ook tsouwlegke ww [tsouw’legke] laat tsouw, tsouwjelaadtoeleggen. Óp dat werk han iech nog tsouwjelaad. Op dat werk heb ik nog toegelegd.

tsouwlosseww [tsouw’losse] loos tsouw, tsouwjelosse toelaten. Deë lieët de kinger alles tsouw. De kinderen mogen alles van hem.

tsouwmaache ww [tsouw’maache] maachet tsouw, tsouwjemaad toedoen, dichtdoen, sluiten.

tsouwpave ww [tsouw’pave] pavet tsouw, tsouwjepaafd dichtknallen. Paaf die duur nit zoeë tsouw. Knal die deur niet zo dicht.

tsouwsjlaag sl m [tsouw’sjlaag] (tsouwsjleëg, tsouwsjleëgs-je) appelvlaai overdekt met een deeglaag.

tsouwsjlaaghammer m [tsouw’sjlaaghammer] (tsouwsjlaaghammere, tsouwsjlaaghemmersje) voorhamer.

tsouwsjoestereww [tsouw’sjoestere] sjoesteret tsouw, tsouwjesjoesterd toestoppen. Inne jet tsouwsjoestere. Iemand iets toestoppen.

tsouwsjprèche ww [tsouw’sjprèche] sjprooch tsouw, tsouwjespraoche toespreken.

tsouwsjtoa ww [tsouw’sjtoa] sjtong tsouw, tsouwjesjtange toekomen. Wat diech tsouwsjteet zals te krieje. Wat jou toekomt, zal je krijgen.

tsouwsjtoeëse ww [tsouw’sjtoeëse] sjtoeëset tsouw, tsouwjesjtoeëse overkomen. Went hem mar nuus tsouwjestoeëse is. Als hem maar niets overkomen is.

tsouwvalm [tsouw’val] (tsouwvel, tsouwvelsje) toeval.

tsouwvellieg bn/bw [tsouw’vellieg] (tsouwvelliejer, tsouwvelliegste) toevallig. Ook: tsouwvelliejerwies.

tsouwvelliejerwies bw [tsouw’velliejerwies] toevallig. Ook: tsouwvellieg.

tsouwzieëns bw[tsouw’zieëns] zienderogen. D’r Sjeng jeet tsouwzieëns hingeroes. Sjeng gaat zienderogen achteruit.

tsuuchte ww [tsuuch’te] tsuuchtet, jetsuucht fokken, kweken. Vieë tsuuchte. Vee fokken.

tsuug m (tsuje, tsuugs-je) getuige.

tsuugnis o [tsuug’nis] rapport, getuigschrift.

tsuje ww [tsu’je] tsujet, jetsuugd getuigen.

tsukersje o [tsu’kersje] (tsukersjer) 1hartedief. 2suikerklontje.

tsul m (tsulle, tsulsje) sul. Dat is inne jouwe tsul. Dat is een goede sul.

tsuunde ww [tsuun’de] tsuundet, jetsuund ontsteken.

tsuundsjnooro [tsuund’sjnoor] (tsuundsjnore, tsuundsjeursje) lont.

tswai sl tw twee. Iech en doe en vier tswai! Jij en ik en wij tweeën!

tswaide st tw tweede.

tswaidehangs bn/bw [tswaidehangs’] tweedehands.

tswaidelieg bw/bn [tswai’delieg] tweedelig.

tswaidens bw [tswai’dens] tswaids ten tweede.

tswaierlai bn/bw tweeërlei.

tswank m dwang. Mósse is tswank en kriesje is kingerjezank. Moeten is dwang en huilen is kindergezang.

tswantsieg tw [tswan’tsieg] twintig.

tswantsiejertwtwintiger. De tswantsiejer joare. De jaren twintig.

tswek m (tswekke, tsweks-je) doel, bedoeling. Dat is vuur inne jouwe tswek. Dat is voor een goed doel. Dat hat noen ins jaar jinne tswek. Dat heeft nu eens helemaal geen nut.

tswekmieësieg bn/bw [tswek’mieësieg] doelmatig.

tswelf st tw twaalf. Dat hilt va tswelf oer bis middaag. Dat houdt niet lang.

tswergm (tswerje, tswergs-je) dwerg.

tswieëling m [tswieë’ling] (tswieëlinge, tswieëlings-je) tweeling.

tswiefelsl m [tswie’fel] twijfel. Iech bin ummer nog in tswiefel wat iech doeë zouw. Ik twijfel nog steeds over wat ik moet doen.

