Wim Wouters

Jrus an Kirchroa
Iech zits hei, vuur mie jeveul mieljoeëne kielometere van Kirchroa. Iech wool ’t nit, evvel de sjouw mós sjwame en went me jee jeld hat, kanne de kinger nit sjtoedere en liere. Iech han ’t teëje kanne haode, evvel nit lang, de brivve van de lu woa vuur e abo bij hant, woeëte van leef noa nit mieë zoeë leef. Doe han iech mar joa jezaad, mit pieng in mie hats en troane in mieng oge. Iech jong voet oes Kirchroa! In d’r bejin jong ‘t, evvel dan kunt me d’r hinger dat me ’t ee of ’t angert nit hat mitkrèje. Dan jeet me zukke noa nuits, uvver Kirchroa. 
Doe han iech miech Facebook jesjnapd. Vuur famillieë en vrung. Dan trukt dat durch noa jesjefter, veraine, jemeende en alles wat óch mar e bis-je mit Kirchroa tse maache hat. Is fes, zits iech tse joenke an miene laptóp. Iech sjlof ummer sjleëter en èse is jet dat iech jraad jenog dun um nit um tse valle. Mie werk dun iech, vroag miech nit wie.
Iech jun hei kapot, iech wil noa heem, noa mie Kirchroa. Mie Kirchroa woa iech jeboare bin, woa iech als kink óp sjtroas jesjpield han. Woa iech de leefde van mie leëve han jetroffe en woa mieng kinger jeboare zunt. Óp d’r Maat jet drinke, danse, sjpas han in Kirchroa.
Hu is d’r daag dat iech mit d’r vliejer noa heem jun, noa mie Kirchroa. Miene baas hat miech noa heem jesjikd, zoog dat ’t nit mieë jong, dat ’t ummer sjleëter mit miech jong. Heë hat doe hei en doa jebeld en werk vuur miech vónge, i Kirchroa.
’t Ieëtsjte wat iech jedoa han, iech jong nog noa d’r Maat, de ieëtsjte betste wieëtsjaf in jejange en han miech doa ee beer besjteld. Doe bin iech jon zitse en doe bejonne de troane tse lofe, troane van jeluk. Iech bin heem, doa woa iech miech heem veul, doa woa iech jeboare bin en óch zal sjterve.
Mie Kirchroa.

D’r hoespoets
’t Marie hauw sjtress, ’t janse hoes zouw en mós jepoetst weëde. Van boave bis ónge woeët jidderre ek ring jemaad. Al sjtong óp d’r kop. D’r Joep hauw ziech ing wèch verlof mósse pakke, want ’t Marie hauw jezaad, went me dan toch tse tsóg woar, koeët me óch reëtsouw tappetsere en verve. D’r Joep woar jinne jek en hauw ziech al in vuuroes ing tswaide wèch jepakd.
D’r Joep dórf noen nit mieë noa ziene verain jón, dan koeët heë in de oavend jet langer durch wirke en wuur me flotter veëdieg. En wie hauw heë jewirkd, dat woar jee wirke mieë jeweë dat woar sjravele en ónger d’r sjtreef hauw heë mieë sjtonde noa sjiech jemaad dan wie in d’r baas zieng tsiet en óch nog ins alles oane paus.
’t Marie kieket dan ummer effe went heë in e tsimmer bejon en dan jong ’t lós. Ja huur ins Joep, miene leve, iech dink dat vier dat toch besser angesj kanne doeë, is toch nit sjlim wa. Nè miene sjats en dan bejon d’r Joep werm óppennuits.
Noa d’r wc durvet heë nit mieë tse joa, doa vool heë reëtsouw in sjlof, mit rouw èse, wós heë ja nit mieë wat woar, alles jong tusjedurch en zoeë jemaad dat heë nit broechet óp tse hure mit wirke.
Noa ing wèch wós d’r Joep nit mieë wat boave en ónge woar en vuur dat heë sjloffe jong zoeët heë ópins de sjtempelklok, ‘m oes tse klokke. In ee moment van jek zieë hauw d’r Joep e brifje jesjrève vuur ing verlofsjiech, deë daag hat heë ’t Marie nit mieë in de oge durve kieke.
En noa 14 daag, woar ’t dan vólbraad, d’r Joep meldet ziech krank en ’t Marie koam nit mieë oes d’r sjtool en doe koam toch werm effe d’r man in d’r Joep boave “wents te mar wits dat iech de ieëtsjte drissieg joar nit mieë tappetseer of verf.” ’t Maria woar ezoeë kapot en houwet alling mar mit d’r kop.
En woavuur al deë behai? D’r Joep hauw alling jezaad dat d’r verain inne oavend bij hem heem koam, vuur ing verzamloeng, wail de wieëtsjaf tsouw woar.

