De werkgroep Dialect van de gemeente Kerkrade bestaat al heel lang. In het begin onder wethouder Hans Bosch waren er vergaderingen met wel 25 mensen en werd er gesproken over digitalisering (toen nog helemaal nieuw) van de hele voorraad Kerkraadse teksten, liedjes, films etc etc. Dat is ook voorbeeldig ten uitvoer gebracht in samenwerking met de bibliotheek en daarna leidde de werkgroep heel lang een slapend bestaan.

Tot wethouder van cultuur Will Terpstra deze weer nieuw leven inblies en alle bekende dialectverenigingen, toneelverenigingen, archief, bibliotheek en enkele geïnteresseerden bij elkaar kwamen en er nagedacht werd over initiatieven die het gebruik van het Kerkraads zouden kunnen stimuleren.

Al snel kwam het Kirchroa jeet plat-initiatief naar boven, het tweejaarlijkse dialectevenement waarbij in het ruime centrum van Kerkrade op tal van locaties optredens en voordrachten worden gehouden.

Een ander idee was het om de dieksiejoneer van de inmiddels opgeheven Stichting Kirchröadsjer Dieksiejoneer opnieuw uit te geven. Veel woorden waren blijven liggen, de spellingsregels zijn veranderd, nieuwe woorden zijn ontstaan. De werkgroep D’r nuie Kirchröadsjer dieksiejoneer werd gevormd.

Zowel Kirchroa jeet plat als de vernieuwing van de dieksiejoneer en alle kleine projecten die er omheen ontstonden, vonden in de opvolgende wethouders Peter Thomas en Jo Bok grote voorstanders met als gevolg dat er ook met veel enthousiasme op vrijwillige basis aan werd gewerkt en resultaat blijft afwerpen.

Zo’n vier jaar geleden vonden de eerste overlegavonden plaats.

In 1997 is het Limburgs een erkende streektaal geworden en als onderdeel daarvan het Kerkraads ook. Dat was ook de reden om te kijken in hoeverre de spelling van het Kerkraads aan de bestaande Limburgse realiteit aangepast zou kunnen worden, zonder de zo typische Kerkraadse kleur en klank te verliezen. Spelling 2003 stond daarbij model.

Vele discussies zijn aan het onderwerp besteed en op basis van een tiental regels (zie pagina…) zijn alle woorden aangepast. Regelmatig publiceerde de werkgroep onder de titel ‘D’r nuie Kirchröadsjer dieksiejoneer’ in weekblad Zuid-Limburger (inmiddels 1Kerkrade genoemd) een column waarin dialectonderwerpen en de nieuwe dieksiejoneer werden toegelicht. Uit de reacties daarop, de vele via Fb geplaatste opmerkingen en eigen onderzoek zijn er honderden woorden toegevoegd aan de bestaande dieksiejoneer. Ook bleken woorden in de tweede druk om onduidelijke reden te zijn geschrapt, die zijn opnieuw toegevoegd. Verder hebben we de vele verduidelijkende illustraties van John Paffen (van de eerste druk) en Frans Savelbergh (van de tweede druk) met toestemming opnieuw geplaatst. John Paffen maakte zelfs een aantal nieuwe.

Het werk aan de nieuwe dieksiejoneer heeft vele uren werk gekost. Soms leek het erop dat het nooit een eindpunt zou bereiken. In de hoop dat er over pakweg tien jaar weer een andere werkgroep Dieksiejoneer aan een vervolg op ons werk gaat beginnen, hebben we op een gegeven moment besloten niet verder op zoek te gaan naar nieuwe woorden, uitdrukkingen en gezegdes. Het Kerkraads is ons in elk geval een veel rijkere taal en grotere schat gebleken dan wij als dialectkenners en –gebruikers ooit hadden kunnen dromen. De bewondering voor het werk, de inzet en de enorme schat aan kennis die onze voorgangers hadden én bij elkaar hebben geharkt uit eigen onderzoek is in de loop van ons project alleen maar gegroeid. Alle lof voor een initiatief dat al zo’n 60 jaar leeft binnen onze dialectwereld en zoals gezegd rekenen we erop dat het bij de derde druk niet zal blijven. We zijn er trots op een bescheiden bijdrage te hebben geleverd. We hopen vurig dat veel mensen baat hebben van ons geploeter en dat D’r nuie Kirchröadsjer dieksiejoneer een vast gebruiksvoorwerp wordt in elk Kerkraads gezin.

Werkgroep d’r nuie dieksiejoneer: John Vandeberg, Bertie Vermeersch, Hub Vreuls, Paul Weelen, Loek van de Weijer