tswiefele ww [tswie’fele] tswiefelet, jetswiefeld twijfelen. ’t Jeet besjtimd jód, doa tswiefel iech nit aa.Het gaat beslist goed, daaraan twijfel ik niet.

tswieg sl m (tswieje, tswiegs-je) twijg. Deë kunt tseleëve nit óp inne jreune tswieg. Hij brengt het nooit tot iets.

tswiekmölle v [tswiek’mölle]bepaalde stand bij het molenspel (bordspel).

tswiektsang v [tswiek’tsang](tswiektsange, tswiektsengs-je) zwiktang.

tswienger m (tswiengere, tswiengersje) kennel. D’r hónk is uvverdaag in d’r tswienger. De hond zit overdag in de kennel.

tswiern m getwijnd garen.

tswieterm (tswietere, tswietersje) hermafrodiet, tweeslachtig wezen.

tswinge sl ww [tswin’ge] tswong, jetswónge 1 dwingen. Heë woeët jetswónge um dat tse doeë.Hij werd daartoe gedwongen. 2 aankunnen. Inne zak tsement tswing iech nit mieë. Een zak cement kan ik niet meer aan.

tswoar bw weliswaar.

tuulv (tule, tuulsje) neus. Wat hat deë ing tuul! Wat heeft die een neus!

tule ww [tu’le] tulet, jetuuld rollen.

tulp v (tulpe, tulpsje) hoog naar de voet spits toelopend drinkglas.

tummeleut m [tummeleut’] buiteling. D’r tummeleut sjloa. a) kopje duikelen. b) failliet gaan.

tunk m dunk, mening. Va dem hat me jinne jouwe tunk. Van hemhebben ze geen goede dunk. Noa miene tunk kunt mörje reën. Volgens mij komt er morgen regen.

tunkeww [tun’ke] dunken. Wat tunkt uuch d’rva? Wat dunkt jullie ervan?

tunes m [tu’nes] 1 neus. 2 grapjas.

tuperm [tu’per] (tupere, tupersje) kaartspeler bij het toepen. Inne auwe tuper lieët ziech nit in de kaat kieke. Een oude kaartspeler laat zich bij het toepen niet in de kaarten kijken.

tureluur m[tureluur’] sleur.

turk m (turke, turksje) keep (vogel).

tusje vz [tu’sje] tussen. Heë is mit d’r vinger tusje de duur kómme. Hij is met de vinger tussen de deur gekomen.

tusjebei bw [tusjebei’] af en toe. Tusjebei wirk iech in d’r jaad.Af en toe werk ik in de tuin.

tusje(n)invz [tusje(n)in’] tussen in, er tussen. Iech mós doa ins tusjenin joa. Ik moet eens tussenbeide komen.

tusjesjaat m [tu’sjesjaat] (tusjesjeët, tusjesjeëtje)  schacht tussen twee verdiepingen.

tusjetsietv [tu’sjetsiet] tussentijd. In de tusjetsiet. Ondertussen.

tut v (tutte, tutsje)zeurkous, grapjas. Wat bis doe ing auw tut! Wat ben jij een grapjas!

tute ww[tu’te] tutet, jetuut 1 hard roepen, schreeuwen. Tuut miech nit zoeë in de oere! Schreeuw niet zo in mijn oren! 2 tuiten. Hant diech de oere nit jetuut, vier hant ’t uvver diech jehad? Hebben je oren niet getuit, we hebben het over jou gehad? 3  fluiten (van de stoomfluit bij de dienstwisseling). Iech huur ’t tute; de koellu hant sjiech. Ik hoor de stoomfluit, de mijnwerkers beëindigen hun dienst.

tuteböllesm [tu’tebölles] (tutebölleze, tutebölles-je) uilskuiken.

tutedrieëner m [tu’tedrieëner] (tutedrieënere, tutedrieënersje) luierik.

tutteleww [tut’ tele] tuttelet, jetutteld vertroetelen, verwennen. Doe móts nit mit dieng kinger tuttele. Je moet je kinderen niet vertroetelen.

tuttelieg bn/bw [tut’ telieg] (tutteliejer, tutteliegste) kleinzerig. Sjtel diech nit zoeë tuttelieg aa. Stel je niet zo kleinzerig aan.

tuut v1 papieren zak. Ing tuut friete. Een zak frieten. Tute plekke. Papieren zakken plakken.

Nuunennuuntsieg en de naas in tuut is hónged. Negenennegentig en een neus in de zak is honderd. 2 sirene.

tuzelm [tu’zel] sleur, eentonigheid.

tuzele ww [tu’zele] tuzelet, jetuzeld doelloos lopen.

tuzelieg bn/bw [tu’zelieg]eentonig, monotoon.