‘t Sjengke
Doa lofet d’r pap, heë hauw inne brif krèje, melde óp sjoeël estejevelles.
’t Jong ziech um ’t Sjengke, deë hauw mit inne knuppel e anger kink óp d’r zak jehouwe.
Noadat óp sjoeël al ’t ee en angert bekald woar, lofet d’r pap, mit neëver hem ’t Sjengke, noen óp heem aa. De janse tsiet woar heë ziech an ’t bedinke wie me dat noen ins bekalle moeët.
Heem woeët óch werm mit ’t Sjengke jekald, noen mit de mam d’rbij.
An d’r sjloes zaat d’r pap: “Sjengke me kan nit ummer lu mit inne knuppel óp d’r zak houwe, verzuk ’t ins mit wöad.”
“Is jód pap,” zaat ’t Sjengke.
Inne mónd sjpieëder, woar ’t werm pries. Alwerm inne brif en dis moal moeët de mam óch mit en óch ’t Sjengke.
“’t Sjengke hat alwerm e kink jehouwe. Iech kank miech entzinne dat vier aafjesjproache hant, dat heë dat nit mieë zouw doeë.”
“Ja joa, iech wees ’t óch nit. Vier hant mit hem jekald, vier date óch dat heë ’t waal versjtange hauw. Evvel vier sjnappe óch nit woarum heë dat noen werm jedoa hat.”
“Sjengke, zaan ins. Woarum has doeë deë jong mit e bóch jehouwe?” vroaget de jufrouw.
“Mien pap hat jezaad dat iech nit mit inne knuppel kank houwe, doarum han iech dis moal e bóch jepakd. Heë zaat ja, verzuk ’t ins mit wöad.”

