Ton Laeven

D’r Ton is tseechenlierer en sjildert óch jeer. Heë is evver óch inne bejenediegde butereedner en treënt jeer óp bij zietsoenge en dialekmiddieje. Heë hat joarelank mitjedoa an de Butereednerkampioensjafte en koam döks jenóg in de fienaal. Óch bij Kirchroa jeet plat is e mennieg moal vertroane. Heë is óch mitjlied van d’r dialekverain Kirchröadsjer Plat.

Verevieëleed

Iech han jet mit honder: ejaal wat ze vrèse, ummer kunt e ai droes.  Mit hats en zieël bin iech hobbyboer.  Al  joare lofe  tswantsieg pölle en e paar hane tusje ’t miemelehoots en d’r proemeboom, hinge in miene jaad.
Jee probleem, bis mieng hondere nui noabere kroge. Die woeëte knatsj-jek va mieng hane. Alling vuur hön tse transenere vónge die tswai um zes oer aa tse krieëne, date die. Mieng hane krieëne um de zon de dagestsiet tse zage, en dat al zoeë lang wie ’t die zon jieëft.
Mit mieng oerdöpjere han iech nurjens las va, sjton jiddere mörje vrug óp en kloksjlaag tsing oer vluug iech oes d’r puus. Ieësj ing bótterham en da aierrafe, ’t hok rainieje en wasser en voor sjtruie.
Kling kuucher lofe hinger de mam aa, jroeëse woeëne ’t janse joar neëver miech.
Vurrieje wèch kroog iech inne brif va de jemeende. Alle honder moeëte jeruumd weëde, sjood woar de voeëjelpes. Ónger d’r brif sjtong d’r hanepoeët va inne Janssen, ambteneer van Milieu en Middesjtand.
Mie vieë rume, hant die ze nog allenäu….Nog effe en iech bin an de rij.  Mie vieë, iech hauw de pes in, mie blód vong aa tse kaoche. Iech tseruk noa ’t hok um ’t nuits mieng honder tse vertselle. Die drieënete miech allemoal d’r ruk tsouw, wie iech ’t vuurzichtieg jezaad hauw. Iech hong hön de kónk oes, dat woar duudlieg. D’r nieëkste mörje woare alle aier kapot, rache van ’t verevieë.
Drei daag sjpieëder,’t woar al duuster an ’t weeëde, bellete tswai ambtenere aa. Inne va die tswai woar deë Janssen. Zoeë zoog heë óch oes, daat iech in d’r sjien van de sjtroaselamp. Uvverdaag sjloffe óp de jemeende en ’t  oavends sjtiekem sjwatswirke.
Al joare dunt die jonge óp de jemeende ambtenarenmikado: weë ’t ieësjte beweëgt hat verloare!
Ambtenarenmikado wuur beambtenbelaidiejoeng en dat kosset jeld. Iech vroaget dierek vertsaioeng en zaat dat iech nog ummer nit wós wie me richtieg mit lu van óp de jemeende mós kalle: jiddes moal went iech óp ’t jemeendehoes kom, sjlieëft doa jidderinne. Doe hauw iech ze hange, mie sjpaarverke zouw iech demneechs zelver mósse rume.
Die tswai koame inventoer maache: wat vuur dere iech hauw en wievöal. Iech han tswaientswantsieg Zuud-Braziliaanse pitbullhonder. Die kiekete of zie ’t i Kölle hoeëte dondere. Janssen wól ze zieë. “Wie,” zeeët heë: ”vuur miech zunt dat jeweun broeng Hollendsje honder.”
Iech moeët tsouwjeëve dat iech d’r aafsjtank e biesje uvverdrève hauw um mieë jeld tse kanne vange.  Drei euro vong iech verreks winnieg, óch al kriet me die twsaientswantieg kier. Doa ka me ziech jraad zes zek hondervoor vuur jelde! En da feële miech, in tsouwkónf, óch nog de aier!
D’r Janssen bloof hel wie e tswelf minute-ai. Oane rechenmasjieng zaat heë: “Uur kriet zesenzessieg euro en jinne tsents mieë.”
Iech jrateleret hem dierek: inne ambteneer deë nit alling leëze, evvel óch nog rechene kan! Mieng boes woar óp sjlaag doebel.
D’r nieëkste daag moeët iech kratte aafhoale óp de jemeende. Doa sjtónge ze óp inne hoof, mit e brifje draa: “Zelfbediening”. Iech voor tswaientswantsieg moal mit d’r fiets óp en aaf um vuur jidder deer ing krat tse hoale.
Va dat moment aaf woar iech ummer in ’t hok: aafsjied numme. In de naat han iech zoejaar jesjiechtens vertseld. Die va die hon, die jode aier laat, woar hön lieblingsjesjiechte. Iech dong jee oog mieë tsouw. De hane dórve vuur ’t ieësj in hön leëve oes-sjloffe, iech krieënet in hön plaatsj wie ’t lit woeët. Iech kroog jee ai mieë eraver, of ’t noe jekaochd of jebakke woar.
Óp joonsdiegmörje zouwe ze ópjehold weëde. Tusje ’t sjloffe durch hauw iech die naat jee oog tsouw jedoa. Alle honder in de hokker en die an stroas jezats. Mit troane in de oge han iech bij miech neëver aajesjeld en de noabere jevroagd doa estebleef bij tse blieve sjtoa.  Häue ze die mitjenoame…. Nee,  die loze ze sjtoa en mieng kuucher nome ze mit!
Van ’t jeld dat iech óp miene jiero kroog wool iech miech nui vieë jelde. Miech feële tswaar jiddere mörje de aier, evvel honder zunt miech, durch die voeëjelpes, tse riskant. Iech han miech e kling verke jejole.