Hat me dan rouw?
Wie woar dat noen kómme? Heë jong effe ing tsiet tseruk en vlókket wie heë dra daat dat heë bij ziene sjef häu mósse kómme. Doa vertsellet me hem dat heë, went heë weul, mit pentsiejoeën koeët jon. Heë wool en doamit zörjet heë óch dat angere nit d’r óntsjlaag kroge. Doe wós heë nit besser en ziene sjef woar nit óp d’r mónk jevalle en wós ’t allenäu jans sjun tse bringe.
“Jong ’t is diech jejund, dan kans te tsiet vrij maache vuur dinger die-ts te sjun vings. Kans sjun in d’r jaad wirke, óp rees jon. Ejaal wat-s te wils, doe broechs jinne mieë noa tse lofe.”
Me hauw hem óch jezaad dat heë mar ins druvver zouw dinke en ins mit zieng vrauw druvver zouw kalle.
Ja jong, wie heë doe heem koam en nog vuur dat d’r kui óp d’r dusj sjtong, al aavong uvver ’t óphure mit wirke, doe vloog zieng vrauw hem al ‘m d’r haos: ‘Jong dat is sjun, dan kanne vier ins óp vakans jon en vier kanne dit en dat en vier zouwe óch…”
Heë hoeët ’t al nit mieë, kroog noen al kóppieng.
Óp ziene letste daag hauw me óch nog e fes vuur hem jejeëve. Wat wós me ópins allenäu vuur jóds uvver hem tse vertselle. Main jod, ezoeë vöal jóds koeët jee miensj aa. Doeëze tsiejare, wien, beer, blomme en ing oer, jazicher, ziene sjef hauw nog noeëts jeld an zieng lu oes-jejoave, evvel noen kroog heë ing oer, die heë nit sjun vong en óch nog ins hinger lofet. Mit zieng vrauw woar heë deë oavend oes jon èse, sjun sjiek, d’r sjef betsalet, dan dórf ’t jet koste.
D’r mörje d’rnoa, heë woeët wakker, tse sjpieë, vuur zie jeveul. Ónge kómme sjtong doa d’r kaffieë veëdieg en d’r dusj jedekd.
“Zets diech, jong, dan junt vier ens lekker tsezame fruusjtukke.”
En van ’t ee kunt dan ’t anger en wie heë de bótteram óp hauw en d’r kaffieë eraaf, de naas al vól, hauw heë ing wesjlieng an dinger die heë zouw mósse doeë.
Noen loog heë doa, in ’t jraas. De zon sjienget in zie jezich, ’t woar werm en van wieds hoeët heë inne krankewaan kótterbij kómme. Deë koam vuur hem, heë woar van de ledder jevalle, wie heë d’r kandel wool ring maache. In ziene sjtomme kóp rikket heë jraad doa hin, woa heë nit aa koam, dat zaat heë evvel nit an zieng vrauw, wat heë waal zaat: “”t woeët miech effe nit jód!” Zieng vrauw sjtrók en doanoa koeët heë dan óch wirklieg jenisse van zieng vrij tsiet, doanoa hauw heë wirklieg rouw!

Mit die daag
Wie d’r Han heem koam, zoog heë dat jing jardieng mieë óp woar heem. Dat woar vreëm. Bij d’r sjlussel in ’t sjlusselslaoch duie, ruuchet heë al wat heë tse èse kroog. Dat woar jek. Durch de wèch dong ’t ziech noeëts zoeë vöal werk aa.
Ziene jas woeët ’m oes jedoa en vuur ’m ópjehange. De sjloebe sjtonge óch al veëdieg. Zieng vrauw zaat: “Zets diech, jong, vier kanne zoeë èse, drink diech óngertusje die flesj-je beer.”
Hauw heë jet verjèse? Hauw ’t jeld oes-jejoave wat heë nit wós? Wat? Wat? Wat?
An dusj woar ’t sjtil. Me oos. Nuuks hauw me tse vertselle. Bis ópins. “Jong, hant vier mit die daag jet ópsjtoa?”
Óppase. Jinne feëler maache. Reëtsouw hong heë an jet vas, wat heë nit wool. “Nit dat iech wis.”
“Iech hauw miech jedaad, wents doe ’t jód vings, dat vier mit die daag de mam kanne vroage. Dan koeët die Hillieje oavend bis nui joar hei blieve. Dan is die óch nit alling.”
Oejaaaaa, die sjrapnel! Dink jong. Dink noa, zaan jet, wents doe nuuks zeës dan zits doe mit die auw de janse tsiet in d’r nak. Die hat uvver en teëje jidderinne jet.
“Dat ving iech evvel e jans jód idee kink. Zicher mit die daag mós jinne alling blieve. En doe brings miech doamit óp e jans jód idee. Dan belle vier óch mieng mam. Dan maache vier ónger ós ing sjun tsiet d’rvan. Dan hant vier mit die daag ózze jouwe wil werm lósse zieë wa.”
Zieng vrauw kieket hem ing janse tsiet aa en zaat: “Iech dink dat mieng mam óch waal ins e joar noa mie sjwester kan joa.”
Heë hauw in jiddes jeval, d’r janse oavend jouwe zin.

Retsep
“Dokter, kant uur miech ins ee retsep versjrieve, iech han pieng in d’r ruk.”
“Dan zaan miech ieëtsj ins, woa in d’r ruk. Dan róf iech uuch zoeë.”
“Ruk is ruk, dokter, dan han iech ’t nog nit in de knei.”
“Iech jef uuch jet tablette, die kuur móst uur aafmaache. En dan komt uur nog mar ins tseruk.”
“Zicher dokter, de sjauw mós sjwame wa.”

“Nómmer 35.”
“Ja iech hei. Kiek ins, meëdje. Kans te miech die ins veëdieg maache.”
“Zetst uuch effe, róf iech went ’t veëdieg is.”
“Jód meëdje, iech han nuus óp d’r projram sjtoa.”
Noa ing tsiet kunt ’t meëdje mit inne janse hoof en ruft ziene naam.
“Veëdieg heer. Mós iech uuch nog jet oeslegke?”
“Joa jeer. Wat mós iech doa allenäu mit? Iech koam vuur tablette vuur pieng in d’r ruk.”
“Loestert heer. Dis tablet is vuur de pieng in d’r ruk. Dis wail went uur die vuur d’r ruk nimt, uur ’t an d’r maag kant krieje. Dis hei is, went uur die vuur d’r maach nimt, kan d’r blóddroek hoeëjer weëde. Nimt uur die vuur d’r blóddroek, dan móst uur die hei pakke, wail uur doava wasser vas hod. Pakt uur die van ’t wasser, dan móst uur die hei óch pakke, wail uur doa van durchval kriet. Die vuur d’r durchval, kriet uur dis hei d’rbij, wail uur pieng in de sjpiere kant krieje. Dis hei móst uur pakke wail uur van die van de sjpiere, flinke kóppieng kant krieje. Dan die hei, durch die van de kóppieng kant uur flinke rukpieng krieje.”
Heë sjtong tse kieke wie inne frisj jepopde uul en zeët: “Kan iech óch wade bis de pieng van zelver uvver jeet?”

Leefde
Mie hats bin iech kwiet. Jiddes moal went iech diech in de oge kiek, bin iech verloare. Doe vräuts diech ummer went iech heem kom. Dan dunt vier ummer sjmoeze. Tsezame dunt vuur èse en iech vertsel diech dan wat deë daag passeerd is. An d’r oavend zitse vier tsezame óp de bank en kieke noa d’r tillevies.
Tsezame junt vuur noa bed en iech ving ’t herlieg wents doe teëje miech aa kuns ligke. Iech ving ’t ummer sjun wents doe miech leefdevól wakker maats, in d’r mörje. Jet wat-s doe jans sjun vings, went vier tsezame sjpatsere junt.
Iech hod van diech. Vier hant ós jezoeëd en jevónge. An jidderinne deë ’t wilt hure zaan iech “iech hód van diech en hof jans vöal joar mit diech tsezame tse zieë.”
Wat bin iech vroeë dat iech miech inne honk han jejole

Me darf
Noa joare. Me kan zage, noa mieë wie 10 joar, darf d’r Karel óp sjtap mit ziene vrunk. Jeld kroog heë mit. En de leviete jeleëze, dat heë ziech moeët benumme en nit tse lang darf joa.
“Mentje iech zaan ’t diech, jank bloos nit tse wied!”
04.00 oer in d’r mörje, d’r Karel koam heem, óp heng en vus. Zieng vrauw sjtong um al óp tse wade. “Daag sjatje, has te jinne sjlof, dat-s te zoeë sjpieë nog wakker bis?”
“Doe verke. Doe vies verzaofe kauw. Neums doe dat effe? Dat is nit effe, dat is ing zoeftoer maache.”
“Mar sjatje, vier zunt toch óch mar effe jejange. Vuur zunt braaf jeweë en hant noa diech jeloesterd. Doe has jezaad: ‘Jank nit tse wied’ dat hant vier óch nit jedoa. De wieëtsjaf likt 3 minute van heem.”