Karneval i Kirchroa

Zal iech, wen iech vuur ‘m sjton, e mets trekke, of rui-ieg jon zitse en ‘m vuurluje dat iech bij de commando’s jeweë bin en zaitdeem nit kiek óp e liech mieë of winniejer?
Evvel, mit hónnieg vingt me mieë vleie wie mit essieg: flaich hat heë mieë oog vuur e paar vóftsieg Euro‑sjienkere die iech oes mieng buesj pak en óp ziene burro neerlek.
Of dem wiesmaache dat iech d’r sjwatse bank han en dat iech hem waal wees tse vinge, tsezame mit mieng vrung va de sjportsjoeël. Dat emigrere flaich vuur hem ’t betste wuur, went heë d’r werk va welt maache.
Wat is passeerd?
Al vóftsing joar woeën iech i Amsterdam, mit ’t Christina, mieng vrauw. E paar joar sjpieëder woeëte ós tswai kinger doa jeboare. Wat miech betruft nit va hatse, dat Amsterdam, evvel ’t moeët vuur mie werk. Mie Christina kunt va oes de Jordaan. Dat iech oes Kirchroa kom wisse ze, evvel dat hat jing kontsekwentse.
Ins d’r mond vare vier vere noa Kirchroa um bij mieng mam óp bezuk tse joa, al vinge mieng tswai kinger ins in ’t haof joar óch jenóg.
“Jullie zijn ondankbaar,” sjoeb iech da, “in Afrika zouden ze blij zijn met zo’n oma!”
Iech hof nog ummer dat miene zoon, d’r Pieter‑Jan, jet uvvernimt va mieng leefde vuur mieng hemet, bij ós kling Laurentine han iech de hofnoeng al opjejeëve.
Dis joar han iech ‘m da óch mitjenoame noa d’r vasteloavend i Kirchroa. Óp zamsdiegmörje vertrókke oes Amsterdam en noa d’r óptsóg werm op heem aa. Amsterdam in ós jeval. Jesjloffe hant vier bij mieng mam, zoeë wie ziech dat jehuet.
Deesdieg óp sjoeël vroagt de jufrouw an miene Pieter‑Jan wiezoeë heë jistere, e mondieg, nit op sjoeël woar. “Was je ziek?”
“Nee juffrouw, ik was met mijn vader in Limburg om carnaval te vieren en maandag zijn wij samen naar de optocht gaan kijken in Kerkrade. Vet Cool was die.”
Roeë, jeël en jreun woeët ’t deur vuur de oge en tusje heur tseng durch woar tse hure: “Dat varkentje krijgt nog een staartje!”
Wie me zieng kinger trukt, zoeë hat me ze. Iech han die tswai poete va miech ummer jelierd ierlieg tse zieë en de woarheet tse zage, evvel dismoal hauw iech d’r Pieter‑Jan d’r nak um kanne drieëne. Óch ierliegheet hat zieng jrenze! Noe zits iech hei tse sjwese umdat iech miech melde mós bij d’r beambte va lierplichzaache va de jemeende Amsterdam. Dhr. Sj.Graniet, zoeëjet ka me ziech nit oes d’r doem zuje.
Wat zal ’t weëde? Ing waarsjauwing? Ing jeldboes? Ing taaksjtroaf? ’t Is de ieëtsjte moal!
Iech bin an de rij.
“Neemt u plaats, meneer Schlangen, de vader van Pieter‑Jan, leerling van groep 8 van  basisschool “de Wijsneus, alhier. Pieter‑Jan was op maandag 4 februari jl niet aanwezig op school omdat hij, volgens zijn klassejuf, met u, zijn vader, carnaval aan het vieren was in Kerkrade. Ik neem aan dat u dit feit niet zult ontkennen. Omdat hier officieel melding van gemaakt is heb ik u hier ontboden. Van de ernst van het delict, overtreding van de leerplichtwet, hoef ik u hopelijk niet te overtuigen. U zou beter moeten weten, meneer Schlangen: Die westerlinge hei wisse zich jinne road mit ózze vasteloavend. Los uuch dat jezaad zieë va inne oes Jriezejrubbe. Vasteloavend zits nit in hun jene en oeslegke hat jinne tswek. En va die jufrouw va une zoon krien iech ee tswaide votlaoch. Meneer Schlangen, iech vuurzieë dat vier tswai ós ’t nieëks joar, rónk dis tsiet, werm treffe, hei op mie kantoer. Iech vräu miech noen al dróp. De jrus, of besser nog, alaaf!”