Ózze boom
Drei moal de wèch jon iech noa deë boom. Deë boom sjteet doa al ing janse tsiet. Woa deë boom sjteet, kan nuuks angesj sjtoa, alling jraas. Jroeës sjteet heë boave alles en jidderinne oes. Heë is al aod. Inne dikke boom woa me de erm nit umhin kan sjloa. In d’r zommer jieëft heë sjatte en is ’t drónger ummer lekker keul. Went dan ins reën kunt, dan kan me drónger sjtoa en weëd me nit naas. Wie döks iech hei al bin kómme? Dat wees iech jans jenauw.
De ieëtsjte moal mit pastoer en al die anger lu die mit jejange woare, mit dieng letste rees. Iech han nog mósse kalle wie jek, wails doe zoeë jeer ónger deë boom wools ligke. ’t Hat dan óch jeklapd en ieëtsj woar doa alling inne berg drek, wie iech d’r daag doanoa koam. Kranse loge óp d’r berg en óch d’r neëver. Noa ing tsiet koam diene sjtee, dem-s doe zelver oes-jezoeëd hauwts.
Dróp sjtong

Lies (Miets) van Boave-van Doa.
01-02-1930  –  02-01-2010

Noen kom iech ummer noa diech, zets miech effe in d’r sjatte van deë boom en vertsel diech ’t letste nuits. Uvver jidderinne dem-s doe kens. Iech nim miech óch ummer ing bótram mit, dan ès iech die bij diech. An mieng fiets hingt ing tèsj, doa in zits jetsuug um ’t ónkroed tse lief tse joa en ing flesj, kan iech wasser hoale um de blomme wasser tse jeëve. Óch ing dekke, went ’t jet naas is, dan kan iech doa óp zitse.
Óp deë fiets, fiets iech nit. Dat jeet nit mieë, doa han iech jing lóf mieë vuur en iech merk óch dat ’t jiddes moal sjwoarder weëd um bis óp d’r kirkhof tse kómme. Zoeë lang wie ’t jeet, blief iech kómme en went ’t zoeë wied is, dan kom iech bij diech ligke, hei ónger deë boom. Dan darve de kinger ’t uvverneëme. Die hant ’t alling mar uvver ing “crematie” evvel iech han de plaatsj al betaald vuur ing janse lang tsiet. Zoeë flot kómme ze nit d’r van aaf.
Adieë wa Miets, bis dis daag, iech hod van diech….

Vruier
Hallo, hallo, weest uur woa de LTM kunt? Looft noen nit durch en blief ins sjtoa.
Dat passeert noen ummer en went dat nit passeert, dan bringt me miech noa ’t restaurant en dan krien iech ing tas kaffieë of e jlaas limenaad. Óp zóndieg krien iech óch nog ins e sjtuk vlaam bij deë kaffieë. Went inne nuie doa an ’t wirke is, kiekt me ummer in miene nak, vuur d’r naam.
Sjnappe die nit dat iech óp heem aa mós. Mós kaoche. Mós nog de bótramme maache vuur miene jong. Hallo, los die duur noen ins óp. Bah, sjleet deë miech werm de duur vuur de naas tsouw en sjteet an de anger zie van die duur tse laache.
Hallo, hallo iech mós óp heem aa, miene man kunt reëtsouw van daagsjiech en dan wilt deë jet èse. En d’r jong kunt oes sjoeël, dan mós iech doch heem zieë. Hallo, hallo, helpt miech toch ins en loof nit ummer voet. An dat jelaach van uuch han iech nuuks, iech mós óp heem aa.
Nè nè, iech wil nit doahin, iech han hei jee tsimmer. Iech kan doch nit hei blieve sjloffe, iech mós joa.
Zits iech hei, in deë sjtool. Kan nit ópsjtoa. Ze hant miech inne reem um jedoa. Is jraad jet wie e jevengenis. Hallo, hallo, help miech ins. Iech mós óp heem aa.
De wèsj mós jedoa. Èse jekaochd. Miene jong zieng kleier veëdieg jelaad. Hallo, hallo, róf ins inne, deë, deë zouw reem los kan maache.
Hallo, hallo…………….